৯. দ্ৰেধাৰিতক্কসুত্তং
২০৬. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. তত্র খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৰো’’তি. ‘‘ভদন্তে’’তি তে ভিক্খূ ভগৰতো পচ্চস্সোসুং. ভগৰা এতদৰোচ –
‘‘পুব্বেৰ মে, ভিক্খৰে, সম্বোধা অনভিসম্বুদ্ধস্স বোধিসত্তস্সেৰ সতো এতদহোসি – ‘যংনূনাহং দ্ৰিধা কত্ৰা দ্ৰিধা কত্ৰা ৰিতক্কে ৰিহরেয্য’ন্তি. সো খো অহং, ভিক্খৰে, যো চাযং কামৰিতক্কো যো চ ব্যাপাদৰিতক্কো যো চ ৰিহিংসাৰিতক্কো – ইমং একং ভাগমকাসিং; যো চাযং নেক্খম্মৰিতক্কো যো চ অব্যাপাদৰিতক্কো যো চ অৰিহিংসাৰিতক্কো – ইমং দুতিযং ভাগমকাসিং.
২০৭. ‘‘তস্স ময্হং, ভিক্খৰে, এৰং অপ্পমত্তস্স আতাপিনো পহিতত্তস্স ৰিহরতো উপ্পজ্জতি কামৰিতক্কো. সো এৰং পজানামি – ‘উপ্পন্নো খো মে অযং কামৰিতক্কো. সো চ খো অত্তব্যাবাধাযপি সংৰত্ততি, পরব্যাবাধাযপি সংৰত্ততি, উভযব্যাবাধাযপি সংৰত্ততি, পঞ্ঞানিরোধিকো ৰিঘাতপক্খিকো অনিব্বানসংৰত্তনিকো’ [অনিব্বানসংৰত্তনিকো’’তি (?)]. ‘অত্তব্যাবাধায সংৰত্ততী’তিপি মে, ভিক্খৰে, পটিসঞ্চিক্খতো অব্ভত্থং গচ্ছতি; ‘পরব্যাবাধায সংৰত্ততী’তিপি মে, ভিক্খৰে, পটিসঞ্চিক্খতো অব্ভত্থং গচ্ছতি; ‘উভযব্যাবাধায সংৰত্ততী’তিপি মে, ভিক্খৰে, পটিসঞ্চিক্খতো অব্ভত্থং গচ্ছতি; ‘পঞ্ঞানিরোধিকো ৰিঘাতপক্খিকো অনিব্বানসংৰত্তনিকো’তিপি মে, ভিক্খৰে, পটিসঞ্চিক্খতো অব্ভত্থং গচ্ছতি. সো খো অহং, ভিক্খৰে, উপ্পন্নুপ্পন্নং কামৰিতক্কং পজহমেৰ [অতীতকালিককিরিযাপদানিযেৰ] ৰিনোদমেৰ [অতীতকালিককিরিযাপদানিযেৰ] ব্যন্তমেৰ [ব্যন্তেৰ (সী. স্যা. পী.)] নং অকাসিং.
২০৮. ‘‘তস্স ময্হং, ভিক্খৰে, এৰং অপ্পমত্তস্স আতাপিনো পহিতত্তস্স ৰিহরতো উপ্পজ্জতি ব্যাপাদৰিতক্কো…পে… উপ্পজ্জতি ৰিহিংসাৰিতক্কো. সো এৰং পজানামি – ‘উপ্পন্নো খো মে অযং ৰিহিংসাৰিতক্কো. সো চ খো অত্তব্যাবাধাযপি সংৰত্ততি, পরব্যাবাধাযপি সংৰত্ততি, উভযব্যাবাধাযপি সংৰত্ততি, পঞ্ঞানিরোধিকো ৰিঘাতপক্খিকো অনিব্বানসংৰত্তনিকো’. ‘অত্তব্যাবাধায সংৰত্ততী’তিপি মে, ভিক্খৰে, পটিসঞ্চিক্খতো অব্ভত্থং গচ্ছতি; ‘পরব্যাবাধায সংৰত্ততী’তিপি মে, ভিক্খৰে, পটিসঞ্চিক্খতো অব্ভত্থং গচ্ছতি; ‘উভযব্যাবাধায সংৰত্ততী’তিপি মে, ভিক্খৰে, পটিসঞ্চিক্খতো অব্ভত্থং গচ্ছতি; ‘পঞ্ঞানিরোধিকো ৰিঘাতপক্খিকো অনিব্বানসংৰত্তনিকো’তিপি মে, ভিক্খৰে, পটিসঞ্চিক্খতো অব্ভত্থং গচ্ছতি. সো খো অহং, ভিক্খৰে, উপ্পন্নুপ্পন্নং ৰিহিংসাৰিতক্কং পজহমেৰ ৰিনোদমেৰ ব্যন্তমেৰ নং অকাসিং.
‘‘যঞ্ঞদেৰ, ভিক্খৰে, ভিক্খু বহুলমনুৰিতক্কেতি অনুৰিচারেতি, তথা তথা নতি হোতি চেতসো. কামৰিতক্কং চে, ভিক্খৰে, ভিক্খু বহুলমনুৰিতক্কেতি অনুৰিচারেতি, পহাসি নেক্খম্মৰিতক্কং, কামৰিতক্কং বহুলমকাসি, তস্স তং কামৰিতক্কায চিত্তং নমতি. ব্যাপাদৰিতক্কং চে, ভিক্খৰে…পে… ৰিহিংসাৰিতক্কং চে, ভিক্খৰে, ভিক্খু বহুলমনুৰিতক্কেতি অনুৰিচারেতি, পহাসি অৰিহিংসাৰিতক্কং, ৰিহিংসাৰিতক্কং বহুলমকাসি, তস্স তং ৰিহিংসাৰিতক্কায চিত্তং নমতি. সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, ৰস্সানং পচ্ছিমে মাসে সরদসমযে কিট্ঠসম্বাধে গোপালকো গাৰো রক্খেয্য. সো তা গাৰো ততো ততো দণ্ডেন আকোটেয্য পটিকোটেয্য সন্নিরুন্ধেয্য সন্নিৰারেয্য. তং কিস্স হেতু? পস্সতি হি সো, ভিক্খৰে, গোপালকো ততোনিদানং ৰধং ৰা বন্ধনং ৰা জানিং ৰা গরহং ৰা. এৰমেৰ খো অহং, ভিক্খৰে, অদ্দসং অকুসলানং ধম্মানং আদীনৰং ওকারং সংকিলেসং, কুসলানং ধম্মানং নেক্খম্মে আনিসংসং ৰোদানপক্খং.
২০৯. ‘‘তস্স ময্হং, ভিক্খৰে, এৰং অপ্পমত্তস্স আতাপিনো পহিতত্তস্স ৰিহরতো উপ্পজ্জতি নেক্খম্মৰিতক্কো. সো এৰং পজানামি – ‘উপ্পন্নো খো মে অযং নেক্খম্মৰিতক্কো. সো চ খো নেৰত্তব্যাবাধায সংৰত্ততি, ন পরব্যাবাধায সংৰত্ততি, ন উভযব্যাবাধায সংৰত্ততি, পঞ্ঞাৰুদ্ধিকো অৰিঘাতপক্খিকো নিব্বানসংৰত্তনিকো’. রত্তিং চেপি নং, ভিক্খৰে, অনুৰিতক্কেয্যং অনুৰিচারেয্যং, নেৰ ততোনিদানং ভযং সমনুপস্সামি. দিৰসং চেপি নং, ভিক্খৰে, অনুৰিতক্কেয্যং অনুৰিচারেয্যং, নেৰ ততোনিদানং ভযং সমনুপস্সামি. রত্তিন্দিৰং চেপি নং, ভিক্খৰে, অনুৰিতক্কেয্যং অনুৰিচারেয্যং, নেৰ ততোনিদানং ভযং সমনুপস্সামি. অপি চ খো মে অতিচিরং অনুৰিতক্কযতো অনুৰিচারযতো কাযো কিলমেয্য. কাযে কিলন্তে [কিলমন্তে (ক.)] চিত্তং ঊহঞ্ঞেয্য. ঊহতে চিত্তে আরা চিত্তং সমাধিম্হাতি. সো খো অহং, ভিক্খৰে, অজ্ঝত্তমেৰ চিত্তং সণ্ঠপেমি সন্নিসাদেমি একোদিং করোমি [একোদি করোমি (পী.)] সমাদহামি. তং কিস্স হেতু? ‘মা মে চিত্তং ঊহঞ্ঞী’তি [উগ্ঘাটীতি (স্যা. ক.), ঊহনীতি (পী.)].
২১০. ‘‘তস্স ময্হং, ভিক্খৰে, এৰং অপ্পমত্তস্স আতাপিনো পহিতত্তস্স ৰিহরতো উপ্পজ্জতি অব্যাপাদৰিতক্কো…পে… উপ্পজ্জতি অৰিহিংসাৰিতক্কো. সো এৰং পজানামি – ‘উপ্পন্নো খো মে অযং অৰিহিংসাৰিতক্কো. সো চ খো নেৰত্তব্যাবাধায সংৰত্ততি, ন পরব্যাবাধায সংৰত্ততি, ন উভযব্যাবাধায সংৰত্ততি, পঞ্ঞাৰুদ্ধিকো অৰিঘাতপক্খিকো নিব্বানসংৰত্তনিকো’. রত্তিং চেপি নং, ভিক্খৰে, অনুৰিতক্কেয্যং অনুৰিচারেয্যং, নেৰ ততোনিদানং ভযং সমনুপস্সামি. দিৰসং চেপি নং, ভিক্খৰে, অনুৰিতক্কেয্যং অনুৰিচারেয্যং, নেৰ ততোনিদানং ভযং সমনুপস্সামি. রত্তিন্দিৰং চেপি নং, ভিক্খৰে, অনুৰিতক্কেয্যং অনুৰিচারেয্যং, নেৰ ততোনিদানং ভযং সমনুপস্সামি. অপি চ খো মে অতিচিরং অনুৰিতক্কযতো অনুৰিচারযতো কাযো কিলমেয্য. কাযে কিলন্তে চিত্তং ঊহঞ্ঞেয্য. ঊহতে চিত্তে আরা চিত্তং সমাধিম্হাতি. সো খো অহং, ভিক্খৰে, অজ্ঝত্তমেৰ চিত্তং সণ্ঠপেমি, সন্নিসাদেমি, একোদিং করোমি সমাদহামি. তং কিস্স হেতু? ‘মা মে চিত্তং ঊহঞ্ঞী’তি.
‘‘যঞ্ঞদেৰ, ভিক্খৰে, ভিক্খু বহুলমনুৰিতক্কেতি অনুৰিচারেতি, তথা তথা নতি হোতি চেতসো. নেক্খম্মৰিতক্কঞ্চে, ভিক্খৰে, ভিক্খু বহুলমনুৰিতক্কেতি অনুৰিচারেতি, পহাসি কামৰিতক্কং, নেক্খম্মৰিতক্কং বহুলমকাসি, তস্সং তং নেক্খম্মৰিতক্কায চিত্তং নমতি. অব্যাপাদৰিতক্কঞ্চে, ভিক্খৰে…পে… অৰিহিংসাৰিতক্কঞ্চে, ভিক্খৰে, ভিক্খু বহুলমনুৰিতক্কেতি অনুৰিচারেতি, পহাসি ৰিহিংসাৰিতক্কং, অৰিহিংসাৰিতক্কং বহুলমকাসি, তস্স তং অৰিহিংসাৰিতক্কায চিত্তং নমতি. সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, গিম্হানং পচ্ছিমে মাসে সব্বসস্সেসু গামন্তসম্ভতেসু গোপালকো গাৰো রক্খেয্য, তস্স রুক্খমূলগতস্স ৰা অব্ভোকাসগতস্স ৰা সতিকরণীযমেৰ হোতি – ‘এতা [এতে (ক.)] গাৰো’তি. এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, সতিকরণীযমেৰ অহোসি – ‘এতে ধম্মা’তি.
২১১. ‘‘আরদ্ধং খো পন মে, ভিক্খৰে, ৰীরিযং অহোসি অসল্লীনং, উপট্ঠিতা সতি অসম্মুট্ঠা, পস্সদ্ধো কাযো অসারদ্ধো, সমাহিতং চিত্তং একগ্গং. সো খো অহং, ভিক্খৰে, ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি ৰিৰিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৰিতক্কং সৰিচারং ৰিৰেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহাসিং. ৰিতক্কৰিচারানং ৰূপসমা অজ্ঝত্তং সম্পসাদনং চেতসো একোদিভাৰং অৰিতক্কং অৰিচারং সমাধিজং পীতিসুখং দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহাসিং. পীতিযা চ ৰিরাগা উপেক্খকো চ ৰিহাসিং সতো চ সম্পজানো, সুখঞ্চ কাযেন পটিসংৰেদেসিং, যং তং অরিযা আচিক্খন্তি ‘উপেক্খকো সতিমা সুখৰিহারী’তি, ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহাসিং. সুখস্স চ পহানা দুক্খস্স চ পহানা পুব্বেৰ সোমনস্সদোমনস্সানং অত্থঙ্গমা অদুক্খমসুখং উপেক্খাসতিপারিসুদ্ধিং চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহাসিং.
২১২. ‘‘সো এৰং সমাহিতে চিত্তে পরিসুদ্ধে পরিযোদাতে অনঙ্গণে ৰিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে পুব্বেনিৰাসানুস্সতিঞাণায চিত্তং অভিনিন্নামেসিং. সো অনেকৰিহিতং পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরামি. সেয্যথিদং, একম্পি জাতিং…পে… ইতি সাকারং সউদ্দেসং অনেকৰিহিতং পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরামি. অযং খো মে, ভিক্খৰে, রত্তিযা পঠমে যামে পঠমা ৰিজ্জা অধিগতা; অৰিজ্জা ৰিহতা ৰিজ্জা উপ্পন্না; তমো ৰিহতো আলোকো উপ্পন্নো; যথা তং অপ্পমত্তস্স আতাপিনো পহিতত্তস্স ৰিহরতো.
২১৩. ‘‘সো এৰং সমাহিতে চিত্তে পরিসুদ্ধে পরিযোদাতে অনঙ্গণে ৰিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে সত্তানং চুতূপপাতঞাণায চিত্তং অভিনিন্নামেসিং. সো দিব্বেন চক্খুনা ৰিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সত্তে পস্সামি চৰমানে উপপজ্জমানে…পে… ইমে ৰত ভোন্তো সত্তা কাযদুচ্চরিতেন সমন্নাগতা…পে… ইতি দিব্বেন চক্খুনা ৰিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সত্তে পস্সামি চৰমানে উপপজ্জমানে হীনে পণীতে সুৰণ্ণে দুব্বণ্ণে সুগতে দুগ্গতে, যথাকম্মূপগে সত্তে পজানামি. অযং খো মে, ভিক্খৰে, রত্তিযা মজ্ঝিমে যামে দুতিযা ৰিজ্জা অধিগতা; অৰিজ্জা ৰিহতা ৰিজ্জা উপ্পন্না; তমো ৰিহতো আলোকো উপ্পন্নো; যথা তং অপ্পমত্তস্স আতাপিনো পহিতত্তস্স ৰিহরতো.
২১৪. ‘‘সো এৰং সমাহিতে চিত্তে পরিসুদ্ধে পরিযোদাতে অনঙ্গণে ৰিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে আসৰানং খযঞাণায চিত্তং অভিনিন্নামেসিং. সো ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং, ‘অযং দুক্খসমুদযো’তি যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং, ‘অযং দুক্খনিরোধো’তি যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং, ‘অযং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা’তি যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং. ‘ইমে আসৰা’তি যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং, ‘অযং আসৰসমুদযো’তি যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং, ‘অযং আসৰনিরোধো’তি যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং, ‘অযং আসৰনিরোধগামিনী পটিপদা’তি যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং. তস্স মে এৰং জানতো এৰং পস্সতো কামাসৰাপি চিত্তং ৰিমুচ্চিত্থ, ভৰাসৰাপি চিত্তং ৰিমুচ্চিত্থ, অৰিজ্জাসৰাপি চিত্তং ৰিমুচ্চিত্থ, ৰিমুত্তস্মিং ৰিমুত্তমিতি ঞাণং অহোসি – ‘খীণা জাতি, ৰুসিতং ব্রহ্মচরিযং, কতং করণীযং, নাপরং ইত্থত্তাযা’তি অব্ভঞ্ঞাসিং. অযং খো মে, ভিক্খৰে, রত্তিযা পচ্ছিমে যামে ততিযা ৰিজ্জা অধিগতা; অৰিজ্জা ৰিহতা ৰিজ্জা উপ্পন্না; তমো ৰিহতো আলোকো উপ্পন্নো; যথা তং অপ্পমত্তস্স আতাপিনো পহিতত্তস্স ৰিহরতো.
২১৫. ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, অরঞ্ঞে পৰনে মহন্তং নিন্নং পল্ললং. তমেনং মহামিগসঙ্ঘো উপনিস্সায ৰিহরেয্য. তস্স কোচিদেৰ পুরিসো উপ্পজ্জেয্য অনত্থকামো অহিতকামো অযোগক্খেমকামো. সো য্ৰাস্স মগ্গো খেমো সোৰত্থিকো পীতিগমনীযো তং মগ্গং পিদহেয্য, ৰিৰরেয্য কুম্মগ্গং, ওদহেয্য ওকচরং, ঠপেয্য ওকচারিকং. এৰঞ্হি সো, ভিক্খৰে, মহামিগসঙ্ঘো অপরেন সমযেন অনযব্যসনং [অনযব্যসনং তনুত্তং (সী. স্যা. পী.)] আপজ্জেয্য. তস্সেৰ খো পন, ভিক্খৰে, মহতো মিগসঙ্ঘস্স কোচিদেৰ পুরিসো উপ্পজ্জেয্য অত্থকামো হিতকামো যোগক্খেমকামো. সো য্ৰাস্স মগ্গো খেমো সোৰত্থিকো পীতিগমনীযো তং মগ্গং ৰিৰরেয্য, পিদহেয্য কুম্মগ্গং, ঊহনেয্য ওকচরং, নাসেয্য ওকচারিকং. এৰঞ্হি সো, ভিক্খৰে, মহামিগসঙ্ঘো অপরেন সমযেন ৰুদ্ধিং ৰিরূল়্হিং ৰেপুল্লং আপজ্জেয্য.
‘‘উপমা খো মে অযং, ভিক্খৰে, কতা অত্থস্স ৰিঞ্ঞাপনায. অযং চেৰেত্থ অত্থো – মহন্তং নিন্নং পল্ললন্তি খো, ভিক্খৰে, কামানমেতং অধিৰচনং. মহামিগসঙ্ঘোতি খো, ভিক্খৰে, সত্তানমেতং অধিৰচনং. পুরিসো অনত্থকামো অহিতকামো অযোগক্খেমকামোতি খো, ভিক্খৰে, মারস্সেতং পাপিমতো অধিৰচনং. কুম্মগ্গোতি খো, ভিক্খৰে, অট্ঠঙ্গিকস্সেতং মিচ্ছামগ্গস্স অধিৰচনং, সেয্যথিদং – মিচ্ছাদিট্ঠিযা মিচ্ছাসঙ্কপ্পস্স মিচ্ছাৰাচায মিচ্ছাকম্মন্তস্স মিচ্ছাআজীৰস্স মিচ্ছাৰাযামস্স মিচ্ছাসতিযা মিচ্ছাসমাধিস্স. ওকচরোতি খো, ভিক্খৰে, নন্দীরাগস্সেতং অধিৰচনং. ওকচারিকাতি খো, ভিক্খৰে, অৰিজ্জাযেতং অধিৰচনং. পুরিসো অত্থকামো হিতকামো যোগক্খেমকামোতি খো, ভিক্খৰে, তথাগতস্সেতং অধিৰচনং অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স. খেমো মগ্গো সোৰত্থিকো পীতিগমনীযোতি খো, ভিক্খৰে, অরিযস্সেতং অট্ঠঙ্গিকস্স মগ্গস্স অধিৰচনং, সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠিযা সম্মাসঙ্কপ্পস্স সম্মাৰাচায সম্মাকম্মন্তস্স সম্মাআজীৰস্স সম্মাৰাযামস্স সম্মাসতিযা সম্মাসমাধিস্স.
‘‘ইতি খো, ভিক্খৰে, ৰিৰটো মযা খেমো মগ্গো সোৰত্থিকো পীতিগমনীযো, পিহিতো কুম্মগ্গো, ঊহতো ওকচরো, নাসিতা ওকচারিকা. যং, ভিক্খৰে, সত্থারা করণীযং সাৰকানং হিতেসিনা অনুকম্পকেন অনুকম্পং উপাদায, কতং ৰো তং মযা. এতানি, ভিক্খৰে, রুক্খমূলানি, এতানি সুঞ্ঞাগারানি; ঝাযথ, ভিক্খৰে, মা পমাদত্থ; মা পচ্ছা ৰিপ্পটিসারিনো অহুৰত্থ. অযং ৰো অম্হাকং অনুসাসনী’’তি.
ইদমৰোচ ভগৰা. অত্তমনা তে ভিক্খূ ভগৰতো ভাসিতং অভিনন্দুন্তি.
দ্ৰেধাৰিতক্কসুত্তং নিট্ঠিতং নৰমং.