৩. পারিচ্ছত্তকৰগ্গো
১. উল়ারৰিমানৰত্থু
২৮৬. ‘‘উল়ারো তে যসো ৰণ্ণো, সব্বা ওভাসতে দিসা;
নারিযো নচ্চন্তি গাযন্তি, দেৰপুত্তা অলঙ্কতা.
২৮৭. ‘‘মোদেন্তি পরিৰারেন্তি, তৰ পূজায দেৰতে;
সোৰণ্ণানি ৰিমানানি, তৰিমানি সুদস্সনে.
২৮৮. ‘‘তুৰংসি ইস্সরা তেসং, সব্বকামসমিদ্ধিনী;
অভিজাতা মহন্তাসি, দেৰকাযে পমোদসি;
দেৰতে পুচ্ছিতাচিক্খ, কিস্স কম্মস্সিদং ফল’’ন্তি.
২৮৯. ‘‘অহং মনুস্সেসু মনুস্সভূতা, পুরিমায জাতিযা মনুস্সলোকে;
দুস্সীলকুলে সুণিসা অহোসিং, অস্সদ্ধেসু কদরিযেসু অহং.
২৯০. ‘‘সদ্ধা সীলেন সম্পন্না, সংৰিভাগরতা সদা;
পিণ্ডায চরমানস্স, অপূৰং তে অদাসহং.
২৯১. ‘‘তদাহং সস্সুযাচিক্খিং, সমণো আগতো ইধ;
তস্স অদাসহং পূৰং, পসন্না সেহি পাণিভি.
২৯২. ‘‘ইতিস্সা সস্সু পরিভাসি, অৰিনীতাসি ত্ৰং [অৰিনীতা তুৰং (সী.)] ৰধু;
ন মং সম্পুচ্ছিতুং ইচ্ছি, সমণস্স দদামহং.
২৯৩. ‘‘ততো মে সস্সু কুপিতা, পহাসি মুসলেন মং;
কূটঙ্গচ্ছি অৰধি মং, নাসক্খিং জীৰিতুং চিরং.
২৯৪. ‘‘সা অহং কাযস্স ভেদা, ৰিপ্পমুত্তা ততো চুতা;
দেৰানং তাৰতিংসানং, উপপন্না সহব্যতং.
২৯৫. ‘‘তেন মেতাদিসো ৰণ্ণো…পে…ৰণ্ণো চ মে সব্বদিসা পভাসতী’’তি.
উল়ারৰিমানং পঠমং.
২. উচ্ছুদাযিকাৰিমানৰত্থু
২৯৬. ‘‘ওভাসযিত্ৰা পথৰিং [পঠৰিং (সী. স্যা.)] সদেৰকং, অতিরোচসি চন্দিমসূরিযা ৰিয;
সিরিযা চ ৰণ্ণেন যসেন তেজসা, ব্রহ্মাৰ দেৰে তিদসে সহিন্দকে [সইন্দকে (সী.)].
২৯৭. ‘‘পুচ্ছামি তং উপ্পলমালধারিনী, আৰেল়িনী কঞ্চনসন্নিভত্তচে;
অলঙ্কতে উত্তমৰত্থধারিনী, কা ত্ৰং সুভে দেৰতে ৰন্দসে মমং.
২৯৮. ‘‘কিং ত্ৰং পুরে কম্মমকাসি অত্তনা, মনুস্সভূতা পুরিমায জাতিযা;
দানং সুচিণ্ণং অথ সীলসংযমং [সঞ্ঞমং (সী.)], কেনূপপন্না সুগতিং যসস্সিনী;
দেৰতে পুচ্ছিতাচিক্খ, কিস্স কম্মস্সিদং ফল’’ন্তি.
২৯৯. ‘‘ইদানি ভন্তে ইমমেৰ গামং [গামে (স্যা. ক.)], পিণ্ডায অম্হাকং ঘরং উপাগমি;
ততো তে উচ্ছুস্স অদাসি খণ্ডিকং, পসন্নচিত্তা অতুলায পীতিযা.
৩০০. ‘‘সস্সু চ পচ্ছা অনুযুঞ্জতে মমং, কহং [কহং মে (পী.)] নু উচ্ছুং ৰধুকে অৰাকিরি [অৰাকরি (স্যা. ক.)];
ন ছড্ডিতং নো পন খাদিতং মযা, সন্তস্স ভিক্খুস্স সযং অদাসহং.
৩০১. ‘‘তুয্হংন্ৰিদং [তুয্হং নু ইদং (স্যা.)] ইস্সরিযং অথো মম, ইতিস্সা সস্সু পরিভাসতে মমং;
পীঠং গহেত্ৰা পহারং অদাসি মে, ততো চুতা কালকতাম্হি দেৰতা.
৩০২. ‘‘তদেৰ কম্মং কুসলং কতং মযা, সুখঞ্চ কম্মং অনুভোমি অত্তনা;
দেৰেহি সদ্ধিং পরিচারযামহং, মোদামহং কামগুণেহি পঞ্চহি.
৩০৩. ‘‘তদেৰ কম্মং কুসলং কতং মযা, সুখঞ্চ কম্মং অনুভোমি অত্তনা;
দেৰিন্দগুত্তা তিদসেহি রক্খিতা, সমপ্পিতা কামগুণেহি পঞ্চহি.
৩০৪. ‘‘এতাদিসং পুঞ্ঞফলং অনপ্পকং, মহাৰিপাকা মম উচ্ছুদক্খিণা;
দেৰেহি সদ্ধিং পরিচারযামহং, মোদামহং কামগুণেহি পঞ্চহি.
৩০৫. ‘‘এতাদিসং পুঞ্ঞফলং অনপ্পকং, মহাজুতিকা মম উচ্ছুদক্খিণা;
দেৰিন্দগুত্তা তিদসেহি রক্খিতা, সহস্সনেত্তোরিৰ নন্দনে ৰনে.
৩০৬. ‘‘তুৰঞ্চ ভন্তে অনুকম্পকং ৰিদুং, উপেচ্চ ৰন্দিং কুসলঞ্চ পুচ্ছিসং;
ততো তে উচ্ছুস্স অদাসি খণ্ডিকং, পসন্নচিতা অতুলায পীতিযা’’তি.
উচ্ছুদাযিকাৰিমানং দুতিযং.
৩. পল্লঙ্কৰিমানৰত্থু
৩০৭. ‘‘পল্লঙ্কসেট্ঠে মণিসোণ্ণচিত্তে, পুপ্ফাভিকিণ্ণে সযনে উল়ারে;
তত্থচ্ছসি দেৰি মহানুভাৰে, উচ্চাৰচা ইদ্ধি ৰিকুব্বমানা.
৩০৮. ‘‘ইমা চ তে অচ্ছরাযো সমন্ততো, নচ্চন্তি গাযন্তি পমোদযন্তি;
দেৰিদ্ধিপত্তাসি মহানুভাৰে, মনুস্সভূতা কিমকাসি পুঞ্ঞং;
কেনাসি এৰং জলিতানুভাৰা, ৰণ্ণো চ তে সব্বদিসা পভাসতী’’তি.
৩০৯. ‘‘অহং মনুস্সেসু মনুস্সভূতা, অড্ঢে কুলে সুণিসা অহোসিং;
অক্কোধনা ভত্তুৰসানুৰত্তিনী, উপোসথে অপ্পমত্তা অহোসিং [অপ্পমত্তা উপোসথে (স্যা. ক.)].
৩১০. ‘‘মনুস্সভূতা দহরা অপাপিকা [দহরাস’পাপিকা (সী.)], পসন্নচিত্তা পতিমাভিরাধযিং;
দিৰা চ রত্তো চ মনাপচারিনী, অহং পুরে সীলৰতী অহোসিং.
৩১১. ‘‘পাণাতিপাতা ৰিরতা অচোরিকা, সংসুদ্ধকাযা সুচিব্রহ্মচারিনী;
অমজ্জপা নো চ মুসা অভাণিং, সিক্খাপদেসু পরিপূরকারিনী.
৩১২. ‘‘চাতুদ্দসিং পঞ্চদসিং, যা চ পক্খস্স অট্ঠমী;
পাটিহারিযপক্খঞ্চ, পসন্নমানসা অহং [অতিপসন্নমানসা (ক.)].
৩১৩. ‘‘অট্ঠঙ্গুপেতং অনুধম্মচারিনী, উপোসথং পীতিমনা উপাৰসিং;
ইমঞ্চ অরিযং অট্ঠঙ্গৰরেহুপেতং, সমাদিযিত্ৰা কুসলং সুখুদ্রযং;
পতিম্হি কল্যাণী ৰসানুৰত্তিনী, অহোসিং পুব্বে সুগতস্স সাৰিকা.
৩১৪. ‘‘এতাদিসং কুসলং জীৰলোকে, কম্মং করিত্ৰান ৰিসেসভাগিনী;
কাযস্স ভেদা অভিসম্পরাযং, দেৰিদ্ধিপত্তা সুগতিম্হি আগতা.
৩১৫. ‘‘ৰিমানপাসাদৰরে মনোরমে, পরিৰারিতা অচ্ছরাসঙ্গণেন;
সযংপভা দেৰগণা রমেন্তি মং, দীঘাযুকিং দেৰৰিমানমাগত’’ন্তি;
পল্লঙ্কৰিমানং ততিযং.
৪. লতাৰিমানৰত্থু
৩১৬. লতা চ সজ্জা পৰরা চ দেৰতা, অচ্চিমতী [অচ্চিমুখী (সী.), অচ্ছিমতী (পী. ক.) অচ্ছিমুতী (স্যা.)] রাজৰরস্স সিরীমতো;
সুতা চ রঞ্ঞো ৰেস্সৰণস্স ধীতা, রাজীমতী ধম্মগুণেহি সোভথ.
৩১৭. পঞ্চেত্থ নারিযো আগমংসু ন্হাযিতুং, সীতোদকং উপ্পলিনিং সিৰং নদিং;
তা তত্থ ন্হাযিত্ৰা রমেত্ৰা দেৰতা, নচ্চিত্ৰা গাযিত্ৰা সুতা লতং ব্রৰি [ব্রুৰী (সী.)].
৩১৮. ‘‘পুচ্ছামি তং উপ্পলমালধারিনি, আৰেল়িনি কঞ্চনসন্নিভত্তচে;
তিমিরতম্বক্খি নভেৰ সোভনে, দীঘাযুকী কেন কতো যসো তৰ.
৩১৯. ‘‘কেনাসি ভদ্দে পতিনো পিযতরা, ৰিসিট্ঠকল্যাণিতরস্সু রূপতো;
পদক্খিণা নচ্চগীতৰাদিতে, আচিক্খ নো ত্ৰং নরনারিপুচ্ছিতা’’তি.
৩২০. ‘‘অহং মনুস্সেসু মনুস্সভূতা, উল়ারভোগে কুলে সুণিসা অহোসিং;
অক্কোধনা ভত্তুৰসানুৰত্তিনী, উপোসথে অপ্পমত্তা অহোসিং.
৩২১. ‘‘মনুস্সভূতা দহরা অপাপিকা [দহরাস’পাপিকা (সী.)], পসন্নচিত্তা পতিমাভিরাধযিং;
সদেৰরং সস্সসুরং সদাসকং, অভিরাধযিং তম্হি কতো যসো মম.
৩২২. ‘‘সাহং তেন কুসলেন কম্মুনা, চতুব্ভি ঠানেহি ৰিসেসমজ্ঝগা;
আযুঞ্চ ৰণ্ণঞ্চ সুখং বলঞ্চ, খিড্ডারতিং পচ্চনুভোমনপ্পকং.
৩২৩. ‘‘সুতং নু তং ভাসতি যং অযং লতা, যং নো অপুচ্ছিম্হ অকিত্তযী নো;
পতিনো কিরম্হাকং ৰিসিট্ঠ নারীনং, গতী চ তাসং পৰরা চ দেৰতা.
৩২৪. ‘‘পতীসু ধম্মং পচরাম সব্বা, পতিব্বতা যত্থ ভৰন্তি ইত্থিযো;
পতীসু ধম্মং পচরিত্ৰ [পচরিত্ৰান (ক.)] সব্বা, লচ্ছামসে ভাসতি যং অযং লতা.
৩২৫. ‘‘সীহো যথা পব্বতসানুগোচরো, মহিন্ধরং পব্বতমাৰসিত্ৰা;
পসয্হ হন্ত্ৰা ইতরে চতুপ্পদে, খুদ্দে মিগে খাদতি মংসভোজনো.
৩২৬. ‘‘তথেৰ সদ্ধা ইধ অরিযসাৰিকা, ভত্তারং নিস্সায পতিং অনুব্বতা;
কোধং ৰধিত্ৰা অভিভুয্য মচ্ছরং, সগ্গম্হি সা মোদতি ধম্মচারিনী’’তি.
লতাৰিমানং চতুত্থং.
৫. গুত্তিলৰিমানং
১. ৰত্থুত্তমদাযিকাৰিমানৰত্থু
৩২৭. ‘‘সত্ততন্তিং সুমধুরং, রামণেয্যং অৰাচযিং;
সো মং রঙ্গম্হি অৰ্হেতি, ‘সরণং মে হোহি কোসিযা’তি.
৩২৮. ‘‘অহং তে সরণং হোমি, অহমাচরিযপূজকো;
ন তং জযিস্সতি সিস্সো, সিস্সমাচরিয জেস্সসী’’তি.
৩২৯. ‘‘অভিক্কন্তেন ৰণ্ণেন, যা ত্ৰং তিট্ঠসি দেৰতে;
ওভাসেন্তী দিসা সব্বা, ওসধী ৰিয তারকা.
৩৩০. ‘‘কেন তেতাদিসো ৰণ্ণো, কেন তে ইধ মিজ্ঝতি;
উপ্পজ্জন্তি চ তে ভোগা, যে কেচি মনসো পিযা.
৩৩১. ‘‘পুচ্ছামি তং দেৰি মহানুভাৰে, মনুস্সভূতা কিমকাসি পুঞ্ঞং;
কেনাসি এৰং জলিতানুভাৰা, ৰণ্ণো চ তে সব্বদিসা পভাসতী’’তি.
৩৩২. সা দেৰতা অত্তমনা, মোগ্গল্লানেন পুচ্ছিতা;
পঞ্হং পুট্ঠা ৰিযাকাসি, যস্স কম্মস্সিদং ফলং.
৩৩৩. ‘‘ৰত্থুত্তমদাযিকা নারী, পৰরা হোতি নরেসু নারীসু;
এৰং পিযরূপদাযিকা মনাপং, দিব্বং সা লভতে উপেচ্চ ঠানং.
৩৩৪. ‘‘তস্সা মে পস্স ৰিমানং, অচ্ছরা কামৰণ্ণিনীহমস্মি;
অচ্ছরাসহস্সস্সাহং, পৰরা [অচ্ছরাসহস্সস্সাহং পৰরা, (স্যা.)] পস্স পুঞ্ঞানং ৰিপাকং.
৩৩৫. ‘‘তেন মেতাদিসো ৰণ্ণো, তেন মে ইধ মিজ্ঝতি;
উপ্পজ্জন্তি চ মে ভোগা, যে কেচি মনসো পিযা.
৩৩৬. ‘‘অক্খামি তে ভিক্খু মহানুভাৰ, মনুস্সভূতা যমকাসি পুঞ্ঞং;
তেনম্হি এৰং জলিতানুভাৰা, ৰণ্ণো চ মে সব্বদিসা পভাসতী’’তি.
(অনন্তরং চতুরৰিমানং যথা ৰত্থুদাযিকাৰিমানং তথা ৰিত্থারেতব্বং [( ) নত্থি সী. পোত্থকে])
২. পুপ্ফুত্তমদাযিকাৰিমানৰত্থু (১)
৩৩৭. ‘‘অভিক্কন্তেন ৰণ্ণেন…পে… ওসধী ৰিয তারকা.
৩৩৮. ‘‘কেন তেতাদিসো ৰণ্ণো…পে… যে কেচি মনসো পিযা.
৩৩৯. ‘‘পুচ্ছামি তং দেৰি মহানুভাৰে…পে…
ৰণ্ণো চ তে সব্বদিসা পভাসতী’’তি.
৩৪০. সা দেৰতা অত্তমনা…পে… যস্স কম্মস্সিদং ফলং.
৩৪১. ‘‘পুপ্ফুত্তমদাযিকা নারী, পৰরা হোতি নরেসু নারীসু;
এৰং পিযরূপদাযিকা মনাপং, দিব্বং সা লভতে উপেচ্চ ঠানং.
৩৪২. ‘‘তস্সা মে পস্স ৰিমানং, অচ্ছরা কামৰণ্ণিনীহমস্মি;
অচ্ছরাসহস্সস্সাহং, পৰরা পস্স পুঞ্ঞানং ৰিপাকং.
৩৪৩. ‘‘তেন মেতাদিসো ৰণ্ণো…পে…
ৰণ্ণো চ মে সব্বদিসা পভাসতী’’তি.
৩. গন্ধুত্তমদাযিকাৰিমানৰত্থু (২)
৩৪৫. ‘‘অভিক্কন্তেন ৰণ্ণেন…পে… ওসধী ৰিয তারকা.
৩৪৬. ‘‘কেন তেতাদিসো ৰণ্ণো…পে… যে কেচি মনসো পিযা.
৩৪৭. ‘‘পুচ্ছামি তং দেৰি মহানুভাৰে…পে…
ৰণ্ণো চ তে সব্বদিসা পভাসতী’’তি.
৩৪৮. ‘‘সা দেৰতা অত্তমনা…পে… যস্স কম্মস্সিদং ফলং.
৩৪৯. ‘‘গন্ধুত্তমদাযিকা নারী, পৰরা হোতি নরেসু নারীসু;
এৰং পিযরূপদাযিকা মনাপং, দিব্বং সা লভতে উপেচ্চ ঠানং.
৩৫০. ‘‘তস্সা মে পস্স ৰিমানং, অচ্ছরা কামৰণ্ণিনীহমস্মি;
অচ্ছরাসহস্সস্সাহং, পৰরা পস্স পুঞ্ঞানং ৰিপাকং.
৩৫১. ‘‘তেন মেতাদিসো ৰণ্ণো…পে…
ৰণ্ণো চ মে সব্বদিসা পভাসতী’’তি.
৪. ফলুত্তমদাযিকাৰিমানৰত্থু (৩)
৩৫৩. ‘‘অভিক্কন্তেন ৰণ্ণেন…পে… ওসধী ৰিয তারকা.
৩৫৪. ‘‘কেন তেতাদিসো ৰণ্ণো…পে… যে কেচি মনসো পিযা.
৩৫৫. ‘‘পুচ্ছামি তং দেৰি মহানুভাৰে…পে…
ৰণ্ণো চ তে সব্বদিসা পভাসতী’’তি.
৩৫৬. সা দেৰতা অত্তমনা…পে… যস্স কম্মস্সিদং ফলং.
৩৫৭. ‘‘ফলুত্তমদাযিকা নারী, পৰরা হোতি নরেসু নারীসু;
এৰং পিযরূপদাযিকা মনাপং, দিব্বং সা লভতে উপেচ্চ ঠানং.
৩৫৮. ‘‘তস্সা মে পস্স ৰিমানং, অচ্ছরা কামৰণ্ণিনীহমস্মি;