৮. মহাহত্থিপদোপমসুত্তং
৩০০. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. তত্র খো আযস্মা সারিপুত্তো ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘আৰুসো ভিক্খৰে’’তি. ‘‘আৰুসো’’তি খো তে ভিক্খূ আযস্মতো সারিপুত্তস্স পচ্চস্সোসুং. আযস্মা সারিপুত্তো এতদৰোচ – ‘‘সেয্যথাপি, আৰুসো, যানি কানিচি জঙ্গলানং পাণানং পদজাতানি সব্বানি তানি হত্থিপদে সমোধানং গচ্ছন্তি, হত্থিপদং তেসং অগ্গমক্খাযতি যদিদং মহন্তত্তেন; এৰমেৰ খো, আৰুসো, যে কেচি কুসলা ধম্মা সব্বেতে চতূসু অরিযসচ্চেসু সঙ্গহং গচ্ছন্তি. কতমেসু চতূসু? দুক্খে অরিযসচ্চে, দুক্খসমুদযে অরিযসচ্চে, দুক্খনিরোধে অরিযসচ্চে, দুক্খনিরোধগামিনিযা পটিপদায অরিযসচ্চে’’.
৩০১. ‘‘কতমঞ্চাৰুসো, দুক্খং অরিযসচ্চং? জাতিপি দুক্খা, জরাপি দুক্খা, মরণম্পি দুক্খং, সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসাপি দুক্খা, যম্পিচ্ছং ন লভতি তম্পি দুক্খং; সংখিত্তেন, পঞ্চুপাদানক্খন্ধা দুক্খা. কতমে চাৰুসো, পঞ্চুপাদানক্খন্ধা? সেয্যথিদং – রূপুপাদানক্খন্ধো, ৰেদনুপাদানক্খন্ধো, সঞ্ঞুপাদানক্খন্ধো, সঙ্খারুপাদানক্খন্ধো, ৰিঞ্ঞাণুপাদানক্খন্ধো.
‘‘কতমো চাৰুসো, রূপুপাদানক্খন্ধো? চত্তারি চ মহাভূতানি, চতুন্নঞ্চ মহাভূতানং উপাদায রূপং.
‘‘কতমা চাৰুসো, চত্তারো মহাভূতা? পথৰীধাতু, আপোধাতু, তেজোধাতু, ৰাযোধাতু.
৩০২. ‘‘কতমা চাৰুসো, পথৰীধাতু? পথৰীধাতু সিযা অজ্ঝত্তিকা, সিযা বাহিরা. কতমা চাৰুসো, অজ্ঝত্তিকা পথৰীধাতু? যং অজ্ঝত্তং পচ্চত্তং কক্খল়ং খরিগতং উপাদিন্নং, সেয্যথিদং – কেসা লোমা নখা দন্তা তচো মংসং ন্হারু অট্ঠি অট্ঠিমিঞ্জং ৰক্কং হদযং যকনং কিলোমকং পিহকং পপ্ফাসং অন্তং অন্তগুণং উদরিযং করীসং, যং ৰা পনঞ্ঞম্পি কিঞ্চি অজ্ঝত্তং পচ্চত্তং কক্খল়ং খরিগতং উপাদিন্নং. অযং ৰুচ্চতাৰুসো, অজ্ঝত্তিকা পথৰীধাতু. যা চেৰ খো পন অজ্ঝত্তিকা পথৰীধাতু, যা চ বাহিরা পথৰীধাতু, পথৰীধাতুরেৰেসা. ‘তং নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি – এৰমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দট্ঠব্বং. এৰমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দিস্ৰা পথৰীধাতুযা নিব্বিন্দতি, পথৰীধাতুযা চিত্তং ৰিরাজেতি.
‘‘হোতি খো সো, আৰুসো, সমযো যং বাহিরা আপোধাতু পকুপ্পতি [পথৰীধাতু পকুপ্পতি (ক.)]. অন্তরহিতা তস্মিং সমযে বাহিরা পথৰীধাতু হোতি. তস্সা হি নাম, আৰুসো, বাহিরায পথৰীধাতুযা তাৰ মহল্লিকায অনিচ্চতা পঞ্ঞাযিস্সতি, খযধম্মতা পঞ্ঞাযিস্সতি, ৰযধম্মতা পঞ্ঞাযিস্সতি, ৰিপরিণামধম্মতা পঞ্ঞাযিস্সতি. কিং পনিমস্স মত্তট্ঠকস্স কাযস্স তণ্হুপাদিন্নস্স ‘অহন্তি ৰা মমন্তি ৰা অস্মী’তি ৰা? অথ খ্ৰাস্স নোতেৰেত্থ হোতি.
‘‘তঞ্চে, আৰুসো, ভিক্খুং পরে অক্কোসন্তি পরিভাসন্তি রোসেন্তি ৰিহেসেন্তি, সো এৰং পজানাতি – ‘উপ্পন্না খো মে অযং সোতসম্ফস্সজা দুক্খৰেদনা. সা চ খো পটিচ্চ, নো অপটিচ্চ. কিং পটিচ্চ? ফস্সং পটিচ্চ’. সো [সোপিখো (স্যা.), সোপি (ক.)] ফস্সো অনিচ্চোতি পস্সতি, ৰেদনা অনিচ্চাতি পস্সতি, সঞ্ঞা অনিচ্চাতি পস্সতি, সঙ্খারা অনিচ্চাতি পস্সতি, ৰিঞ্ঞাণং অনিচ্চন্তি পস্সতি. তস্স ধাতারম্মণমেৰ চিত্তং পক্খন্দতি পসীদতি সন্তিট্ঠতি অধিমুচ্চতি.
‘‘তঞ্চে, আৰুসো, ভিক্খুং পরে অনিট্ঠেহি অকন্তেহি অমনাপেহি সমুদাচরন্তি – পাণিসম্ফস্সেনপি লেড্ডুসম্ফস্সেনপি দণ্ডসম্ফস্সেনপি সত্থসম্ফস্সেনপি. সো এৰং পজানাতি – ‘তথাভূতো খো অযং কাযো যথাভূতস্মিং কাযে পাণিসম্ফস্সাপি কমন্তি, লেড্ডুসম্ফস্সাপি কমন্তি, দণ্ডসম্ফস্সাপি কমন্তি, সত্থসম্ফস্সাপি কমন্তি. ৰুত্তং খো পনেতং ভগৰতা ককচূপমোৰাদে – ‘‘উভতোদণ্ডকেন চেপি, ভিক্খৰে, ককচেন চোরা ওচরকা অঙ্গমঙ্গানি ওকন্তেয্যুং, তত্রাপি যো মনো পদূসেয্য ন মে সো তেন সাসনকরো’’তি. আরদ্ধং খো পন মে ৰীরিযং ভৰিস্সতি অসল্লীনং, উপট্ঠিতা সতি অসম্মুট্ঠা, পস্সদ্ধো কাযো অসারদ্ধো, সমাহিতং চিত্তং একগ্গং. কামং দানি ইমস্মিং কাযে পাণিসম্ফস্সাপি কমন্তু, লেড্ডুসম্ফস্সাপি কমন্তু, দণ্ডসম্ফস্সাপি কমন্তু, সত্থসম্ফস্সাপি কমন্তু, করীযতি হিদং বুদ্ধানং সাসন’ন্তি.
‘‘তস্স চে, আৰুসো, ভিক্খুনো এৰং বুদ্ধং অনুস্সরতো এৰং ধম্মং অনুস্সরতো এৰং সঙ্ঘং অনুস্সরতো উপেক্খা কুসলনিস্সিতা ন সণ্ঠাতি. সো তেন সংৰিজ্জতি সংৰেগং আপজ্জতি – ‘অলাভা ৰত মে, ন ৰত মে লাভা, দুল্লদ্ধং ৰত মে, ন ৰত মে সুলদ্ধং, যস্স মে এৰং বুদ্ধং অনুস্সরতো, এৰং ধম্মং অনুস্সরতো, এৰং সঙ্ঘং অনুস্সরতো, উপেক্খা কুসলনিস্সিতা ন সণ্ঠাতী’তি. সেয্যথাপি, আৰুসো, সুণিসা সসুরং দিস্ৰা সংৰিজ্জতি সংৰেগং আপজ্জতি; এৰমেৰ খো, আৰুসো, তস্স চে ভিক্খুনো এৰং বুদ্ধং অনুস্সরতো, এৰং ধম্মং অনুস্সরতো, এৰং সঙ্ঘং অনুস্সরতো, উপেক্খা কুসলনিস্সিতা ন সণ্ঠাতি, সো তেন সংৰিজ্জতি সংৰেগং আপজ্জতি – ‘অলাভা ৰত মে ন ৰত মে লাভা, দুল্লদ্ধং ৰত মে, ন ৰত মে সুলদ্ধং, যস্স মে এৰং বুদ্ধং অনুস্সরতো এৰং ধম্মং অনুস্সরতো, এৰং সঙ্ঘং অনুস্সরতো, উপেক্খা কুসলনিস্সিতা ন সণ্ঠাতী’তি. তস্স চে, আৰুসো, ভিক্খুনো এৰং বুদ্ধং অনুস্সরতো, এৰং ধম্মং অনুস্সরতো, এৰং সঙ্ঘং অনুস্সরতো উপেক্খা কুসলনিস্সিতা সণ্ঠাতি, সো তেন অত্তমনো হোতি. এত্তাৰতাপি খো, আৰুসো, ভিক্খুনো বহুকতং হোতি.
৩০৩. ‘‘কতমা চাৰুসো, আপোধাতু? আপোধাতু সিযা অজ্ঝত্তিকা, সিযা বাহিরা. কতমা চাৰুসো অজ্ঝত্তিকা আপোধাতু? যং অজ্ঝত্তং পচ্চত্তং আপো আপোগতং উপাদিন্নং, সেয্যথিদং – পিত্তং সেম্হং পুব্বো লোহিতং সেদো মেদো অস্সু ৰসা খেল়ো সিঙ্ঘাণিকা লসিকা মুত্তং, যং ৰা পনঞ্ঞম্পি কিঞ্চি অজ্ঝত্তং পচ্চত্তং আপো আপোগতং উপাদিন্নং – অযং ৰুচ্চতাৰুসো, অজ্ঝত্তিকা আপোধাতু. যা চেৰ খো পন অজ্ঝত্তিকা আপোধাতু যা চ বাহিরা আপোধাতু, আপোধাতুরেৰেসা. ‘তং নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি এৰমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দট্ঠব্বং. এৰমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দিস্ৰা আপোধাতুযা নিব্বিন্দতি, আপোধাতুযা চিত্তং ৰিরাজেতি.
‘‘হোতি খো সো, আৰুসো, সমযো যং বাহিরা আপোধাতু পকুপ্পতি. সা গামম্পি ৰহতি, নিগমম্পি ৰহতি, নগরম্পি ৰহতি, জনপদম্পি ৰহতি, জনপদপদেসম্পি ৰহতি. হোতি খো সো, আৰুসো, সমযো যং মহাসমুদ্দে যোজনসতিকানিপি উদকানি ওগচ্ছন্তি, দ্ৰিযোজনসতিকানিপি উদকানি ওগচ্ছন্তি, তিযোজনসতিকানিপি উদকানি ওগচ্ছন্তি, চতুযোজনসতিকানিপি উদকানি ওগচ্ছন্তি, পঞ্চযোজনসতিকানিপি উদকানি ওগচ্ছন্তি, ছযোজনসতিকানিপি উদকানি ওগচ্ছন্তি, সত্তযোজনসতিকানিপি উদকানি ওগচ্ছন্তি. হোতি খো সো, আৰুসো, সমযো যং মহাসমুদ্দে সত্ততালম্পি উদকং সণ্ঠাতি, ছত্তালম্পি উদকং সণ্ঠাতি, পঞ্চতালম্পি উদকং সণ্ঠাতি, চতুত্তালম্পি উদকং সণ্ঠাতি, তিতালম্পি উদকং সণ্ঠাতি, দ্ৰিতালম্পি উদকং সণ্ঠাতি, তালমত্তম্পি [তালংপি (সী.)] উদকং সণ্ঠাতি. হোতি খো সো, আৰুসো, সমযো যং মহাসমুদ্দে সত্তপোরিসম্পি উদকং সণ্ঠাতি, ছপ্পোরিসম্পি উদকং সণ্ঠাতি, পঞ্চপোরিসম্পি উদকং সণ্ঠাতি, চতুপ্পোরিসম্পি উদকং সণ্ঠাতি, তিপোরিসম্পি উদকং সণ্ঠাতি, দ্ৰিপোরিসম্পি উদকং সণ্ঠাতি, পোরিসমত্তম্পি [পোরিসংপি (সী.)] উদকং সণ্ঠাতি. হোতি খো সো, আৰুসো, সমযো যং মহাসমুদ্দে অড্ঢপোরিসম্পি উদকং সণ্ঠাতি, কটিমত্তম্পি উদকং সণ্ঠাতি, জাণুকমত্তম্পি উদকং সণ্ঠাতি, গোপ্ফকমত্তম্পি উদকং সণ্ঠাতি. হোতি খো সো, আৰুসো, সমযো, যং মহাসমুদ্দে অঙ্গুলিপব্বতেমনমত্তম্পি উদকং ন হোতি. তস্সা হি নাম, আৰুসো, বাহিরায আপোধাতুযা তাৰ মহল্লিকায অনিচ্চতা পঞ্ঞাযিস্সতি, খযধম্মতা পঞ্ঞাযিস্সতি, ৰযধম্মতা পঞ্ঞাযিস্সতি, ৰিপরিণামধম্মতা পঞ্ঞাযিস্সতি. কিং পনিমস্স মত্তট্ঠকস্স কাযস্স তণ্হুপাদিন্নস্স ‘অহন্তি ৰা মমন্তি ৰা অস্মীতি’ ৰা? অথ খ্ৰাস্স নোতেৰেত্থ হোতি…পে… তস্স চে, আৰুসো, ভিক্খুনো এৰং বুদ্ধং অনুস্সরতো, এৰং ধম্মং অনুস্সরতো, এৰং সঙ্ঘং অনুস্সরতো উপেক্খা কুসলনিস্সিতা সণ্ঠাতি. সো তেন অত্তমনো হোতি. এত্তাৰতাপি খো, আৰুসো, ভিক্খুনো বহুকতং হোতি.
৩০৪. ‘‘কতমা চাৰুসো, তেজোধাতু? তেজোধাতু সিযা অজ্ঝত্তিকা, সিযা বাহিরা. কতমা চাৰুসো, অজ্ঝত্তিকা তেজোধাতু? যং অজ্ঝত্তং পচ্চত্তং তেজো তেজোগতং উপাদিন্নং, সেয্যথিদং – যেন চ সন্তপ্পতি, যেন চ জীরীযতি, যেন চ পরিডয্হতি, যেন চ অসিতপীতখাযিতসাযিতং সম্মা পরিণামং গচ্ছতি, যং ৰা পনঞ্ঞম্পি কিঞ্চি অজ্ঝত্তং পচ্চত্তং তেজো তেজোগতং উপাদিন্নং – অযং ৰুচ্চতাৰুসো, অজ্ঝত্তিকা তেজোধাতু. যা চেৰ খো পন অজ্ঝত্তিকা তেজোধাতু যা চ বাহিরা তেজোধাতু, তেজোধাতুরেৰেসা. ‘তং নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি এৰমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দট্ঠব্বং. এৰমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দিস্ৰা তেজোধাতুযা নিব্বিন্দতি, তেজোধাতুযা চিত্তং ৰিরাজেতি.
‘‘হোতি খো সো, আৰুসো, সমযো যং বাহিরা তেজোধাতু পকুপ্পতি. সা গামম্পি দহতি, নিগমম্পি দহতি, নগরম্পি দহতি, জনপদম্পি দহতি, জনপদপদেসম্পি দহতি. সা হরিতন্তং ৰা পন্থন্তং ৰা সেলন্তং ৰা উদকন্তং ৰা রমণীযং ৰা ভূমিভাগং আগম্ম অনাহারা নিব্বাযতি. হোতি খো সো, আৰুসো, সমযো যং কুক্কুটপত্তেনপি ন্হারুদদ্দুলেনপি অগ্গিং গৰেসন্তি. তস্সা হি নাম, আৰুসো, বাহিরায তেজোধাতুযা তাৰ মহল্লিকায অনিচ্চতা পঞ্ঞাযিস্সতি, খযধম্মতা পঞ্ঞাযিস্সতি, ৰযধম্মতা পঞ্ঞাযিস্সতি, ৰিপরিণামধম্মতা পঞ্ঞাযিস্সতি. কিং পনিমস্স মত্তট্ঠকস্স কাযস্স তণ্হুপাদিন্নস্স ‘অহন্তি ৰা মমন্তি ৰা অস্মী’তি ৰা? অথ খ্ৰাস্স নোতেৰেত্থ হোতি…পে… তস্স চে, আৰুসো, ভিক্খুনো এৰং বুদ্ধং অনুস্সরতো এৰং ধম্মং অনুস্সরতো এৰং সঙ্ঘং অনুস্সরতো উপেক্খা কুসলনিস্সিতা সণ্ঠাতি, সো তেন অত্তমনো হোতি. এত্তাৰতাপি খো, আৰুসো, ভিক্খুনো বহুকতং হোতি.
৩০৫. ‘‘কতমা চাৰুসো, ৰাযোধাতু? ৰাযোধাতু সিযা অজ্ঝত্তিকা, সিযা বাহিরা. কতমা চাৰুসো, অজ্ঝত্তিকা ৰাযোধাতু? যং অজ্ঝত্তং পচ্চত্তং ৰাযো ৰাযোগতং উপাদিন্নং, সেয্যথিদং – উদ্ধঙ্গমা ৰাতা, অধোগমা ৰাতা, কুচ্ছিসযা ৰাতা, কোট্ঠাসযা [কোট্ঠসযা (সী. পী.)] ৰাতা, অঙ্গমঙ্গানুসারিনো ৰাতা, অস্সাসো পস্সাসো ইতি, যং ৰা পনঞ্ঞম্পি কিঞ্চি অজ্ঝত্তং পচ্চত্তং ৰাযো ৰাযোগতং উপাদিন্নং – অযং ৰুচ্চতাৰুসো, অজ্ঝত্তিকা ৰাযোধাতু. যা চেৰ খো পন অজ্ঝত্তিকা ৰাযোধাতু, যা চ বাহিরা ৰাযোধাতু, ৰাযোধাতুরেৰেসা. ‘তং নেতং মম নেসোহমস্মি ন মেসো অত্তা’তি এৰমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দট্ঠব্বং. এৰমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দিস্ৰা ৰাযোধাতুযা নিব্বিন্দতি ৰাযোধাতুযা চিত্তং ৰিরাজেতি.
‘‘হোতি খো সো, আৰুসো, সমযো যং বাহিরা ৰাযোধাতু পকুপ্পতি. সা গামম্পি ৰহতি, নিগমম্পি ৰহতি, নগরম্পি ৰহতি, জনপদম্পি ৰহতি, জনপদপদেসম্পি ৰহতি. হোতি খো সো, আৰুসো, সমযো যং গিম্হানং পচ্ছিমে মাসে তালৰণ্টেনপি ৰিধূপনেনপি ৰাতং পরিযেসন্তি, ওস্সৰনেপি তিণানি ন ইচ্ছন্তি. তস্সা হি নাম, আৰুসো, বাহিরায ৰাযোধাতুযা তাৰ মহল্লিকায অনিচ্চতা পঞ্ঞাযিস্সতি, খযধম্মতা পঞ্ঞাযিস্সতি, ৰযধম্মতা পঞ্ঞাযিস্সতি, ৰিপরিণামধম্মতা পঞ্ঞাযিস্সতি. কিং পনিমস্স মত্তট্ঠকস্স কাযস্স তণ্হুপাদিন্নস্স ‘অহন্তি ৰা মমন্তি ৰা অস্মী’তি ৰা? অথ খ্ৰাস্স নোতেৰেত্থ হোতি.
‘‘তঞ্চে, আৰুসো, ভিক্খুং পরে অক্কোসন্তি পরিভাসন্তি রোসেন্তি ৰিহেসেন্তি. সো এৰং পজানাতি, উপ্পন্না খো মে অযং সোতসম্ফস্সজা দুক্খা ৰেদনা. সা চ খো পটিচ্চ, নো অপটিচ্চ. কিং পটিচ্চ? ফস্সং পটিচ্চ. সোপি ফস্সো অনিচ্চোতি পস্সতি, ৰেদনা অনিচ্চাতি পস্সতি, সঞ্ঞা অনিচ্চাতি পস্সতি, সঙ্খারা অনিচ্চাতি পস্সতি, ৰিঞ্ঞাণং অনিচ্চন্তি পস্সতি. তস্স ধাতারম্মণমেৰ চিত্তং পক্খন্দতি পসীদতি সন্তিট্ঠতি অধিমুচ্চতি.
‘‘তঞ্চে, আৰুসো, ভিক্খুং পরে অনিট্ঠেহি অকন্তেহি অমনাপেহি সমুদাচরন্তি, পাণিসম্ফস্সেনপি লেড্ডুসম্ফস্সেনপি দণ্ডসম্ফস্সেনপি সত্থসম্ফস্সেনপি. সো এৰং পজানাতি ‘তথাভূতো খো অযং কাযো যথাভূতস্মিং কাযে পাণিসম্ফস্সাপি কমন্তি, লেড্ডুসম্ফস্সাপি কমন্তি, দণ্ডসম্ফস্সাপি কমন্তি, সত্থসম্ফস্সাপি কমন্তি. ৰুত্তং খো পনেতং ভগৰতা ককচূপমোৰাদে ‘‘উভতোদণ্ডকেন চেপি, ভিক্খৰে, ককচেন চোরা ওচরকা অঙ্গমঙ্গানি ওকন্তেয্যুং. তত্রাপি যো মনো পদূসেয্য, ন মে সো তেন সাসনকরো’’তি. আরদ্ধং খো পন মে ৰীরিযং ভৰিস্সতি অসল্লীনং, উপট্ঠিতা সতি অসম্মুট্ঠা, পস্সদ্ধো কাযো অসারদ্ধো, সমাহিতং চিত্তং একগ্গং. কামং দানি ইমস্মিং কাযে পাণিসম্ফস্সাপি কমন্তু, লেড্ডুসম্ফস্সাপি কমন্তু, দণ্ডসম্ফস্সাপি কমন্তু, সত্থসম্ফস্সাপি কমন্তু. করীযতি হিদং বুদ্ধানং সাসন’ন্তি.
‘‘তস্স চে, আৰুসো, ভিক্খুনো এৰং বুদ্ধং অনুস্সরতো, এৰং ধম্মং অনুস্সরতো, এৰং সঙ্ঘং অনুস্সরতো উপেক্খা কুসলনিস্সিতা ন সণ্ঠাতি. সো তেন সংৰিজ্জতি সংৰেগং আপজ্জতি – ‘অলাভা ৰত মে, ন ৰত মে লাভা, দুল্লদ্ধং ৰত মে, ন ৰত মে সুলদ্ধং. যস্স মে এৰং বুদ্ধং অনুস্সরতো, এৰং ধম্মং অনুস্সরতো, এৰং সঙ্ঘং অনুস্সরতো উপেক্খা কুসলনিস্সিতা ন সণ্ঠাতী’তি. সেয্যথাপি, আৰুসো, সুণিসা সসুরং দিস্ৰা সংৰিজ্জতি সংৰেগং আপজ্জতি; এৰমেৰ খো, আৰুসো, তস্স চে ভিক্খুনো এৰং বুদ্ধং অনুস্সরতো, এৰং ধম্মং অনুস্সরতো, এৰং সঙ্ঘং অনুস্সরতো, উপেক্খা কুসলনিস্সিতা ন সণ্ঠাতি. সো তেন সংৰিজ্জতি সংৰেগং আপজ্জতি – ‘অলাভা ৰত মে, ন ৰত মে লাভা, দুল্লদ্ধং ৰত মে, ন ৰত মে সুলদ্ধং. যস্স মে এৰং বুদ্ধং অনুস্সরতো, এৰং ধম্মং অনুস্সরতো, এৰং সঙ্ঘং অনুস্সরতো, উপেক্খা কুসলনিস্সিতা ন সণ্ঠাতী’তি. তস্স চে, আৰুসো, ভিক্খুনো এৰং বুদ্ধং অনুস্সরতো, এৰং ধম্মং অনুস্সরতো, এৰং সঙ্ঘং অনুস্সরতো, উপেক্খা কুসলনিস্সিতা সণ্ঠাতি, সো তেন অত্তমনো হোতি. এত্তাৰতাপি খো, আৰুসো, ভিক্খুনো বহুকতং হোতি.
৩০৬. ‘‘সেয্যথাপি, আৰুসো, কট্ঠঞ্চ পটিচ্চ ৰল্লিঞ্চ পটিচ্চ তিণঞ্চ পটিচ্চ মত্তিকঞ্চ পটিচ্চ আকাসো পরিৰারিতো অগারং ত্ৰেৰ সঙ্খং গচ্ছতি; এৰমেৰ খো, আৰুসো, অট্ঠিঞ্চ পটিচ্চ ন্হারুঞ্চ পটিচ্চ মংসঞ্চ পটিচ্চ চম্মঞ্চ পটিচ্চ আকাসো পরিৰারিতো রূপং ত্ৰেৰ সঙ্খং গচ্ছতি. অজ্ঝত্তিকঞ্চেৰ, আৰুসো, চক্খুং অপরিভিন্নং হোতি, বাহিরা চ রূপা ন আপাথং আগচ্ছন্তি, নো চ তজ্জো সমন্নাহারো হোতি, নেৰ তাৰ তজ্জস্স ৰিঞ্ঞাণভাগস্স পাতুভাৰো হোতি. অজ্ঝত্তিকঞ্চেৰ [অজ্ঝত্তিকঞ্চে (সী. স্যা. পী.), অজ্ঝত্তিকঞ্চেপি (?)], আৰুসো, চক্খুং অপরিভিন্নং হোতি বাহিরা চ রূপা আপাথং আগচ্ছন্তি, নো চ তজ্জো সমন্নাহারো হোতি, নেৰ তাৰ তজ্জস্স ৰিঞ্ঞাণভাগস্স পাতুভাৰো হোতি. যতো চ খো, আৰুসো, অজ্ঝত্তিকঞ্চেৰ চক্খুং অপরিভিন্নং হোতি, বাহিরা চ রূপা আপাথং আগচ্ছন্তি, তজ্জো চ সমন্নাহারো হোতি. এৰং তজ্জস্স ৰিঞ্ঞাণভাগস্স পাতুভাৰো হোতি. যং তথাভূতস্স রূপং তং রূপুপাদানক্খন্ধে সঙ্গহং গচ্ছতি, যা তথাভূতস্স ৰেদনা সা ৰেদনুপাদানক্খন্ধে সঙ্গহং গচ্ছতি, যা তথাভূতস্স সঞ্ঞা সা সঞ্ঞুপাদানক্খন্ধে সঙ্গহং গচ্ছতি, যে তথাভূতস্স সঙ্খারা তে সঙ্খারুপাদানক্খন্ধে সঙ্গহং গচ্ছন্তি, যং তথাভূতস্স ৰিঞ্ঞাণং তং ৰিঞ্ঞাণুপাদানক্খন্ধে সঙ্গহং গচ্ছতি.
‘‘সো এৰং পজানাতি – ‘এৰঞ্হি কির ইমেসং পঞ্চন্নং উপাদানক্খন্ধানং সঙ্গহো সন্নিপাতো সমৰাযো হোতি. ৰুত্তং খো পনেতং ভগৰতা – ‘যো পটিচ্চসমুপ্পাদং পস্সতি সো ধম্মং পস্সতি; যো ধম্মং পস্সতি সো পটিচ্চসমুপ্পাদং পস্সতীতি. পটিচ্চসমুপ্পন্না খো পনিমে যদিদং পঞ্চুপাদানক্খন্ধা. যো ইমেসু পঞ্চসু উপাদানক্খন্ধেসু ছন্দো আলযো অনুনযো অজ্ঝোসানং সো দুক্খসমুদযো. যো ইমেসু পঞ্চসু উপাদানক্খন্ধেসু ছন্দরাগৰিনযো ছন্দরাগপ্পহানং, সো দুক্খনিরোধো’তি. এত্তাৰতাপি খো, আৰুসো, ভিক্খুনো বহুকতং হোতি.
‘‘অজ্ঝত্তিকঞ্চেৰ, আৰুসো, সোতং অপরিভিন্নং হোতি…পে… ঘানং অপরিভিন্নং হোতি… জিৰ্হা অপরিভিন্না হোতি… কাযো অপরিভিন্নো হোতি… মনো অপরিভিন্নো হোতি, বাহিরা চ ধম্মা ন আপাথং আগচ্ছন্তি নো চ তজ্জো সমন্নাহারো হোতি, নেৰ তাৰ তজ্জস্স ৰিঞ্ঞাণভাগস্স পাতুভাৰো হোতি. অজ্ঝত্তিকো চেৰ, আৰুসো, মনো অপরিভিন্নো হোতি, বাহিরা চ ধম্মা আপাথং আগচ্ছন্তি, নো চ তজ্জো সমন্নাহারো হোতি, নেৰ তাৰ তজ্জস্স ৰিঞ্ঞাণভাগস্স পাতুভাৰো হোতি. যতো চ খো, আৰুসো, অজ্ঝত্তিকো চেৰ মনো অপরিভিন্নো হোতি, বাহিরা চ ধম্মা আপাথং আগচ্ছন্তি, তজ্জো চ সমন্নাহারো হোতি, এৰং তজ্জস্স ৰিঞ্ঞাণভাগস্স পাতুভাৰো হোতি. যং তথাভূতস্স রূপং তং রূপুপাদানক্খন্ধে সঙ্গহং গচ্ছতি, যা তথাভূতস্স ৰেদনা সা ৰেদনুপাদানক্খন্ধে সঙ্গহং গচ্ছতি, যা তথাভূতস্স সঞ্ঞা সা সঞ্ঞুপাদানক্খন্ধে সঙ্গহং গচ্ছতি, যে তথাভূতস্স সঙ্খারা তে সঙ্খারুপাদানক্খন্ধে সঙ্গহং গচ্ছন্তি, যং তথাভূতস্স ৰিঞ্ঞাণং তং ৰিঞ্ঞাণুপাদানক্খন্ধে সঙ্গহং গচ্ছতি. সো এৰং পজানাতি – ‘এৰঞ্হি কির ইমেসং পঞ্চন্নং উপাদানক্খন্ধানং সঙ্গহো সন্নিপাতো সমৰাযো হোতি. ৰুত্তং খো পনেতং ভগৰতা – ‘‘যো পটিচ্চসমুপ্পাদং পস্সতি সো ধম্মং পস্সতি; যো ধম্মং পস্সতি সো পটিচ্চসমুপ্পাদং পস্সতী’’তি. পটিচ্চসমুপ্পন্না খো পনিমে যদিদং পঞ্চুপাদানক্খন্ধা. যো ইমেসু পঞ্চসু উপাদানক্খন্ধেসু ছন্দো আলযো অনুনযো অজ্ঝোসানং সো দুক্খসমুদযো. যো ইমেসু পঞ্চসু উপাদানক্খন্ধেসু ছন্দরাগৰিনযো ছন্দরাগপ্পহানং সো দুক্খনিরোধো’তি. এত্তাৰতাপি খো, আৰুসো, ভিক্খুনো বহুকতং হোতী’’তি.
ইদমৰোচ আযস্মা সারিপুত্তো. অত্তমনা তে ভিক্খূ আযস্মতো সারিপুত্তস্স ভাসিতং অভিনন্দুন্তি.
মহাহত্থিপদোপমসুত্তং নিট্ঠিতং অট্ঠমং.