৬. পাসরাসিসুত্তং

২৭২. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. অথ খো ভগৰা পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায সাৰত্থিং পিণ্ডায পাৰিসি. অথ খো সম্বহুলা ভিক্খূ যেনাযস্মা আনন্দো তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মন্তং আনন্দং এতদৰোচুং – ‘‘চিরস্সুতা নো, আৰুসো আনন্দ, ভগৰতো সম্মুখা ধম্মী কথা. সাধু মযং, আৰুসো আনন্দ, লভেয্যাম ভগৰতো সম্মুখা ধম্মিং কথং সৰনাযা’’তি. ‘‘তেন হাযস্মন্তো যেন রম্মকস্স ব্রাহ্মণস্স অস্সমো তেনুপসঙ্কমথ; অপ্পেৰ নাম লভেয্যাথ ভগৰতো সম্মুখা ধম্মিং কথং সৰনাযা’’তি. ‘‘এৰমাৰুসো’’তি খো তে ভিক্খূ আযস্মতো আনন্দস্স পচ্চস্সোসুং.

অথ খো ভগৰা সাৰত্থিযং পিণ্ডায চরিত্ৰা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘আযামানন্দ, যেন পুব্বারামো মিগারমাতুপাসাদো তেনুপসঙ্কমিস্সাম দিৰাৰিহারাযা’’তি. ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা আনন্দো ভগৰতো পচ্চস্সোসি. অথ খো ভগৰা আযস্মতা আনন্দেন সদ্ধিং যেন পুব্বারামো মিগারমাতুপাসাদো তেনুপসঙ্কমি দিৰাৰিহারায. অথ খো ভগৰা সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৰুট্ঠিতো আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘আযামানন্দ, যেন পুব্বকোট্ঠকো তেনুপসঙ্কমিস্সাম গত্তানি পরিসিঞ্চিতু’’ন্তি. ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা আনন্দো ভগৰতো পচ্চস্সোসি.

২৭৩. অথ খো ভগৰা আযস্মতা আনন্দেন সদ্ধিং যেন পুব্বকোট্ঠকো তেনুপসঙ্কমি গত্তানি পরিসিঞ্চিতুং. পুব্বকোট্ঠকে গত্তানি পরিসিঞ্চিত্ৰা পচ্চুত্তরিত্ৰা একচীৰরো অট্ঠাসি গত্তানি পুব্বাপযমানো. অথ খো আযস্মা আনন্দো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘অযং, ভন্তে, রম্মকস্স ব্রাহ্মণস্স অস্সমো অৰিদূরে. রমণীযো, ভন্তে, রম্মকস্স ব্রাহ্মণস্স অস্সমো; পাসাদিকো, ভন্তে, রম্মকস্স ব্রাহ্মণস্স অস্সমো. সাধু, ভন্তে, ভগৰা যেন রম্মকস্স ব্রাহ্মণস্স অস্সমো তেনুপসঙ্কমতু অনুকম্পং উপাদাযা’’তি. অধিৰাসেসি ভগৰা তুণ্হীভাৰেন.

অথ খো ভগৰা যেন রম্মকস্স ব্রাহ্মণস্স অস্সমো তেনুপসঙ্কমি. তেন খো পন সমযেন সম্বহুলা ভিক্খূ রম্মকস্স ব্রাহ্মণস্স অস্সমে ধম্মিযা কথায সন্নিসিন্না হোন্তি. অথ খো ভগৰা বহিদ্ৰারকোট্ঠকে অট্ঠাসি কথাপরিযোসানং আগমযমানো. অথ খো ভগৰা কথাপরিযোসানং ৰিদিত্ৰা উক্কাসিত্ৰা অগ্গল়ং আকোটেসি. ৰিৰরিংসু খো তে ভিক্খূ ভগৰতো দ্ৰারং. অথ খো ভগৰা রম্মকস্স ব্রাহ্মণস্স অস্সমং পৰিসিত্ৰা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. নিসজ্জ খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘কাযনুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না? কা চ পন ৰো অন্তরাকথা ৰিপ্পকতা’’তি? ‘‘ভগৰন্তমেৰ খো নো, ভন্তে, আরব্ভ ধম্মী কথা ৰিপ্পকতা, অথ ভগৰা অনুপ্পত্তো’’তি. ‘‘সাধু, ভিক্খৰে! এতং খো, ভিক্খৰে, তুম্হাকং পতিরূপং কুলপুত্তানং সদ্ধা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিতানং যং তুম্হে ধম্মিযা কথায সন্নিসীদেয্যাথ. সন্নিপতিতানং ৰো, ভিক্খৰে, দ্ৰযং করণীযং – ধম্মী ৰা কথা, অরিযো ৰা তুণ্হীভাৰো’’.

২৭৪. ‘‘দ্ৰেমা, ভিক্খৰে, পরিযেসনা – অরিযা চ পরিযেসনা, অনরিযা চ পরিযেসনা.

‘‘কতমা চ, ভিক্খৰে, অনরিযা পরিযেসনা? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো অত্তনা জাতিধম্মো সমানো জাতিধম্মংযেৰ পরিযেসতি, অত্তনা জরাধম্মো সমানো জরাধম্মংযেৰ পরিযেসতি, অত্তনা ব্যাধিধম্মো সমানো ব্যাধিধম্মংযেৰ পরিযেসতি, অত্তনা মরণধম্মো সমানো মরণধম্মংযেৰ পরিযেসতি, অত্তনা সোকধম্মো সমানো সোকধম্মংযেৰ পরিযেসতি, অত্তনা সংকিলেসধম্মো সমানো সংকিলেসধম্মংযেৰ পরিযেসতি.

‘‘কিঞ্চ, ভিক্খৰে, জাতিধম্মং ৰদেথ? পুত্তভরিযং, ভিক্খৰে, জাতিধম্মং, দাসিদাসং জাতিধম্মং, অজেল়কং জাতিধম্মং, কুক্কুটসূকরং জাতিধম্মং, হত্থিগৰাস্সৰল়ৰং জাতিধম্মং, জাতরূপরজতং জাতিধম্মং. জাতিধম্মা হেতে, ভিক্খৰে, উপধযো. এত্থাযং গথিতো [গধীতো (স্যা. ক.)] মুচ্ছিতো অজ্ঝাপন্নো অত্তনা জাতিধম্মো সমানো জাতিধম্মংযেৰ পরিযেসতি.

‘‘কিঞ্চ, ভিক্খৰে, জরাধম্মং ৰদেথ? পুত্তভরিযং, ভিক্খৰে, জরাধম্মং, দাসিদাসং জরাধম্মং, অজেল়কং জরাধম্মং, কুক্কুটসূকরং জরাধম্মং, হত্থিগৰাস্সৰল়ৰং জরাধম্মং, জাতরূপরজতং জরাধম্মং. জরাধম্মা হেতে, ভিক্খৰে, উপধযো. এত্থাযং গথিতো মুচ্ছিতো অজ্ঝাপন্নো অত্তনা জরাধম্মো সমানো জরাধম্মংযেৰ পরিযেসতি.

‘‘কিঞ্চ, ভিক্খৰে, ব্যাধিধম্মং ৰদেথ? পুত্তভরিযং, ভিক্খৰে, ব্যাধিধম্মং, দাসিদাসং ব্যাধিধম্মং, অজেল়কং ব্যাধিধম্মং, কুক্কুটসূকরং ব্যাধিধম্মং, হত্থিগৰাস্সৰল়ৰং ব্যাধিধম্মং. ব্যাধিধম্মা হেতে, ভিক্খৰে, উপধযো. এত্থাযং গথিতো মুচ্ছিতো অজ্ঝাপন্নো অত্তনা ব্যাধিধম্মো সমানো ব্যাধিধম্মংযেৰ পরিযেসতি.

‘‘কিঞ্চ, ভিক্খৰে, মরণধম্মং ৰদেথ? পুত্তভরিযং, ভিক্খৰে, মরণধম্মং, দাসিদাসং মরণধম্মং, অজেল়কং মরণধম্মং, কুক্কুটসূকরং মরণধম্মং, হত্থিগৰাস্সৰল়ৰং মরণধম্মং. মরণধম্মা হেতে, ভিক্খৰে, উপধযো. এত্থাযং গথিতো মুচ্ছিতো অজ্ঝাপন্নো অত্তনা মরণধম্মো সমানো মরণধম্মংযেৰ পরিযেসতি.

‘‘কিঞ্চ, ভিক্খৰে, সোকধম্মং ৰদেথ? পুত্তভরিযং, ভিক্খৰে, সোকধম্মং, দাসিদাসং সোকধম্মং, অজেল়কং সোকধম্মং, কুক্কুটসূকরং সোকধম্মং, হত্থিগৰাস্সৰল়ৰং সোকধম্মং. সোকধম্মা হেতে, ভিক্খৰে, উপধযো. এত্থাযং গথিতো মুচ্ছিতো অজ্ঝাপন্নো অত্তনা সোকধম্মো সমানো সোকধম্মংযেৰ পরিযেসতি.

‘‘কিঞ্চ, ভিক্খৰে, সংকিলেসধম্মং ৰদেথ? পুত্তভরিযং, ভিক্খৰে, সংকিলেসধম্মং, দাসিদাসং সংকিলেসধম্মং, অজেল়কং সংকিলেসধম্মং, কুক্কুটসূকরং সংকিলেসধম্মং, হত্থিগৰাস্সৰল়ৰং সংকিলেসধম্মং, জাতরূপরজতং সংকিলেসধম্মং. সংকিলেসধম্মা হেতে, ভিক্খৰে, উপধযো. এত্থাযং গথিতো মুচ্ছিতো অজ্ঝাপন্নো অত্তনা সংকিলেসধম্মো সমানো সংকিলেসধম্মংযেৰ পরিযেসতি. অযং, ভিক্খৰে, অনরিযা পরিযেসনা.

২৭৫. ‘‘কতমা চ, ভিক্খৰে, অরিযা পরিযেসনা? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো অত্তনা জাতিধম্মো সমানো জাতিধম্মে আদীনৰং ৰিদিত্ৰা অজাতং অনুত্তরং যোগক্খেমং নিব্বানং পরিযেসতি, অত্তনা জরাধম্মো সমানো জরাধম্মে আদীনৰং ৰিদিত্ৰা অজরং অনুত্তরং যোগক্খেমং নিব্বানং পরিযেসতি, অত্তনা ব্যাধিধম্মো সমানো ব্যাধিধম্মে আদীনৰং ৰিদিত্ৰা অব্যাধিং অনুত্তরং যোগক্খেমং নিব্বানং পরিযেসতি, অত্তনা মরণধম্মো সমানো মরণধম্মে আদীনৰং ৰিদিত্ৰা অমতং অনুত্তরং যোগক্খেমং নিব্বানং পরিযেসতি, অত্তনা সোকধম্মো সমানো সোকধম্মে আদীনৰং ৰিদিত্ৰা অসোকং অনুত্তরং যোগক্খেমং নিব্বানং পরিযেসতি, অত্তনা সংকিলেসধম্মো সমানো সংকিলেসধম্মে আদীনৰং ৰিদিত্ৰা অসংকিলিট্ঠং অনুত্তরং যোগক্খেমং নিব্বানং পরিযেসতি. অযং, ভিক্খৰে, অরিযা পরিযেসনা.

২৭৬. ‘‘অহম্পি সুদং, ভিক্খৰে, পুব্বেৰ সম্বোধা অনভিসম্বুদ্ধো বোধিসত্তোৰ সমানো অত্তনা জাতিধম্মো সমানো জাতিধম্মংযেৰ পরিযেসামি, অত্তনা জরাধম্মো সমানো জরাধম্মংযেৰ পরিযেসামি, অত্তনা ব্যাধিধম্মো সমানো ব্যাধিধম্মংযেৰ পরিযেসামি, অত্তনা মরণধম্মো সমানো মরণধম্মংযেৰ পরিযেসামি, অত্তনা সোকধম্মো সমানো সোকধম্মংযেৰ পরিযেসামি, অত্তনা সংকিলেসধম্মো সমানো সংকিলেসধম্মংযেৰ পরিযেসামি. তস্স ময্হং, ভিক্খৰে, এতদহোসি – ‘কিং নু খো অহং অত্তনা জাতিধম্মো সমানো জাতিধম্মংযেৰ পরিযেসামি, অত্তনা জরাধম্মো সমানো…পে… ব্যাধিধম্মো সমানো… মরণধম্মো সমানো… সোকধম্মো সমানো… অত্তনা সংকিলেসধম্মো সমানো সংকিলেসধম্মংযেৰ পরিযেসামি? যংনূনাহং অত্তনা জাতিধম্মো সমানো জাতিধম্মে আদীনৰং ৰিদিত্ৰা অজাতং অনুত্তরং যোগক্খেমং নিব্বানং পরিযেসেয্যং, অত্তনা জরাধম্মো সমানো জরাধম্মে আদীনৰং ৰিদিত্ৰা অজরং অনুত্তরং যোগক্খেমং নিব্বানং পরিযেসেয্যং, অত্তনা ব্যাধিধম্মো সমানো ব্যাধিধম্মে আদীনৰং ৰিদিত্ৰা অব্যাধিং অনুত্তরং যোগক্খেমং নিব্বানং পরিযেসেয্যং, অত্তনা মরণধম্মো সমানো মরণধম্মে আদীনৰং ৰিদিত্ৰা অমতং অনুত্তরং যোগক্খেমং নিব্বানং পরিযেসেয্যং, অত্তনা সোকধম্মো সমানো সোকধম্মে আদীনৰং ৰিদিত্ৰা অসোকং অনুত্তরং যোগক্খেমং নিব্বানং পরিযেসেয্যং, অত্তনা সংকিলেসধম্মো সমানো সংকিলেসধম্মে আদীনৰং ৰিদিত্ৰা অসংকিলিট্ঠং অনুত্তরং যোগক্খেমং নিব্বানং পরিযেসেয্য’ন্তি.

২৭৭. ‘‘সো খো অহং, ভিক্খৰে, অপরেন সমযেন দহরোৰ সমানো সুসুকাল়কেসো, ভদ্রেন যোব্বনেন সমন্নাগতো পঠমেন ৰযসা অকামকানং মাতাপিতূনং অস্সুমুখানং রুদন্তানং কেসমস্সুং ওহারেত্ৰা কাসাযানি ৰত্থানি অচ্ছাদেত্ৰা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিং. সো এৰং পব্বজিতো সমানো কিং কুসলগৰেসী [কিংকুসলংগৰেসী (ক.)] অনুত্তরং সন্তিৰরপদং পরিযেসমানো যেন আল়ারো কালামো তেনুপসঙ্কমিং. উপসঙ্কমিত্ৰা আল়ারং কালামং এতদৰোচং – ‘ইচ্ছামহং, আৰুসো কালাম, ইমস্মিং ধম্মৰিনযে ব্রহ্মচরিযং চরিতু’ন্তি. এৰং ৰুত্তে, ভিক্খৰে, আল়ারো কালামো মং এতদৰোচ – ‘ৰিহরতাযস্মা; তাদিসো অযং ধম্মো যত্থ ৰিঞ্ঞূ পুরিসো নচিরস্সেৰ সকং আচরিযকং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরেয্যা’তি. সো খো অহং, ভিক্খৰে, নচিরস্সেৰ খিপ্পমেৰ তং ধম্মং পরিযাপুণিং. সো খো অহং, ভিক্খৰে, তাৰতকেনেৰ ওট্ঠপহতমত্তেন লপিতলাপনমত্তেন ঞাণৰাদঞ্চ ৰদামি থেরৰাদঞ্চ, ‘জানামি পস্সামী’তি চ পটিজানামি অহঞ্চেৰ অঞ্ঞে চ. তস্স ময্হং, ভিক্খৰে, এতদহোসি – ‘ন খো আল়ারো কালামো ইমং ধম্মং কেৰলং সদ্ধামত্তকেন সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরামীতি পৰেদেতি; অদ্ধা আল়ারো কালামো ইমং ধম্মং জানং পস্সং ৰিহরতী’তি.

‘‘অথ খ্ৰাহং, ভিক্খৰে, যেন আল়ারো কালামো তেনুপসঙ্কমিং; উপসঙ্কমিত্ৰা আল়ারং কালামং এতদৰোচং – ‘কিত্তাৰতা নো, আৰুসো কালাম, ইমং ধম্মং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরামীতি পৰেদেসী’তি [উপসম্পজ্জ পৰেদেসীতি (সী. স্যা. পী.)]? এৰং ৰুত্তে, ভিক্খৰে, আল়ারো কালামো আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং পৰেদেসি. তস্স ময্হং, ভিক্খৰে, এতদহোসি – ‘ন খো আল়ারস্সেৰ কালামস্স অত্থি সদ্ধা, ময্হংপত্থি সদ্ধা; ন খো আল়ারস্সেৰ কালামস্স অত্থি ৰীরিযং, ময্হংপত্থি ৰীরিযং; ন খো আল়ারস্সেৰ কালামস্স অত্থি সতি, ময্হংপত্থি সতি; ন খো আল়ারস্সেৰ কালামস্স অত্থি সমাধি, ময্হংপত্থি সমাধি; ন খো আল়ারস্সেৰ কালামস্স অত্থি পঞ্ঞা, ময্হংপত্থি পঞ্ঞা. যংনূনাহং যং ধম্মং আল়ারো কালামো সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরামীতি পৰেদেতি, তস্স ধম্মস্স সচ্ছিকিরিযায পদহেয্য’ন্তি. সো খো অহং, ভিক্খৰে, নচিরস্সেৰ খিপ্পমেৰ তং ধম্মং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহাসিং.

‘‘অথ খ্ৰাহং, ভিক্খৰে, যেন আল়ারো কালামো তেনুপসঙ্কমিং; উপসঙ্কমিত্ৰা আল়ারং কালামং এতদৰোচং –

‘এত্তাৰতা নো, আৰুসো কালাম, ইমং ধম্মং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ পৰেদেসী’তি?

‘এত্তাৰতা খো অহং, আৰুসো, ইমং ধম্মং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ পৰেদেমী’তি.

‘অহম্পি খো, আৰুসো, এত্তাৰতা ইমং ধম্মং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরামী’তি.

‘লাভা নো, আৰুসো, সুলদ্ধং নো, আৰুসো, যে মযং আযস্মন্তং তাদিসং সব্রহ্মচারিং পস্সাম. ইতি যাহং ধম্মং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ পৰেদেমি তং ত্ৰং ধম্মং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরসি. যং ত্ৰং ধম্মং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরসি তমহং ধম্মং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ পৰেদেমি. ইতি যাহং ধম্মং জানামি তং ত্ৰং ধম্মং জানাসি, যং ত্ৰং ধম্মং জানাসি তমহং ধম্মং জানামি. ইতি যাদিসো অহং তাদিসো তুৰং, যাদিসো তুৰং তাদিসো অহং. এহি দানি, আৰুসো, উভোৰ সন্তা ইমং গণং পরিহরামা’তি. ইতি খো, ভিক্খৰে, আল়ারো কালামো আচরিযো মে সমানো (অত্তনো) [( ) নত্থি (সী. স্যা. পী.)] অন্তেৰাসিং মং সমানং অত্তনা [অত্তনো (সী. পী.)] সমসমং ঠপেসি, উল়ারায চ মং পূজায পূজেসি. তস্স ময্হং, ভিক্খৰে, এতদহোসি – ‘নাযং ধম্মো নিব্বিদায ন ৰিরাগায ন নিরোধায ন উপসমায ন অভিঞ্ঞায ন সম্বোধায ন নিব্বানায সংৰত্ততি, যাৰদেৰ আকিঞ্চঞ্ঞাযতনূপপত্তিযা’তি. সো খো অহং, ভিক্খৰে, তং ধম্মং অনলঙ্করিত্ৰা তস্মা ধম্মা নিব্বিজ্জ অপক্কমিং.

২৭৮. ‘‘সো খো অহং, ভিক্খৰে, কিং কুসলগৰেসী অনুত্তরং সন্তিৰরপদং পরিযেসমানো যেন উদকো [উদ্দকো (সী. স্যা. পী.)] রামপুত্তো তেনুপসঙ্কমিং; উপসঙ্কমিত্ৰা উদকং রামপুত্তং এতদৰোচং – ‘ইচ্ছামহং, আৰুসো [আৰুসো রাম (সী. স্যা. ক.) মহাসত্তো রামপুত্তমেৰ অৰোচ, ন রামং, রামো হি তত্থ গণাচরিযো ভৰেয্য, তদা চ কালঙ্কতো অসন্তো. তেনেৰেত্থ রামাযত্তানি ক্রিযপদানি অতীতকালৰসেন আগতানি, উদকো চ রামপুত্তো মহাসত্তস্স সব্রহ্মচারীত্ৰেৰ ৰুত্তো, ন আচরিযোতি. টীকাযং চ ‘‘পাল়িযং রামস্সেৰ সমাপত্তিলাভিতা আগতা ন উদকস্সা’’তি আদি পচ্ছাভাগে পকাসিতা], ইমস্মিং ধম্মৰিনযে ব্রহ্মচরিযং চরিতু’ন্তি. এৰং ৰুত্তে, ভিক্খৰে, উদকো রামপুত্তো মং এতদৰোচ – ‘ৰিহরতাযস্মা; তাদিসো অযং ধম্মো যত্থ ৰিঞ্ঞূ পুরিসো নচিরস্সেৰ সকং আচরিযকং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরেয্যা’তি. সো খো অহং, ভিক্খৰে, নচিরস্সেৰ খিপ্পমেৰ তং ধম্মং পরিযাপুণিং. সো খো অহং, ভিক্খৰে, তাৰতকেনেৰ ওট্ঠপহতমত্তেন লপিতলাপনমত্তেন ঞাণৰাদঞ্চ ৰদামি থেরৰাদঞ্চ, ‘জানামি পস্সামী’তি চ পটিজানামি অহঞ্চেৰ অঞ্ঞে চ. তস্স ময্হং, ভিক্খৰে, এতদহোসি – ‘ন খো রামো ইমং ধম্মং কেৰলং সদ্ধামত্তকেন সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরামীতি পৰেদেসি; অদ্ধা রামো ইমং ধম্মং জানং পস্সং ৰিহাসী’তি.

‘‘অথ খ্ৰাহং, ভিক্খৰে, যেন উদকো রামপুত্তো তেনুপসঙ্কমিং; উপসঙ্কমিত্ৰা উদকং রামপুত্তং এতদৰোচং – ‘কিত্তাৰতা নো, আৰুসো, রামো ইমং ধম্মং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরামীতি পৰেদেসী’তি? এৰং ৰুত্তে, ভিক্খৰে, উদকো রামপুত্তো নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং পৰেদেসি. তস্স ময্হং, ভিক্খৰে, এতদহোসি – ‘ন খো রামস্সেৰ অহোসি সদ্ধা, ময্হংপত্থি সদ্ধা; ন খো রামস্সেৰ অহোসি ৰীরিযং, ময্হংপত্থি ৰীরিযং; ন খো রামস্সেৰ অহোসি সতি, ময্হংপত্থি সতি; ন খো রামস্সেৰ অহোসি সমাধি, ময্হংপত্থি সমাধি, ন খো রামস্সেৰ অহোসি পঞ্ঞা, ময্হংপত্থি পঞ্ঞা. যংনূনাহং যং ধম্মং রামো সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরামীতি পৰেদেসি, তস্স ধম্মস্স সচ্ছিকিরিযায পদহেয্য’ন্তি. সো খো অহং, ভিক্খৰে, নচিরস্সেৰ খিপ্পমেৰ তং ধম্মং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহাসিং.

‘‘অথ খ্ৰাহং, ভিক্খৰে, যেন উদকো রামপুত্তো তেনুপসঙ্কমিং; উপসঙ্কমিত্ৰা উদকং রামপুত্তং এতদৰোচং –

‘এত্তাৰতা নো, আৰুসো, রামো ইমং ধম্মং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ পৰেদেসী’তি?

‘এত্তাৰতা খো, আৰুসো, রামো ইমং ধম্মং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ পৰেদেসী’তি.

‘অহম্পি খো, আৰুসো, এত্তাৰতা ইমং ধম্মং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরামী’তি.

‘লাভা নো, আৰুসো, সুলদ্ধং নো, আৰুসো, যে মযং আযস্মন্তং তাদিসং সব্রহ্মচারিং পস্সাম. ইতি যং ধম্মং রামো সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ পৰেদেসি, তং ত্ৰং ধম্মং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরসি. যং ত্ৰং ধম্মং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরসি, তং ধম্মং রামো সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ পৰেদেসি. ইতি যং ধম্মং রামো অভিঞ্ঞাসি তং ত্ৰং ধম্মং জানাসি, যং ত্ৰং ধম্মং জানাসি, তং ধম্মং রামো অভিঞ্ঞাসি. ইতি যাদিসো রামো অহোসি তাদিসো তুৰং, যাদিসো তুৰং তাদিসো রামো অহোসি. এহি দানি, আৰুসো, তুৰং ইমং গণং পরিহরা’তি. ইতি খো, ভিক্খৰে, উদকো রামপুত্তো সব্রহ্মচারী মে সমানো আচরিযট্ঠানে মং ঠপেসি, উল়ারায চ মং পূজায পূজেসি. তস্স ময্হং, ভিক্খৰে, এতদহোসি – ‘নাযং ধম্মো নিব্বিদায ন ৰিরাগায ন নিরোধায ন উপসমায ন অভিঞ্ঞায ন সম্বোধায ন নিব্বানায সংৰত্ততি, যাৰদেৰ নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনূপপত্তিযা’তি. সো খো অহং, ভিক্খৰে, তং ধম্মং অনলঙ্করিত্ৰা তস্মা ধম্মা নিব্বিজ্জ অপক্কমিং.

২৭৯. ‘‘সো খো অহং, ভিক্খৰে, কিং কুসলগৰেসী অনুত্তরং সন্তিৰরপদং পরিযেসমানো মগধেসু অনুপুব্বেন চারিকং চরমানো যেন উরুৰেলা সেনানিগমো তদৰসরিং. তত্থদ্দসং রমণীযং ভূমিভাগং, পাসাদিকঞ্চ ৰনসণ্ডং, নদিঞ্চ সন্দন্তিং সেতকং সুপতিত্থং রমণীযং, সমন্তা [সামন্তা (?)] চ গোচরগামং. তস্স ময্হং, ভিক্খৰে, এতদহোসি – ‘রমণীযো ৰত, ভো, ভূমিভাগো, পাসাদিকো চ ৰনসণ্ডো, নদী চ সন্দতি সেতকা সুপতিত্থা রমণীযা, সমন্তা চ গোচরগামো. অলং ৰতিদং কুলপুত্তস্স পধানত্থিকস্স পধানাযা’তি. সো খো অহং, ভিক্খৰে, তত্থেৰ নিসীদিং – অলমিদং পধানাযাতি.

২৮০. ‘‘সো খো অহং, ভিক্খৰে, অত্তনা জাতিধম্মো সমানো জাতিধম্মে আদীনৰং ৰিদিত্ৰা অজাতং অনুত্তরং যোগক্খেমং নিব্বানং পরিযেসমানো অজাতং অনুত্তরং যোগক্খেমং নিব্বানং অজ্ঝগমং, অত্তনা জরাধম্মো সমানো জরাধম্মে আদীনৰং ৰিদিত্ৰা অজরং অনুত্তরং যোগক্খেমং নিব্বানং পরিযেসমানো অজরং অনুত্তরং যোগক্খেমং নিব্বানং অজ্ঝগমং, অত্তনা ব্যাধিধম্মো সমানো ব্যাধিধম্মে আদীনৰং ৰিদিত্ৰা অব্যাধিং অনুত্তরং যোগক্খেমং নিব্বানং পরিযেসমানো অব্যাধিং অনুত্তরং যোগক্খেমং নিব্বানং অজ্ঝগমং, অত্তনা মরণধম্মো সমানো মরণধম্মে আদীনৰং ৰিদিত্ৰা অমতং অনুত্তরং যোগক্খেমং নিব্বানং অজ্ঝগমং, অত্তনা সোকধম্মো সমানো সোকধম্মে আদীনৰং ৰিদিত্ৰা অসোকং অনুত্তরং যোগক্খেমং নিব্বানং অজ্ঝগমং, অত্তনা সংকিলেসধম্মো সমানো সংকিলেসধম্মে আদীনৰং ৰিদিত্ৰা অসংকিলিট্ঠং অনুত্তরং যোগক্খেমং নিব্বানং পরিযেসমানো অসংকিলিট্ঠং অনুত্তরং যোগক্খেমং নিব্বানং অজ্ঝগমং. ঞাণঞ্চ পন মে দস্সনং উদপাদি – ‘অকুপ্পা মে ৰিমুত্তি, অযমন্তিমা জাতি, নত্থি দানি পুনব্ভৰো’তি.

২৮১. ‘‘তস্স ময্হং, ভিক্খৰে, এতদহোসি – ‘অধিগতো খো ম্যাযং ধম্মো গম্ভীরো দুদ্দসো দুরনুবোধো সন্তো পণীতো অতক্কাৰচরো নিপুণো পণ্ডিতৰেদনীযো. আলযরামা খো পনাযং পজা আলযরতা আলযসম্মুদিতা. আলযরামা খো পনাযং পজা আলযরতায আলযসম্মুদিতায দুদ্দসং ইদং ঠানং যদিদং – ইদপ্পচ্চযতা পটিচ্চসমুপ্পাদো. ইদম্পি খো ঠানং দুদ্দসং যদিদং – সব্বসঙ্খারসমথো সব্বূপধিপটিনিস্সগ্গো তণ্হাক্খযো ৰিরাগো নিরোধো নিব্বানং. অহঞ্চেৰ খো পন ধম্মং দেসেয্যং, পরে চ মে ন আজানেয্যুং, সো মমস্স কিলমথো, সা মমস্স ৰিহেসা’তি. অপিস্সু মং, ভিক্খৰে, ইমা অনচ্ছরিযা গাথাযো পটিভংসু পুব্বে অস্সুতপুব্বা –

‘কিচ্ছেন মে অধিগতং, হলং দানি পকাসিতুং;

রাগদোসপরেতেহি, নাযং ধম্মো সুসম্বুধো.

‘পটিসোতগামিং নিপুণং, গম্ভীরং দুদ্দসং অণুং;

রাগরত্তা ন দক্খন্তি, তমোখন্ধেন আৰুটা’’’তি [আৰটাতি (সী.), আৰুতা (স্যা.)].

২৮২. ‘‘ইতিহ মে, ভিক্খৰে, পটিসঞ্চিক্খতো অপ্পোস্সুক্কতায চিত্তং নমতি, নো ধম্মদেসনায. অথ খো, ভিক্খৰে, ব্রহ্মুনো সহম্পতিস্স মম চেতসা চেতোপরিৰিতক্কমঞ্ঞায এতদহোসি – ‘নস্সতি ৰত ভো লোকো, ৰিনস্সতি ৰত ভো লোকো, যত্র হি নাম তথাগতস্স অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স অপ্পোস্সুক্কতায চিত্তং নমতি [নমিস্সতি (?)], নো ধম্মদেসনাযা’তি. অথ খো, ভিক্খৰে, ব্রহ্মা সহম্পতি – সেয্যথাপি নাম বলৰা পুরিসো সমিঞ্জিতং ৰা বাহং পসারেয্য, পসারিতং ৰা বাহং সমিঞ্জেয্য, এৰমেৰ – ব্রহ্মলোকে অন্তরহিতো মম পুরতো পাতুরহোসি. অথ খো, ভিক্খৰে, ব্রহ্মা সহম্পতি একংসং উত্তরাসঙ্গং করিত্ৰা যেনাহং তেনঞ্জলিং পণামেত্ৰা মং এতদৰোচ – ‘দেসেতু, ভন্তে, ভগৰা ধম্মং, দেসেতু সুগতো ধম্মং. সন্তি সত্তা অপ্পরজক্খজাতিকা, অস্সৰনতা ধম্মস্স পরিহাযন্তি. ভৰিস্সন্তি ধম্মস্স অঞ্ঞাতারো’তি. ইদমৰোচ, ভিক্খৰে, ব্রহ্মা সহম্পতি. ইদং ৰত্ৰা অথাপরং এতদৰোচ –

‘পাতুরহোসি মগধেসু পুব্বে,

ধম্মো অসুদ্ধো সমলেহি চিন্তিতো;

অপাপুরেতং [অৰাপুরেতং (সী.)] অমতস্স দ্ৰারং,

সুণন্তু ধম্মং ৰিমলেনানুবুদ্ধং.

‘সেলে যথা পব্বতমুদ্ধনিট্ঠিতো,

যথাপি পস্সে জনতং সমন্ততো;

তথূপমং ধম্মমযং সুমেধ,

পাসাদমারুয্হ সমন্তচক্খু;

সোকাৰতিণ্ণং [সোকাৰকিণ্ণং (স্যা.)] জনতমপেতসোকো,

অৰেক্খস্সু জাতিজরাভিভূতং.

‘উট্ঠেহি ৰীর ৰিজিতসঙ্গাম,

সত্থৰাহ অণণ ৰিচর লোকে;

দেসস্সু [দেসেতু (স্যা. ক.)] ভগৰা ধম্মং,

অঞ্ঞাতারো ভৰিস্সন্তী’’’তি.

২৮৩. ‘‘অথ খো অহং, ভিক্খৰে, ব্রহ্মুনো চ অজ্ঝেসনং ৰিদিত্ৰা সত্তেসু চ কারুঞ্ঞতং পটিচ্চ বুদ্ধচক্খুনা লোকং ৰোলোকেসিং. অদ্দসং খো অহং, ভিক্খৰে, বুদ্ধচক্খুনা লোকং ৰোলোকেন্তো সত্তে অপ্পরজক্খে মহারজক্খে, তিক্খিন্দ্রিযে মুদিন্দ্রিযে, স্ৰাকারে দ্ৰাকারে, সুৰিঞ্ঞাপযে দুৰিঞ্ঞাপযে, অপ্পেকচ্চে পরলোকৰজ্জভযদস্সাৰিনে [দস্সাৰিনো (স্যা. কং. ক.)] ৰিহরন্তে, অপ্পেকচ্চে ন পরলোকৰজ্জভযদস্সাৰিনে [দস্সাৰিনো (স্যা. কং. ক.)] ৰিহরন্তে. সেয্যথাপি নাম উপ্পলিনিযং ৰা পদুমিনিযং ৰা পুণ্ডরীকিনিযং ৰা অপ্পেকচ্চানি উপ্পলানি ৰা পদুমানি ৰা পুণ্ডরীকানি ৰা উদকে জাতানি উদকে সংৰড্ঢানি উদকানুগ্গতানি অন্তোনিমুগ্গপোসীনি, অপ্পেকচ্চানি উপ্পলানি ৰা পদুমানি ৰা পুণ্ডরীকানি ৰা উদকে জাতানি উদকে সংৰড্ঢানি উদকানুগ্গতানি সমোদকং ঠিতানি, অপ্পেকচ্চানি উপ্পলানি ৰা পদুমানি ৰা পুণ্ডরীকানি ৰা উদকে জাতানি উদকে সংৰড্ঢানি উদকং অচ্চুগ্গম্ম ঠিতানি [তিট্ঠন্তি (সী. স্যা. পী.)] অনুপলিত্তানি উদকেন; এৰমেৰ খো অহং, ভিক্খৰে, বুদ্ধচক্খুনা লোকং ৰোলোকেন্তো অদ্দসং সত্তে অপ্পরজক্খে মহারজক্খে, তিক্খিন্দ্রিযে মুদিন্দ্রিযে, স্ৰাকারে দ্ৰাকারে, সুৰিঞ্ঞাপযে দুৰিঞ্ঞাপযে, অপ্পেকচ্চে পরলোকৰজ্জভযদস্সাৰিনে ৰিহরন্তে, অপ্পেকচ্চে ন পরলোকৰজ্জভযদস্সাৰিনে ৰিহরন্তে. অথ খ্ৰাহং, ভিক্খৰে, ব্রহ্মানং সহম্পতিং গাথায পচ্চভাসিং –

‘অপারুতা তেসং অমতস্স দ্ৰারা,

যে সোতৰন্তো পমুঞ্চন্তু সদ্ধং;

ৰিহিংসসঞ্ঞী পগুণং ন ভাসিং,

ধম্মং পণীতং মনুজেসু ব্রহ্মে’’’তি.

‘‘অথ খো, ভিক্খৰে, ব্রহ্মা সহম্পতি ‘কতাৰকাসো খোম্হি ভগৰতা ধম্মদেসনাযা’তি মং অভিৰাদেত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা তত্থেৰন্তরধাযি.

২৮৪. ‘‘তস্স ময্হং, ভিক্খৰে, এতদহোসি – ‘কস্স নু খো অহং পঠমং ধম্মং দেসেয্যং; কো ইমং ধম্মং খিপ্পমেৰ আজানিস্সতী’তি? তস্স ময্হং, ভিক্খৰে, এতদহোসি – ‘অযং খো আল়ারো কালামো পণ্ডিতো ৰিযত্তো মেধাৰী দীঘরত্তং অপ্পরজক্খজাতিকো. যংনূনাহং আল়ারস্স কালামস্স পঠমং ধম্মং দেসেয্যং. সো ইমং ধম্মং খিপ্পমেৰ আজানিস্সতী’তি. অথ খো মং, ভিক্খৰে, দেৰতা উপসঙ্কমিত্ৰা এতদৰোচ – ‘সত্তাহকালঙ্কতো, ভন্তে, আল়ারো কালামো’তি. ঞাণঞ্চ পন মে দস্সনং উদপাদি – ‘সত্তাহকালঙ্কতো আল়ারো কালামো’তি. তস্স ময্হং, ভিক্খৰে, এতদহোসি – ‘মহাজানিযো খো আল়ারো কালামো. সচে হি সো ইমং ধম্মং সুণেয্য, খিপ্পমেৰ আজানেয্যা’তি.

‘‘তস্স ময্হং, ভিক্খৰে, এতদহোসি – ‘কস্স নু খো অহং পঠমং ধম্মং দেসেয্যং; কো ইমং ধম্মং খিপ্পমেৰ আজানিস্সতী’তি? তস্স ময্হং, ভিক্খৰে, এতদহোসি – ‘অযং খো উদকো রামপুত্তো পণ্ডিতো ৰিযত্তো মেধাৰী দীঘরত্তং অপ্পরজক্খজাতিকো. যংনূনাহং উদকস্স রামপুত্তস্স পঠমং ধম্মং দেসেয্যং. সো ইমং ধম্মং খিপ্পমেৰ আজানিস্সতী’তি. অথ খো মং, ভিক্খৰে, দেৰতা উপসঙ্কমিত্ৰা এতদৰোচ – ‘অভিদোসকালঙ্কতো, ভন্তে, উদকো রামপুত্তো’তি. ঞাণঞ্চ পন মে দস্সনং উদপাদি – ‘অভিদোসকালঙ্কতো উদকো রামপুত্তো’তি. তস্স ময্হং, ভিক্খৰে, এতদহোসি – ‘মহাজানিযো খো উদকো রামপুত্তো. সচে হি সো ইমং ধম্মং সুণেয্য, খিপ্পমেৰ আজানেয্যা’তি.

‘‘তস্স ময্হং, ভিক্খৰে, এতদহোসি – ‘কস্স নু খো অহং পঠমং ধম্মং দেসেয্যং; কো ইমং ধম্মং খিপ্পমেৰ আজানিস্সতী’তি? তস্স ময্হং, ভিক্খৰে, এতদহোসি – ‘বহুকারা খো মে পঞ্চৰগ্গিযা ভিক্খূ, যে মং পধানপহিতত্তং উপট্ঠহিংসু. যংনূনাহং পঞ্চৰগ্গিযানং ভিক্খূনং পঠমং ধম্মং দেসেয্য’ন্তি. তস্স ময্হং, ভিক্খৰে, এতদহোসি – ‘কহং নু খো এতরহি পঞ্চৰগ্গিযা ভিক্খূ ৰিহরন্তী’তি? অদ্দসং খো অহং, ভিক্খৰে, দিব্বেন চক্খুনা ৰিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন পঞ্চৰগ্গিযে ভিক্খূ বারাণসিযং ৰিহরন্তে ইসিপতনে মিগদাযে. অথ খ্ৰাহং, ভিক্খৰে, উরুৰেলাযং যথাভিরন্তং ৰিহরিত্ৰা যেন বারাণসী তেন চারিকং পক্কমিং [পক্কামিং (স্যা. পী. ক.)].

২৮৫. ‘‘অদ্দসা খো মং, ভিক্খৰে, উপকো আজীৰকো অন্তরা [আজীৰিকো (সী. পী. ক.)] চ গযং অন্তরা চ বোধিং অদ্ধানমগ্গপ্পটিপন্নং. দিস্ৰান মং এতদৰোচ – ‘ৰিপ্পসন্নানি খো তে, আৰুসো, ইন্দ্রিযানি, পরিসুদ্ধো ছৰিৰণ্ণো পরিযোদাতো! কংসি ত্ৰং, আৰুসো, উদ্দিস্স পব্বজিতো, কো ৰা তে সত্থা, কস্স ৰা ত্ৰং ধম্মং রোচেসী’তি? এৰং ৰুত্তে, অহং, ভিক্খৰে, উপকং আজীৰকং গাথাহি অজ্ঝভাসিং –

‘সব্বাভিভূ সব্বৰিদূহমস্মি, সব্বেসু ধম্মেসু অনূপলিত্তো;

সব্বঞ্জহো তণ্হাক্খযে ৰিমুত্তো, সযং অভিঞ্ঞায কমুদ্দিসেয্যং.

‘ন মে আচরিযো অত্থি, সদিসো মে ন ৰিজ্জতি;

সদেৰকস্মিং লোকস্মিং, নত্থি মে পটিপুগ্গলো.

‘অহঞ্হি অরহা লোকে, অহং সত্থা অনুত্তরো;

একোম্হি সম্মাসম্বুদ্ধো, সীতিভূতোস্মি নিব্বুতো.

‘ধম্মচক্কং পৰত্তেতুং, গচ্ছামি কাসিনং পুরং;

অন্ধীভূতস্মিং [অন্ধভূতস্মিং (সী. স্যা. পী.)] লোকস্মিং, আহঞ্ছং অমতদুন্দুভি’ন্তি.

‘যথা খো ত্ৰং, আৰুসো, পটিজানাসি, অরহসি অনন্তজিনো’তি!

‘মাদিসা ৰে জিনা হোন্তি, যে পত্তা আসৰক্খযং;

জিতা মে পাপকা ধম্মা, তস্মাহমুপক জিনো’তি.

‘‘এৰং ৰুত্তে, ভিক্খৰে, উপকো আজীৰকো ‘হুপেয্যপাৰুসো’তি [হুৰেয্যপাৰুসো (সী. পী.), হুৰেয্যাৰুসো (স্যা.)] ৰত্ৰা সীসং ওকম্পেত্ৰা উম্মগ্গং গহেত্ৰা পক্কামি.

২৮৬. ‘‘অথ খ্ৰাহং, ভিক্খৰে, অনুপুব্বেন চারিকং চরমানো যেন বারাণসী ইসিপতনং মিগদাযো যেন পঞ্চৰগ্গিযা ভিক্খূ তেনুপসঙ্কমিং. অদ্দসংসু খো মং, ভিক্খৰে, পঞ্চৰগ্গিযা ভিক্খূ দূরতো আগচ্ছন্তং. দিস্ৰান অঞ্ঞমঞ্ঞং সণ্ঠপেসুং [অঞ্ঞমঞ্ঞং কতিকং সণ্ঠপেসুং (ৰিনযপিটকে মহাৰগ্গে)] – ‘অযং খো, আৰুসো, সমণো গোতমো আগচ্ছতি বাহুল্লিকো [বাহুলিকো (সী. পী.) সারত্থদীপনীটীকায সমেতি] পধানৰিব্ভন্তো আৰত্তো বাহুল্লায. সো নেৰ অভিৰাদেতব্বো, ন পচ্চুট্ঠাতব্বো; নাস্স পত্তচীৰরং পটিগ্গহেতব্বং. অপি চ খো আসনং ঠপেতব্বং, সচে আকঙ্খিস্সতি নিসীদিস্সতী’তি. যথা যথা খো অহং, ভিক্খৰে, উপসঙ্কমিং তথা তথা পঞ্চৰগ্গিযা ভিক্খূ নাসক্খিংসু সকায কতিকায সণ্ঠাতুং. অপ্পেকচ্চে মং পচ্চুগ্গন্ত্ৰা পত্তচীৰরং পটিগ্গহেসুং, অপ্পেকচ্চে আসনং পঞ্ঞপেসুং, অপ্পেকচ্চে পাদোদকং উপট্ঠপেসুং. অপি চ খো মং নামেন চ আৰুসোৰাদেন চ সমুদাচরন্তি.

‘‘এৰং ৰুত্তে, অহং, ভিক্খৰে, পঞ্চৰগ্গিযে ভিক্খূ এতদৰোচং – ‘মা, ভিক্খৰে, তথাগতং নামেন চ আৰুসোৰাদেন চ সমুদাচরথ [সমুদাচরিত্থ (সী. স্যা. পী.)]. অরহং, ভিক্খৰে, তথাগতো সম্মাসম্বুদ্ধো. ওদহথ, ভিক্খৰে, সোতং, অমতমধিগতং, অহমনুসাসামি, অহং ধম্মং দেসেমি. যথানুসিট্ঠং তথা পটিপজ্জমানা নচিরস্সেৰ – যস্সত্থায কুলপুত্তা সম্মদেৰ অগারস্মা অনগারিযং পব্বজন্তি তদনুত্তরং – ব্রহ্মচরিযপরিযোসানং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরিস্সথা’তি. এৰং ৰুত্তে, ভিক্খৰে, পঞ্চৰগ্গিযা ভিক্খূ মং এতদৰোচুং – ‘তাযপি খো ত্ৰং, আৰুসো গোতম, ইরিযায তায পটিপদায তায দুক্করকারিকায নাজ্ঝগমা উত্তরিমনুস্সধম্মা অলমরিযঞাণদস্সনৰিসেসং, কিং পন ত্ৰং এতরহি বাহুল্লিকো পধানৰিব্ভন্তো আৰত্তো বাহুল্লায অধিগমিস্সসি উত্তরিমনুস্সধম্মা অলমরিযঞাণদস্সনৰিসেস’ন্তি? এৰং ৰুত্তে, অহং, ভিক্খৰে, পঞ্চৰগ্গিযে ভিক্খূ এতদৰোচং – ‘ন, ভিক্খৰে, তথাগতো বাহুল্লিকো, ন পধানৰিব্ভন্তো, ন আৰত্তো বাহুল্লায. অরহং, ভিক্খৰে, তথাগতো সম্মাসম্বুদ্ধো. ওদহথ, ভিক্খৰে, সোতং, অমতমধিগতং, অহমনুসাসামি, অহং ধম্মং দেসেমি. যথানুসিট্ঠং তথা পটিপজ্জমানা নচিরস্সেৰ – যস্সত্থায কুলপুত্তা সম্মদেৰ অগারস্মা অনগারিযং পব্বজন্তি তদনুত্তরং – ব্রহ্মচরিযপরিযোসানং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরিস্সথা’তি. দুতিযম্পি খো, ভিক্খৰে, পঞ্চৰগ্গিযা ভিক্খূ মং এতদৰোচুং – ‘তাযপি খো ত্ৰং, আৰুসো গোতম, ইরিযায তায পটিপদায তায দুক্করকারিকায নাজ্ঝগমা উত্তরিমনুস্সধম্মা অলমরিযঞাণদস্সনৰিসেসং, কিং পন ত্ৰং এতরহি বাহুল্লিকো পধানৰিব্ভন্তো আৰত্তো বাহুল্লায অধিগমিস্সসি উত্তরিমনুস্সধম্মা অলমরিযঞাণদস্সনৰিসেস’ন্তি? দুতিযম্পি খো অহং, ভিক্খৰে, পঞ্চৰগ্গিযে ভিক্খূ এতদৰোচং – ‘ন, ভিক্খৰে, তথাগতো বাহুল্লিকো…পে… উপসম্পজ্জ ৰিহরিস্সথা’তি. ততিযম্পি খো, ভিক্খৰে, পঞ্চৰগ্গিযা ভিক্খূ মং এতদৰোচুং – ‘তাযপি খো ত্ৰং, আৰুসো গোতম, ইরিযায তায পটিপদায তায দুক্করকারিকায নাজ্ঝগমা উত্তরিমনুস্সধম্মা অলমরিযঞাণদস্সনৰিসেসং, কিং পন ত্ৰং এতরহি বাহুল্লিকো পধানৰিব্ভন্তো আৰত্তো বাহুল্লায অধিগমিস্সসি উত্তরিমনুস্সধম্মা অলমরিযঞাণদস্সনৰিসেস’ন্তি?

‘‘এৰং ৰুত্তে, অহং, ভিক্খৰে, পঞ্চৰগ্গিযে ভিক্খূ এতদৰোচং – ‘অভিজানাথ মে নো তুম্হে, ভিক্খৰে, ইতো পুব্বে এৰরূপং পভাৰিতমেত’ন্তি [ভাসিতমেতন্তি (সী. স্যা. ৰিনযেপি)]? ‘নো হেতং, ভন্তে’. ‘অরহং, ভিক্খৰে, তথাগতো সম্মাসম্বুদ্ধো. ওদহথ, ভিক্খৰে, সোতং, অমতমধিগতং, অহমনুসাসামি, অহং ধম্মং দেসেমি. যথানুসিট্ঠং তথা পটিপজ্জমানা নচিরস্সেৰ – যস্সত্থায কুলপুত্তা সম্মদেৰ অগারস্মা অনগারিযং পব্বজন্তি তদনুত্তরং – ব্রহ্মচরিযপরিযোসানং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরিস্সথা’তি.

‘‘অসক্খিং খো অহং, ভিক্খৰে, পঞ্চৰগ্গিযে ভিক্খূ সঞ্ঞাপেতুং. দ্ৰেপি সুদং, ভিক্খৰে, ভিক্খূ ওৰদামি, তযো ভিক্খূ পিণ্ডায চরন্তি. যং তযো ভিক্খূ পিণ্ডায চরিত্ৰা আহরন্তি তেন ছব্বগ্গিযা [ছব্বগ্গা (সী. স্যা.)] যাপেম. তযোপি সুদং, ভিক্খৰে, ভিক্খূ ওৰদামি, দ্ৰে ভিক্খূ পিণ্ডায চরন্তি. যং দ্ৰে ভিক্খূ পিণ্ডায চরিত্ৰা আহরন্তি তেন ছব্বগ্গিযা যাপেম. অথ খো, ভিক্খৰে, পঞ্চৰগ্গিযা ভিক্খূ মযা এৰং ওৰদিযমানা এৰং অনুসাসিযমানা অত্তনা জাতিধম্মা সমানা জাতিধম্মে আদীনৰং ৰিদিত্ৰা অজাতং অনুত্তরং যোগক্খেমং নিব্বানং পরিযেসমানা অজাতং অনুত্তরং যোগক্খেমং নিব্বানং অজ্ঝগমংসু, অত্তনা জরাধম্মা সমানা জরাধম্মে আদীনৰং ৰিদিত্ৰা অজরং অনুত্তরং যোগক্খেমং নিব্বানং পরিযেসমানা অজরং অনুত্তরং যোগক্খেমং নিব্বানং অজ্ঝগমংসু, অত্তনা ব্যাধিধম্মা সমানা…পে… অত্তনা মরণধম্মা সমানা… অত্তনা সোকধম্মা সমানা… অত্তনা সংকিলেসধম্মা সমানা সংকিলেসধম্মে আদীনৰং ৰিদিত্ৰা অসংকিলিট্ঠং অনুত্তরং যোগক্খেমং নিব্বানং পরিযেসমানা অসংকিলিট্ঠং অনুত্তরং যোগক্খেমং নিব্বানং অজ্ঝগমংসু. ঞাণঞ্চ পন নেসং দস্সনং উদপাদি – ‘অকুপ্পা নো ৰিমুত্তি [অকুপ্পা নেসং ৰিমুত্তি (ক.)], অযমন্তিমা জাতি, নত্থি দানি পুনব্ভৰো’তি.

২৮৭. ‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৰে, কামগুণা. কতমে পঞ্চ? চক্খুৰিঞ্ঞেয্যা রূপা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযরূপা কামূপসংহিতা রজনীযা, সোতৰিঞ্ঞেয্যা সদ্দা…পে… ঘানৰিঞ্ঞেয্যা গন্ধা… জিৰ্হাৰিঞ্ঞেয্যা রসা… কাযৰিঞ্ঞেয্যা ফোট্ঠব্বা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযরূপা কামূপসংহিতা রজনীযা. ইমে খো, ভিক্খৰে, পঞ্চ কামগুণা. যে হি কেচি, ভিক্খৰে, সমণা ৰা ব্রাহ্মণা ৰা ইমে পঞ্চ কামগুণে গথিতা মুচ্ছিতা অজ্ঝোপন্না অনাদীনৰদস্সাৰিনো অনিস্সরণপঞ্ঞা পরিভুঞ্জন্তি, তে এৰমস্সু ৰেদিতব্বা – ‘অনযমাপন্না ব্যসনমাপন্না যথাকামকরণীযা পাপিমতো’ [পাপিমতো’’তি (?)]. ‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, আরঞ্ঞকো মগো বদ্ধো পাসরাসিং অধিসযেয্য. সো এৰমস্স ৰেদিতব্বো – অনযমাপন্নো ব্যসনমাপন্নো যথাকামকরণীযো লুদ্দস্স. আগচ্ছন্তে চ পন লুদ্দে যেন কামং ন পক্কমিস্সতী’তি. এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, যে হি কেচি সমণা ৰা ব্রাহ্মণা ৰা ইমে পঞ্চ কামগুণে গথিতা মুচ্ছিতা অজ্ঝোপন্না অনাদীনৰদস্সাৰিনো অনিস্সরণপঞ্ঞা পরিভুঞ্জন্তি, তে এৰমস্সু ৰেদিতব্বা – ‘অনযমাপন্না ব্যসনমাপন্না যথাকামকরণীযা পাপিমতো’. যে চ খো কেচি, ভিক্খৰে, সমণা ৰা ব্রাহ্মণা ৰা ইমে পঞ্চ কামগুণে অগথিতা অমুচ্ছিতা অনজ্ঝোপন্না আদীনৰদস্সাৰিনো নিস্সরণপঞ্ঞা পরিভুঞ্জন্তি, তে এৰমস্সু ৰেদিতব্বা – ‘ন অনযমাপন্না ন ব্যসনমাপন্না ন যথাকামকরণীযা পাপিমতো’.

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, আরঞ্ঞকো মগো অবদ্ধো পাসরাসিং অধিসযেয্য. সো এৰমস্স ৰেদিতব্বো – ‘ন অনযমাপন্নো ন ব্যসনমাপন্নো ন যথাকামকরণীযো লুদ্দস্স. আগচ্ছন্তে চ পন লুদ্দে যেন কামং পক্কমিস্সতী’তি. এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, যে হি কেচি সমণা ৰা ব্রাহ্মণা ৰা ইমে পঞ্চ কামগুণে অগথিতা অমুচ্ছিতা অনজ্ঝোপন্না আদীনৰদস্সাৰিনো নিস্সরণপঞ্ঞা পরিভুঞ্জন্তি, তে এৰমস্সু ৰেদিতব্বা – ‘ন অনযমাপন্না ন ব্যসনমাপন্না ন যথাকামকরণীযা পাপিমতো’.

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, আরঞ্ঞকো মগো অরঞ্ঞে পৰনে চরমানো ৰিস্সত্থো গচ্ছতি, ৰিস্সত্থো তিট্ঠতি, ৰিস্সত্থো নিসীদতি, ৰিস্সত্থো সেয্যং কপ্পেতি. তং কিস্স হেতু? অনাপাথগতো, ভিক্খৰে, লুদ্দস্স. এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি ৰিৰিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৰিতক্কং সৰিচারং ৰিৰেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, ভিক্খু অন্ধমকাসি মারং অপদং, ৰধিত্ৰা মারচক্খুং অদস্সনং গতো পাপিমতো.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু ৰিতক্কৰিচারানং ৰূপসমা অজ্ঝত্তং সম্পসাদনং চেতসো একোদিভাৰং অৰিতক্কং অৰিচারং সমাধিজং পীতিসুখং দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে…পে… পাপিমতো.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু পীতিযা চ ৰিরাগা উপেক্খকো চ ৰিহরতি, সতো চ সম্পজানো, সুখঞ্চ কাযেন পটিসংৰেদেতি যং তং অরিযা আচিক্খন্তি ‘উপেক্খকো সতিমা সুখৰিহারী’তি ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে…পে… পাপিমতো.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু সুখস্স চ পহানা দুক্খস্স চ পহানা পুব্বেৰ সোমনস্সদোমনস্সানং অত্থঙ্গমা অদুক্খমসুখং উপেক্খাসতিপারিসুদ্ধিং চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে…পে… পাপিমতো.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু সব্বসো রূপসঞ্ঞানং সমতিক্কমা পটিঘসঞ্ঞানং অত্থঙ্গমা নানত্তসঞ্ঞানং অমনসিকারা ‘অনন্তো আকাসো’তি আকাসানঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে…পে… পাপিমতো.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু সব্বসো আকাসানঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম ‘অনন্তং ৰিঞ্ঞাণ’ন্তি ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে…পে… পাপিমতো.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু সব্বসো ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম ‘নত্থি কিঞ্চী’তি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে…পে… পাপিমতো.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু সব্বসো আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে…পে… পাপিমতো.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু সব্বসো নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম সঞ্ঞাৰেদযিতনিরোধং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি, পঞ্ঞায চস্স দিস্ৰা আসৰা পরিক্খীণা হোন্তি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, ভিক্খু অন্ধমকাসি মারং অপদং, ৰধিত্ৰা মারচক্খুং অদস্সনং গতো পাপিমতো. তিণ্ণো লোকে ৰিসত্তিকং ৰিস্সত্থো গচ্ছতি, ৰিস্সত্থো তিট্ঠতি, ৰিস্সত্থো নিসীদতি, ৰিস্সত্থো সেয্যং কপ্পেতি. তং কিস্স হেতু? অনাপাথগতো, ভিক্খৰে, পাপিমতো’’তি.

ইদমৰোচ ভগৰা. অত্তমনা তে ভিক্খূ ভগৰতো ভাসিতং অভিনন্দুন্তি.

পাসরাসিসুত্তং নিট্ঠিতং ছট্ঠং.