৭. ৰত্থসুত্তং

৭০. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. তত্র খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৰো’’তি. ‘‘ভদন্তে’’তি তে ভিক্খূ ভগৰতো পচ্চস্সোসুং. ভগৰা এতদৰোচ –

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, ৰত্থং সংকিলিট্ঠং মলগ্গহিতং; তমেনং রজকো যস্মিং যস্মিং রঙ্গজাতে উপসংহরেয্য – যদি নীলকায যদি পীতকায যদি লোহিতকায যদি মঞ্জিট্ঠকায [মঞ্জেট্ঠকায (সী. পী.), মঞ্জেট্ঠিকায (স্যা.)] দুরত্তৰণ্ণমেৰস্স অপরিসুদ্ধৰণ্ণমেৰস্স. তং কিস্স হেতু? অপরিসুদ্ধত্তা, ভিক্খৰে, ৰত্থস্স. এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, চিত্তে সংকিলিট্ঠে, দুগ্গতি পাটিকঙ্খা. সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, ৰত্থং পরিসুদ্ধং পরিযোদাতং; তমেনং রজকো যস্মিং যস্মিং রঙ্গজাতে উপসংহরেয্য – যদি নীলকায যদি পীতকায যদি লোহিতকায যদি মঞ্জিট্ঠকায – সুরত্তৰণ্ণমেৰস্স পরিসুদ্ধৰণ্ণমেৰস্স. তং কিস্স হেতু? পরিসুদ্ধত্তা, ভিক্খৰে, ৰত্থস্স. এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, চিত্তে অসংকিলিট্ঠে, সুগতি পাটিকঙ্খা.

৭১. ‘‘কতমে চ, ভিক্খৰে, চিত্তস্স উপক্কিলেসা? অভিজ্ঝাৰিসমলোভো চিত্তস্স উপক্কিলেসো, ব্যাপাদো চিত্তস্স উপক্কিলেসো, কোধো চিত্তস্স উপক্কিলেসো, উপনাহো চিত্তস্স উপক্কিলেসো, মক্খো চিত্তস্স উপক্কিলেসো, পল়াসো চিত্তস্স উপক্কিলেসো, ইস্সা চিত্তস্স উপক্কিলেসো, মচ্ছরিযং চিত্তস্স উপক্কিলেসো, মাযা চিত্তস্স উপক্কিলেসো, সাঠেয্যং চিত্তস্স উপক্কিলেসো, থম্ভো চিত্তস্স উপক্কিলেসো, সারম্ভো চিত্তস্স উপক্কিলেসো, মানো চিত্তস্স উপক্কিলেসো, অতিমানো চিত্তস্স উপক্কিলেসো, মদো চিত্তস্স উপক্কিলেসো, পমাদো চিত্তস্স উপক্কিলেসো.

৭২. ‘‘স খো সো, ভিক্খৰে, ভিক্খু ‘অভিজ্ঝাৰিসমলোভো চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৰিদিত্ৰা অভিজ্ঝাৰিসমলোভং চিত্তস্স উপক্কিলেসং পজহতি; ‘ব্যাপাদো চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৰিদিত্ৰা ব্যাপাদং চিত্তস্স উপক্কিলেসং পজহতি; ‘কোধো চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৰিদিত্ৰা কোধং চিত্তস্স উপক্কিলেসং পজহতি; ‘উপনাহো চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৰিদিত্ৰা উপনাহং চিত্তস্স উপক্কিলেসং পজহতি; ‘মক্খো চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৰিদিত্ৰা মক্খং চিত্তস্স উপক্কিলেসং পজহতি; ‘পল়াসো চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৰিদিত্ৰা পল়াসং চিত্তস্স উপক্কিলেসং পজহতি; ‘ইস্সা চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৰিদিত্ৰা ইস্সং চিত্তস্স উপক্কিলেসং পজহতি; ‘মচ্ছরিযং চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৰিদিত্ৰা মচ্ছরিযং চিত্তস্স উপক্কিলেসং পজহতি; ‘মাযা চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৰিদিত্ৰা মাযং চিত্তস্স উপক্কিলেসং পজহতি; ‘সাঠেয্যং চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৰিদিত্ৰা সাঠেয্যং চিত্তস্স উপক্কিলেসং পজহতি; ‘থম্ভো চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৰিদিত্ৰা থম্ভং চিত্তস্স উপক্কিলেসং পজহতি; ‘সারম্ভো চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৰিদিত্ৰা সারম্ভং চিত্তস্স উপক্কিলেসং পজহতি; ‘মানো চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৰিদিত্ৰা মানং চিত্তস্স উপক্কিলেসং পজহতি; ‘অতিমানো চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৰিদিত্ৰা অতিমানং চিত্তস্স উপক্কিলেসং পজহতি; ‘মদো চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৰিদিত্ৰা মদং চিত্তস্স উপক্কিলেসং পজহতি; ‘পমাদো চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৰিদিত্ৰা পমাদং চিত্তস্স উপক্কিলেসং পজহতি.

৭৩. ‘‘যতো খো [যতো চ খো (সী. স্যা.)], ভিক্খৰে, ভিক্খুনো ‘অভিজ্ঝাৰিসমলোভো চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৰিদিত্ৰা অভিজ্ঝাৰিসমলোভো চিত্তস্স উপক্কিলেসো পহীনো হোতি, ‘ব্যাপাদো চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৰিদিত্ৰা ব্যাপাদো চিত্তস্স উপক্কিলেসো পহীনো হোতি; ‘কোধো চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৰিদিত্ৰা কোধো চিত্তস্স উপক্কিলেসো পহীনো হোতি; ‘উপনাহো চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৰিদিত্ৰা উপনাহো চিত্তস্স উপক্কিলেসো পহীনো হোতি; ‘মক্খো চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৰিদিত্ৰা মক্খো চিত্তস্স উপক্কিলেসো পহীনো হোতি; ‘পল়াসো চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৰিদিত্ৰা পল়াসো চিত্তস্স উপক্কিলেসো পহীনো হোতি; ‘ইস্সা চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৰিদিত্ৰা ইস্সা চিত্তস্স উপক্কিলেসো পহীনো হোতি; ‘মচ্ছরিযং চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৰিদিত্ৰা মচ্ছরিযং চিত্তস্স উপক্কিলেসো পহীনো হোতি; ‘মাযা চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৰিদিত্ৰা মাযা চিত্তস্স উপক্কিলেসো পহীনো হোতি; ‘সাঠেয্যং চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৰিদিত্ৰা সাঠেয্যং চিত্তস্স উপক্কিলেসো পহীনো হোতি; ‘থম্ভো চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৰিদিত্ৰা থম্ভো চিত্তস্স উপক্কিলেসো পহীনো হোতি; ‘সারম্ভো চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৰিদিত্ৰা সারম্ভো চিত্তস্স উপক্কিলেসো পহীনো হোতি; ‘মানো চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৰিদিত্ৰা মানো চিত্তস্স উপক্কিলেসো পহীনো হোতি; ‘অতিমানো চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৰিদিত্ৰা অতিমানো চিত্তস্স উপক্কিলেসো পহীনো হোতি; ‘মদো চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৰিদিত্ৰা মদো চিত্তস্স উপক্কিলেসো পহীনো হোতি; ‘পমাদো চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৰিদিত্ৰা পমাদো চিত্তস্স উপক্কিলেসো পহীনো হোতি.

৭৪. ‘‘সো বুদ্ধে অৰেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি – ‘ইতিপি সো ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৰিজ্জাচরণসম্পন্নো সুগতো লোকৰিদূ অনুত্তরো পুরিসদম্মসারথি সত্থা দেৰমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৰা’তি; ধম্মে অৰেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি – ‘স্ৰাক্খাতো ভগৰতা ধম্মো সন্দিট্ঠিকো অকালিকো এহিপস্সিকো ওপনেয্যিকো পচ্চত্তং ৰেদিতব্বো ৰিঞ্ঞূহী’তি; সঙ্ঘে অৰেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি – ‘সুপ্পটিপন্নো ভগৰতো সাৰকসঙ্ঘো, উজুপ্পটিপন্নো ভগৰতো সাৰকসঙ্ঘো, ঞাযপ্পটিপন্নো ভগৰতো সাৰকসঙ্ঘো, সামীচিপ্পটিপন্নো ভগৰতো সাৰকসঙ্ঘো, যদিদং চত্তারি পুরিসযুগানি, অট্ঠ পুরিসপুগ্গলা. এস ভগৰতো সাৰকসঙ্ঘো আহুনেয্যো পাহুনেয্যো দক্খিণেয্যো অঞ্জলিকরণীযো, অনুত্তরং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্সা’তি.

৭৫. ‘‘যথোধি [যতোধি (অট্ঠকথাযং পাঠন্তরং)] খো পনস্স চত্তং হোতি ৰন্তং মুত্তং পহীনং পটিনিস্সট্ঠং, সো ‘বুদ্ধে অৰেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতোম্হী’তি লভতি অত্থৰেদং, লভতি ধম্মৰেদং, লভতি ধম্মূপসংহিতং পামোজ্জং. পমুদিতস্স পীতি জাযতি, পীতিমনস্স কাযো পস্সম্ভতি, পস্সদ্ধকাযো সুখং ৰেদেতি, সুখিনো চিত্তং সমাধিযতি; ‘ধম্মে…পে… সঙ্ঘে অৰেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতোম্হী’তি লভতি অত্থৰেদং, লভতি ধম্মৰেদং, লভতি ধম্মূপসংহিতং পামোজ্জং; পমুদিতস্স পীতি জাযতি, পীতিমনস্স কাযো পস্সম্ভতি, পস্সদ্ধকাযো সুখং ৰেদেতি, সুখিনো চিত্তং সমাধিযতি. ‘যথোধি খো পন মে চত্তং ৰন্তং মুত্তং পহীনং পটিনিস্সট্ঠ’ন্তি লভতি অত্থৰেদং, লভতি ধম্মৰেদং, লভতি ধম্মূপসংহিতং পামোজ্জং; পমুদিতস্স পীতি জাযতি, পীতিমনস্স কাযো পস্সম্ভতি, পস্সদ্ধকাযো সুখং ৰেদেতি, সুখিনো চিত্তং সমাধিযতি.

৭৬. ‘‘স খো সো, ভিক্খৰে, ভিক্খু এৰংসীলো এৰংধম্মো এৰংপঞ্ঞো সালীনং চেপি পিণ্ডপাতং ভুঞ্জতি ৰিচিতকাল়কং অনেকসূপং অনেকব্যঞ্জনং, নেৰস্স তং হোতি অন্তরাযায. সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, ৰত্থং সংকিলিট্ঠং মলগ্গহিতং অচ্ছোদকং আগম্ম পরিসুদ্ধং হোতি পরিযোদাতং, উক্কামুখং ৰা পনাগম্ম জাতরূপং পরিসুদ্ধং হোতি পরিযোদাতং, এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু এৰংসীলো এৰংধম্মো এৰংপঞ্ঞো সালীনং চেপি পিণ্ডপাতং ভুঞ্জতি ৰিচিতকাল়কং অনেকসূপং অনেকব্যঞ্জনং, নেৰস্স তং হোতি অন্তরাযায.

৭৭. ‘‘সো মেত্তাসহগতেন চেতসা একং দিসং ফরিত্ৰা ৰিহরতি, তথা দুতিযং, তথা ততিযং, তথা চতুত্থং [চতুত্থিং (সী. পী.)]. ইতি উদ্ধমধো তিরিযং সব্বধি সব্বত্ততায সব্বাৰন্তং লোকং মেত্তাসহগতেন চেতসা ৰিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৰেরেন অব্যাপজ্জেন ফরিত্ৰা ৰিহরতি; করুণাসহগতেন চেতসা…পে… মুদিতাসহগতেন চেতসা…পে… উপেক্খাসহগতেন চেতসা একং দিসং ফরিত্ৰা ৰিহরতি, তথা দুতিযং, তথা ততিযং, তথা চতুত্থং. ইতি উদ্ধমধো তিরিযং সব্বধি সব্বত্ততায সব্বাৰন্তং লোকং উপেক্খাসহগতেন চেতসা ৰিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৰেরেন অব্যাপজ্জেন ফরিত্ৰা ৰিহরতি.

৭৮. ‘‘সো ‘অত্থি ইদং, অত্থি হীনং, অত্থি পণীতং, অত্থি ইমস্স সঞ্ঞাগতস্স উত্তরিং নিস্সরণ’ন্তি পজানাতি. তস্স এৰং জানতো এৰং পস্সতো কামাসৰাপি চিত্তং ৰিমুচ্চতি, ভৰাসৰাপি চিত্তং ৰিমুচ্চতি, অৰিজ্জাসৰাপি চিত্তং ৰিমুচ্চতি. ৰিমুত্তস্মিং ৰিমুত্তমিতি ঞাণং হোতি. ‘খীণা জাতি, ৰুসিতং ব্রহ্মচরিযং, কতং করণীযং, নাপরং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে – ‘ভিক্খু সিনাতো অন্তরেন সিনানেনা’’’তি.

৭৯. তেন খো পন সমযেন সুন্দরিকভারদ্ৰাজো ব্রাহ্মণো ভগৰতো অৰিদূরে নিসিন্নো হোতি. অথ খো সুন্দরিকভারদ্ৰাজো ব্রাহ্মণো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘গচ্ছতি পন ভৰং গোতমো বাহুকং নদিং সিনাযিতু’’ন্তি? ‘‘কিং, ব্রাহ্মণ, বাহুকায নদিযা? কিং বাহুকা নদী করিস্সতী’’তি? ‘‘লোক্খসম্মতা [লোখ্যসম্মতা (সী.), মোক্খসম্মতা (পী.)] হি, ভো গোতম, বাহুকা নদী বহুজনস্স, পুঞ্ঞসম্মতা হি, ভো গোতম, বাহুকা নদী বহুজনস্স, বাহুকায পন নদিযা বহুজনো পাপকম্মং কতং পৰাহেতী’’তি. অথ খো ভগৰা সুন্দরিকভারদ্ৰাজং ব্রাহ্মণং গাথাহি অজ্ঝভাসি –

‘‘বাহুকং অধিকক্কঞ্চ, গযং সুন্দরিকং মপি [সুন্দরিকামপি (সী. স্যা. পী.), সুন্দরিকং মহিং (ইতিপি)];

সরস্সতিং পযাগঞ্চ, অথো বাহুমতিং নদিং;

নিচ্চম্পি বালো পক্খন্দো [পক্খন্নো (সী. স্যা. পী.)], কণ্হকম্মো ন সুজ্ঝতি.

‘‘কিং সুন্দরিকা করিস্সতি, কিং পযাগা [পযাগো (সী. স্যা. পী.)] কিং বাহুকা নদী;

ৰেরিং কতকিব্বিসং নরং, ন হি নং সোধযে পাপকম্মিনং.

‘‘সুদ্ধস্স ৰে সদা ফগ্গু, সুদ্ধস্সুপোসথো সদা;

সুদ্ধস্স সুচিকম্মস্স, সদা সম্পজ্জতে ৰতং;

ইধেৰ সিনাহি ব্রাহ্মণ, সব্বভূতেসু করোহি খেমতং.

‘‘সচে মুসা ন ভণসি, সচে পাণং ন হিংসসি;

সচে অদিন্নং নাদিযসি, সদ্দহানো অমচ্ছরী;

কিং কাহসি গযং গন্ত্ৰা, উদপানোপি তে গযা’’তি.

৮০. এৰং ৰুত্তে, সুন্দরিকভারদ্ৰাজো ব্রাহ্মণো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘অভিক্কন্তং, ভো গোতম, অভিক্কন্তং, ভো গোতম! সেয্যথাপি, ভো গোতম, নিক্কুজ্জিতং ৰা উক্কুজ্জেয্য, পটিচ্ছন্নং ৰা ৰিৰরেয্য, মূল়্হস্স ৰা মগ্গং আচিক্খেয্য, অন্ধকারে ৰা তেলপজ্জোতং ধারেয্য – চক্খুমন্তো রূপানি দক্খন্তীতি; এৰমেৰং ভোতা গোতমেন অনেকপরিযাযেন ধম্মো পকাসিতো. এসাহং ভৰন্তং গোতমং সরণং গচ্ছামি ধম্মঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ. লভেয্যাহং ভোতো গোতমস্স সন্তিকে পব্বজ্জং, লভেয্যং উপসম্পদ’’ন্তি. অলত্থ খো সুন্দরিকভারদ্ৰাজো ব্রাহ্মণো ভগৰতো সন্তিকে পব্বজ্জং, অলত্থ উপসম্পদং. অচিরূপসম্পন্নো খো পনাযস্মা ভারদ্ৰাজো একো ৰূপকট্ঠো অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৰিহরন্তো নচিরস্সেৰ – যস্সত্থায কুলপুত্তা সম্মদেৰ অগারস্মা অনগারিযং পব্বজন্তি তদনুত্তরং – ব্রহ্মচরিযপরিযোসানং দিট্ঠেৰধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহাসি. ‘‘খীণা জাতি, ৰুসিতং ব্রহ্মচরিযং, কতং করণীযং, নাপরং ইত্থত্তাযা’’তি অব্ভঞ্ঞাসি. অঞ্ঞতরো খো পনাযস্মা ভারদ্ৰাজো অরহতং অহোসীতি.

ৰত্থসুত্তং নিট্ঠিতং সত্তমং.