১. মূলপরিযাযসুত্তং

১. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা উক্কট্ঠাযং ৰিহরতি সুভগৰনে সালরাজমূলে. তত্র খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৰো’’তি. ‘‘ভদন্তে’’তি তে ভিক্খূ ভগৰতো পচ্চস্সোসুং. ভগৰা এতদৰোচ – ‘‘সব্বধম্মমূলপরিযাযং ৰো, ভিক্খৰে, দেসেস্সামি. তং সুণাথ, সাধুকং মনসি করোথ, ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৰতো পচ্চস্সোসুং. ভগৰা এতদৰোচ –

২. ‘‘ইধ, ভিক্খৰে, অস্সুতৰা পুথুজ্জনো অরিযানং অদস্সাৰী অরিযধম্মস্স অকোৰিদো অরিযধম্মে অৰিনীতো, সপ্পুরিসানং অদস্সাৰী সপ্পুরিসধম্মস্স অকোৰিদো সপ্পুরিসধম্মে অৰিনীতো – পথৰিং [পঠৰিং (সী. স্যা. কং. পী.)] পথৰিতো সঞ্জানাতি; পথৰিং পথৰিতো সঞ্ঞত্ৰা পথৰিং মঞ্ঞতি, পথৰিযা মঞ্ঞতি, পথৰিতো মঞ্ঞতি, পথৰিং মেতি মঞ্ঞতি, পথৰিং অভিনন্দতি. তং কিস্স হেতু? ‘অপরিঞ্ঞাতং তস্সা’তি ৰদামি.

‘‘আপং আপতো সঞ্জানাতি; আপং আপতো সঞ্ঞত্ৰা আপং মঞ্ঞতি, আপস্মিং মঞ্ঞতি, আপতো মঞ্ঞতি, আপং মেতি মঞ্ঞতি, আপং অভিনন্দতি. তং কিস্স হেতু? ‘অপরিঞ্ঞাতং তস্সা’তি ৰদামি.

‘‘তেজং তেজতো সঞ্জানাতি; তেজং তেজতো সঞ্ঞত্ৰা তেজং মঞ্ঞতি, তেজস্মিং মঞ্ঞতি, তেজতো মঞ্ঞতি, তেজং মেতি মঞ্ঞতি, তেজং অভিনন্দতি. তং কিস্স হেতু? ‘অপরিঞ্ঞাতং তস্সা’তি ৰদামি.

‘‘ৰাযং ৰাযতো সঞ্জানাতি; ৰাযং ৰাযতো সঞ্ঞত্ৰা ৰাযং মঞ্ঞতি, ৰাযস্মিং মঞ্ঞতি, ৰাযতো মঞ্ঞতি, ৰাযং মেতি মঞ্ঞতি, ৰাযং অভিনন্দতি. তং কিস্স হেতু? ‘অপরিঞ্ঞাতং তস্সা’তি ৰদামি.

৩. ‘‘ভূতে ভূততো সঞ্জানাতি; ভূতে ভূততো সঞ্ঞত্ৰা ভূতে মঞ্ঞতি, ভূতেসু মঞ্ঞতি, ভূততো মঞ্ঞতি, ভূতে মেতি মঞ্ঞতি, ভূতে অভিনন্দতি. তং কিস্স হেতু? ‘অপরিঞ্ঞাতং তস্সা’তি ৰদামি.

‘‘দেৰে দেৰতো সঞ্জানাতি; দেৰে দেৰতো সঞ্ঞত্ৰা দেৰে মঞ্ঞতি, দেৰেসু মঞ্ঞতি, দেৰতো মঞ্ঞতি, দেৰে মেতি মঞ্ঞতি, দেৰে অভিনন্দতি. তং কিস্স হেতু? ‘অপরিঞ্ঞাতং তস্সা’তি ৰদামি.

‘‘পজাপতিং পজাপতিতো সঞ্জানাতি; পজাপতিং পজাপতিতো সঞ্ঞত্ৰা পজাপতিং মঞ্ঞতি, পজাপতিস্মিং মঞ্ঞতি, পজাপতিতো মঞ্ঞতি, পজাপতিং মেতি মঞ্ঞতি, পজাপতিং অভিনন্দতি. তং কিস্স হেতু? ‘অপরিঞ্ঞাতং তস্সা’তি ৰদামি.

‘‘ব্রহ্মং ব্রহ্মতো সঞ্জানাতি; ব্রহ্মং ব্রহ্মতো সঞ্ঞত্ৰা ব্রহ্মং মঞ্ঞতি, ব্রহ্মস্মিং মঞ্ঞতি, ব্রহ্মতো মঞ্ঞতি, ব্রহ্মং মেতি মঞ্ঞতি, ব্রহ্মং অভিনন্দতি. তং কিস্স হেতু? ‘অপরিঞ্ঞাতং তস্সা’তি ৰদামি.

‘‘আভস্সরে আভস্সরতো সঞ্জানাতি; আভস্সরে আভস্সরতো সঞ্ঞত্ৰা আভস্সরে মঞ্ঞতি, আভস্সরেসু মঞ্ঞতি, আভস্সরতো মঞ্ঞতি, আভস্সরে মেতি মঞ্ঞতি, আভস্সরে অভিনন্দতি. তং কিস্স হেতু? ‘অপরিঞ্ঞাতং তস্সা’তি ৰদামি.

‘‘সুভকিণ্হে সুভকিণ্হতো সঞ্জানাতি; সুভকিণ্হে সুভকিণ্হতো সঞ্ঞত্ৰা সুভকিণ্হে মঞ্ঞতি, সুভকিণ্হেসু মঞ্ঞতি, সুভকিণ্হতো মঞ্ঞতি, সুভকিণ্হে মেতি মঞ্ঞতি, সুভকিণ্হে অভিনন্দতি. তং কিস্স হেতু? ‘অপরিঞ্ঞাতং তস্সা’তি ৰদামি.

‘‘ৰেহপ্ফলে ৰেহপ্ফলতো সঞ্জানাতি; ৰেহপ্ফলে ৰেহপ্ফলতো সঞ্ঞত্ৰা ৰেহপ্ফলে মঞ্ঞতি, ৰেহপ্ফলেসু মঞ্ঞতি, ৰেহপ্ফলতো মঞ্ঞতি, ৰেহপ্ফলে মেতি মঞ্ঞতি, ৰেহপ্ফলে অভিনন্দতি. তং কিস্স হেতু? ‘অপরিঞ্ঞাতং তস্সা’তি ৰদামি.

‘‘অভিভুং অভিভূতো সঞ্জানাতি; অভিভুং অভিভূতো সঞ্ঞত্ৰা অভিভুং মঞ্ঞতি, অভিভুস্মিং মঞ্ঞতি, অভিভূতো মঞ্ঞতি, অভিভুং মেতি মঞ্ঞতি, অভিভুং অভিনন্দতি. তং কিস্স হেতু? ‘অপরিঞ্ঞাতং তস্সা’তি ৰদামি.

৪. ‘‘আকাসানঞ্চাযতনং আকাসানঞ্চাযতনতো সঞ্জানাতি; আকাসানঞ্চাযতনং আকাসানঞ্চাযতনতো সঞ্ঞত্ৰা আকাসানঞ্চাযতনং মঞ্ঞতি, আকাসানঞ্চাযতনস্মিং মঞ্ঞতি, আকাসানঞ্চাযতনতো মঞ্ঞতি, আকাসানঞ্চাযতনং মেতি মঞ্ঞতি, আকাসানঞ্চাযতনং অভিনন্দতি. তং কিস্স হেতু? ‘অপরিঞ্ঞাতং তস্সা’তি ৰদামি.

‘‘ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনতো সঞ্জানাতি; ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনতো সঞ্ঞত্ৰা ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং মঞ্ঞতি, ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনস্মিং মঞ্ঞতি, ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনতো মঞ্ঞতি, ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং মেতি মঞ্ঞতি, ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং অভিনন্দতি. তং কিস্স হেতু? ‘অপরিঞ্ঞাতং তস্সা’তি ৰদামি.

‘‘আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং আকিঞ্চঞ্ঞাযতনতো সঞ্জানাতি; আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং আকিঞ্চঞ্ঞাযতনতো সঞ্ঞত্ৰা আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং মঞ্ঞতি, আকিঞ্চঞ্ঞাযতনস্মিং মঞ্ঞতি, আকিঞ্চঞ্ঞাযতনতো মঞ্ঞতি, আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং মেতি মঞ্ঞতি, আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং অভিনন্দতি. তং কিস্স হেতু? ‘অপরিঞ্ঞাতং তস্সা’তি ৰদামি.

‘‘নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনতো সঞ্জানাতি; নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনতো সঞ্ঞত্ৰা নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং মঞ্ঞতি, নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনস্মিং মঞ্ঞতি, নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনতো মঞ্ঞতি, নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং মেতি মঞ্ঞতি, নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং অভিনন্দতি. তং কিস্স হেতু? ‘অপরিঞ্ঞাতং তস্সা’তি ৰদামি.

৫. ‘‘দিট্ঠং দিট্ঠতো সঞ্জানাতি; দিট্ঠং দিট্ঠতো সঞ্ঞত্ৰা দিট্ঠং মঞ্ঞতি, দিট্ঠস্মিং মঞ্ঞতি, দিট্ঠতো মঞ্ঞতি, দিট্ঠং মেতি মঞ্ঞতি, দিট্ঠং অভিনন্দতি. তং কিস্স হেতু? ‘অপরিঞ্ঞাতং তস্সা’তি ৰদামি.

‘‘সুতং সুততো সঞ্জানাতি; সুতং সুততো সঞ্ঞত্ৰা সুতং মঞ্ঞতি, সুতস্মিং মঞ্ঞতি, সুততো মঞ্ঞতি, সুতং মেতি মঞ্ঞতি, সুতং অভিনন্দতি. তং কিস্স হেতু? ‘অপরিঞ্ঞাতং তস্সা’তি ৰদামি.

‘‘মুতং মুততো সঞ্জানাতি; মুতং মুততো সঞ্ঞত্ৰা মুতং মঞ্ঞতি, মুতস্মিং মঞ্ঞতি, মুততো মঞ্ঞতি, মুতং মেতি মঞ্ঞতি, মুতং অভিনন্দতি. তং কিস্স হেতু? ‘অপরিঞ্ঞাতং তস্সা’তি ৰদামি.

‘‘ৰিঞ্ঞাতং ৰিঞ্ঞাততো সঞ্জানাতি; ৰিঞ্ঞাতং ৰিঞ্ঞাততো সঞ্ঞত্ৰা ৰিঞ্ঞাতং মঞ্ঞতি, ৰিঞ্ঞাতস্মিং মঞ্ঞতি, ৰিঞ্ঞাততো মঞ্ঞতি, ৰিঞ্ঞাতং মেতি মঞ্ঞতি, ৰিঞ্ঞাতং অভিনন্দতি. তং কিস্স হেতু? ‘অপরিঞ্ঞাতং তস্সা’তি ৰদামি.

৬. ‘‘একত্তং একত্ততো সঞ্জানাতি; একত্তং একত্ততো সঞ্ঞত্ৰা একত্তং মঞ্ঞতি, একত্তস্মিং মঞ্ঞতি, একত্ততো মঞ্ঞতি, একত্তং মেতি মঞ্ঞতি, একত্তং অভিনন্দতি. তং কিস্স হেতু? ‘অপরিঞ্ঞাতং তস্সা’তি ৰদামি.

‘‘নানত্তং নানত্ততো সঞ্জানাতি; নানত্তং নানত্ততো সঞ্ঞত্ৰা নানত্তং মঞ্ঞতি, নানত্তস্মিং মঞ্ঞতি, নানত্ততো মঞ্ঞতি, নানত্তং মেতি মঞ্ঞতি, নানত্তং অভিনন্দতি. তং কিস্স হেতু? ‘অপরিঞ্ঞাতং তস্সা’তি ৰদামি.

‘‘সব্বং সব্বতো সঞ্জানাতি; সব্বং সব্বতো সঞ্ঞত্ৰা সব্বং মঞ্ঞতি, সব্বস্মিং মঞ্ঞতি, সব্বতো মঞ্ঞতি, সব্বং মেতি মঞ্ঞতি, সব্বং অভিনন্দতি. তং কিস্স হেতু? ‘অপরিঞ্ঞাতং তস্সা’তি ৰদামি.

‘‘নিব্বানং নিব্বানতো সঞ্জানাতি; নিব্বানং নিব্বানতো সঞ্ঞত্ৰা নিব্বানং মঞ্ঞতি, নিব্বানস্মিং মঞ্ঞতি, নিব্বানতো মঞ্ঞতি, নিব্বানং মেতি মঞ্ঞতি, নিব্বানং অভিনন্দতি. তং কিস্স হেতু? ‘অপরিঞ্ঞাতং তস্সা’তি ৰদামি.

পুথুজ্জনৰসেন পঠমনযভূমিপরিচ্ছেদো নিট্ঠিতো.

৭. ‘‘যোপি সো, ভিক্খৰে, ভিক্খু সেক্খো [সেখো (সী. স্যা. কং. পী.)] অপ্পত্তমানসো অনুত্তরং যোগক্খেমং পত্থযমানো ৰিহরতি, সোপি পথৰিং পথৰিতো অভিজানাতি; পথৰিং পথৰিতো অভিঞ্ঞায [অভিঞ্ঞত্ৰা (ক.)] পথৰিং মা মঞ্ঞি [ৰা মঞ্ঞতি], পথৰিযা মা মঞ্ঞি, পথৰিতো মা মঞ্ঞি, পথৰিং মেতি মা মঞ্ঞি, পথৰিং মাভিনন্দি [ৰা অভিনন্দতি (সী.) টীকা ওলোকেতব্বা]. তং কিস্স হেতু? ‘পরিঞ্ঞেয্যং তস্সা’তি ৰদামি.

‘‘আপং…পে… তেজং… ৰাযং… ভূতে… দেৰে… পজাপতিং… ব্রহ্মং… আভস্সরে… সুভকিণ্হে… ৰেহপ্ফলে… অভিভুং… আকাসানঞ্চাযতনং… ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং… আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং… নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং… দিট্ঠং… সুতং… মুতং… ৰিঞ্ঞাতং… একত্তং… নানত্তং… সব্বং… নিব্বানং নিব্বানতো অভিজানাতি; নিব্বানং নিব্বানতো অভিঞ্ঞায নিব্বানং মা মঞ্ঞি, নিব্বানস্মিং মা মঞ্ঞি, নিব্বানতো মা মঞ্ঞি, নিব্বানং মেতি মা মঞ্ঞি, নিব্বানং মাভিনন্দি. তং কিস্স হেতু? ‘পরিঞ্ঞেয্যং তস্সা’তি ৰদামি.

সেক্খৰসেন [সত্থারৰসেন (সী.), সত্থুৰসেন (স্যা. ক.)] দুতিযনযভূমিপরিচ্ছেদো নিট্ঠিতো.

৮. ‘‘যোপি সো, ভিক্খৰে, ভিক্খু অরহং খীণাসৰো ৰুসিতৰা কতকরণীযো ওহিতভারো অনুপ্পত্তসদত্থো পরিক্খীণভৰসংযোজনো সম্মদঞ্ঞা ৰিমুত্তো, সোপি পথৰিং পথৰিতো অভিজানাতি; পথৰিং পথৰিতো অভিঞ্ঞায পথৰিং ন মঞ্ঞতি, পথৰিযা ন মঞ্ঞতি, পথৰিতো ন মঞ্ঞতি, পথৰিং মেতি ন মঞ্ঞতি, পথৰিং নাভিনন্দতি. তং কিস্স হেতু? ‘পরিঞ্ঞাতং তস্সা’তি ৰদামি.

‘‘আপং…পে… তেজং… ৰাযং… ভূতে… দেৰে… পজাপতিং… ব্রহ্মং… আভস্সরে… সুভকিণ্হে… ৰেহপ্ফলে… অভিভুং… আকাসানঞ্চাযতনং… ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং… আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং… নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং… দিট্ঠং… সুতং… মুতং… ৰিঞ্ঞাতং… একত্তং… নানত্তং… সব্বং… নিব্বানং নিব্বানতো অভিজানাতি; নিব্বানং নিব্বানতো অভিঞ্ঞায নিব্বানং ন মঞ্ঞতি, নিব্বানস্মিং ন মঞ্ঞতি, নিব্বানতো ন মঞ্ঞতি, নিব্বানং মেতি ন মঞ্ঞতি, নিব্বানং নাভিনন্দতি. তং কিস্স হেতু? ‘পরিঞ্ঞাতং তস্সা’তি ৰদামি.

খীণাসৰৰসেন ততিযনযভূমিপরিচ্ছেদো নিট্ঠিতো.

৯. ‘‘যোপি সো, ভিক্খৰে, ভিক্খু অরহং খীণাসৰো ৰুসিতৰা কতকরণীযো ওহিতভারো অনুপ্পত্তসদত্থো পরিক্খীণভৰসংযোজনো সম্মদঞ্ঞা ৰিমুত্তো, সোপি পথৰিং পথৰিতো অভিজানাতি; পথৰিং পথৰিতো অভিঞ্ঞায পথৰিং ন মঞ্ঞতি, পথৰিযা ন মঞ্ঞতি, পথৰিতো ন মঞ্ঞতি, পথৰিং মেতি ন মঞ্ঞতি, পথৰিং নাভিনন্দতি. তং কিস্স হেতু? খযা রাগস্স, ৰীতরাগত্তা.

‘‘আপং…পে… তেজং… ৰাযং… ভূতে… দেৰে… পজাপতিং… ব্রহ্মং… আভস্সরে… সুভকিণ্হে… ৰেহপ্ফলে… অভিভুং… আকাসানঞ্চাযতনং… ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং… আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং … নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং … দিট্ঠং… সুতং… মুতং… ৰিঞ্ঞাতং… একত্তং… নানত্তং… সব্বং… নিব্বানং নিব্বানতো অভিজানাতি; নিব্বানং নিব্বানতো অভিঞ্ঞায নিব্বানং ন মঞ্ঞতি, নিব্বানস্মিং ন মঞ্ঞতি, নিব্বানতো ন মঞ্ঞতি, নিব্বানং মেতি ন মঞ্ঞতি, নিব্বানং নাভিনন্দতি. তং কিস্স হেতু? খযা রাগস্স, ৰীতরাগত্তা.

খীণাসৰৰসেন চতুত্থনযভূমিপরিচ্ছেদো নিট্ঠিতো.

১০. ‘‘যোপি সো, ভিক্খৰে, ভিক্খু অরহং খীণাসৰো ৰুসিতৰা কতকরণীযো ওহিতভারো অনুপ্পত্তসদত্থো পরিক্খীণভৰসংযোজনো সম্মদঞ্ঞা ৰিমুত্তো, সোপি পথৰিং পথৰিতো অভিজানাতি; পথৰিং পথৰিতো অভিঞ্ঞায পথৰিং ন মঞ্ঞতি, পথৰিযা ন মঞ্ঞতি, পথৰিতো ন মঞ্ঞতি, পথৰিং মেতি ন মঞ্ঞতি, পথৰিং নাভিনন্দতি. তং কিস্স হেতু? খযা দোসস্স, ৰীতদোসত্তা.

‘‘আপং…পে… তেজং… ৰাযং… ভূতে… দেৰে… পজাপতিং… ব্রহ্মং… আভস্সরে… সুভকিণ্হে… ৰেহপ্ফলে… অভিভুং… আকাসানঞ্চাযতনং… ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং… আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং… নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং… দিট্ঠং… সুতং… মুতং… ৰিঞ্ঞাতং… একত্তং… নানত্তং… সব্বং… নিব্বানং নিব্বানতো অভিজানাতি; নিব্বানং নিব্বানতো অভিঞ্ঞায নিব্বানং ন মঞ্ঞতি, নিব্বানস্মিং ন মঞ্ঞতি, নিব্বানতো ন মঞ্ঞতি, নিব্বানং মেতি ন মঞ্ঞতি, নিব্বানং নাভিনন্দতি. তং কিস্স হেতু? খযা দোসস্স, ৰীতদোসত্তা.

খীণাসৰৰসেন পঞ্চমনযভূমিপরিচ্ছেদো নিট্ঠিতো.

১১. ‘‘যোপি সো, ভিক্খৰে, ভিক্খু অরহং খীণাসৰো ৰুসিতৰা কতকরণীযো ওহিতভারো অনুপ্পত্তসদত্থো পরিক্খীণভৰসংযোজনো সম্মদঞ্ঞা ৰিমুত্তো, সোপি পথৰিং পথৰিতো অভিজানাতি; পথৰিং পথৰিতো অভিঞ্ঞায পথৰিং ন মঞ্ঞতি, পথৰিযা ন মঞ্ঞতি, পথৰিতো ন মঞ্ঞতি, পথৰিং মেতি ন মঞ্ঞতি, পথৰিং নাভিনন্দতি. তং কিস্স হেতু? খযা মোহস্স, ৰীতমোহত্তা.

‘‘আপং…পে… তেজং… ৰাযং… ভূতে… দেৰে… পজাপতিং… ব্রহ্মং… আভস্সরে… সুভকিণ্হে… ৰেহপ্ফলে… অভিভুং… আকাসানঞ্চাযতনং… ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং… আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং … নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং… দিট্ঠং… সুতং… মুতং… ৰিঞ্ঞাতং… একত্তং… নানত্তং… সব্বং… নিব্বানং নিব্বানতো অভিজানাতি; নিব্বানং নিব্বানতো অভিঞ্ঞায নিব্বানং ন মঞ্ঞতি, নিব্বানস্মিং ন মঞ্ঞতি, নিব্বানতো ন মঞ্ঞতি, নিব্বানং মেতি ন মঞ্ঞতি, নিব্বানং নাভিনন্দতি. তং কিস্স হেতু? খযা মোহস্স, ৰীতমোহত্তা.

খীণাসৰৰসেন ছট্ঠনযভূমিপরিচ্ছেদো নিট্ঠিতো.

১২. ‘‘তথাগতোপি, ভিক্খৰে, অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো পথৰিং পথৰিতো অভিজানাতি; পথৰিং পথৰিতো অভিঞ্ঞায পথৰিং ন মঞ্ঞতি, পথৰিযা ন মঞ্ঞতি, পথৰিতো ন মঞ্ঞতি, পথৰিং মেতি ন মঞ্ঞতি, পথৰিং নাভিনন্দতি. তং কিস্স হেতু? ‘পরিঞ্ঞাতন্তং তথাগতস্সা’তি ৰদামি.

‘‘আপং…পে… তেজং… ৰাযং… ভূতে… দেৰে… পজাপতিং… ব্রহ্মং… আভস্সরে… সুভকিণ্হে… ৰেহপ্ফলে… অভিভুং… আকাসানঞ্চাযতনং… ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং … আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং… নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং… দিট্ঠং… সুতং… মুতং… ৰিঞ্ঞাতং… একত্তং… নানত্তং… সব্বং… নিব্বানং নিব্বানতো অভিজানাতি; নিব্বানং নিব্বানতো অভিঞ্ঞায নিব্বানং ন মঞ্ঞতি, নিব্বানস্মিং ন মঞ্ঞতি, নিব্বানতো ন মঞ্ঞতি, নিব্বানং মেতি ন মঞ্ঞতি, নিব্বানং নাভিনন্দতি. তং কিস্স হেতু? ‘পরিঞ্ঞাতন্তং তথাগতস্সা’তি ৰদামি.

তথাগতৰসেন সত্তমনযভূমিপরিচ্ছেদো নিট্ঠিতো.

১৩. ‘‘তথাগতোপি, ভিক্খৰে, অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো পথৰিং পথৰিতো অভিজানাতি; পথৰিং পথৰিতো অভিঞ্ঞায পথৰিং ন মঞ্ঞতি, পথৰিযা ন মঞ্ঞতি, পথৰিতো ন মঞ্ঞতি, পথৰিং মেতি ন মঞ্ঞতি, পথৰিং নাভিনন্দতি. তং কিস্স হেতু? ‘নন্দী [নন্দি (সী. স্যা.)] দুক্খস্স মূল’ন্তি – ইতি ৰিদিত্ৰা ‘ভৰা জাতি ভূতস্স জরামরণ’ন্তি. তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, ‘তথাগতো সব্বসো তণ্হানং খযা ৰিরাগা নিরোধা চাগা পটিনিস্সগ্গা অনুত্তরং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধো’তি ৰদামি.

‘‘আপং …পে… তেজং… ৰাযং… ভূতে… দেৰে… পজাপতিং… ব্রহ্মং… আভস্সরে… সুভকিণ্হে… ৰেহপ্ফলে… অভিভুং… আকাসানঞ্চাযতনং… ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং… আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং… নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং… দিট্ঠং… সুতং… মুতং… ৰিঞ্ঞাতং… একত্তং… নানত্তং… সব্বং… নিব্বানং নিব্বানতো অভিজানাতি; নিব্বানং নিব্বানতো অভিঞ্ঞায নিব্বানং ন মঞ্ঞতি, নিব্বানস্মিং ন মঞ্ঞতি, নিব্বানতো ন মঞ্ঞতি, নিব্বানং মেতি ন মঞ্ঞতি, নিব্বানং নাভিনন্দতি. তং কিস্স হেতু? ‘নন্দী দুক্খস্স মূল’ন্তি – ইতি ৰিদিত্ৰা ‘ভৰা জাতি ভূতস্স জরামরণ’ন্তি. তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, ‘তথাগতো সব্বসো তণ্হানং খযা ৰিরাগা নিরোধা চাগা পটিনিস্সগ্গা অনুত্তরং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধো’তি ৰদামী’’তি.

তথাগতৰসেন অট্ঠমনযভূমিপরিচ্ছেদো নিট্ঠিতো.

ইদমৰোচ ভগৰা. ন তে ভিক্খূ [ন অত্তমনা তেভিক্খূ (স্যা.), তে ভিক্খূ (পী. ক.)] ভগৰতো ভাসিতং অভিনন্দুন্তি.

মূলপরিযাযসুত্তং নিট্ঠিতং পঠমং.