৮. মধুপিণ্ডিকসুত্তং

১৯৯. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সক্কেসু ৰিহরতি কপিলৰত্থুস্মিং নিগ্রোধারামে. অথ খো ভগৰা পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায কপিলৰত্থুং পিণ্ডায পাৰিসি. কপিলৰত্থুস্মিং পিণ্ডায চরিত্ৰা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো যেন মহাৰনং তেনুপসঙ্কমি দিৰাৰিহারায. মহাৰনং অজ্ঝোগাহেত্ৰা বেলুৰলট্ঠিকায মূলে দিৰাৰিহারং নিসীদি. দণ্ডপাণিপি খো সক্কো জঙ্ঘাৰিহারং [জঙ্ঘৰিহারং (ক.)] অনুচঙ্কমমানো অনুৰিচরমানো যেন মহাৰনং তেনুপসঙ্কমি. মহাৰনং অজ্ঝোগাহেত্ৰা যেন বেলুৰলট্ঠিকা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰতা সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সারণীযং ৰীতিসারেত্ৰা দণ্ডমোলুব্ভ একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতো খো দণ্ডপাণি সক্কো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘কিংৰাদী সমণো কিমক্খাযী’’তি? ‘‘যথাৰাদী খো, আৰুসো, সদেৰকে লোকে সমারকে সব্রহ্মকে সস্সমণব্রাহ্মণিযা পজায সদেৰমনুস্সায ন কেনচি লোকে ৰিগ্গয্হ তিট্ঠতি, যথা চ পন কামেহি ৰিসংযুত্তং ৰিহরন্তং তং ব্রাহ্মণং অকথংকথিং ছিন্নকুক্কুচ্চং ভৰাভৰে ৰীততণ্হং সঞ্ঞা নানুসেন্তি – এৰংৰাদী খো অহং, আৰুসো, এৰমক্খাযী’’তি.

‘‘এৰং ৰুত্তে দণ্ডপাণি সক্কো সীসং ওকম্পেত্ৰা, জিৰ্হং নিল্লাল়েত্ৰা, তিৰিসাখং নলাটিকং নলাটে ৰুট্ঠাপেত্ৰা দণ্ডমোলুব্ভ পক্কামি.

২০০. অথ খো ভগৰা সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৰুট্ঠিতো যেন নিগ্রোধারামো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. নিসজ্জ খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ইধাহং, ভিক্খৰে, পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায কপিলৰত্থুং পিণ্ডায পাৰিসিং. কপিলৰত্থুস্মিং পিণ্ডায চরিত্ৰা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো যেন মহাৰনং তেনুপসঙ্কমিং দিৰাৰিহারায. মহাৰনং অজ্ঝোগাহেত্ৰা বেলুৰলট্ঠিকায মূলে দিৰাৰিহারং নিসীদিং. দণ্ডপাণিপি খো, ভিক্খৰে, সক্কো জঙ্ঘাৰিহারং অনুচঙ্কমমানো অনুৰিচরমানো যেন মহাৰনং তেনুপসঙ্কমি. মহাৰনং অজ্ঝোগাহেত্ৰা যেন বেলুৰলট্ঠিকা যেনাহং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা মযা সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সারণীযং ৰীতিসারেত্ৰা দণ্ডমোলুব্ভ একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতো খো, ভিক্খৰে, দণ্ডপাণি সক্কো মং এতদৰোচ – ‘কিংৰাদী সমণো কিমক্খাযী’তি?

‘‘এৰং ৰুত্তে অহং, ভিক্খৰে, দণ্ডপাণিং সক্কং এতদৰোচং – যথাৰাদী খো, আৰুসো, সদেৰকে লোকে সমারকে সব্রহ্মকে সস্সমণব্রাহ্মণিযা পজায সদেৰমনুস্সায ন কেনচি লোকে ৰিগ্গয্হ তিট্ঠতি, যথা চ পন কামেহি ৰিসংযুত্তং ৰিহরন্তং তং ব্রাহ্মণং অকথংকথিং ছিন্নকুক্কুচ্চং ভৰাভৰে ৰীততণ্হং সঞ্ঞা নানুসেন্তি – এৰংৰাদী খো অহং, আৰুসো, এৰমক্খাযী’’তি. ‘‘এৰং ৰুত্তে ভিক্খৰে, দণ্ডপাণি সক্কো সীসং ওকম্পেত্ৰা, জিৰ্হং নিল্লাল়েত্ৰা, তিৰিসাখং নলাটিকং নলাটে ৰুট্ঠাপেত্ৰা দণ্ডমোলুব্ভ পক্কামী’’তি.

২০১. এৰং ৰুত্তে অঞ্ঞতরো ভিক্খু ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘কিংৰাদী পন, ভন্তে, ভগৰা সদেৰকে লোকে সমারকে সব্রহ্মকে সস্সমণব্রাহ্মণিযা পজায সদেৰমনুস্সায ন কেনচি লোকে ৰিগ্গয্হ তিট্ঠতি? কথঞ্চ পন, ভন্তে, ভগৰন্তং কামেহি ৰিসংযুত্তং ৰিহরন্তং তং ব্রাহ্মণং অকথংকথিং ছিন্নকুক্কুচ্চং ভৰাভৰে ৰীততণ্হং সঞ্ঞা নানুসেন্তী’’তি? ‘‘যতোনিদানং, ভিক্খু, পুরিসং পপঞ্চসঞ্ঞাসঙ্খা সমুদাচরন্তি. এত্থ চে নত্থি অভিনন্দিতব্বং অভিৰদিতব্বং অজ্ঝোসিতব্বং. এসেৰন্তো রাগানুসযানং, এসেৰন্তো পটিঘানুসযানং, এসেৰন্তো দিট্ঠানুসযানং, এসেৰন্তো ৰিচিকিচ্ছানুসযানং, এসেৰন্তো মানানুসযানং, এসেৰন্তো ভৰরাগানুসযানং, এসেৰন্তো অৰিজ্জানুসযানং, এসেৰন্তো দণ্ডাদান-সত্থাদান-কলহ-ৰিগ্গহ-ৰিৰাদ-তুৰংতুৰং-পেসুঞ্ঞ-মুসাৰাদানং. এত্থেতে পাপকা অকুসলা ধম্মা অপরিসেসা নিরুজ্ঝন্তী’তি. ইদমৰোচ ভগৰা. ইদং ৰত্ৰান সুগতো উট্ঠাযাসনা ৰিহারং পাৰিসি.

২০২. অথ খো তেসং ভিক্খূনং অচিরপক্কন্তস্স ভগৰতো এতদহোসি – ‘‘ইদং খো নো, আৰুসো, ভগৰা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৰা, ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভজিত্ৰা, উট্ঠাযাসনা ৰিহারং পৰিট্ঠো – ‘যতোনিদানং, ভিক্খু, পুরিসং পপঞ্চসঞ্ঞাসঙ্খা সমুদাচরন্তি. এত্থ চে নত্থি অভিনন্দিতব্বং অভিৰদিতব্বং অজ্ঝোসিতব্বং. এসেৰন্তো রাগানুসযানং…পে… এত্থেতে পাপকা অকুসলা ধম্মা অপরিসেসা নিরুজ্ঝন্তী’তি. কো নু খো ইমস্স ভগৰতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভত্তস্স ৰিত্থারেন অত্থং ৰিভজেয্যা’’তি? অথ খো তেসং ভিক্খূনং এতদহোসি – ‘‘অযং খো আযস্মা মহাকচ্চানো সত্থু চেৰ সংৰণ্ণিতো সম্ভাৰিতো চ ৰিঞ্ঞূনং সব্রহ্মচারীনং. পহোতি চাযস্মা মহাকচ্চানো ইমস্স ভগৰতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভত্তস্স ৰিত্থারেন অত্থং ৰিভজিতুং. যংনূন মযং যেনাযস্মা মহাকচ্চানো তেনুপসঙ্কমেয্যাম; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মন্তং মহাকচ্চানং এতমত্থং পটিপুচ্ছেয্যামা’’তি.

অথ খো তে ভিক্খূ যেনাযস্মা মহাকচ্চানো তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মতা মহাকচ্চানেন সদ্ধিং সম্মোদিংসু. সম্মোদনীযং কথং সারণীযং ৰীতিসারেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তে ভিক্খূ আযস্মন্তং মহাকচ্চানং এতদৰোচুং – ‘‘ইদং খো নো, আৰুসো কচ্চান, ভগৰা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৰা ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভজিত্ৰা উট্ঠাযাসনা ৰিহারং পৰিট্ঠো – ‘যতোনিদানং, ভিক্খু, পুরিসং পপঞ্চসঞ্ঞাসঙ্খা সমুদাচরন্তি. এত্থ চে নত্থি অভিনন্দিতব্বং অভিৰদিতব্বং অজ্ঝোসিতব্বং. এসেৰন্তো রাগানুসযানং…পে… এত্থেতে পাপকা অকুসলা ধম্মা অপরিসেসা নিরুজ্ঝন্তী’তি. তেসং নো, আৰুসো কচ্চান, অম্হাকং অচিরপক্কন্তস্স ভগৰতো এতদহোসি – ‘ইদং খো নো, আৰুসো, ভগৰা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৰা ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভজিত্ৰা উট্ঠাযাসনা ৰিহারং পৰিট্ঠো – ‘‘যতোনিদানং, ভিক্খু, পুরিসং পপঞ্চসঞ্ঞাসঙ্খা সমুদাচরন্তি. এত্থ চে নত্থি অভিনন্দিতব্বং অভিৰদিতব্বং অজ্ঝোসিতব্বং. এসেৰন্তো রাগানুসযানং…পে… এত্থেতে পাপকা অকুসলা ধম্মা অপরিসেসা নিরুজ্ঝন্তী’’তি. কো নু খো ইমস্স ভগৰতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভত্তস্স ৰিত্থারেন অত্থং ৰিভজেয্যাতি? তেসং নো, আৰুসো কচ্চান, অম্হাকং এতদহোসি – ‘অযং খো আযস্মা মহাকচ্চানো সত্থু চেৰ সংৰণ্ণিতো সম্ভাৰিতো চ ৰিঞ্ঞূনং সব্রহ্মচারীনং, পহোতি চাযস্মা মহাকচ্চানো ইমস্স ভগৰতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভত্তস্স ৰিত্থারেন অত্থং ৰিভজিতুং. যংনূন মযং যেনাযস্মা মহাকচ্চানো তেনুপসঙ্কমেয্যাম; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মন্তং মহাকচ্চানং এতমত্থং পটিপুচ্ছেয্যামা’তি. ৰিভজতাযস্মা মহাকচ্চানো’’তি.

২০৩. ‘‘সেয্যথাপি, আৰুসো, পুরিসো সারত্থিকো সারগৰেসী সারপরিযেসনং চরমানো মহতো রুক্খস্স তিট্ঠতো সারৰতো অতিক্কম্মেৰ মূলং, অতিক্কম্ম খন্ধং, সাখাপলাসে সারং পরিযেসিতব্বং মঞ্ঞেয্য; এৰংসম্পদমিদং আযস্মন্তানং সত্থরি সম্মুখীভূতে, তং ভগৰন্তং অতিসিত্ৰা, অম্হে এতমত্থং পটিপুচ্ছিতব্বং মঞ্ঞথ. সো হাৰুসো, ভগৰা জানং জানাতি, পস্সং পস্সতি, চক্খুভূতো ঞাণভূতো ধম্মভূতো ব্রহ্মভূতো, ৰত্তা পৰত্তা, অত্থস্স নিন্নেতা, অমতস্স দাতা, ধম্মস্সামী তথাগতো. সো চেৰ পনেতস্স কালো অহোসি, যং ভগৰন্তংযেৰ এতমত্থং পটিপুচ্ছেয্যাথ. যথা ৰো ভগৰা ব্যাকরেয্য তথা নং ধারেয্যাথা’’তি. ‘‘অদ্ধাৰুসো কচ্চান, ভগৰা জানং জানাতি, পস্সং পস্সতি, চক্খুভূতো ঞাণভূতো ধম্মভূতো ব্রহ্মভূতো, ৰত্তা পৰত্তা, অত্থস্স নিন্নেতা, অমতস্স দাতা, ধম্মস্সামী তথাগতো. সো চেৰ পনেতস্স কালো অহোসি, যং ভগৰন্তংযেৰ এতমত্থং পটিপুচ্ছেয্যাম. যথা নো ভগৰা ব্যাকরেয্য তথা নং ধারেয্যাম. অপি চাযস্মা মহাকচ্চানো সত্থু চেৰ সংৰণ্ণিতো সম্ভাৰিতো চ ৰিঞ্ঞূনং সব্রহ্মচারীনং, পহোতি চাযস্মা মহাকচ্চানো ইমস্স ভগৰতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভত্তস্স ৰিত্থারেন অত্থং ৰিভজিতুং. ৰিভজতাযস্মা মহাকচ্চানো অগরুং কত্ৰা’’তি [অগরুকত্ৰা (সী.), অগরুকরিত্ৰা (স্যা. পী.)]. ‘‘তেন হাৰুসো, সুণাথ, সাধুকং মনসিকরোথ, ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৰমাৰুসো’’তি খো তে ভিক্খূ আযস্মতো মহাকচ্চানস্স পচ্চস্সোসুং. আযস্মা মহাকচ্চানো এতদৰোচ –

২০৪. ‘‘যং খো নো, আৰুসো, ভগৰা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৰা ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভজিত্ৰা উট্ঠাযাসনা ৰিহারং পৰিট্ঠো – ‘যতোনিদানং, ভিক্খু, পুরিসং পপঞ্চসঞ্ঞাসঙ্খা সমুদাচরন্তি. এত্থ চে নত্থি অভিনন্দিতব্বং অভিৰদিতব্বং অজ্ঝোসিতব্বং, এসেৰন্তো রাগানুসযানং…পে… এত্থেতে পাপকা অকুসলা ধম্মা অপরিসেসা নিরুজ্ঝন্তী’তি, ইমস্স খো অহং, আৰুসো, ভগৰতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভত্তস্স এৰং ৰিত্থারেন অত্থং আজানামি –

‘‘চক্খুঞ্চাৰুসো, পটিচ্চ রূপে চ উপ্পজ্জতি চক্খুৰিঞ্ঞাণং, তিণ্ণং সঙ্গতি ফস্সো, ফস্সপচ্চযা ৰেদনা, যং ৰেদেতি তং সঞ্জানাতি, যং সঞ্জানাতি তং ৰিতক্কেতি, যং ৰিতক্কেতি তং পপঞ্চেতি, যং পপঞ্চেতি ততোনিদানং পুরিসং পপঞ্চসঞ্ঞাসঙ্খা সমুদাচরন্তি অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নেসু চক্খুৰিঞ্ঞেয্যেসু রূপেসু. সোতঞ্চাৰুসো, পটিচ্চ সদ্দে চ উপ্পজ্জতি সোতৰিঞ্ঞাণং…পে… ঘানঞ্চাৰুসো, পটিচ্চ গন্ধে চ উপ্পজ্জতি ঘানৰিঞ্ঞাণং…পে… জিৰ্হঞ্চাৰুসো, পটিচ্চ রসে চ উপ্পজ্জতি জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণং…পে… কাযঞ্চাৰুসো, পটিচ্চ ফোট্ঠব্বে চ উপ্পজ্জতি কাযৰিঞ্ঞাণং…পে… মনঞ্চাৰুসো, পটিচ্চ ধম্মে চ উপ্পজ্জতি মনোৰিঞ্ঞাণং, তিণ্ণং সঙ্গতি ফস্সো, ফস্সপচ্চযা ৰেদনা, যং ৰেদেতি তং সঞ্জানাতি, যং সঞ্জানাতি তং ৰিতক্কেতি, যং ৰিতক্কেতি তং পপঞ্চেতি, যং পপঞ্চেতি ততোনিদানং পুরিসং পপঞ্চসঞ্ঞাসঙ্খা সমুদাচরন্তি অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নেসু মনোৰিঞ্ঞেয্যেসু ধম্মেসু.

‘‘সো ৰতাৰুসো, চক্খুস্মিং সতি রূপে সতি চক্খুৰিঞ্ঞাণে সতি ফস্সপঞ্ঞত্তিং পঞ্ঞাপেস্সতীতি – ঠানমেতং ৰিজ্জতি. ফস্সপঞ্ঞত্তিযা সতি ৰেদনাপঞ্ঞত্তিং পঞ্ঞাপেস্সতীতি – ঠানমেতং ৰিজ্জতি. ৰেদনাপঞ্ঞত্তিযা সতি সঞ্ঞাপঞ্ঞত্তিং পঞ্ঞাপেস্সতীতি – ঠানমেতং ৰিজ্জতি. সঞ্ঞাপঞ্ঞত্তিযা সতি ৰিতক্কপঞ্ঞত্তিং পঞ্ঞাপেস্সতীতি – ঠানমেতং ৰিজ্জতি. ৰিতক্কপঞ্ঞত্তিযা সতি পপঞ্চসঞ্ঞাসঙ্খাসমুদাচরণপঞ্ঞত্তিং পঞ্ঞাপেস্সতীতি – ঠানমেতং ৰিজ্জতি. সো ৰতাৰুসো, সোতস্মিং সতি সদ্দে সতি…পে… ঘানস্মিং সতি গন্ধে সতি…পে… জিৰ্হায সতি রসে সতি…পে… কাযস্মিং সতি ফোট্ঠব্বে সতি…পে… মনস্মিং সতি ধম্মে সতি মনোৰিঞ্ঞাণে সতি ফস্সপঞ্ঞত্তিং পঞ্ঞাপেস্সতীতি – ঠানমেতং ৰিজ্জতি. ফস্সপঞ্ঞত্তিযা সতি ৰেদনাপঞ্ঞত্তিং পঞ্ঞাপেস্সতীতি – ঠানমেতং ৰিজ্জতি. ৰেদনাপঞ্ঞত্তিযা সতি সঞ্ঞাপঞ্ঞত্তিং পঞ্ঞাপেস্সতীতি – ঠানমেতং ৰিজ্জতি. সঞ্ঞাপঞ্ঞত্তিযা সতি ৰিতক্কপঞ্ঞত্তিং পঞ্ঞাপেস্সতীতি – ঠানমেতং ৰিজ্জতি. ৰিতক্কপঞ্ঞত্তিযা সতি পপঞ্চসঞ্ঞাসঙ্খাসমুদাচরণপঞ্ঞত্তিং পঞ্ঞাপেস্সতীতি – ঠানমেতং ৰিজ্জতি.

‘‘সো ৰতাৰুসো, চক্খুস্মিং অসতি রূপে অসতি চক্খুৰিঞ্ঞাণে অসতি ফস্সপঞ্ঞত্তিং পঞ্ঞাপেস্সতীতি – নেতং ঠানং ৰিজ্জতি. ফস্সপঞ্ঞত্তিযা অসতি ৰেদনাপঞ্ঞত্তিং পঞ্ঞাপেস্সতীতি – নেতং ঠানং ৰিজ্জতি. ৰেদনাপঞ্ঞত্তিযা অসতি সঞ্ঞাপঞ্ঞত্তিং পঞ্ঞাপেস্সতীতি – নেতং ঠানং ৰিজ্জতি. সঞ্ঞাপঞ্ঞত্তিযা অসতি ৰিতক্কপঞ্ঞত্তিং পঞ্ঞাপেস্সতীতি – নেতং ঠানং ৰিজ্জতি. ৰিতক্কপঞ্ঞত্তিযা অসতি পপঞ্চসঞ্ঞাসঙ্খাসমুদাচরণপঞ্ঞত্তিং পঞ্ঞাপেস্সতীতি – নেতং ঠানং ৰিজ্জতি. সো ৰতাৰুসো, সোতস্মিং অসতি সদ্দে অসতি…পে… ঘানস্মিং অসতি গন্ধে অসতি…পে… জিৰ্হায অসতি রসে অসতি…পে… কাযস্মিং অসতি ফোট্ঠব্বে অসতি…পে… মনস্মিং অসতি ধম্মে অসতি মনোৰিঞ্ঞাণে অসতি ফস্সপঞ্ঞত্তিং পঞ্ঞাপেস্সতীতি – নেতং ঠানং ৰিজ্জতি. ফস্সপঞ্ঞত্তিযা অসতি ৰেদনাপঞ্ঞত্তিং পঞ্ঞাপেস্সতীতি – নেতং ঠানং ৰিজ্জতি. ৰেদনাপঞ্ঞত্তিযা অসতি সঞ্ঞাপঞ্ঞত্তিং পঞ্ঞাপেস্সতীতি – নেতং ঠানং ৰিজ্জতি. সঞ্ঞাপঞ্ঞত্তিযা অসতি ৰিতক্কপঞ্ঞত্তিং পঞ্ঞাপেস্সতীতি – নেতং ঠানং ৰিজ্জতি. ৰিতক্কপঞ্ঞত্তিযা অসতি পপঞ্চসঞ্ঞাসঙ্খাসমুদাচরণপঞ্ঞত্তিং পঞ্ঞাপেস্সতীতি – নেতং ঠানং ৰিজ্জতি.

‘‘যং খো নো, আৰুসো, ভগৰা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৰা ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভজিত্ৰা উট্ঠাযাসনা ৰিহারং পৰিট্ঠো – ‘যতোনিদানং, ভিক্খু, পুরিসং পপঞ্চসঞ্ঞাসঙ্খা সমুদাচরন্তি এত্থ চে নত্থি অভিনন্দিতব্বং অভিৰদিতব্বং অজ্ঝোসিতব্বং এসেৰন্তো রাগানুসযানং…পে… এত্থেতে পাপকা অকুসলা ধম্মা অপরিসেসা নিরুজ্ঝন্তী’তি, ইমস্স খো অহং, আৰুসো, ভগৰতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভত্তস্স এৰং ৰিত্থারেন অত্থং আজানামি. আকঙ্খমানা চ পন তুম্হে আযস্মন্তো ভগৰন্তংযেৰ উপসঙ্কমিত্ৰা এতমত্থং পটিপুচ্ছেয্যাথ. যথা নো ভগৰা ব্যাকরোতি তথা নং ধারেয্যাথা’’তি.

২০৫. অথ খো তে ভিক্খূ আযস্মতো মহাকচ্চানস্স ভাসিতং অভিনন্দিত্ৰা অনুমোদিত্ৰা উট্ঠাযাসনা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তে ভিক্খূ ভগৰন্তং এতদৰোচুং – ‘‘যং খো নো, ভন্তে, ভগৰা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৰা ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভজিত্ৰা উট্ঠাযাসনা ৰিহারং পৰিট্ঠো – ‘যতোনিদানং, ভিক্খু, পুরিসং পপঞ্চসঞ্ঞাসঙ্খা সমুদাচরন্তি. এত্থ চে নত্থি অভিনন্দিতব্বং অভিৰদিতব্বং অজ্ঝোসিতব্বং. এসেৰন্তো রাগানুসযানং…পে… এত্থেতে পাপকা অকুসলা ধম্মা অপরিসেসা নিরুজ্ঝন্তী’তি. তেসং নো, ভন্তে, অম্হাকং অচিরপক্কন্তস্স ভগৰতো এতদহোসি – ‘ইদং খো নো, আৰুসো, ভগৰা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৰা ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভজিত্ৰা উট্ঠাযাসনা ৰিহারং পৰিট্ঠো – ‘‘যতোনিদানং, ভিক্খু, পুরিসং পপঞ্চসঞ্ঞাসঙ্খা সমুদাচরন্তি. এত্থ চে নত্থি অভিনন্দিতব্বং অভিৰদিতব্বং অজ্ঝোসিতব্বং. এসেৰন্তো রাগানুসযানং, এসেৰন্তো পটিঘানুসযানং, এসেৰন্তো দিট্ঠানুসযানং, এসেৰন্তো ৰিচিকিচ্ছানুসযানং, এসেৰন্তো মানানুসযানং, এসেৰন্তো ভৰরাগানুসযানং, এসেৰন্তো অৰিজ্জানুসযানং, এসেৰন্তো দণ্ডাদান-সত্থাদান-কলহ-ৰিগ্গহ-ৰিৰাদতুৰংতুৰং-পেসুঞ্ঞ-মুসাৰাদানং. এত্থেতে পাপকা অকুসলা ধম্মা অপরিসেসা নিরুজ্ঝন্তী’’তি. কো নু খো ইমস্স ভগৰতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভত্তস্স ৰিত্থারেন অত্থং ৰিভজেয্যা’তি? তেসং নো, ভন্তে, অম্হাকং এতদহোসি – ‘অযং খো আযস্মা মহাকচ্চানো সত্থু চেৰ সংৰণ্ণিতো সম্ভাৰিতো চ ৰিঞ্ঞূনং সব্রহ্মচারীনং, পহোতি চাযস্মা মহাকচ্চানো ইমস্স ভগৰতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভত্তস্স ৰিত্থারেন অত্থং ৰিভজিতুং, যংনূন মযং যেনাযস্মা মহাকচ্চানো তেনুপসঙ্কমেয্যাম; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মন্তং মহাকচ্চানং এতমত্থং পটিপুচ্ছেয্যামা’তি. অথ খো মযং, ভন্তে, যেনাযস্মা মহাকচ্চানো তেনুপসঙ্কমিম্হ; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মন্তং মহাকচ্চানং এতমত্থং পটিপুচ্ছিম্হ. তেসং নো, ভন্তে, আযস্মতা মহাকচ্চানেন ইমেহি আকারেহি ইমেহি পদেহি ইমেহি ব্যঞ্জনেহি অত্থো ৰিভত্তো’’তি. ‘‘পণ্ডিতো, ভিক্খৰে, মহাকচ্চানো; মহাপঞ্ঞো, ভিক্খৰে, মহাকচ্চানো. মং চেপি তুম্হে, ভিক্খৰে, এতমত্থং পটিপুচ্ছেয্যাথ, অহম্পি তং এৰমেৰং ব্যাকরেয্যং যথা তং মহাকচ্চানেন ব্যাকতং. এসো চেৰেতস্স অত্থো. এৰঞ্চ [এৰেমেৰ চ (ক.)] নং ধারেথা’’তি.

এৰং ৰুত্তে আযস্মা আনন্দো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘সেয্যথাপি, ভন্তে, পুরিসো জিঘচ্ছাদুব্বল্যপরেতো মধুপিণ্ডিকং অধিগচ্ছেয্য, সো যতো যতো সাযেয্য, লভেথেৰ সাদুরসং অসেচনকং. এৰমেৰ খো, ভন্তে, চেতসো ভিক্খু দব্বজাতিকো, যতো যতো ইমস্স ধম্মপরিযাযস্স পঞ্ঞায অত্থং উপপরিক্খেয্য, লভেথেৰ অত্তমনতং, লভেথেৰ চেতসো পসাদং. কো নামো অযং [কো নামাযং (স্যা.)], ভন্তে, ধম্মপরিযাযো’’তি? ‘‘তস্মাতিহ ত্ৰং, আনন্দ, ইমং ধম্মপরিযাযং মধুপিণ্ডিকপরিযাযো ত্ৰেৰ নং ধারেহী’’তি.

ইদমৰোচ ভগৰা. অত্তমনো আযস্মা আনন্দো ভগৰতো ভাসিতং অভিনন্দীতি.

মধুপিণ্ডিকসুত্তং নিট্ঠিতং অট্ঠমং.