৪. ৰিৰেককথা

২২. সাৰত্থিনিদানং [সং নি. ৩.৫.১৪৯ পস্সিতব্বা]. ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, যে কেচি বলকরণীযা কম্মন্তা করীযন্তি, সব্বে তে পথৰিং নিস্সায পথৰিযং পতিট্ঠায এৰমেতে বলকরণীযা কম্মন্তা করীযন্তি, এৰমেৰং, ভিক্খৰে, ভিক্খু সীলং নিস্সায সীলে পতিট্ঠায অরিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং ভাৰেতি, অরিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং বহুলীকরোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সীলং নিস্সায সীলে পতিট্ঠায অরিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং ভাৰেতি, অরিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং বহুলীকরোতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সম্মাদিট্ঠিং ভাৰেতি ৰিৰেকনিস্সিতং ৰিরাগনিস্সিতং নিরোধনিস্সিতং ৰোস্সগ্গপরিণামিং. সম্মাসঙ্কপ্পং…পে… সম্মাৰাচং… সম্মাকম্মন্তং… সম্মাআজীৰং… সম্মাৰাযামং… সম্মাসতিং… সম্মাসমাধিং ভাৰেতি ৰিৰেকনিস্সিতং ৰিরাগনিস্সিতং নিরোধনিস্সিতং ৰোস্সগ্গপরিণামিং. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু সীলং নিস্সায সীলে পতিট্ঠায অরিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং ভাৰেতি, অরিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং বহুলীকরোতি.

২৩. ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, যে কেচি [যেপিমে (স্যা.) সং. নি. ৫.১৫০ পস্সিতব্বা] বীজগামভূতগামা ৰুদ্ধিং ৰিরূল়্হিং ৰেপুল্লং আপজ্জন্তি, সব্বে তে পথৰিং নিস্সায পথৰিযং পতিট্ঠায এৰমেতে বীজগামভূতগামা ৰুদ্ধিং ৰিরূল়্হিং ৰেপুল্লং আপজ্জন্তি; এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু সীলং নিস্সায সীলে পতিট্ঠায অরিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং ভাৰেন্তো অরিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং বহুলীকরোন্তো ৰুদ্ধিং ৰিরূল়্হিং ৰেপুল্লং পাপুণাতি ধম্মেসু.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সীলং নিস্সায সীলে পতিট্ঠায অরিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং ভাৰেন্তো অরিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং বহুলীকরোন্তো ৰুদ্ধিং ৰিরূল়্হিং ৰেপুল্লং পাপুণাতি ধম্মেসু? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সম্মাদিট্ঠিং ভাৰেতি ৰিৰেকনিস্সিতং ৰিরাগনিস্সিতং নিরোধনিস্সিতং ৰোস্সগ্গপরিণামিং. সম্মাসঙ্কপ্পং ভাৰেতি…পে… সম্মাৰাচং ভাৰেতি… সম্মাকম্মন্তং ভাৰেতি… সম্মাআজীৰং ভাৰেতি… সম্মাৰাযামং ভাৰেতি… সম্মাসতিং ভাৰেতি… সম্মাসমাধিং ভাৰেতি ৰিৰেকনিস্সিতং ৰিরাগনিস্সিতং নিরোধনিস্সিতং ৰোস্সগ্গপরিণামিং. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু সীলং নিস্সায সীলে পতিট্ঠায অরিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং ভাৰেন্তো অরিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং বহুলীকরোন্তো ৰুদ্ধিং ৰিরূল়্হিং ৰেপুল্লং পাপুণাতি ধম্মেসূ’’তি.

১. মগ্গঙ্গনিদ্দেসো

২৪. সম্মাদিট্ঠিযা পঞ্চ ৰিৰেকা, পঞ্চ ৰিরাগা, পঞ্চ নিরোধা, পঞ্চ ৰোস্সগ্গা, দ্ৰাদস নিস্সযা. সম্মাসঙ্কপ্পস্স…পে… সম্মাৰাচায… সম্মাকম্মন্তস্স… সম্মাআজীৰস্স… সম্মাৰাযামস্স… সম্মাসতিযা… সম্মাসমাধিস্স পঞ্চ ৰিৰেকা, পঞ্চ ৰিরাগা, পঞ্চ নিরোধা, পঞ্চ ৰোস্সগ্গা, দ্ৰাদস নিস্সযা.

সম্মাদিট্ঠিযা কতমে পঞ্চ ৰিৰেকা? ৰিক্খম্ভনৰিৰেকো, তদঙ্গৰিৰেকো সমুচ্ছেদৰিৰেকো, পটিপ্পস্সদ্ধিৰিৰেকো, নিস্সরণৰিৰেকো. ৰিক্খম্ভনৰিৰেকো চ নীৰরণানং পঠমজ্ঝানং ভাৰযতো, তদঙ্গৰিৰেকো চ দিট্ঠিগতানং নিব্বেধভাগিযং সমাধিং ভাৰযতো, সমুচ্ছেদৰিৰেকো চ লোকুত্তরং খযগামিমগ্গং ভাৰযতো, পটিপ্পস্সদ্ধিৰিৰেকো চ ফলক্খণে, নিস্সরণৰিৰেকো চ নিরোধো নিব্বানং. সম্মাদিট্ঠিযা ইমে পঞ্চ ৰিৰেকা. ইমেসু পঞ্চসু ৰিৰেকেসু ছন্দজাতো হোতি সদ্ধাধিমুত্তো, চিত্তঞ্চস্স স্ৰাধিট্ঠিতং.

সম্মাদিট্ঠিযা কতমে পঞ্চ ৰিরাগা? ৰিক্খম্ভনৰিরাগো, তদঙ্গৰিরাগো, সমুচ্ছেদৰিরাগো, পটিপ্পস্সদ্ধিৰিরাগো, নিস্সরণৰিরাগো. ৰিক্খম্ভনৰিরাগো চ নীৰরণানং পঠমজ্ঝানং ভাৰযতো, তদঙ্গৰিরাগো চ দিট্ঠিগতানং নিব্বেধভাগিযং সমাধিং ভাৰযতো, সমুচ্ছেদৰিরাগো চ লোকুত্তরং খযগামিমগ্গং ভাৰযতো, পটিপ্পস্সদ্ধিৰিরাগো চ ফলক্খণে, নিস্সরণৰিরাগো চ নিরোধো নিব্বানং. সম্মাদিট্ঠিযা ইমে পঞ্চ ৰিরাগা. ইমেসু পঞ্চসু ৰিরাগেসু ছন্দজাতো হোতি সদ্ধাধিমুত্তো, চিত্তঞ্চস্স স্ৰাধিট্ঠিতং.

সম্মাদিট্ঠিযা কতমে পঞ্চ নিরোধা? ৰিক্খম্ভননিরোধো, তদঙ্গনিরোধো, সমুচ্ছেদনিরোধো, পটিপ্পস্সদ্ধিনিরোধো, নিস্সরণনিরোধো. ৰিক্খম্ভননিরোধো চ নীৰরণানং পঠমজ্ঝানং ভাৰযতো, তদঙ্গনিরোধো চ দিট্ঠিগতানং নিব্বেধভাগিযং সমাধিং ভাৰযতো, সমুচ্ছেদনিরোধো চ লোকুত্তরং খযগামিমগ্গং ভাৰযতো, পটিপ্পস্সদ্ধিনিরোধো চ ফলক্খণে, নিস্সরণনিরোধো চ অমতা ধাতু. সম্মাদিট্ঠিযা ইমে পঞ্চ নিরোধা. ইমেসু পঞ্চসু নিরোধেসু ছন্দজাতো হোতি সদ্ধাধিমুত্তো, চিত্তঞ্চস্স স্ৰাধিট্ঠিতং.

সম্মাদিট্ঠিযা কতমে পঞ্চ ৰোস্সগ্গা? ৰিক্খম্ভনৰোস্সগ্গো, তদঙ্গৰোস্সগ্গো, সমুচ্ছেদৰোস্সগ্গো, পটিপ্পস্সদ্ধিৰোস্সগ্গো, নিস্সরণৰোস্সগ্গো. ৰিক্খম্ভনৰোস্সগ্গো চ নীৰরণানং পঠমজ্ঝানং ভাৰযতো, তদঙ্গৰোস্সগ্গো চ দিট্ঠিগতানং নিব্বেধভাগিযং সমাধিং ভাৰযতো, সমুচ্ছেদৰোস্সগ্গো চ লোকুত্তরং খযগামিমগ্গং ভাৰযতো, পটিপ্পস্সদ্ধিৰোস্সগ্গো চ ফলক্খণে, নিস্সরণৰোস্সগ্গো চ নিরোধো নিব্বানং. সম্মাদিট্ঠিযা ইমে পঞ্চ ৰোস্সগ্গা. ইমেসু পঞ্চসু ৰোস্সগ্গেসু ছন্দজাতো হোতি সদ্ধাধিমুত্তো, চিত্তঞ্চস্স স্ৰাধিট্ঠিতং. সম্মাদিট্ঠিযা ইমে পঞ্চ ৰিৰেকা, পঞ্চ ৰিরাগা, পঞ্চ নিরোধা, পঞ্চ ৰোস্সগ্গা, দ্ৰাদস নিস্সযা.

২৫. সম্মাসঙ্কপ্পস্স …পে… সম্মাৰাচায… সম্মাকম্মন্তস্স… সম্মাআজীৰস্স… সম্মাৰাযামস্স… সম্মাসতিযা… সম্মাসমাধিস্স কতমে পঞ্চ ৰিৰেকা? ৰিক্খম্ভনৰিৰেকো, তদঙ্গৰিৰেকো, সমুচ্ছেদৰিৰেকো, পটিপ্পস্সদ্ধিৰিৰেকো, নিস্সরণৰিৰেকো. ৰিক্খম্ভনৰিৰেকো চ নীৰরণানং পঠমজ্ঝানং ভাৰযতো, তদঙ্গৰিৰেকো চ দিট্ঠিগতানং নিব্বেধভাগিযং সমাধিং ভাৰযতো, সমুচ্ছেদৰিৰেকো চ লোকুত্তরং খযগামিমগ্গং ভাৰযতো, পটিপ্পস্সদ্ধিৰিৰেকো চ ফলক্খণে নিস্সরণৰিৰেকো চ নিরোধো নিব্বানং. সম্মাসমাধিস্স ইমে পঞ্চ ৰিৰেকা. ইমেসু পঞ্চসু ৰিৰেকেসু ছন্দজাতো হোতি সদ্ধাধিমুত্তো, চিত্তঞ্চস্স স্ৰাধিট্ঠিতং.

সম্মাসমাধিস্স কতমে পঞ্চ ৰিরাগা? ৰিক্খম্ভনৰিরাগো, তদঙ্গৰিরাগো, সমুচ্ছেদৰিরাগো, পটিপ্পস্সদ্ধিৰিরাগো, নিস্সরণৰিরাগো. ৰিক্খম্ভনৰিরাগো চ নীৰরণানং পঠমজ্ঝানং ভাৰযতো, তদঙ্গৰিরাগো চ দিট্ঠিগতানং নিব্বেধভাগিযং সমাধিং ভাৰযতো, সমুচ্ছেদৰিরাগো চ লোকুত্তরং খযগামিমগ্গং ভাৰযতো, পটিপ্পস্সদ্ধিৰিরাগো চ ফলক্খণে, নিস্সরণৰিরাগো চ নিরোধো নিব্বানং. সম্মাসমাধিস্স ইমে পঞ্চ ৰিরাগা. ইমেসু পঞ্চসু ৰিরাগেসু ছন্দজাতো হোতি সদ্ধাধিমুত্তো, চিত্তঞ্চস্স স্ৰাধিট্ঠিতং.

সম্মাসমাধিস্স কতমে পঞ্চ নিরোধা? ৰিক্খম্ভননিরোধো, তদঙ্গনিরোধো, সমুচ্ছেদনিরোধো, পটিপ্পস্সদ্ধিনিরোধো, নিস্সরণনিরোধো. ৰিক্খম্ভননিরোধো চ নীৰরণানং পঠমজ্ঝানং ভাৰযতো, তদঙ্গনিরোধো চ দিট্ঠিগতানং নিব্বেধভাগিযং সমাধিং ভাৰযতো, সমুচ্ছেদনিরোধো চ লোকুত্তরং খযগামিমগ্গং ভাৰযতো, পটিপ্পস্সদ্ধিনিরোধো চ ফলক্খণে, নিস্সরণনিরোধো চ অমতা ধাতু. সম্মাসমাধিস্স ইমে পঞ্চ নিরোধা. ইমেসু পঞ্চসু নিরোধেসু ছন্দজাতো হোতি সদ্ধাধিমুত্তো, চিত্তঞ্চস্স স্ৰাধিট্ঠিতং.

সম্মাসমাধিস্স কতমে পঞ্চ ৰোস্সগ্গা? ৰিক্খম্ভনৰোস্সগ্গো, তদঙ্গৰোস্সগ্গো, সমুচ্ছেদৰোস্সগ্গো, পটিপ্পস্সদ্ধিৰোস্সগ্গো, নিস্সরণৰোস্সগ্গো. ৰিক্খম্ভনৰোস্সগ্গো চ নীৰরণানং পঠমজ্ঝানং ভাৰযতো, তদঙ্গৰোস্সগ্গো চ দিট্ঠিগতানং নিব্বেধভাগিযং সমাধিং ভাৰযতো, সমুচ্ছেদৰোস্সগ্গো চ লোকুত্তরং খযগামিমগ্গং ভাৰযতো, পটিপ্পস্সদ্ধিৰোস্সগ্গো চ ফলক্খণে, নিস্সরণৰোস্সগ্গো চ নিরোধো নিব্বানং. সম্মাসমাধিস্স ইমে পঞ্চ ৰোস্সগ্গা. ইমেসু পঞ্চসু ৰোস্সগ্গেসু ছন্দজাতো হোতি সদ্ধাধিমুত্তো, চিত্তঞ্চস্স স্ৰাধিট্ঠিতং. সম্মাসমাধিস্স ইমে পঞ্চ ৰিৰেকা, পঞ্চ ৰিরাগা, পঞ্চ নিরোধা, পঞ্চ ৰোস্সগ্গা, দ্ৰাদস নিস্সযা.

২৬. ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, যে কেচি বলকরণীযা কম্মন্তা করীযন্তি, সব্বে তে পথৰিং নিস্সায পথৰিযং পতিট্ঠায এৰমেতে বলকরণীযা কম্মন্তা করীযন্তি; এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু সীলং নিস্সায সীলে পতিট্ঠায সত্ত বোজ্ঝঙ্গে ভাৰেতি, সত্ত বোজ্ঝঙ্গে বহুলীকরোতি…পে… সত্ত বোজ্ঝঙ্গে ভাৰেন্তো সত্ত বোজ্ঝঙ্গে বহুলীকরোন্তো ৰুদ্ধিং ৰিরূল়্হিং ৰেপুল্লং পাপুণাতি ধম্মেসু…পে… পঞ্চ বলানি ভাৰেতি, পঞ্চ বলানি বহুলীকরোতি…পে… পঞ্চ বলানি ভাৰেন্তো পঞ্চ বলানি বহুলীকরোন্তো ৰুদ্ধিং ৰিরূল়্হিং ৰেপুল্লং পাপুণাতি ধম্মেসু…পে… পঞ্চিন্দ্রিযানি ভাৰেতি, পঞ্চিন্দ্রিযানি বহুলীকরোতি…পে….

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, যে কেচি বীজগামভূতগামা ৰুদ্ধিং ৰিরূল়্হিং ৰেপুল্লং আপজ্জন্তি, সব্বে তে পথৰিং নিস্সায পথৰিযং পতিট্ঠায এৰমেতে বীজগামভূতগামা ৰুদ্ধিং ৰিরূল়্হিং ৰেপুল্লং আপজ্জন্তি, এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু সীলং নিস্সায সীলে পতিট্ঠায পঞ্চিন্দ্রিযানি ভাৰেন্তো পঞ্চিন্দ্রিযানি বহুলীকরোন্তো ৰুদ্ধিং ৰিরূল়্হিং ৰেপুল্লং পাপুণাতি ধম্মেসু.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সীলং নিস্সায সীলে পতিট্ঠায পঞ্চিন্দ্রিযানি ভাৰেন্তো পঞ্চিন্দ্রিযানি বহুলীকরোন্তো ৰুদ্ধিং ৰিরূল়্হিং ৰেপুল্লং পাপুণাতি ধম্মেসু? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সদ্ধিন্দ্রিযং ভাৰেতি ৰিৰেকনিস্সিতং ৰিরাগনিস্সিতং নিরোধনিস্সিতং ৰোস্সগ্গপরিণামিং. ৰীরিযিন্দ্রিযং ভাৰেতি…পে… সতিন্দ্রিযং ভাৰেতি…পে… সমাধিন্দ্রিযং ভাৰেতি…পে… পঞ্ঞিন্দ্রিযং ভাৰেতি ৰিৰেকনিস্সিতং ৰিরাগনিস্সিতং নিরোধনিস্সিতং ৰোস্সগ্গপরিণামিং. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু সীলং নিস্সায…পে… পাপুণাতি ধম্মেসূ’’তি.

২. ইন্দ্রিযনিদ্দেসো

২৭. সদ্ধিন্দ্রিযস্স পঞ্চ ৰিৰেকা, পঞ্চ ৰিরাগা, পঞ্চ নিরোধা, পঞ্চ ৰোস্সগ্গা, দ্ৰাদস নিস্সযা. ৰীরিযিন্দ্রিযস্স…পে… সতিন্দ্রিযস্স… সমাধিন্দ্রিযস্স… পঞ্ঞিন্দ্রিযস্স পঞ্চ ৰিৰেকা, পঞ্চ ৰিরাগা, পঞ্চ নিরোধা, পঞ্চ ৰোস্সগ্গা, দ্ৰাদস নিস্সযা.

সদ্ধিন্দ্রিযস্স কতমে পঞ্চ ৰিৰেকা? ৰিক্খম্ভনৰিৰেকো, তদঙ্গৰিৰেকো, সমুচ্ছেদৰিৰেকো, পটিপ্পস্সদ্ধিৰিৰেকো, নিস্সরণৰিৰেকো. ৰিক্খম্ভনৰিৰেকো চ নীৰরণানং পঠমজ্ঝানং ভাৰযতো, তদঙ্গৰিৰেকো চ দিট্ঠিগতানং নিব্বেধভাগিযং সমাধিং ভাৰযতো, সমুচ্ছেদৰিৰেকো চ লোকুত্তরং খযগামিমগ্গং ভাৰযতো, পটিপ্পস্সদ্ধিৰিৰেকো চ ফলক্খণে, নিস্সরণৰিৰেকো চ নিরোধো নিব্বানং. সদ্ধিন্দ্রিযস্স ইমে পঞ্চ ৰিৰেকা. ইমেসু পঞ্চসু ৰিৰেকেসু ছন্দজাতো হোতি সদ্ধাধিমুত্তো, চিত্তঞ্চস্স স্ৰাধিট্ঠিতং…পে… সদ্ধিন্দ্রিযস্স ইমে পঞ্চ ৰিৰেকা, পঞ্চ ৰিরাগা, পঞ্চ নিরোধা, পঞ্চ ৰোস্সগ্গা, দ্ৰাদস নিস্সযা.

ৰীরিযিন্দ্রিযস্স…পে… সতিন্দ্রিযস্স…পে… সমাধিন্দ্রিযস্স… পঞ্ঞিন্দ্রিযস্স কতমে পঞ্চ ৰিৰেকা? ৰিক্খম্ভনৰিৰেকো, তদঙ্গৰিৰেকো, সমুচ্ছেদৰিৰেকো, পটিপ্পস্সদ্ধিৰিৰেকো, নিস্সরণৰিৰেকো…পে… পঞ্ঞিন্দ্রিযস্স ইমে পঞ্চ ৰিৰেকা, পঞ্চ ৰিরাগা, পঞ্চ নিরোধা, পঞ্চ ৰোস্সগ্গা, দ্ৰাদস নিস্সযাতি.

ৰিৰেককথা নিট্ঠিতা.