১০. সঙ্গারৰসুত্তং
৪৭৩. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা কোসলেসু চারিকং চরতি মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং. তেন খো পন সমযেন ধনঞ্জানী [ধানঞ্জানী (সী. পী.)] নাম ব্রাহ্মণী চঞ্চলিকপ্পে [মণ্ডলকপ্পে (সী.), পচ্চলকপ্পে (স্যা. কং.), চণ্ডলকপ্পে (পী.)] পটিৰসতি অভিপ্পসন্না বুদ্ধে চ ধম্মে চ সঙ্ঘে চ. অথ খো ধনঞ্জানী ব্রাহ্মণী উপক্খলিত্ৰা তিক্খত্তুং উদানং উদানেসি – ‘‘নমো তস্স ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স. নমো তস্স ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স. নমো তস্স ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্সা’’তি.
তেন খো পন সমযেন সঙ্গারৰো নাম মাণৰো চঞ্চলিকপ্পে পটিৰসতি তিণ্ণং ৰেদানং পারগূ সনিঘণ্ডুকেটুভানং সাক্খরপ্পভেদানং ইতিহাসপঞ্চমানং, পদকো, ৰেয্যাকরণো, লোকাযতমহাপুরিসলক্খণেসু অনৰযো. অস্সোসি খো সঙ্গারৰো মাণৰো ধনঞ্জানিযা ব্রাহ্মণিযা এৰং ৰাচং ভাসমানায. সুত্ৰা ধনঞ্জানিং ব্রাহ্মণিং এতদৰোচ – ‘‘অৰভূতাৰ অযং [অৰভূতা চযং (সী. স্যা. কং. পী.)] ধনঞ্জানী ব্রাহ্মণী, পরভূতাৰ অযং [পরাভূতা চযং (সী. স্যা. কং. পী.)] ধনঞ্জানী ব্রাহ্মণী, ৰিজ্জমানানং (তেৰিজ্জানং) [( ) সী. স্যা. কং. পী. পোত্থকেসু নত্থি] ব্রাহ্মণানং, অথ চ পন তস্স মুণ্ডকস্স সমণকস্স ৰণ্ণং ভাসিস্সতী’’তি [ভাসতীতি (সী. স্যা. কং. পী)]. ‘‘ন হি পন ত্ৰং, তাত ভদ্রমুখ, তস্স ভগৰতো সীলপঞ্ঞাণং জানাসি. সচে ত্ৰং, তাত ভদ্রমুখ, তস্স ভগৰতো সীলপঞ্ঞাণং জানেয্যাসি, ন ত্ৰং, তাত ভদ্রমুখ, তং ভগৰন্তং অক্কোসিতব্বং পরিভাসিতব্বং মঞ্ঞেয্যাসী’’তি. ‘‘তেন হি, ভোতি, যদা সমণো গোতমো চঞ্চলিকপ্পং অনুপ্পত্তো হোতি অথ মে আরোচেয্যাসী’’তি. ‘‘এৰং, ভদ্রমুখা’’তি খো ধনঞ্জানী ব্রাহ্মণী সঙ্গারৰস্স মাণৰস্স পচ্চস্সোসি.
অথ খো ভগৰা কোসলেসু অনুপুব্বেন চারিকং চরমানো যেন চঞ্চলিকপ্পং তদৰসরি. তত্র সুদং ভগৰা চঞ্চলিকপ্পে ৰিহরতি তোদেয্যানং ব্রাহ্মণানং অম্বৰনে. অস্সোসি খো ধনঞ্জানী ব্রাহ্মণী – ‘‘ভগৰা কির চঞ্চলিকপ্পং অনুপ্পত্তো, চঞ্চলিকপ্পে ৰিহরতি তোদেয্যানং ব্রাহ্মণানং অম্বৰনে’’তি. অথ খো ধনঞ্জানী ব্রাহ্মণী যেন সঙ্গারৰো মাণৰো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা সঙ্গারৰং মাণৰং এতদৰোচ – ‘‘অযং, তাত ভদ্রমুখ, সো ভগৰা চঞ্চলিকপ্পং অনুপ্পত্তো, চঞ্চলিকপ্পে ৰিহরতি তোদেয্যানং ব্রাহ্মণানং অম্বৰনে. যস্সদানি, তাত ভদ্রমুখ, কালং মঞ্ঞসী’’তি.
৪৭৪. ‘‘এৰং, ভো’’তি খো সঙ্গারৰো মাণৰো ধনঞ্জানিযা ব্রাহ্মণিযা পটিস্সুত্ৰা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰতা সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সারণীযং ৰীতিসারেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সঙ্গারৰো মাণৰো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘সন্তি খো, ভো গোতম, একে সমণব্রাহ্মণা দিট্ঠধম্মাভিঞ্ঞাৰোসানপারমিপ্পত্তা, আদিব্রহ্মচরিযং পটিজানন্তি. তত্র, ভো গোতম, যে তে সমণব্রাহ্মণা দিট্ঠধম্মাভিঞ্ঞাৰোসানপারমিপ্পত্তা, আদিব্রহ্মচরিযং পটিজানন্তি, তেসং ভৰং গোতমো কতমো’’তি? ‘‘দিট্ঠধম্মাভিঞ্ঞাৰোসানপারমিপ্পত্তানং, আদিব্রহ্মচরিযং পটিজানন্তানম্পি খো অহং, ভারদ্ৰাজ, ৰেমত্তং ৰদামি. সন্তি, ভারদ্ৰাজ, একে সমণব্রাহ্মণা অনুস্সৰিকা. তে অনুস্সৰেন দিট্ঠধম্মাভিঞ্ঞাৰোসানপারমিপ্পত্তা, আদিব্রহ্মচরিযং পটিজানন্তি; সেয্যথাপি ব্রাহ্মণা তেৰিজ্জা. সন্তি পন, ভারদ্ৰাজ, একে সমণব্রাহ্মণা কেৰলং সদ্ধামত্তকেন দিট্ঠধম্মাভিঞ্ঞাৰোসানপারমিপ্পত্তা, আদিব্রহ্মচরিযং পটিজানন্তি; সেয্যথাপি তক্কী ৰীমংসী. সন্তি, ভারদ্ৰাজ, একে সমণব্রাহ্মণা পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু সামংযেৰ ধম্মং অভিঞ্ঞায দিট্ঠধম্মাভিঞ্ঞাৰোসানপারমিপ্পত্তা, আদিব্রহ্মচরিযং পটিজানন্তি. তত্র, ভারদ্ৰাজ, যে তে সমণব্রাহ্মণা পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু সামংযেৰ ধম্মং অভিঞ্ঞায দিট্ঠধম্মাভিঞ্ঞাৰোসানপারমিপ্পত্তা, আদিব্রহ্মচরিযং পটিজানন্তি, তেসাহমস্মি. তদমিনাপেতং, ভারদ্ৰাজ, পরিযাযেন ৰেদিতব্বং, যথা যে তে সমণব্রাহ্মণা পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু সামংযেৰ ধম্মং অভিঞ্ঞায দিট্ঠধম্মাভিঞ্ঞাৰোসানপারমিপ্পত্তা, আদিব্রহ্মচরিযং পটিজানন্তি, তেসাহমস্মি.
৪৭৫. ‘‘ইধ মে, ভারদ্ৰাজ, পুব্বেৰ সম্বোধা অনভিসম্বুদ্ধস্স বোধিসত্তস্সেৰ সতো এতদহোসি – ‘সম্বাধো ঘরাৰাসো রজাপথো, অব্ভোকাসো পব্বজ্জা. নযিদং সুকরং অগারং অজ্ঝাৰসতা একন্তপরিপুণ্ণং একন্তপরিসুদ্ধং সঙ্খলিখিতং ব্রহ্মচরিযং চরিতুং. যংনূনাহং কেসমস্সুং ওহারেত্ৰা কাসাযানি ৰত্থানি অচ্ছাদেত্ৰা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজেয্য’ন্তি. সো খো অহং, ভারদ্ৰাজ, অপরেন সমযেন দহরোৰ সমানো সুসুকাল়কেসো ভদ্রেন যোব্বনেন সমন্নাগতো পঠমেন ৰযসা অকামকানং মাতাপিতূনং অস্সুমুখানং রুদন্তানং কেসমস্সুং ওহারেত্ৰা কাসাযানি ৰত্থানি অচ্ছাদেত্ৰা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিং. সো এৰং পব্বজিতো সমানো কিংকুসলগৰেসী অনুত্তরং সন্তিৰরপদং পরিযেসমানো যেন আল়ারো কালামো তেনুপসঙ্কমিং; উপসঙ্কমিত্ৰা আল়ারং কালামং এতদৰোচং – ‘ইচ্ছামহং, আৰুসো কালাম, ইমস্মিং ধম্মৰিনযে ব্রহ্মচরিযং চরিতু’ন্তি. এৰং ৰুত্তে, ভারদ্ৰাজ, আল়ারো কালামো মং এতদৰোচ – ‘ৰিহরতাযস্মা. তাদিসো অযং ধম্মো যত্থ ৰিঞ্ঞূ পুরিসো নচিরস্সেৰ সকং আচরিযকং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরেয্যা’তি. সো খো অহং, ভারদ্ৰাজ, নচিরস্সেৰ খিপ্পমেৰ তং ধম্মং পরিযাপুণিং. সো খো অহং, ভারদ্ৰাজ, তাৰতকেনেৰ ওট্ঠপহতমত্তেন লপিতলাপনমত্তেন ‘ঞাণৰাদঞ্চ ৰদামি, থেরৰাদঞ্চ জানামি, পস্সামী’তি চ পটিজানামি, অহঞ্চেৰ অঞ্ঞে চ. তস্স ময্হং, ভারদ্ৰাজ, এতদহোসি – ‘ন খো আল়ারো কালামো ইমং ধম্মং কেৰলং সদ্ধামত্তকেন সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরামীতি পৰেদেতি; অদ্ধা আল়ারো কালামো ইমং ধম্মং জানং পস্সং ৰিহরতী’তি.
‘‘অথ খ্ৰাহং, ভারদ্ৰাজ, যেন আল়ারো কালামো তেনুপসঙ্কমিং; উপসঙ্কমিত্ৰা আল়ারং কালামং এতদৰোচং – ‘কিত্তাৰতা নো, আৰুসো কালাম, ইমং ধম্মং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরামীতি পৰেদেসী’তি? এৰং ৰুত্তে, ভারদ্ৰাজ, আল়ারো কালামো আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং পৰেদেসি. তস্স ময্হং, ভারদ্ৰাজ, এতদহোসি – ‘ন খো আল়ারস্সেৰ কালামস্স অত্থি সদ্ধা, ময্হংপত্থি সদ্ধা; ন খো আল়ারস্সেৰ কালামস্স অত্থি ৰীরিযং…পে… সতি… সমাধি… পঞ্ঞা, ময্হংপত্থি পঞ্ঞা. যংনূনাহং যং ধম্মং আল়ারো কালামো সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরামীতি পৰেদেতি তস্স ধম্মস্স সচ্ছিকিরিযায পদহেয্য’ন্তি. সো খো অহং, ভারদ্ৰাজ, নচিরস্সেৰ খিপ্পমেৰ তং ধম্মং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহাসিং. অথ খ্ৰাহং, ভারদ্ৰাজ, যেন আল়ারো কালামো তেনুপসঙ্কমিং; উপসঙ্কমিত্ৰা আল়ারং কালামং এতদৰোচং – ‘এত্তাৰতা নো, আৰুসো কালাম, ইমং ধম্মং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ পৰেদেসী’তি? ‘এত্তাৰতা খো অহং, আৰুসো, ইমং ধম্মং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ পৰেদেমী’তি. ‘অহম্পি খো, আৰুসো, এত্তাৰতা ইমং ধম্মং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরামী’তি. ‘লাভা নো, আৰুসো, সুলদ্ধং নো, আৰুসো, যে মযং আযস্মন্তং তাদিসং সব্রহ্মচারিং পস্সাম. ইতি যাহং ধম্মং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ পৰেদেমি তং ত্ৰং ধম্মং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরসি; যং ত্ৰং ধম্মং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরসি তমহং ধম্মং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ পৰেদেমি. ইতি যাহং ধম্মং জানামি তং ত্ৰং ধম্মং জানাসি, যং ত্ৰং ধম্মং জানাসি তমহং ধম্মং জানামি. ইতি যাদিসো অহং তাদিসো তুৰং, যাদিসো তুৰং তাদিসো অহং. এহি দানি, আৰুসো, উভোৰ সন্তা ইমং গণং পরিহরামা’তি. ইতি খো, ভারদ্ৰাজ, আল়ারো কালামো আচরিযো মে সমানো অত্তনো অন্তেৰাসিং মং সমানং অত্তনা সমসমং ঠপেসি, উল়ারায চ মং পূজায পূজেসি. তস্স ময্হং, ভারদ্ৰাজ, এতদহোসি – ‘নাযং ধম্মো নিব্বিদায ন ৰিরাগায ন নিরোধায ন উপসমায ন অভিঞ্ঞায ন সম্বোধায ন নিব্বানায সংৰত্ততি, যাৰদেৰ আকিঞ্চঞ্ঞাযতনূপপত্তিযা’তি. সো খো অহং, ভারদ্ৰাজ, তং ধম্মং অনলঙ্করিত্ৰা তস্মা ধম্মা নিব্বিজ্জ অপক্কমিং.
৪৭৬. ‘‘সো খো অহং, ভারদ্ৰাজ, কিংকুসলগৰেসী অনুত্তরং সন্তিৰরপদং পরিযেসমানো যেন উদকো রামপুত্তো তেনুপসঙ্কমিং; উপসঙ্কমিত্ৰা উদকং রামপুত্তং এতদৰোচং – ‘ইচ্ছামহং, আৰুসো [পস্স ম. নি. ১.২৭৮ পাসরাসিসুত্তে], ইমস্মিং ধম্মৰিনযে ব্রহ্মচরিযং চরিতু’ন্তি. এৰং ৰুত্তে, ভারদ্ৰাজ, উদকো রামপুত্তো মং এতদৰোচ – ‘ৰিহরতাযস্মা. তাদিসো অযং ধম্মো যত্থ ৰিঞ্ঞূ পুরিসো নচিরস্সেৰ সকং আচরিযকং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরেয্যা’তি. সো খো অহং, ভারদ্ৰাজ, নচিরস্সেৰ খিপ্পমেৰ তং ধম্মং পরিযাপুণিং. সো খো অহং, ভারদ্ৰাজ, তাৰতকেনেৰ ওট্ঠপহতমত্তেন লপিতলাপনমত্তেন ‘ঞাণৰাদঞ্চ ৰদামি, থেরৰাদঞ্চ জানামি, পস্সামী’তি চ পটিজানামি, অহঞ্চেৰ অঞ্ঞে চ. তস্স ময্হং, ভারদ্ৰাজ, এতদহোসি – ‘ন খো রামো ইমং ধম্মং কেৰলং সদ্ধামত্তকেন সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরামীতি পৰেদেসি; অদ্ধা রামো ইমং ধম্মং জানং পস্সং ৰিহাসী’তি. অথ খ্ৰাহং, ভারদ্ৰাজ, যেন উদকো রামপুত্তো তেনুপসঙ্কমিং; উপসঙ্কমিত্ৰা উদকং রামপুত্তং এতদৰোচং – ‘কিত্তাৰতা নো, আৰুসো, রামো ইমং ধম্মং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরামীতি পৰেদেসী’তি? এৰং ৰুত্তে, ভারদ্ৰাজ, উদকো রামপুত্তো নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং পৰেদেসি. তস্স ময্হং, ভারদ্ৰাজ, এতদহোসি – ‘ন খো রামস্সেৰ অহোসি সদ্ধা, ময্হংপত্থি সদ্ধা; ন খো রামস্সেৰ অহোসি ৰীরিযং…পে… সতি… সমাধি… পঞ্ঞা, ময্হংপত্থি পঞ্ঞা. যংনূনাহং যং ধম্মং রামো সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরামীতি পৰেদেসি তস্স ধম্মস্স সচ্ছিকিরিযায পদহেয্য’ন্তি. সো খো অহং, ভারদ্ৰাজ, নচিরস্সেৰ খিপ্পমেৰ তং ধম্মং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহাসিং.
‘‘অথ খ্ৰাহং, ভারদ্ৰাজ, যেন উদকো রামপুত্তো তেনুপসঙ্কমিং; উপসঙ্কমিত্ৰা উদকং রামপুত্তং এতদৰোচং – ‘এত্তাৰতা নো, আৰুসো, রামো ইমং ধম্মং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ পৰেদেসী’তি? ‘এত্তাৰতা খো, আৰুসো, রামো ইমং ধম্মং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ পৰেদেসী’তি. ‘অহম্পি খো, আৰুসো, এত্তাৰতা ইমং ধম্মং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরামী’তি. ‘লাভা নো, আৰুসো, সুলদ্ধং নো, আৰুসো, যে মযং আযস্মন্তং তাদিসং সব্রহ্মচারিং পস্সাম. ইতি যং ধম্মং রামো সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ পৰেদেসি তং ত্ৰং ধম্মং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরসি; যং ত্ৰং ধম্মং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরসি তং ধম্মং রামো সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ পৰেদেসি. ইতি যং ধম্মং রামো অভিঞ্ঞাসি তং ত্ৰং ধম্মং জানাসি, যং ত্ৰং ধম্মং জানাসি তং ধম্মং রামো অভিঞ্ঞাসি. ইতি যাদিসো রামো অহোসি তাদিসো তুৰং, যাদিসো তুৰং তাদিসো রামো অহোসি. এহি দানি, আৰুসো, তুৰং ইমং গণং পরিহরা’তি. ইতি খো, ভারদ্ৰাজ, উদকো রামপুত্তো সব্রহ্মচারী মে সমানো আচরিযট্ঠানে মং ঠপেসি, উল়ারায চ মং পূজায পূজেসি. তস্স ময্হং, ভারদ্ৰাজ, এতদহোসি – ‘নাযং ধম্মো নিব্বিদায ন ৰিরাগায ন নিরোধায ন উপসমায ন অভিঞ্ঞায ন সম্বোধায ন নিব্বানায সংৰত্ততি, যাৰদেৰ নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনূপপত্তিযা’তি. সো খো অহং, ভারদ্ৰাজ, তং ধম্মং অনলঙ্করিত্ৰা তস্মা ধম্মা নিব্বিজ্জ অপক্কমিং.
৪৭৭. ‘‘সো খো অহং, ভারদ্ৰাজ, কিংকুসলগৰেসী অনুত্তরং সন্তিৰরপদং পরিযেসমানো মগধেসু অনুপুব্বেন চারিকং চরমানো যেন উরুৰেল়া সেনানিগমো তদৰসরিং. তত্থদ্দসং রমণীযং ভূমিভাগং, পাসাদিকঞ্চ ৰনসণ্ডং, নদিঞ্চ সন্দন্তিং সেতকং সুপতিত্থং রমণীযং, সমন্তা চ গোচরগামং. তস্স ময্হং, ভারদ্ৰাজ, এতদহোসি – ‘রমণীযো ৰত, ভো, ভূমিভাগো, পাসাদিকো চ ৰনসণ্ডো, নদী চ সন্দতি সেতকা সুপতিত্থা রমণীযা, সমন্তা চ গোচরগামো. অলং ৰতিদং কুলপুত্তস্স পধানত্থিকস্স পধানাযা’তি. সো খো অহং, ভারদ্ৰাজ, তত্থেৰ নিসীদিং – ‘অলমিদং পধানাযা’তি. অপিস্সু মং, ভারদ্ৰাজ, তিস্সো উপমা পটিভংসু অনচ্ছরিযা পুব্বে অস্সুতপুব্বা.
‘‘সেয্যথাপি, ভারদ্ৰাজ, অল্লং কট্ঠং সস্নেহং উদকে নিক্খিত্তং. অথ পুরিসো আগচ্ছেয্য উত্তরারণিং আদায – ‘অগ্গিং অভিনিব্বত্তেস্সামি, তেজো পাতুকরিস্সামী’তি. তং কিং মঞ্ঞসি, ভারদ্ৰাজ, অপি নু সো পুরিসো অমুং অল্লং কট্ঠং সস্নেহং উদকে নিক্খিত্তং উত্তরারণিং আদায অভিমন্থেন্তো অগ্গিং অভিনিব্বত্তেয্য, তেজো পাতুকরেয্যা’’তি? ‘‘নো হিদং, ভো গোতম. তং কিস্স হেতু? অদুঞ্হি, ভো গোতম, অল্লং কট্ঠং সস্নেহং, তঞ্চ পন উদকে নিক্খিত্তং; যাৰদেৰ চ পন সো পুরিসো কিলমথস্স ৰিঘাতস্স ভাগী অস্সা’’তি. ‘‘এৰমেৰ খো, ভারদ্ৰাজ, যে হি কেচি সমণা ৰা ব্রাহ্মণা ৰা কাযেন চেৰ চিত্তেন চ কামেহি অৰূপকট্ঠা ৰিহরন্তি, যো চ নেসং কামেসু কামচ্ছন্দো কামস্নেহো কামমুচ্ছা কামপিপাসা কামপরিল়াহো সো চ অজ্ঝত্তং ন সুপ্পহীনো হোতি ন সুপ্পটিপ্পস্সদ্ধো, ওপক্কমিকা চেপি তে ভোন্তো সমণব্রাহ্মণা দুক্খা তিব্বা খরা কটুকা ৰেদনা ৰেদযন্তি, অভব্বাৰ তে ঞাণায দস্সনায অনুত্তরায সম্বোধায. নো চপি তে ভোন্তো সমণব্রাহ্মণা ওপক্কমিকা দুক্খা তিব্বা খরা কটুকা ৰেদনা ৰেদযন্তি অভব্বাৰ তে ঞাণায দস্সনায অনুত্তরায সম্বোধায. অযং খো মং, ভারদ্ৰাজ, পঠমা উপমা পটিভাসি অনচ্ছরিযা পুব্বে অস্সুতপুব্বা.
৪৭৮. ‘‘অপরাপি খো মং, ভারদ্ৰাজ, দুতিযা উপমা পটিভাসি অনচ্ছরিযা পুব্বে অস্সুতপুব্বা. সেয্যথাপি, ভারদ্ৰাজ, অল্লং কট্ঠং সস্নেহং আরকা উদকা থলে নিক্খিত্তং. অথ পুরিসো আগচ্ছেয্য উত্তরারণিং আদায – ‘অগ্গিং অভিনিব্বত্তেস্সামি, তেজো পাতুকরিস্সামী’তি. তং কিং মঞ্ঞসি, ভারদ্ৰাজ, অপি নু সো পুরিসো অমুং অল্লং কট্ঠং সস্নেহং আরকা উদকা থলে নিক্খিত্তং উত্তরারণিং আদায অভিমন্থেন্তো অগ্গিং অভিনিব্বত্তেয্য তেজো পাতুকরেয্যা’’তি? ‘‘নো হিদং, ভো গোতম. তং কিস্স হেতু? অদুঞ্হি, ভো গোতম, অল্লং কট্ঠং সস্নেহং, কিঞ্চাপি আরকা উদকা থলে নিক্খিত্তং; যাৰদেৰ চ পন সো পুরিসো কিলমথস্স ৰিঘাতস্স ভাগী অস্সা’’তি. ‘‘এৰমেৰ খো, ভারদ্ৰাজ, যে হি কেচি সমণা ৰা ব্রাহ্মণা ৰা কাযেন চেৰ চিত্তেন চ কামেহি ৰূপকট্ঠা ৰিহরন্তি, যো চ নেসং কামেসু কামচ্ছন্দো কামস্নেহো কামমুচ্ছা কামপিপাসা কামপরিল়াহো সো চ অজ্ঝত্তং ন সুপ্পহীনো হোতি ন সুপ্পটিপ্পস্সদ্ধো, ওপক্কমিকা চেপি তে ভোন্তো সমণব্রাহ্মণা দুক্খা তিব্বা খরা কটুকা ৰেদনা ৰেদযন্তি, অভব্বাৰ তে ঞাণায দস্সনায অনুত্তরায সম্বোধায. নো চেপি তে ভোন্তো সমণব্রাহ্মণা ওপক্কমিকা দুক্খা তিব্বা খরা কটুকা ৰেদনা ৰেদযন্তি, অভব্বাৰ তে ঞাণায দস্সনায অনুত্তরায সম্বোধায. অযং খো মং, ভারদ্ৰাজ, দুতিযা উপমা পটিভাসি অনচ্ছরিযা পুব্বে অস্সুতপুব্বা.
৪৭৯. ‘‘অপরাপি খো মং, ভারদ্ৰাজ, ততিযা উপমা পটিভাসি অনচ্ছরিযা পুব্বে অস্সুতপুব্বা. সেয্যথাপি, ভারদ্ৰাজ, সুক্খং কট্ঠং কোল়াপং আরকা উদকা থলে নিক্খিত্তং. অথ পুরিসো আগচ্ছেয্য উত্তরারণিং আদায – ‘অগ্গিং অভিনিব্বত্তেস্সামি, তেজো পাতুকরিস্সামী’তি. তং কিং মঞ্ঞসি, ভারদ্ৰাজ, অপি নু সো পুরিসো অমুং সুক্খং কট্ঠং কোল়াপং আরকা উদকা থলে নিক্খিত্তং উত্তরারণিং আদায অভিমন্থেন্তো অগ্গিং অভিনিব্বত্তেয্য, তেজো পাতুকরেয্যা’’তি? ‘‘এৰং ভো গোতম. তং কিস্স হেতু? অদুঞ্হি, ভো গোতম, সুক্খং কট্ঠং কোল়াপং, তঞ্চ পন আরকা উদকা থলে নিক্খিত্ত’’ন্তি. ‘‘এৰমেৰ খো, ভারদ্ৰাজ, যে হি কেচি সমণা ৰা ব্রাহ্মণা ৰা কাযেন চেৰ চিত্তেন চ কামেহি ৰূপকট্ঠা ৰিহরন্তি, যো চ নেসং কামেসু কামচ্ছন্দো কামস্নেহো কামমুচ্ছা কামপিপাসা কামপরিল়াহো সো চ অজ্ঝত্তং সুপ্পহীনো হোতি সুপ্পটিপ্পস্সদ্ধো, ওপক্কমিকা চেপি তে ভোন্তো সমণব্রাহ্মণা দুক্খা তিব্বা খরা কটুকা ৰেদনা ৰেদযন্তি, ভব্বাৰ তে ঞাণায দস্সনায অনুত্তরায সম্বোধায. নো চেপি তে ভোন্তো সমণব্রাহ্মণা ওপক্কমিকা দুক্খা তিব্বা খরা কটুকা ৰেদনা ৰেদযন্তি, ভব্বাৰ তে ঞাণায দস্সনায অনুত্তরায সম্বোধায. অযং খো মং, ভারদ্ৰাজ, ততিযা উপমা পটিভাসি অনচ্ছরিযা পুব্বে অস্সুতপুব্বা. ইমা খো মং, ভারদ্ৰাজ, তিস্সো উপমা পটিভংসু অনচ্ছরিযা পুব্বে অস্সুতপুব্বা.
৪৮০. ‘‘তস্স ময্হং, ভারদ্ৰাজ, এতদহোসি – ‘যংনূনাহং দন্তেভিদন্তমাধায, জিৰ্হায তালুং আহচ্চ, চেতসা চিত্তং অভিনিগ্গণ্হেয্যং অভিনিপ্পীল়েয্যং অভিসন্তাপেয্য’ন্তি. সো খো অহং, ভারদ্ৰাজ, দন্তেভিদন্তমাধায, জিৰ্হায তালুং আহচ্চ, চেতসা চিত্তং অভিনিগ্গণ্হামি অভিনিপ্পীল়েমি অভিসন্তাপেমি. তস্স ময্হং, ভারদ্ৰাজ, দন্তেভিদন্তমাধায, জিৰ্হায তালুং আহচ্চ, চেতসা চিত্তং অভিনিগ্গণ্হতো অভিনিপ্পীল়যতো অভিসন্তাপযতো কচ্ছেহি সেদা মুচ্চন্তি. সেয্যথাপি, ভারদ্ৰাজ, বলৰা পুরিসো দুব্বলতরং পুরিসং সীসে ৰা গহেত্ৰা খন্ধে ৰা গহেত্ৰা অভিনিগ্গণ্হেয্য অভিনিপ্পীল়েয্য অভিসন্তাপেয্য, এৰমেৰ খো মে, ভারদ্ৰাজ, দন্তেভিদন্তমাধায, জিৰ্হায তালুং আহচ্চ, চেতসা চিত্তং অভিনিগ্গণ্হতো অভিনিপ্পীল়যতো অভিসন্তাপযতো কচ্ছেহি সেদা মুচ্চন্তি. আরদ্ধং খো পন মে, ভারদ্ৰাজ, ৰীরিযং হোতি অসল্লীনং, উপট্ঠিতা সতি অসম্মুট্ঠা; সারদ্ধো চ পন মে কাযো হোতি অপ্পটিপ্পস্সদ্ধো, তেনেৰ দুক্খপ্পধানেন পধানাভিতুন্নস্স সতো.
৪৮১. ‘‘তস্স ময্হং, ভারদ্ৰাজ, এতদহোসি – ‘যংনূনাহং অপ্পাণকংযেৰ ঝানং ঝাযেয্য’ন্তি. সো খো অহং, ভারদ্ৰাজ, মুখতো চ নাসতো চ অস্সাসপস্সাসে উপরুন্ধিং. তস্স ময্হং, ভারদ্ৰাজ, মুখতো চ নাসতো চ অস্সাসপস্সাসেসু উপরুদ্ধেসু কণ্ণসোতেহি ৰাতানং নিক্খমন্তানং অধিমত্তো সদ্দো হোতি. সেয্যথাপি নাম কম্মারগগ্গরিযা ধমমানায অধিমত্তো সদ্দো হোতি, এৰমেৰ খো মে, ভারদ্ৰাজ, মুখতো চ নাসতো চ অস্সাসপস্সাসেসু উপরুদ্ধেসু কণ্ণসোতেহি ৰাতানং নিক্খমন্তানং অধিমত্তো সদ্দো হোতি. আরদ্ধং খো পন মে, ভারদ্ৰাজ, ৰীরিযং হোতি অসল্লীনং, উপট্ঠিতা সতি অসম্মুট্ঠা; সারদ্ধো চ পন মে কাযো হোতি অপ্পটিপ্পস্সদ্ধো, তেনেৰ দুক্খপ্পধানেন পধানাভিতুন্নস্স সতো.
‘‘তস্স ময্হং, ভারদ্ৰাজ, এতদহোসি – ‘যংনূনাহং অপ্পাণকংযেৰ ঝানং ঝাযেয্য’ন্তি. সো খো অহং, ভারদ্ৰাজ, মুখতো চ নাসতো চ কণ্ণতো চ অস্সাসপস্সাসে উপরুন্ধিং. তস্স ময্হং, ভারদ্ৰাজ, মুখতো চ নাসতো চ কণ্ণতো চ অস্সাসপস্সাসেসু উপরুদ্ধেসু অধিমত্তা ৰাতা মুদ্ধনি ঊহনন্তি. সেয্যথাপি, ভারদ্ৰাজ, বলৰা পুরিসো, তিণ্হেন সিখরেন মুদ্ধনি অভিমত্থেয্য, এৰমেৰ খো মে, ভারদ্ৰাজ, মুখতো চ নাসতো চ কণ্ণতো চ অস্সাসপস্সাসেসু উপরুদ্ধেসু অধিমত্তা ৰাতা মুদ্ধনি ঊহনন্তি. আরদ্ধং খো পন মে, ভারদ্ৰাজ, ৰীরিযং হোতি অসল্লীনং, উপট্ঠিতা সতি অসম্মুট্ঠা; সারদ্ধো চ পন মে কাযো হোতি অপ্পটিপ্পস্সদ্ধো, তেনেৰ দুক্খপ্পধানেন পধানাভিতুন্নস্স সতো.
‘‘তস্স ময্হং, ভারদ্ৰাজ, এতদহোসি – ‘যংনূনাহং অপ্পাণকংযেৰ ঝানং ঝাযেয্য’ন্তি. সো খো অহং, ভারদ্ৰাজ, মুখতো চ নাসতো চ কণ্ণতো চ অস্সাসপস্সাসে উপরুন্ধিং. তস্স ময্হং, ভারদ্ৰাজ, মুখতো চ নাসতো চ কণ্ণতো চ অস্সাসপস্সাসেসু উপরুদ্ধেসু অধিমত্তা সীসে সীসৰেদনা হোন্তি. সেয্যথাপি, ভারদ্ৰাজ, বলৰা পুরিসো দল়্হেন ৰরত্তক্খণ্ডেন সীসে সীসৰেঠং দদেয্য, এৰমেৰ খো, ভারদ্ৰাজ, মুখতো চ নাসতো চ কণ্ণতো চ অস্সাসপস্সাসেসু উপরুদ্ধেসু অধিমত্তা সীসে সীসৰেদনা হোন্তি. আরদ্ধং খো পন মে, ভারদ্ৰাজ, ৰীরিযং হোতি অসল্লীনং, উপট্ঠিতা সতি অসম্মুট্ঠা; সারদ্ধো চ পন মে কাযো হোতি অপ্পটিপ্পস্সদ্ধো, তেনেৰ দুক্খপ্পধানেন পধানাভিতুন্নস্স সতো.
‘‘তস্স ময্হং, ভারদ্ৰাজ, এতদহোসি – ‘যংনূনাহং অপ্পাণকংযেৰ ঝানং ঝাযেয্য’ন্তি. সো খো অহং, ভারদ্ৰাজ, মুখতো চ নাসতো চ কণ্ণতো চ অস্সাসপস্সাসে উপরুন্ধিং. তস্স ময্হং, ভারদ্ৰাজ, মুখতো চ নাসতো চ কণ্ণতো চ অস্সাসপস্সাসেসু উপরুদ্ধেসু অধিমত্তা ৰাতা কুচ্ছিং পরিকন্তন্তি. সেয্যথাপি, ভারদ্ৰাজ, দক্খো গোঘাতকো ৰা গোঘাতকন্তেৰাসী ৰা তিণ্হেন গোৰিকন্তনেন কুচ্ছিং পরিকন্তেয্য, এৰমেৰ খো মে, ভারদ্ৰাজ, মুখতো চ নাসতো চ কণ্ণতো চ অস্সাসপস্সাসেসু উপরুদ্ধেসু অধিমত্তা ৰাতা কুচ্ছিং পরিকন্তন্তি. আরদ্ধং খো পন মে, ভারদ্ৰাজ, ৰীরিযং হোতি অসল্লীনং উপট্ঠিতা সতি অসম্মুট্ঠা; সারদ্ধো চ পন মে কাযো হোতি অপ্পটিপ্পস্সদ্ধো, তেনেৰ দুক্খপ্পধানেন পধানাভিতুন্নস্স সতো.
‘‘তস্স ময্হং, ভারদ্ৰাজ, এতদহোসি – ‘যংনূনাহং অপ্পাণকংযেৰ ঝানং ঝাযেয্য’ন্তি. সো খো অহং, ভারদ্ৰাজ, মুখতো চ নাসতো চ কণ্ণতো চ অস্সাসপস্সাসে উপরুন্ধিং. তস্স ময্হং, ভারদ্ৰাজ, মুখতো চ নাসতো চ কণ্ণতো চ অস্সাসপস্সাসেসু উপরুদ্ধেসু অধিমত্তো কাযস্মিং ডাহো হোতি. সেয্যথাপি, ভারদ্ৰাজ, দ্ৰে বলৰন্তো পুরিসা দুব্বলতরং পুরিসং নানাবাহাসু গহেত্ৰা অঙ্গারকাসুযা সন্তাপেয্যুং সম্পরিতাপেয্যুং, এৰমেৰ খো মে, ভারদ্ৰাজ, মুখতো চ নাসতো চ কণ্ণতো চ অস্সাসপস্সাসেসু উপরুদ্ধেসু অধিমত্তো কাযস্মিং ডাহো হোতি. আরদ্ধং খো পন মে, ভারদ্ৰাজ, ৰীরিযং হোতি অসল্লীনং, উপট্ঠিতা সতি অসম্মুট্ঠা, সারদ্ধো চ পন মে কাযো হোতি অপ্পটিপ্পস্সদ্ধো, তেনেৰ দুক্খপ্পধানেন পধানাভিতুন্নস্স সতো. অপিস্সু মং, ভারদ্ৰাজ, দেৰতা দিস্ৰা এৰমাহংসু – ‘কালঙ্কতো সমণো গোতমো’তি. একচ্চা দেৰতা এৰমাহংসু – ‘ন কালঙ্কতো সমণো গোতমো, অপি চ কালঙ্করোতী’তি. একচ্চা দেৰতা এৰমাহংসু – ‘ন কালঙ্কতো সমণো গোতমো, নাপি কালঙ্করোতি; অরহং সমণো গোতমো, ৰিহারোত্ৰেৰ সো অরহতো এৰরূপো হোতী’তি.
‘‘তস্স ময্হং, ভারদ্ৰাজ, এতদহোসি – ‘যংনূনাহং সব্বসো আহারুপচ্ছেদায পটিপজ্জেয্য’ন্তি. অথ খো মং, ভারদ্ৰাজ, দেৰতা উপসঙ্কমিত্ৰা এতদৰোচুং – ‘মা খো ত্ৰং, মারিস, সব্বসো আহারুপচ্ছেদায পটিপজ্জি. সচে খো ত্ৰং, মারিস, সব্বসো আহারুপচ্ছেদায পটিপজ্জিস্সসি, তস্স তে মযং দিব্বং ওজং লোমকূপেহি অজ্ঝোহারেস্সাম. তায ত্ৰং যাপেস্সসী’তি. তস্স ময্হং, ভারদ্ৰাজ, এতদহোসি – ‘অহঞ্চেৰ খো পন সব্বসো অজজ্জিতং পটিজানেয্যং, ইমা চ মে দেৰতা দিব্বং ওজং লোমকূপেহি অজ্ঝোহারেয্যুং, তায চাহং যাপেয্যং. তং মমস্স মুসা’তি. সো খো অহং, ভারদ্ৰাজ, তা দেৰতা পচ্চাচিক্খামি, ‘হল’ন্তি ৰদামি.
‘‘তস্স ময্হং, ভারদ্ৰাজ, এতদহোসি – ‘যংনূনাহং থোকং থোকং আহারং আহারেয্যং পসতং পসতং, যদি ৰা মুগ্গযূসং, যদি ৰা কুলত্থযূসং, যদি ৰা কল়াযযূসং, যদি ৰা হরেণুকযূস’ন্তি. সো খো অহং, ভারদ্ৰাজ, থোকং থোকং আহারং আহারেসিং পসতং পসতং, যদি ৰা মুগ্গযূসং, যদি ৰা কুলত্থযূসং, যদি ৰা কল়াযযূসং, যদি ৰা হরেণুকযূসং. তস্স ময্হং, ভারদ্ৰাজ, থোকং থোকং আহারং আহারযতো পসতং পসতং, যদি ৰা মুগ্গযূসং, যদি ৰা কুলত্থযূসং, যদি ৰা কল়াযযূসং, যদি ৰা হরেণুকযূসং, অধিমত্তকসিমানং পত্তো কাযো হোতি. সেয্যথাপি নাম আসীতিকপব্বানি ৰা কাল়পব্বানি ৰা, এৰমেৰস্সু মে অঙ্গপচ্চঙ্গানি ভৰন্তি তাযেৰপ্পাহারতায; সেয্যথাপি নাম ওট্ঠপদং, এৰমেৰস্সু মে আনিসদং হোতি তাযেৰপ্পাহারতায; সেয্যথাপি নাম ৰট্টনাৰল়ী, এৰমেৰস্সু মে পিট্ঠিকণ্টকো উণ্ণতাৰনতো হোতি তাযেৰপ্পাহারতায; সেয্যথাপি নাম জরসালায গোপানসিযো ওলুগ্গৰিলুগ্গা ভৰন্তি, এৰমেৰস্সু মে ফাসুল়িযো ওলুগ্গৰিলুগ্গা ভৰন্তি তাযেৰপ্পাহারতায; সেয্যথাপি নাম গম্ভীরে উদপানে উদকতারকা গম্ভীরগতা ওক্খাযিকা দিস্সন্তি, এৰমেৰস্সু মে অক্খিকূপেসু অক্খিতারকা গম্ভীরগতা ওক্খাযিকা দিস্সন্তি তাযেৰপ্পাহারতায; সেয্যথাপি নাম তিত্তকালাবু আমকচ্ছিন্নো ৰাতাতপেন সংফুটিতো হোতি সম্মিলাতো, এৰমেৰস্সু মে সীসচ্ছৰি সংফুটিতা হোতি সম্মিলাতা তাযেৰপ্পাহারতায. সো খো অহং, ভারদ্ৰাজ, ‘উদরচ্ছৰিং পরিমসিস্সামী’তি পিট্ঠিকণ্টকংযেৰ পরিগ্গণ্হামি, ‘পিট্ঠিকণ্টকং পরিমসিস্সামী’তি উদরচ্ছৰিংযেৰ পরিগ্গণ্হামি; যাৰস্সু মে, ভারদ্ৰাজ, উদরচ্ছৰি পিট্ঠিকণ্টকং অল্লীনা হোতি তাযেৰপ্পাহারতায. সো খো অহং, ভারদ্ৰাজ, ‘ৰচ্চং ৰা মুত্তং ৰা করিস্সামী’তি তত্থেৰ অৰকুজ্জো পপতামি তাযেৰপ্পাহারতায. সো খো অহং, ভারদ্ৰাজ, ইমমেৰ কাযং অস্সাসেন্তো পাণিনা গত্তানি অনুমজ্জামি. তস্স ময্হং, ভারদ্ৰাজ, পাণিনা গত্তানি অনুমজ্জতো পূতিমূলানি লোমানি কাযস্মা পপতন্তি তাযেৰপ্পাহারতায. অপিস্সু মং, ভারদ্ৰাজ, মনুস্সা দিস্ৰা এৰমাহংসু – ‘কাল়ো সমণো গোতমো’তি. একচ্চে মনুস্সা এৰমাহংসু – ‘ন কাল়ো সমণো গোতমো, সামো সমণো গোতমো’তি. একচ্চে মনুস্সা এৰমাহংসু – ‘ন কাল়ো সমণো গোতমো নপি সামো, মঙ্গুরচ্ছৰি সমণো গোতমো’তি; যাৰস্সু মে, ভারদ্ৰাজ, তাৰ পরিসুদ্ধো ছৰিৰণ্ণো পরিযোদাতো উপহতো হোতি তাযেৰপ্পাহারতায.
৪৮২. ‘‘তস্স ময্হং, ভারদ্ৰাজ, এতদহোসি – ‘যে খো কেচি অতীতমদ্ধানং সমণা ৰা ব্রাহ্মণা ৰা ওপক্কমিকা দুক্খা তিব্বা খরা কটুকা ৰেদনা ৰেদযিংসু, এতাৰপরমং, নযিতো ভিয্যো; যেপি হি কেচি অনাগতমদ্ধানং সমণা ৰা ব্রাহ্মণা ৰা ওপক্কমিকা দুক্খা তিব্বা খরা কটুকা ৰেদনা ৰেদযিস্সন্তি, এতাৰপরমং, নযিতো ভিয্যো; যেপি হি কেচি এতরহি সমণা ৰা ব্রাহ্মণা ৰা ওপক্কমিকা দুক্খা তিব্বা খরা কটুকা ৰেদনা ৰেদযন্তি, এতাৰপরমং, নযিতো ভিয্যো. ন খো পনাহং ইমায কটুকায দুক্করকারিকায অধিগচ্ছামি উত্তরি মনুস্সধম্মা অলমরিযঞাণদস্সনৰিসেসং. সিযা নু খো অঞ্ঞো মগ্গো বোধাযা’তি? তস্স ময্হং ভারদ্ৰাজ, এতদহোসি – ‘অভিজানামি খো পনাহং পিতু সক্কস্স কম্মন্তে সীতায জম্বুচ্ছাযায নিসিন্নো ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি ৰিৰিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৰিতক্কং সৰিচারং ৰিৰেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরিতা. সিযা নু খো এসো মগ্গো বোধাযা’তি? তস্স ময্হং, ভারদ্ৰাজ, সতানুসারি ৰিঞ্ঞাণং অহোসি – ‘এসেৰ মগ্গো বোধাযা’তি. তস্স ময্হং, ভারদ্ৰাজ, এতদহোসি – ‘কিং নু খো অহং তস্স সুখস্স ভাযামি যং তং সুখং অঞ্ঞত্রেৰ কামেহি অঞ্ঞত্র অকুসলেহি ধম্মেহী’তি? তস্স ময্হং, ভারদ্ৰাজ, এতদহোসি – ‘ন খো অহং তস্স সুখস্স ভাযামি যং তং সুখং অঞ্ঞত্রেৰ কামেহি অঞ্ঞত্র অকুসলেহি ধম্মেহী’তি.
৪৮৩. ‘‘তস্স ময্হং, ভারদ্ৰাজ, এতদহোসি – ‘ন খো তং সুকরং সুখং অধিগন্তুং এৰং অধিমত্তকসিমানং পত্তকাযেন. যংনূনাহং ওল়ারিকং আহারং আহারেয্যং ওদনকুম্মাস’ন্তি. সো খো অহং, ভারদ্ৰাজ, ওল়ারিকং আহারং আহারেসিং ওদনকুম্মাসং. তেন খো পন মং, ভারদ্ৰাজ, সমযেন পঞ্চৰগ্গিযা ভিক্খূ পচ্চুপট্ঠিতা হোন্তি – ‘যং খো সমণো গোতমো ধম্মং অধিগমিস্সতি তং নো আরোচেস্সতী’তি. যতো খো অহং, ভারদ্ৰাজ, ওল়ারিকং আহারং আহারেসিং ওদনকুম্মাসং, অথ মে তে পঞ্চৰগ্গিযা ভিক্খূ নিব্বিজ্জ পক্কমিংসু – ‘বাহুল্লিকো সমণো গোতমো পধানৰিব্ভন্তো আৰত্তো বাহুল্লাযা’তি.
‘‘সো খো অহং, ভারদ্ৰাজ, ওল়ারিকং আহারং আহারেত্ৰা বলং গহেত্ৰা ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহাসিং. ৰিতক্কৰিচারানং ৰূপসমা অজ্ঝত্তং সম্পসাদনং চেতসো একোদিভাৰং অৰিতক্কং অৰিচারং সমাধিজং পীতিসুখং দুতিযং ঝানং… ততিযং ঝানং… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহাসিং.
‘‘সো এৰং সমাহিতে চিত্তে পরিসুদ্ধে পরিযোদাতে অনঙ্গণে ৰিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে পুব্বেনিৰাসানুস্সতিঞাণায চিত্তং অভিনিন্নামেসিং. সো অনেকৰিহিতং পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরামি, সেয্যথিদং – একম্পি জাতিং দ্ৰেপি জাতিযো…পে… ইতি সাকারং সউদ্দেসং অনেকৰিহিতং পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরামি. অযং খো মে, ভারদ্ৰাজ, রত্তিযা পঠমে যামে পঠমা ৰিজ্জা অধিগতা, অৰিজ্জা ৰিহতা, ৰিজ্জা উপ্পন্না; তমো ৰিহতো, আলোকো উপ্পন্নো; যথা তং অপ্পমত্তস্স আতাপিনো পহিতত্তস্স ৰিহরতো.
৪৮৪. ‘‘সো এৰং সমাহিতে চিত্তে পরিসুদ্ধে পরিযোদাতে অনঙ্গণে ৰিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে সত্তানং চুতূপপাতঞাণায চিত্তং অভিনিন্নামেসিং. সো দিব্বেন চক্খুনা ৰিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সত্তে পস্সামি চৰমানে উপপজ্জমানে হীনে পণীতে সুৰণ্ণে দুব্বণ্ণে সুগতে দুগ্গতে যথাকম্মূপগে সত্তে পজানামি…পে… অযং খো মে, ভারদ্ৰাজ, রত্তিযা মজ্ঝিমে যামে দুতিযা ৰিজ্জা অধিগতা, অৰিজ্জা ৰিহতা, ৰিজ্জা উপ্পন্না; তমো ৰিহতো, আলোকো উপ্পন্নো; যথা তং অপ্পমত্তস্স আতাপিনো পহিতত্তস্স ৰিহরতো.
‘‘সো এৰং সমাহিতে চিত্তে পরিসুদ্ধে পরিযোদাতে অনঙ্গণে ৰিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে আসৰানং খযঞাণায চিত্তং অভিনিন্নামেসিং. সো ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং, ‘অযং দুক্খসমুদযো’তি যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং, ‘অযং দুক্খনিরোধো’তি যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং, ‘অযং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা’তি যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং; ‘ইমে আসৰা’তি যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং, ‘অযং আসৰসমুদযো’তি যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং, ‘অযং আসৰনিরোধো’তি যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং, ‘অযং আসৰনিরোধগামিনী পটিপদা’তি যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং. তস্স মে এৰং জানতো এৰং পস্সতো কামাসৰাপি চিত্তং ৰিমুচ্চিত্থ, ভৰাসৰাপি চিত্তং ৰিমুচ্চিত্থ, অৰিজ্জাসৰাপি চিত্তং ৰিমুচ্চিত্থ. ৰিমুত্তস্মিং ৰিমুত্তমিতি ঞাণং অহোসি. ‘খীণা জাতি, ৰুসিতং ব্রহ্মচরিযং, কতং করণীযং, নাপরং ইত্থত্তাযা’তি অব্ভঞ্ঞাসিং. অযং খো মে, ভারদ্ৰাজ, রত্তিযা পচ্ছিমে যামে ততিযা ৰিজ্জা অধিগতা, অৰিজ্জা ৰিহতা, ৰিজ্জা উপ্পন্না; তমো ৰিহতো, আলোকো উপ্পন্নো; যথা তং অপ্পমত্তস্স আতাপিনো পহিতত্তস্স ৰিহরতো’’তি.
৪৮৫. এৰং ৰুত্তে, সঙ্গারৰো মাণৰো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘অট্ঠিতৰতং [অট্ঠিত ৰত (সী. স্যা. কং. পী.)] ভোতো গোতমস্স পধানং অহোসি, সপ্পুরিসৰতং [সপ্পুরিস ৰত (সী. স্যা. কং. পী.)] ভোতো গোতমস্স পধানং অহোসি; যথা তং অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স. কিং নু খো, ভো গোতম, অত্থি দেৰা’’তি [অধিদেৰাতি (ক.) এৰং সব্বেসু ‘অত্থি দেৰা’তিপদেসু]? ‘‘ঠানসো মেতং [খো পনেতং (স্যা. কং. ক.)], ভারদ্ৰাজ, ৰিদিতং যদিদং – অধিদেৰা’’তি [অত্থি দেৰাতি (সী. স্যা. কং. পী.), অতিদেৰাতি (?) এৰং সব্বেসু ‘অধিদেৰা’তিপদেসু]. ‘‘কিং নু খো, ভো গোতম, ‘অত্থি দেৰা’তি পুট্ঠো সমানো ‘ঠানসো মেতং, ভারদ্ৰাজ, ৰিদিতং যদিদং অধিদেৰা’তি ৰদেসি. ননু, ভো গোতম, এৰং সন্তে তুচ্ছা মুসা হোতী’’তি? ‘‘‘অত্থি দেৰা’তি, ভারদ্ৰাজ, পুট্ঠো সমানো ‘অত্থি দেৰা’তি যো ৰদেয্য, ‘ঠানসো মে ৰিদিতা’তি [ঠানসো ৰিদিতা মে ৰিদিতাতি (সী. স্যা. কং. পী.), ঠানসো মে ৰিদিতা অতিদেৰাতি (?)] যো ৰদেয্য; অথ খ্ৰেত্থ ৰিঞ্ঞুনা পুরিসেন একংসেন নিট্ঠং গন্তব্বং [গন্তুং (ক.), গন্তুং ৰা (স্যা. কং.)] যদিদং – ‘অত্থি দেৰা’’’তি. ‘‘কিস্স পন মে ভৰং গোতমো আদিকেনেৰ ন ব্যাকাসী’’তি [গোতমো আদিকেনেৰ ব্যাকাসীতি (ক.), গোতমো অত্থি দেৰাতি ন ব্যাকাসীতি (?)]? ‘‘উচ্চেন সম্মতং খো এতং, ভারদ্ৰাজ, লোকস্মিং যদিদং – ‘অত্থি দেৰা’’’তি.
৪৮৬. এৰং ৰুত্তে, সঙ্গারৰো মাণৰো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘অভিক্কন্তং, ভো গোতম, অভিক্কন্তং, ভো গোতম! সেয্যথাপি, ভো গোতম, নিক্কুজ্জিতং ৰা উক্কুজ্জেয্য, পটিচ্ছন্নং ৰা ৰিৰরেয্য, মূল়্হস্স ৰা মগ্গং আচিক্খেয্য, অন্ধকারে ৰা তেলপজ্জোতং ধারেয্য – চক্খুমন্তো রূপানি দক্খন্তীতি – এৰমেৰং ভোতা গোতমেন অনেকপরিযাযেন ধম্মো পকাসিতো. এসাহং ভৰন্তং গোতমং সরণং গচ্ছামি ধম্মঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ. উপাসকং মং ভৰং গোতমো ধারেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সরণং গত’’ন্তি.
সঙ্গারৰসুত্তং নিট্ঠিতং দসমং.
ব্রাহ্মণৰগ্গো নিট্ঠিতো পঞ্চমো.