৩. পঞ্ঞাৰগ্গো
১. মহাপঞ্ঞাকথা
১. অনিচ্চানুপস্সনা ভাৰিতা বহুলীকতা কতমং পঞ্ঞং পরিপূরেতি? দুক্খানুপস্সনা ভাৰিতা বহুলীকতা কতমং পঞ্ঞং পরিপূরেতি? অনত্তানুপস্সনা ভাৰিতা বহুলীকতা কতমং পঞ্ঞং পরিপূরেতি…পে… পটিনিস্সগ্গানুপস্সনা ভাৰিতা বহুলীকতা কতমং পঞ্ঞং পরিপূরেতি?
অনিচ্চানুপস্সনা ভাৰিতা বহুলীকতা জৰনপঞ্ঞং পরিপূরেতি. দুক্খানুপস্সনা ভাৰিতা বহুলীকতা নিব্বেধিকপঞ্ঞং পরিপূরেতি. অনত্তানুপস্সনা ভাৰিতা বহুলীকতা মহাপঞ্ঞং পরিপূরেতি. নিব্বিদানুপস্সনা ভাৰিতা বহুলীকতা তিক্খপঞ্ঞং পরিপূরেতি. ৰিরাগানুপস্সনা ভাৰিতা বহুলীকতা ৰিপুলপঞ্ঞং পরিপূরেতি. নিরোধানুপস্সনা ভাৰিতা বহুলীকতা গম্ভীরপঞ্ঞং পরিপূরেতি. পটিনিস্সগ্গানুপস্সনা ভাৰিতা বহুলীকতা অসামন্তপঞ্ঞং [অস্সামন্তপঞ্ঞং (স্যা.)] পরিপূরেতি. ইমা সত্ত পঞ্ঞা ভাৰিতা বহুলীকতা পণ্ডিচ্চং পরিপূরেন্তি. ইমা অট্ঠ পঞ্ঞা ভাৰিতা বহুলীকতা পুথুপঞ্ঞং পরিপূরেন্তি. ইমা নৰ পঞ্ঞা ভাৰিতা বহুলীকতা হাসপঞ্ঞং পরিপূরেন্তি.
হাসপঞ্ঞা পটিভানপটিসম্ভিদা. তস্সা অত্থৰৰত্থানতো অত্থপটিসম্ভিদা অধিগতা হোতি সচ্ছিকতা ফস্সিতা পঞ্ঞায. ধম্মৰৰত্থানতো ধম্মপটিসম্ভিদা অধিগতা হোতি সচ্ছিকতা ফস্সিতা পঞ্ঞায. নিরুত্তিৰৰত্থানতো নিরুত্তিপটিসম্ভিদা অধিগতা হোতি সচ্ছিকতা ফস্সিতা পঞ্ঞায. পটিভানৰৰত্থানতো পটিভানপটিসম্ভিদা অধিগতা হোতি সচ্ছিকতা ফস্সিতা পঞ্ঞায. তস্সিমা চতস্সো পটিসম্ভিদাযো অধিগতা হোন্তি সচ্ছিকতা ফস্সিতা পঞ্ঞায.
রূপে অনিচ্চানুপস্সনা ভাৰিতা বহুলীকতা কতমং পঞ্ঞং পরিপূরেতি…পে… রূপে পটিনিস্সগ্গানুপস্সনা ভাৰিতা বহুলীকতা কতমং পঞ্ঞং পরিপূরেতি? রূপে অনিচ্চানুপস্সনা ভাৰিতা বহুলীকতা জৰনপঞ্ঞং পরিপূরেতি…পে… রূপে পটিনিস্সগ্গানুপস্সনা ভাৰিতা বহুলীকতা অসামন্তপঞ্ঞং পরিপূরেতি. ইমা সত্ত পঞ্ঞা ভাৰিতা বহুলীকতা পণ্ডিচ্চং পরিপূরেন্তি. ইমা অট্ঠ পঞ্ঞা ভাৰিতা বহুলীকতা পুথুপঞ্ঞং পরিপূরেন্তি. ইমা নৰ পঞ্ঞা ভাৰিতা বহুলীকতা হাসপঞ্ঞং পরিপূরেন্তি.
হাসপঞ্ঞা পটিভানপটিসম্ভিদা. তস্সা অত্থৰৰত্থানতো অত্থপটিসম্ভিদা অধিগতা হোতি সচ্ছিকতা ফস্সিতা পঞ্ঞায. ধম্মৰৰত্থানতো ধম্মপটিসম্ভিদা অধিগতা হোতি সচ্ছিকতা ফস্সিতা পঞ্ঞায. নিরুত্তিৰৰত্থানতো নিরুত্তিপটিসম্ভিদা অধিগতা হোতি সচ্ছিকতা ফস্সিতা পঞ্ঞায. পটিভানৰৰত্থানতো পটিভানপটিসম্ভিদা অধিগতা হোতি, সচ্ছিকতা ফস্সিতা পঞ্ঞায. তস্সিমা চতস্সো পটিসম্ভিদাযো অধিগতা হোন্তি সচ্ছিকতা ফস্সিতা পঞ্ঞায.
ৰেদনায…পে… সঞ্ঞায… সঙ্খারেসু… ৰিঞ্ঞাণে… চক্খুস্মিং…পে… জরামরণে অনিচ্চানুপস্সনা ভাৰিতা বহুলীকতা কতমং পঞ্ঞং পরিপূরেতি…পে… জরামরণে পটিনিস্সগ্গানুপস্সনা ভাৰিতা বহুলীকতা কতমং পঞ্ঞং পরিপূরেতি? জরামরণে অনিচ্চানুপস্সনা ভাৰিতা বহুলীকতা জৰনপঞ্ঞং পরিপূরেতি…পে… জরামরণে পটিনিস্সগ্গানুপস্সনা ভাৰিতা বহুলীকতা অসামন্তপঞ্ঞং পরিপূরেতি. ইমা সত্ত পঞ্ঞা ভাৰিতা বহুলীকতা পণ্ডিচ্চং পরিপূরেন্তি. ইমা অট্ঠ পঞ্ঞা ভাৰিতা বহুলীকতা পুথুপঞ্ঞং পরিপূরেন্তি. ইমা নৰ পঞ্ঞা ভাৰিতা বহুলীকতা হাসপঞ্ঞং পরিপূরেন্তি.
হাসপঞ্ঞা পটিভানপটিসম্ভিদা. তস্সা অত্থৰৰত্থানতো অত্থপটিসম্ভিদা অধিগতা হোতি সচ্ছিকতা ফস্সিতা পঞ্ঞায. ধম্মৰৰত্থানতো ধম্মপটিসম্ভিদা অধিগতা হোতি সচ্ছিকতা ফস্সিতা পঞ্ঞায. নিরুত্তিৰৰত্থানতো নিরুত্তিপটিসম্ভিদা অধিগতা হোতি সচ্ছিকতা ফস্সিতা পঞ্ঞায. পটিভানৰৰত্থানতো পটিভানপটিসম্ভিদা অধিগতা হোতি সচ্ছিকতা ফস্সিতা পঞ্ঞায. তস্সিমা চতস্সো পটিসম্ভিদাযো অধিগতা হোন্তি সচ্ছিকতা ফস্সিতা পঞ্ঞায.
২. রূপে অনিচ্চানুপস্সনা ভাৰিতা বহুলীকতা কতমং পঞ্ঞং পরিপূরেতি? অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নে রূপে অনিচ্চানুপস্সনা ভাৰিতা বহুলীকতা কতমং পঞ্ঞং পরিপূরেতি? রূপে দুক্খানুপস্সনা ভাৰিতা বহুলীকতা কতমং পঞ্ঞং পরিপূরেতি? অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নে রূপে দুক্খানুপস্সনা ভাৰিতা বহুলীকতা কতমং পঞ্ঞং পরিপূরেতি? রূপে অনত্তানুপস্সনা ভাৰিতা বহুলীকতা কতমং পঞ্ঞং পরিপূরেতি? অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নে রূপে অনত্তানুপস্সনা ভাৰিতা বহুলীকতা কতমং পঞ্ঞং পরিপূরেতি? রূপে নিব্বিদানুপস্সনা ভাৰিতা বহুলীকতা কতমং পঞ্ঞং পরিপূরেতি? অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নে রূপে নিব্বিদানুপস্সনা ভাৰিতা বহুলীকতা কতমং পঞ্ঞং পরিপূরেতি? রূপে ৰিরাগানুপস্সনা ভাৰিতা বহুলীকতা কতমং পঞ্ঞং পরিপূরেতি? অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নে রূপে ৰিরাগানুপস্সনা ভাৰিতা বহুলীকতা কতমং পঞ্ঞং পরিপূরেতি? রূপে নিরোধানুপস্সনা ভাৰিতা বহুলীকতা কতমং পঞ্ঞং পরিপূরেতি? অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নে রূপে নিরোধানুপস্সনা ভাৰিতা বহুলীকতা কতমং পঞ্ঞং পরিপূরেতি? রূপে পটিনিস্সগ্গানুপস্সনা ভাৰিতা বহুলীকতা কতমং পঞ্ঞং পরিপূরেতি? অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নে রূপে পটিনিস্সগ্গানুপস্সনা ভাৰিতা বহুলীকতা কতমং পঞ্ঞং পরিপূরেতি?
রূপে অনিচ্চানুপস্সনা ভাৰিতা বহুলীকতা জৰনপঞ্ঞং পরিপূরেতি. অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নে রূপে অনিচ্চানুপস্সনা ভাৰিতা বহুলীকতা জৰনপঞ্ঞং পরিপূরেতি. রূপে দুক্খানুপস্সনা ভাৰিতা বহুলীকতা নিব্বেধিকপঞ্ঞং পরিপূরেতি. অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নে রূপে দুক্খানুপস্সনা ভাৰিতা বহুলীকতা জৰনপঞ্ঞং পরিপূরেতি. রূপে অনত্তানুপস্সনা ভাৰিতা বহুলীকতা মহাপঞ্ঞং পরিপূরেতি. অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নে রূপে অনত্তানুপস্সনা ভাৰিতা বহুলীকতা জৰনপঞ্ঞং পরিপূরেতি. রূপে নিব্বিদানুপস্সনা ভাৰিতা বহুলীকতা তিক্খপঞ্ঞং পরিপূরেতি. অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নে রূপে নিব্বিদানুপস্সনা ভাৰিতা বহুলীকতা জৰনপঞ্ঞং পরিপূরেতি. রূপে ৰিরাগানুপস্সনা ভাৰিতা বহুলীকতা ৰিপুলপঞ্ঞং পরিপূরেতি. অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নে রূপে ৰিরাগানুপস্সনা ভাৰিতা বহুলীকতা জৰনপঞ্ঞং পরিপূরেতি. রূপে নিরোধানুপস্সনা ভাৰিতা বহুলীকতা গম্ভীরপঞ্ঞং পরিপূরেতি. অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নে রূপে নিরোধানুপস্সনা ভাৰিতা বহুলীকতা জৰনপঞ্ঞং পরিপূরেতি. রূপে পটিনিস্সগ্গানুপস্সনা ভাৰিতা বহুলীকতা অসামন্তপঞ্ঞং পরিপূরেতি. অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নে রূপে পটিনিস্সগ্গানুপস্সনা ভাৰিতা বহুলীকতা জৰনপঞ্ঞং পরিপূরেতি. ইমা সত্ত পঞ্ঞা ভাৰিতা বহুলীকতা পণ্ডিচ্চং পরিপূরেন্তি. ইমা অট্ঠ পঞ্ঞা ভাৰিতা বহুলীকতা পুথুপঞ্ঞং পরিপূরেন্তি. ইমা নৰ পঞ্ঞা ভাৰিতা বহুলীকতা হাসপঞ্ঞং পরিপূরেন্তি.
হাসপঞ্ঞা পটিভানপটিসম্ভিদা. তস্সা অত্থৰৰত্থানতো অত্থপটিসম্ভিদা অধিগতা হোতি সচ্ছিকতা ফস্সিতা পঞ্ঞায. ধম্মৰৰত্থানতো ধম্মপটিসম্ভিদা অধিগতা হোতি সচ্ছিকতা ফস্সিতা পঞ্ঞায. নিরুত্তিৰৰত্থানতো নিরুত্তিপটিসম্ভিদা অধিগতা হোতি সচ্ছিকতা ফস্সিতা পঞ্ঞায. পটিভানৰৰত্থানতো পটিভানপটিসম্ভিদা অধিগতা হোতি সচ্ছিকতা ফস্সিতা পঞ্ঞায. তস্সিমা চতস্সো পটিসম্ভিদাযো অধিগতা হোন্তি সচ্ছিকতা ফস্সিতা পঞ্ঞায.
ৰেদনায…পে… সঞ্ঞায… সঙ্খারেসু… ৰিঞ্ঞাণে… চক্খুস্মিং…পে… জরামরণে অনিচ্চানুপস্সনা ভাৰিতা বহুলীকতা কতমং পঞ্ঞং পরিপূরেতি? অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নে জরামরণে অনিচ্চানুপস্সনা ভাৰিতা বহুলীকতা কতমং পঞ্ঞং পরিপূরেতি…পে… জরামরণে পটিনিস্সগ্গানুপস্সনা ভাৰিতা বহুলীকতা কতমং পঞ্ঞং পরিপূরেতি? অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নে জরামরণে পটিনিস্সগ্গানুপস্সনা ভাৰিতা বহুলীকতা কতমং পঞ্ঞং পরিপূরেতি? জরামরণে অনিচ্চানুপস্সনা ভাৰিতা বহুলীকতা জৰনপঞ্ঞং পরিপূরেতি. অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নে জরামরণে অনিচ্চানুপস্সনা ভাৰিতা বহুলীকতা জৰনপঞ্ঞং পরিপূরেতি…পে… তস্সিমা চতস্সো পটিসম্ভিদাযো অধিগতা হোন্তি সচ্ছিকতা ফস্সিতা পঞ্ঞায.
৩. ‘‘চত্তারোমে, ভিক্খৰে [সং. নি. ৫.১৮৫১], ধম্মা ভাৰিতা বহুলীকতা সোতাপত্তিফলসচ্ছিকিরিযায সংৰত্তন্তি. কতমে চত্তারো? সপ্পুরিসসংসেৰো, সদ্ধম্মস্সৰনং, যোনিসোমনসিকারো, ধম্মানুধম্মপটিপত্তি – ইমে খো, ভিক্খৰে, চত্তারো ধম্মা ভাৰিতা বহুলীকতা সোতাপত্তিফলসচ্ছিকিরিযায সংৰত্তন্তি.
‘‘চত্তারোমে, ভিক্খৰে, ধম্মা ভাৰিতা বহুলীকতা সকদাগামিফলসচ্ছিকিরিযায সংৰত্তন্তি…পে… অনাগামিফলসচ্ছিকিরিযায সংৰত্তন্তি…পে… অরহত্তফলসচ্ছিকিরিযায সংৰত্তন্তি. কতমে চত্তারো? সপ্পুরিসসংসেৰো, সদ্ধম্মস্সৰনং, যোনিসোমনসিকারো, ধম্মানুধম্মপটিপত্তি – ইমে খো, ভিক্খৰে, চত্তারো ধম্মা ভাৰিতা বহুলীকতা অরহত্তমগ্গফলসচ্ছিকিরিযায সংৰত্তন্তি.
‘‘চত্তারোমে, ভিক্খৰে, ধম্মা ভাৰিতা বহুলীকতা পঞ্ঞাপটিলাভায সংৰত্তন্তি…পে… পঞ্ঞাবুদ্ধিযা সংৰত্তন্তি, পঞ্ঞাৰেপুল্লায সংৰত্তন্তি, মহাপঞ্ঞতায সংৰত্তন্তি, পুথুপঞ্ঞতায সংৰত্তন্তি, ৰিপুলপঞ্ঞতায সংৰত্তন্তি, গম্ভীরপঞ্ঞতায সংৰত্তন্তি, অসামন্তপঞ্ঞতায [অস্সামন্তপঞ্ঞতায (স্যা.) সং. নি. ৩ পস্সিতব্বা] সংৰত্তন্তি, ভূরিপঞ্ঞতায সংৰত্তন্তি, পঞ্ঞাবাহুল্লায সংৰত্তন্তি, সীঘপঞ্ঞতায সংৰত্তন্তি, লহুপঞ্ঞতায সংৰত্তন্তি, হাসপঞ্ঞতায সংৰত্তন্তি, জৰনপঞ্ঞতায সংৰত্তন্তি, তিক্খপঞ্ঞতায সংৰত্তন্তি, নিব্বেধিকপঞ্ঞতায সংৰত্তন্তি. কতমে চত্তারো? সপ্পুরিসসংসেৰো, সদ্ধম্মস্সৰনং, যোনিসোমনসিকারো, ধম্মানুধম্মপটিপত্তি – ইমে খো, ভিক্খৰে, চত্তারো ধম্মা ভাৰিতা বহুলীকতা পঞ্ঞাপটিলাভায সংৰত্তন্তি, পঞ্ঞাবুদ্ধিযা সংৰত্তন্তি…পে… নিব্বেধিকপঞ্ঞতায সংৰত্তন্তি’’.
১. সোল়সপঞ্ঞানিদ্দেসো
৪. পঞ্ঞাপটিলাভায সংৰত্তন্তীতি কতমো পঞ্ঞাপটিলাভো? চতুন্নং মগ্গঞাণানং, চতুন্নং ফলঞাণানং, চতুন্নং পটিসম্ভিদাঞাণানং, ছন্নং অভিঞ্ঞাঞাণানং, তেসত্ততীনং ঞাণানং, সত্তসত্ততীনং ঞাণানং লাভো পটিলাভো পত্তি সম্পত্তি ফস্সনা [ফুসনা (ক.)] সচ্ছিকিরিযা উপসম্পদা. পঞ্ঞাপটিলাভায সংৰত্তন্তীতি – অযং পঞ্ঞা পটিলাভো.
পঞ্ঞাবুদ্ধিযা সংৰত্তন্তীতি কতমা পঞ্ঞাবুদ্ধি? সত্তন্নঞ্চ সেক্খানং পুথুজ্জনকল্যাণকস্স চ পঞ্ঞা ৰড্ঢতি, অরহতো পঞ্ঞা ৰড্ঢতি. ৰড্ঢিতৰড্ঢনা পঞ্ঞাবুদ্ধিযা সংৰত্তন্তীতি – অযং পঞ্ঞাবুদ্ধি.
পঞ্ঞাৰেপুল্লায সংৰত্তন্তীতি কতমং পঞ্ঞাৰেপুল্লং? সত্তন্নং সেক্খানং পুথুজ্জনকল্যাণকস্স চ পঞ্ঞাৰেপুল্লং গচ্ছতি. অরহতো পঞ্ঞা ৰেপুল্লগতা পঞ্ঞাৰেপুল্লায সংৰত্তন্তীতি – ইদং পঞ্ঞাৰেপুল্লং.
মহাপঞ্ঞতায সংৰত্তন্তীতি কতমা মহাপঞ্ঞা? মহন্তে অত্থে পরিগ্গণ্হাতীতি – মহাপঞ্ঞা. মহন্তে ধম্মে পরিগ্গণ্হাতীতি – মহাপঞ্ঞা. মহন্তা নিরুত্তিযো পরিগ্গণ্হাতীতি – মহাপঞ্ঞা. মহন্তানি পটিভানানি পরিগ্গণ্হাতীতি – মহাপঞ্ঞা. মহন্তে সীলক্খন্ধে পরিগ্গণ্হাতীতি – মহাপঞ্ঞা. মহন্তে সমাধিক্খন্ধে পরিগ্গণ্হাতীতি – মহাপঞ্ঞা. মহন্তে পঞ্ঞাক্খন্ধে পরিগ্গণ্হাতীতি – মহাপঞ্ঞা. মহন্তে ৰিমুত্তিক্খন্ধে পরিগ্গণ্হাতীতি – মহাপঞ্ঞা. মহন্তে ৰিমুত্তিঞাণদস্সনক্খন্ধে পরিগ্গণ্হাতীতি – মহাপঞ্ঞা. মহন্তানি ঠানাট্ঠানানি পরিগ্গণ্হাতীতি – মহাপঞ্ঞা. মহন্তা ৰিহারসমাপত্তিযো পরিগ্গণ্হাতীতি – মহাপঞ্ঞা. মহন্তানি অরিযসচ্চানি পরিগ্গণ্হাতীতি – মহাপঞ্ঞা. মহন্তে সতিপট্ঠানে পরিগ্গণ্হাতীতি – মহাপঞ্ঞা. মহন্তে সম্মপ্পধানে পরিগ্গণ্হাতীতি – মহাপঞ্ঞা. মহন্তে ইদ্ধিপাদে পরিগ্গণ্হাতীতি – মহাপঞ্ঞা. মহন্তানি ইন্দ্রিযানি পরিগ্গণ্হাতীতি – মহাপঞ্ঞা. মহন্তানি বলানি পরিগ্গণ্হাতীতি – মহাপঞ্ঞা. মহন্তে বোজ্ঝঙ্গে পরিগ্গণ্হাতীতি – মহাপঞ্ঞা. মহন্তং অরিযমগ্গং [মহন্তে অরিযমগ্গে (ক.)] পরিগ্গণ্হাতীতি – মহাপঞ্ঞা. মহন্তানি সামঞ্ঞফলানি পরিগ্গণ্হাতীতি – মহাপঞ্ঞা. মহন্তা অভিঞ্ঞাযো [মহাভিঞ্ঞাযো (ক.)] পরিগ্গণ্হাতীতি – মহাপঞ্ঞা. মহন্তং পরমত্থং নিব্বানং পরিগ্গণ্হাতীতি – মহাপঞ্ঞা. মহাপঞ্ঞতায সংৰত্তন্তীতি – অযং মহাপঞ্ঞা.
পুথুপঞ্ঞতায সংৰত্তন্তীতি কতমা পুথুপঞ্ঞা? পুথুনানাখন্ধেসু ঞাণং পৰত্ততীতি – পুথুপঞ্ঞা. পুথুনানাধাতূসু ঞাণং পৰত্ততীতি – পুথুপঞ্ঞা. পুথুনানাআযতনেসু ঞাণং পৰত্ততীতি – পুথুপঞ্ঞা. পুথুনানাপটিচ্চসমুপ্পাদেসু ঞাণং পৰত্ততীতি – পুথুপঞ্ঞা. পুথুনানাসুঞ্ঞতমনুপলব্ভেসু ঞাণং পৰত্ততীতি – পুথুপঞ্ঞা. পুথুনানাঅত্থেসু ঞাণং পৰত্ততীতি – পুথুপঞ্ঞা. পুথুনানাধম্মেসু ঞাণং পৰত্ততীতি – পুথুপঞ্ঞা. পুথুনানানিরুত্তীসু ঞাণং পৰত্ততীতি – পুথুপঞ্ঞা. পুথুনানাপটিভানেসু ঞাণং পৰত্ততীতি – পুথুপঞ্ঞা. পুথুনানাসীলক্খন্ধেসু ঞাণং পৰত্ততীতি – পুথুপঞ্ঞা. পুথুনানাসমাধিক্খন্ধেসু ঞাণং পৰত্ততীতি – পুথুপঞ্ঞা. পুথুনানাপঞ্ঞাক্খন্ধেসু ঞাণং পৰত্ততীতি – পুথুপঞ্ঞা. পুথুনানাৰিমুত্তিক্খন্ধেসু ঞাণং পৰত্ততীতি – পুথুপঞ্ঞা. পুথুনানাৰিমুত্তিঞাণদস্সনক্খন্ধেসু ঞাণং পৰত্ততীতি – পুথুপঞ্ঞা. পুথুনানাঠানাট্ঠানেসু ঞাণং পৰত্ততীতি – পুথুপঞ্ঞা. পুথুনানাৰিহারসমাপত্তীসু ঞাণং পৰত্ততীতি – পুথুপঞ্ঞা. পুথুনানাঅরিযসচ্চেসু ঞাণং পৰত্ততীতি – পুথুপঞ্ঞা. পুথুনানাসতিপট্ঠানেসু ঞাণং পৰত্ততীতি – পুথুপঞ্ঞা. পুথুনানাসম্মপ্পধানেসু ঞাণং পৰত্ততীতি – পুথুপঞ্ঞা. পুথুনানাইদ্ধিপাদেসু ঞাণং পৰত্ততীতি – পুথুপঞ্ঞা. পুথুনানাইন্দ্রিযেসু ঞাণং পৰত্ততীতি – পুথুপঞ্ঞা. পুথুনানাবলেসু ঞাণং পৰত্ততীতি – পুথুপঞ্ঞা. পুথুনানাবোজ্ঝঙ্গেসু ঞাণং পৰত্ততীতি – পুথুপঞ্ঞা. পুথুনানাঅরিযমগ্গেসু ঞাণং পৰত্ততীতি – পুথুপঞ্ঞা. পুথুনানাসামঞ্ঞফলেসু ঞাণং পৰত্ততীতি – পুথুপঞ্ঞা. পুথুনানাঅভিঞ্ঞাসু ঞাণং পৰত্ততীতি – পুথুপঞ্ঞা. পুথুজ্জনসাধারণে ধম্মে অতিক্কম্ম [সমতিক্কম্ম (স্যা.)] পরমত্থে নিব্বানে ঞাণং পৰত্ততীতি – পুথুপঞ্ঞা. পুথুপঞ্ঞতায সংৰত্তন্তীতি – অযং পুথুপঞ্ঞা.
ৰিপুলপঞ্ঞতায সংৰত্তন্তীতি কতমা ৰিপুলপঞ্ঞা? ৰিপুলে অত্থে পরিগ্গণ্হাতীতি – ৰিপুলপঞ্ঞা. ৰিপুলে ধম্মে পরিগ্গণ্হাতীতি – ৰিপুলপঞ্ঞা. ৰিপুলা নিরুত্তিযো পরিগ্গণ্হাতীতি – ৰিপুলপঞ্ঞা. ৰিপুলানি পটিভানানি পরিগ্গণ্হাতীতি – ৰিপুলপঞ্ঞা. ৰিপুলে সীলক্খন্ধে পরিগ্গণ্হাতীতি – ৰিপুলপঞ্ঞা. ৰিপুলে সমাধিক্খন্ধে পরিগ্গণ্হাতীতি – ৰিপুলপঞ্ঞা. ৰিপুলে পঞ্ঞাক্খন্ধে পরিগ্গণ্হাতীতি – ৰিপুলপঞ্ঞা. ৰিপুলে ৰিমুত্তিক্খন্ধে পরিগ্গণ্হাতীতি – ৰিপুলপঞ্ঞা. ৰিপুলে ৰিমুত্তিঞাণদস্সনক্খন্ধে পরিগ্গণ্হাতীতি – ৰিপুলপঞ্ঞা. ৰিপুলানি ঠানাট্ঠানানি পরিগ্গণ্হাতীতি – ৰিপুলপঞ্ঞা. ৰিপুলা ৰিহারসমাপত্তিযো পরিগ্গণ্হাতীতি – ৰিপুলপঞ্ঞা. ৰিপুলানি অরিযসচ্চানি পরিগ্গণ্হাতীতি – ৰিপুলপঞ্ঞা. ৰিপুলে সতিপট্ঠানে পরিগ্গণ্হাতীতি – ৰিপুলপঞ্ঞা. ৰিপুলে সম্মপ্পধানে পরিগ্গণ্হাতীতি – ৰিপুলপঞ্ঞা. ৰিপুলে ইদ্ধিপাদে পরিগ্গণ্হাতীতি – ৰিপুলপঞ্ঞা. ৰিপুলানি ইন্দ্রিযানি পরিগ্গণ্হাতীতি – ৰিপুলপঞ্ঞা. ৰিপুলানি বলানি পরিগ্গণ্হাতীতি – ৰিপুলপঞ্ঞা. ৰিপুলে বোজ্ঝঙ্গে পরিগ্গণ্হাতীতি – ৰিপুলপঞ্ঞা. ৰিপুলে অরিযমগ্গে পরিগ্গণ্হাতীতি – ৰিপুলপঞ্ঞা. ৰিপুলানি সামঞ্ঞফলানি পরিগ্গণ্হাতীতি – ৰিপুলপঞ্ঞা. ৰিপুলা অভিঞ্ঞাযো পরিগ্গণ্হাতীতি – ৰিপুলপঞ্ঞা. ৰিপুলং পরমত্থং নিব্বানং পরিগ্গণ্হাতীতি – ৰিপুলপঞ্ঞা. ৰিপুলপঞ্ঞতায সংৰত্তন্তীতি – অযং ৰিপুলপঞ্ঞা.
গম্ভীরপঞ্ঞতায সংৰত্তন্তীতি কতমা গম্ভীরপঞ্ঞা? গম্ভীরেসু খন্ধেসু ঞাণং পৰত্ততীতি – গম্ভীরপঞ্ঞা. গম্ভীরাসু ধাতূসু ঞাণং পৰত্ততীতি – গম্ভীরপঞ্ঞা. গম্ভীরেসু আযতনেসু ঞাণং পৰত্ততীতি – গম্ভীরপঞ্ঞা. গম্ভীরেসু পটিচ্চসমুপ্পাদেসু ঞাণং পৰত্ততীতি – গম্ভীরপঞ্ঞা. গম্ভীরেসু সুঞ্ঞতমনুপলব্ভেসু ঞাণং পৰত্ততীতি – গম্ভীরপঞ্ঞা. গম্ভীরেসু অত্থেসু ঞাণং পৰত্ততীতি – গম্ভীরপঞ্ঞা. গম্ভীরেসু ধম্মেসু ঞাণং পৰত্ততীতি – গম্ভীরপঞ্ঞা. গম্ভীরাসু নিরুত্তীসু ঞাণং পৰত্ততীতি – গম্ভীরপঞ্ঞা. গম্ভীরেসু পটিভানেসু ঞাণং পৰত্ততীতি – গম্ভীরপঞ্ঞা. গম্ভীরেসু সীলক্খন্ধেসু ঞাণং পৰত্ততীতি – গম্ভীরপঞ্ঞা. গম্ভীরেসু সমাধিক্খন্ধেসু ঞাণং পৰত্ততীতি – গম্ভীরপঞ্ঞা. গম্ভীরেসু পঞ্ঞাক্খন্ধেসু ঞাণং পৰত্ততীতি – গম্ভীরপঞ্ঞা. গম্ভীরেসু ৰিমুত্তিক্খন্ধেসু ঞাণং পৰত্ততীতি – গম্ভীরপঞ্ঞা. গম্ভীরেসু ৰিমুত্তিঞাণদস্সনক্খন্ধেসু ঞাণং পৰত্ততীতি – গম্ভীরপঞ্ঞা. গম্ভীরেসু ঠানাট্ঠানেসু ঞাণং পৰত্ততীতি – গম্ভীরপঞ্ঞা. গম্ভীরাসু ৰিহারসমাপত্তীসু ঞাণং পৰত্ততীতি – গম্ভীরপঞ্ঞা. গম্ভীরেসু অরিযসচ্চেসু ঞাণং পৰত্ততীতি – গম্ভীরপঞ্ঞা. গম্ভীরেসু সতিপট্ঠানেসু ঞাণং পৰত্ততীতি – গম্ভীরপঞ্ঞা. গম্ভীরেসু সম্মপ্পধানেসু ঞাণং পৰত্ততীতি – গম্ভীরপঞ্ঞা. গম্ভীরেসু ইদ্ধিপাদেসু ঞাণং পৰত্ততীতি – গম্ভীরপঞ্ঞা. গম্ভীরেসু ইন্দ্রিযেসু ঞাণং পৰত্ততীতি – গম্ভীরপঞ্ঞা. গম্ভীরেসু বলেসু ঞাণং পৰত্ততীতি – গম্ভীরপঞ্ঞা. গম্ভীরেসু বোজ্ঝঙ্গেসু ঞাণং পৰত্ততীতি – গম্ভীরপঞ্ঞা. গম্ভীরেসু অরিযমগ্গেসু ঞাণং পৰত্ততীতি – গম্ভীরপঞ্ঞা. গম্ভীরেসু সামঞ্ঞফলেসু ঞাণং পৰত্ততীতি – গম্ভীরপঞ্ঞা. গম্ভীরাসু অভিঞ্ঞাসু ঞাণং পৰত্ততীতি – গম্ভীরপঞ্ঞা. গম্ভীরে পরমত্থে নিব্বানে ঞাণং পৰত্ততীতি – গম্ভীরপঞ্ঞা. গম্ভীরপঞ্ঞতায সংৰত্তন্তীতি – অযং গম্ভীরপঞ্ঞা.
অসামন্তপঞ্ঞতায সংৰত্তন্তীতি কতমা অসামন্তপঞ্ঞা? যস্স পুগ্গলস্স অত্থৰৰত্থানতো অত্থপটিসম্ভিদা অধিগতা হোতি সচ্ছিকতা ফস্সিতা পঞ্ঞায, ধম্মৰৰত্থানতো ধম্মপটিসম্ভিদা অধিগতা হোতি সচ্ছিকতা ফস্সিতা পঞ্ঞায, নিরুত্তিৰৰত্থানতো নিরুত্তিপটিসম্ভিদা অধিগতা হোতি সচ্ছিকতা ফস্সিতা পঞ্ঞায, পটিভানৰৰত্থানতো পটিভানপটিসম্ভিদা অধিগতা হোতি সচ্ছিকতা ফস্সিতা পঞ্ঞায, তস্স অত্থে চ ধম্মে চ নিরুত্তিযা চ পটিভানে চ ন অঞ্ঞো কোচি সক্কোতি অভিসম্ভৰিতুং. অনভিসম্ভৰনীযো চ সো অঞ্ঞেহীতি – অসামন্তপঞ্ঞো.
পুথুজ্জনকল্যাণকস্স পঞ্ঞা অট্ঠমকস্স পঞ্ঞায দূরে ৰিদূরে সুৰিদূরে ন সন্তিকে ন সামন্তা. পুথুজ্জনকল্যাণকং উপাদায অট্ঠমকো অসামন্তপঞ্ঞো. অট্ঠমকস্স পঞ্ঞা সোতাপন্নস্স পঞ্ঞায দূরে ৰিদূরে সুৰিদূরে ন সন্তিকে ন সামন্তা. অট্ঠমকং উপাদায সোতাপন্নো অসামন্তপঞ্ঞো. সোতাপন্নস্স পঞ্ঞা সকদাগামিস্স পঞ্ঞায দূরে ৰিদূরে সুৰিদূরে ন সন্তিকে ন সামন্তা. সোতাপন্নং উপাদায সকদাগামি অসামন্তপঞ্ঞো. সকদাগামিস্স পঞ্ঞা অনাগামিস্স পঞ্ঞায দূরে ৰিদূরে সুৰিদূরে ন সন্তিকে ন সামন্তা. সকদাগামিং উপাদায অনাগামী অসামন্তপঞ্ঞো. অনাগামিস্স পঞ্ঞা অরহতো পঞ্ঞায দূরে ৰিদূরে সুৰিদূরে ন সন্তিকে ন সামন্তা. অনাগামিং উপাদায অরহা অসামন্তপঞ্ঞো. অরহতো পঞ্ঞা পচ্চেকসম্বুদ্ধস্স [পচ্চেকবুদ্ধস্স (স্যা. ক.) অট্ঠকথা ওলোকেতব্বা] পঞ্ঞায দূরে ৰিদূরে সুৰিদূরে ন সন্তিকে ন সামন্তা. অরহন্তং উপাদায পচ্চেকবুদ্ধো অসামন্তপঞ্ঞো. পচ্চেকবুদ্ধঞ্চ সদেৰকঞ্চ লোকং উপাদায তথাগতো অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো অগ্গো অসামন্তপঞ্ঞো.
৫. পঞ্ঞাপভেদকুসলো পভিন্নঞাণো অধিগতপ্পটিসম্ভিদো চতুৰেসারজ্জপ্পত্তো দসবলধারী পুরিসাসভো পুরিসসীহো পুরিসনাগো পুরিসাজঞ্ঞো পুরিসধোরয্হো অনন্তঞাণো অনন্ততেজো অনন্তযসো অড্ঢো মহদ্ধনো ধনৰা নেতা ৰিনেতা অনুনেতা পঞ্ঞাপেতা নিজ্ঝাপেতা পেক্খেতা পসাদেতা. সো হি ভগৰা অনুপ্পন্নস্স মগ্গস্স উপ্পাদেতা, অসঞ্জাতস্স মগ্গস্স সঞ্জনেতা [সঞ্জানেতা (স্যা.)], অনক্খাতস্স মগ্গস্স অক্খাতা, মগ্গঞ্ঞূ মগ্গৰিদূ মগ্গকোৰিদো মগ্গানুগামী [মগ্গানুগা (স্যা.) মহানি. ৬৯ পস্সিতব্বো] চ পনস্স এতরহি সাৰকা ৰিহরন্তি পচ্ছা সমন্নাগতা.
সো হি ভগৰা জানং জানাতি, পস্সং পস্সতি, চক্খুভূতো ঞাণভূতো ধম্মভূতো ব্রহ্মভূতো ৰত্তা পৰত্তা অত্থস্স নিন্নেতা অমতস্স দাতা ধম্মস্সামী তথাগতো. নত্থি তস্স ভগৰতো অঞ্ঞাতং অদিট্ঠং অৰিদিতং অসচ্ছিকতং অফস্সিতং পঞ্ঞায. অতীতং অনাগতং পচ্চুপ্পন্নং [অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নং (স্যা.) মহানি. ৬৯] উপাদায সব্বে ধম্মা সব্বাকারেন বুদ্ধস্স ভগৰতো ঞাণমুখে আপাথং আগচ্ছন্তি. যং কিঞ্চি নেয্যং নাম অত্থি তং সব্বং জানিতব্বং [সব্বং ধম্মং জানিতব্বং (ক.)]. অত্তত্থো ৰা পরত্থো ৰা উভযত্থো ৰা দিট্ঠধম্মিকো ৰা অত্থো সম্পরাযিকো ৰা অত্থো উত্তানো ৰা অত্থো গম্ভীরো ৰা অত্থো গূল়্হো ৰা অত্থো পটিচ্ছন্নো ৰা অত্থো নেয্যো ৰা অত্থো নীতো ৰা অত্থো অনৰজ্জো ৰা অত্থো নিক্কিলেসো ৰা অত্থো ৰোদানো ৰা অত্থো পরমত্থো ৰা অত্থো, সব্বং তং অন্তোবুদ্ধঞাণে পরিৰত্ততি.
সব্বং কাযকম্মং বুদ্ধস্স ভগৰতো ঞাণানুপরিৰত্তি. সব্বং ৰচীকম্মং বুদ্ধস্স ভগৰতো ঞাণানুপরিৰত্তি. সব্বং মনোকম্মং বুদ্ধস্স ভগৰতো ঞাণানুপরিৰত্তি. অতীতে বুদ্ধস্স ভগৰতো অপ্পটিহতং ঞাণং. অনাগতে বুদ্ধস্স ভগৰতো অপ্পটিহতং ঞাণং. পচ্চুপ্পন্নে বুদ্ধস্স ভগৰতো অপ্পটিহতং ঞাণং. যাৰতকং নেয্যং তাৰতকং ঞাণং, যাৰতকং ঞাণং তাৰতকং নেয্যং. নেয্যপরিযন্তিকং ঞাণং, ঞাণপরিযন্তিকং নেয্যং. নেয্যং অতিক্কমিত্ৰা ঞাণং নপ্পৰত্ততি. ঞাণং অতিক্কমিত্ৰা নেয্যপথো নত্থি. অঞ্ঞমঞ্ঞপরিযন্তট্ঠাযিনো তে ধম্মা. যথা দ্ৰিন্নং সমুগ্গপটলানং সম্মা ফুসিতানং [সুফুস্সিতানং (স্যা. ক.)] হেট্ঠিমং সমুগ্গপটলং উপরিমং নাতিৰত্ততি, উপরিমং সমুগ্গপটলং হেট্ঠিমং নাতিৰত্ততি, অঞ্ঞমঞ্ঞপরিযন্তট্ঠাযিনো; এৰমেৰ বুদ্ধস্স ভগৰতো নেয্যঞ্চ ঞাণঞ্চ অঞ্ঞমঞ্ঞপরিযন্তট্ঠাযিনো. যাৰতকং নেয্যং তাৰতকং ঞাণং, যাৰতকং ঞাণং তাৰতকং নেয্যং. নেয্যপরিযন্তিকং ঞাণং, ঞাণপরিযন্তিকং নেয্যং. নেয্যং অতিক্কমিত্ৰা ঞাণং নপ্পৰত্ততি. ঞাণং অতিক্কমিত্ৰা নেয্যপথো নত্থি. অঞ্ঞমঞ্ঞপরিযন্তট্ঠাযিনো তে ধম্মা. সব্বধম্মেসু বুদ্ধস্স ভগৰতো ঞাণং পৰত্ততি.
সব্বে ধম্মা বুদ্ধস্স ভগৰতো আৰজ্জনপ্পটিবদ্ধা আকঙ্খপ্পটিবদ্ধা মনসিকারপ্পটিবদ্ধা চিত্তুপ্পাদপ্পটিবদ্ধা. সব্বসত্তেসু বুদ্ধস্স ভগৰতো ঞাণং পৰত্ততি. সব্বেসং সত্তানং বুদ্ধো আসযং জানাতি, অনুসযং জানাতি, চরিতং [চরিযং (স্যা.) মহানি. ৬৯ পস্সিতব্বা] জানাতি, অধিমুত্তিং জানাতি. অপ্পরজক্খে মহারজক্খে তিক্খিন্দ্রিযে মুদিন্দ্রিযে স্ৰাকারে দ্ৰাকারে সুৰিঞ্ঞাপযে দুৰিঞ্ঞাপযে ভব্বাভব্বে সত্তে পজানাতি. সদেৰকো লোকো সমারকো সব্রহ্মকো সস্সমণব্রাহ্মণী পজা সদেৰমনুস্সা অন্তোবুদ্ধঞাণে পরিৰত্ততি.
যথা যে কেচি মচ্ছকচ্ছপা, অন্তমসো তিমিতিমিঙ্গলং উপাদায, অন্তোমহাসমুদ্দে পরিৰত্তন্তি, এৰমেৰং সদেৰকো লোকো সমারকো সব্রহ্মকো সস্সমণব্রাহ্মণী পজা সদেৰমনুস্সা অন্তোবুদ্ধঞাণে পরিৰত্ততি. যথা যে কেচি পক্খিনো, অন্তমসো গরুল়ং ৰেনতেয্যং উপাদায, আকাসস্স পদেসে পরিৰত্তন্তি; এৰমেৰ যেপি তে সারিপুত্তসমা পঞ্ঞায তেপি বুদ্ধঞাণস্স পদেসে পরিৰত্তন্তি. বুদ্ধঞাণং দেৰমনুস্সানং পঞ্ঞং ফরিত্ৰা অতিঘংসিত্ৰা তিট্ঠতি. যেপি তে খত্তিযপণ্ডিতা ব্রাহ্মণপণ্ডিতা গহপতিপণ্ডিতা সমণপণ্ডিতা নিপুণা কতপরপ্পৰাদা ৰালৰেধিরূপা ৰোভিন্দন্তা [তে ভিন্দন্তা (স্যা. ক.)] মঞ্ঞে চরন্তি পঞ্ঞাগতেন দিট্ঠিগতানি, তে পঞ্হং অভিসঙ্খরিত্ৰা অভিসঙ্খরিত্ৰা তথাগতং উপসঙ্কমিত্ৰা পুচ্ছন্তি গূল়্হানি চ পটিচ্ছন্নানি চ, কথিতা ৰিসজ্জিতা চ তে পঞ্হা ভগৰতা হোন্তি নিদ্দিট্ঠকারণা [নিদ্দিট্ঠিকারণা (স্যা.)]. উপক্খিত্তকা চ তে ভগৰতো সম্পজ্জন্তি. অথ খো ভগৰা তত্থ অতিরোচতি যদিদং পঞ্ঞাযাতি. অগ্গো অসামন্তপঞ্ঞো, অসামন্তপঞ্ঞতায সংৰত্তন্তীতি – অযং অসামন্তপঞ্ঞা.
৬. ভূরিপঞ্ঞতায সংৰত্তন্তীতি কতমা ভূরিপঞ্ঞা? রাগং অভিভুয্যতীতি – ভূরিপঞ্ঞা. অভিভৰিতাতি – ভূরিপঞ্ঞা. দোসং অভিভুয্যতীতি – ভূরিপঞ্ঞা. অভিভৰিতাতি – ভূরিপঞ্ঞা. মোহং অভিভুয্যতীতি – ভূরিপঞ্ঞা. অভিভৰিতাতি – ভূরিপঞ্ঞা. কোধং…পে… উপনাহং … মক্খং… পল়াসং… ইস্সং… মচ্ছরিযং… মাযং… সাঠেয্যং… থম্ভং… সারম্ভং… মানং… অতিমানং… মদং… পমাদং… সব্বে কিলেসে… সব্বে দুচ্চরিতে… সব্বে অভিসঙ্খারে…পে… সব্বে ভৰগামিকম্মে অভিভুয্যতীতি – ভূরিপঞ্ঞা. অভিভৰিতাতি – ভূরিপঞ্ঞা. রাগো অরি. তং অরিং মদ্দনিপঞ্ঞাতি – ভূরিপঞ্ঞা. দোসো অরি. তং অরিং মদ্দনিপঞ্ঞাতি – ভূরিপঞ্ঞা. মোহো অরি. তং অরিং মদ্দনিপঞ্ঞাতি – ভূরিপঞ্ঞা. কোধো…পে… উপনাহো… মক্খো… পল়াসো… ইস্সা… মচ্ছরিযং… মাযা… সাঠেয্যং… থম্ভো… সারম্ভো… মানো… অতিমানো… মদো… পমাদো… সব্বে কিলেসা… সব্বে দুচ্চরিতা… সব্বে অভিসঙ্খারা…পে… সব্বে ভৰগামিকম্মা অরি. তং অরিং মদ্দনিপঞ্ঞাতি – ভূরিপঞ্ঞা. ভূরি ৰুচ্চতি পথৰী [পঠৰী (স্যা.)]. তায পথৰিসমায ৰিত্থতায ৰিপুলায পঞ্ঞায সমন্নাগতোতি – ভূরিপঞ্ঞা. অপি চ, পঞ্ঞায মেতং অধিৰচনং. ভূরি মেধা পরিণাযিকাতি – ভূরিপঞ্ঞা. ভূরিপঞ্ঞতায সংৰত্তন্তীতি – অযং ভূরিপঞ্ঞা.
পঞ্ঞাবাহুল্লায সংৰত্তন্তীতি কতমং পঞ্ঞাবাহুল্লং? ইধেকচ্চো পঞ্ঞাগরুকো হোতি পঞ্ঞাচরিতো পঞ্ঞাসযো পঞ্ঞাধিমুত্তো পঞ্ঞাধজো পঞ্ঞাকেতু পঞ্ঞাধিপতেয্যো ৰিচযবহুলো পৰিচযবহুলো ওক্খাযনবহুলো সমোক্খাযনবহুলো [সম্পেক্খাযনবহুলো (স্যা. ক.) মহানি. ২০৪ পস্সিতব্বা] সম্পেক্খাযনধম্মো ৰিভূতৰিহারী তচ্চরিতো তগ্গরুকো তব্বহুলো তন্নিন্নো তপ্পোণো তপ্পব্ভারো তদধিমুত্তো তদধিপতেয্যো. যথা গণগরুকো ৰুচ্চতি ‘‘গণবাহুলিকো’’তি, চীৰরগরুকো ৰুচ্চতি ‘‘চীৰরবাহুলিকো’’তি, পত্তগরুকো ৰুচ্চতি ‘‘পত্তবাহুলিকো’’তি, সেনাসনগরুকো ৰুচ্চতি ‘‘সেনাসনবাহুলিকো’’তি; এৰমেৰং ইধেকচ্চো পঞ্ঞা গরুকো হোতি পঞ্ঞাচরিতো পঞ্ঞাসযো পঞ্ঞাধিমুত্তো পঞ্ঞাধজো পঞ্ঞাকেতু পঞ্ঞাধিপতেয্যো ৰিচযবহুলো পৰিচযবহুলো ওক্খাযনবহুলো সমোক্খাযনবহুলো সম্পেক্খাযনধম্মো ৰিভূতৰিহারী তচ্চরিতো তগ্গরুকো তব্বহুলো তন্নিন্নো তপ্পোণো তপ্পব্ভারো তদধিমুত্তো তদধিপতেয্যো. পঞ্ঞাবাহুল্লায সংৰত্তন্তীতি – ইদং পঞ্ঞাবাহুল্লং.
সীঘপঞ্ঞতায সংৰত্তন্তীতি কতমা সীঘপঞ্ঞা? সীঘং সীঘং সীলানি পরিপূরেতীতি – সীঘপঞ্ঞা. সীঘং সীঘং ইন্দ্রিযসংৰরং পরিপূরেতীতি – সীঘপঞ্ঞা. সীঘং সীঘং ভোজনে মত্তঞ্ঞুতং পরিপূরেতীতি – সীঘপঞ্ঞা. সীঘং সীঘং জাগরিযানুযোগং পরিপূরেতীতি – সীঘপঞ্ঞা. সীঘং সীঘং সীলক্খন্ধং পরিপূরেতীতি – সীঘপঞ্ঞা. সীঘং সীঘং সমাধিক্খন্ধং পরিপূরেতীতি – সীঘপঞ্ঞা. সীঘং সীঘং পঞ্ঞাক্খন্ধং পরিপূরেতীতি – সীঘপঞ্ঞা. সীঘং সীঘং ৰিমুত্তিক্খন্ধং পরিপূরেতীতি – সীঘপঞ্ঞা. সীঘং সীঘং ৰিমুত্তিঞাণদস্সনক্খন্ধং পরিপূরেতীতি – সীঘপঞ্ঞা. সীঘং সীঘং ঠানাট্ঠানানি পটিৰিজ্ঝতীতি – সীঘপঞ্ঞা. সীঘং সীঘং ৰিহারসমাপত্তিযো পরিপূরেতীতি – সীঘপঞ্ঞা. সীঘং সীঘং অরিযসচ্চানি পটিৰিজ্ঝতীতি – সীঘপঞ্ঞা. সীঘং সীঘং সতিপট্ঠানে ভাৰেতীতি – সীঘপঞ্ঞা. সীঘং সীঘং সম্মপ্পধানে ভাৰেতীতি – সীঘপঞ্ঞা. সীঘং সীঘং ইদ্ধিপাদে ভাৰেতীতি – সীঘপঞ্ঞা. সীঘং সীঘং ইন্দ্রিযানি ভাৰেতীতি – সীঘপঞ্ঞা. সীঘং সীঘং বলানি ভাৰেতীতি – সীঘপঞ্ঞা. সীঘং সীঘং বোজ্ঝঙ্গে ভাৰেতীতি – সীঘপঞ্ঞা. সীঘং সীঘং অরিযমগ্গং ভাৰেতীতি – সীঘপঞ্ঞা. সীঘং সীঘং সামঞ্ঞফলানি সচ্ছিকরোতীতি – সীঘপঞ্ঞা. সীঘং সীঘং অভিঞ্ঞাযো পটিৰিজ্ঝতীতি – সীঘপঞ্ঞা. সীঘং সীঘং পরমত্থং নিব্বানং সচ্ছিকরোতীতি – সীঘপঞ্ঞা. সীঘপঞ্ঞতায সংৰত্তন্তীতি – অযং সীঘপঞ্ঞা.
লহুপঞ্ঞতায সংৰত্তন্তীতি কতমা লহুপঞ্ঞা? লহুং লহুং সীলানি পরিপূরেতীতি – লহুপঞ্ঞা. লহুং লহুং ইন্দ্রিযসংৰরং পরিপূরেতীতি – লহুপঞ্ঞা. লহুং লহুং ভোজনে মত্তঞ্ঞুতং পরিপূরেতীতি – লহুপঞ্ঞা. লহুং লহুং জাগরিযানুযোগং পরিপূরেতীতি – লহুপঞ্ঞা. লহুং লহুং সীলক্খন্ধং …পে… সমাধিক্খন্ধং … পঞ্ঞাক্খন্ধং… ৰিমুত্তিক্খন্ধং… ৰিমুত্তিঞাণদস্সনক্খন্ধং পরিপূরেতীতি – লহুপঞ্ঞা. লহুং লহুং ঠানাট্ঠানানি পটিৰিজ্ঝতীতি – লহুপঞ্ঞা. লহুং লহুং ৰিহারসমাপত্তিযো পরিপূরেতীতি – লহুপঞ্ঞা. লহুং লহুং অরিযসচ্চানি পটিৰিজ্ঝতীতি – লহুপঞ্ঞা. লহুং লহুং সতিপট্ঠানে ভাৰেতীতি – লহুপঞ্ঞা. লহুং লহুং সম্মপ্পধানে ভাৰেতীতি – লহুপঞ্ঞা. লহুং লহুং ইদ্ধিপাদে ভাৰেতীতি – লহুপঞ্ঞা. লহুং লহুং ইন্দ্রিযানি ভাৰেতীতি – লহুপঞ্ঞা. লহুং লহুং বলানি ভাৰেতীতি – লহুপঞ্ঞা. লহুং লহুং বোজ্ঝঙ্গে ভাৰেতীতি – লহুপঞ্ঞা. লহুং লহুং অরিযমগ্গং ভাৰেতীতি – লহুপঞ্ঞা. লহুং লহুং সামঞ্ঞফলানি সচ্ছিকরোতীতি – লহুপঞ্ঞা. লহুং লহুং অভিঞ্ঞাযো পটিৰিজ্ঝতীতি – লহুপঞ্ঞা. লহুং লহুং পরমত্থং নিব্বানং সচ্ছিকরোতীতি – লহুপঞ্ঞা. লহুপঞ্ঞতায সংৰত্তন্তীতি – অযং লহুপঞ্ঞা.
হাসপঞ্ঞতায সংৰত্তন্তীতি কতমা হাসপঞ্ঞা? ইধেকচ্চো হাসবহুলো ৰেদবহুলো তুট্ঠিবহুলো পামোজ্জবহুলো সীলানি পরিপূরেতীতি – হাসপঞ্ঞা. হাসবহুলো ৰেদবহুলো তুট্ঠিবহুলো পামোজ্জবহুলো ইন্দ্রিযসংৰরং পরিপূরেতীতি – হাসপঞ্ঞা. হাসবহুলো ৰেদবহুলো তুট্ঠিবহুলো পামোজ্জবহুলো ভোজনে মত্তঞ্ঞুতং পরিপূরেতীতি – হাসপঞ্ঞা. হাসবহুলো ৰেদবহুলো তুট্ঠিবহুলো পামোজ্জবহুলো জাগরিযানুযোগং পরিপূরেতীতি – হাসপঞ্ঞা. হাসবহুলো ৰেদবহুলো তুট্ঠিবহুলো পামোজ্জবহুলো সীলক্খন্ধং…পে… সমাধিক্খন্ধং… পঞ্ঞাক্খন্ধং… ৰিমুত্তিক্খন্ধং… ৰিমুত্তিঞাণদস্সনক্খন্ধং পরিপূরেতীতি…পে… ঠানাট্ঠানানি পটিৰিজ্ঝতীতি… ৰিহারসমাপত্তিযো পরিপূরেতীতি … অরিযসচ্চানি পটিৰিজ্ঝতীতি… সতিপট্ঠানে ভাৰেতীতি… সম্মপ্পধানে ভাৰেতীতি… ইদ্ধিপাদে ভাৰেতীতি… ইন্দ্রিযানি ভাৰেতীতি… বলানি ভাৰেতীতি… বোজ্ঝঙ্গে ভাৰেতীতি … অরিযমগ্গং ভাৰেতীতি…পে… সামঞ্ঞফলানি সচ্ছিকরোতীতি – হাসপঞ্ঞা. হাসবহুলো ৰেদবহুলো তুট্ঠিবহুলো পামোজ্জবহুলো অভিঞ্ঞাযো পটিৰিজ্ঝতীতি – হাসপঞ্ঞা. হাসবহুলো ৰেদবহুলো তুট্ঠিবহুলো পামোজ্জবহুলো পরমত্থং নিব্বানং সচ্ছিকরোতীতি – হাসপঞ্ঞা. হাসপঞ্ঞতায সংৰত্তন্তীতি – অযং হাসপঞ্ঞা.
৭. জৰনপঞ্ঞতায সংৰত্তন্তীতি কতমা জৰনপঞ্ঞা? যং কিঞ্চি রূপং অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নং অজ্ঝত্তং ৰা বহিদ্ধা ৰা ওল়ারিকং ৰা সুখুমং ৰা হীনং ৰা পণীতং ৰা যং দূরে সন্তিকে ৰা, সব্বং রূপং অনিচ্চতো খিপ্পং জৰতীতি – জৰনপঞ্ঞা. দুক্খতো খিপ্পং জৰতীতি – জৰনপঞ্ঞা. অনত্ততো খিপ্পং জৰতীতি – জৰনপঞ্ঞা. যা কাচি ৰেদনা…পে… যা কাচি সঞ্ঞা… যে কেচি সঙ্খারা… যং কিঞ্চি ৰিঞ্ঞাণং অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নং অজ্ঝত্তং ৰা বহিদ্ধা ৰা ওল়ারিকং ৰা সুখুমং ৰা হীনং ৰা পণীতং ৰা যং দূরে সন্তিকে ৰা, সব্বং ৰিঞ্ঞাণং অনিচ্চতো খিপ্পং জৰতীতি – জৰনপঞ্ঞা. দুক্খতো খিপ্পং জৰতীতি – জৰনপঞ্ঞা. অনত্ততো খিপ্পং জৰতীতি – জৰনপঞ্ঞা. চক্খু…পে… জরামরণং অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নং অনিচ্চতো খিপ্পং জৰতীতি – জৰনপঞ্ঞা. দুক্খতো খিপ্পং জৰতীতি – জৰনপঞ্ঞা. অনত্ততো খিপ্পং জৰতীতি – জৰনপঞ্ঞা.
রূপং অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নং অনিচ্চং খযট্ঠেন দুক্খং ভযট্ঠেন অনত্তা অসারকট্ঠেনাতি তুলযিত্ৰা তীরযিত্ৰা ৰিভাৰযিত্ৰা ৰিভূতং কত্ৰা রূপনিরোধে নিব্বানে খিপ্পং জৰতীতি – জৰনপঞ্ঞা. ৰেদনা…পে… সঞ্ঞা… সঙ্খারা… ৰিঞ্ঞাণং… চক্খু…পে… জরামরণং অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নং অনিচ্চং খযট্ঠেন দুক্খং ভযট্ঠেন অনত্তা অসারকট্ঠেনাতি তুলযিত্ৰা তীরযিত্ৰা ৰিভাৰযিত্ৰা ৰিভূতং কত্ৰা জরামরণনিরোধে [জরামরণং রূপনিরোধে (স্যা.)] নিব্বানে খিপ্পং জৰতীতি – জৰনপঞ্ঞা.
রূপং অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নং অনিচ্চং সঙ্খতং পটিচ্চসমুপ্পন্নং খযধম্মং ৰযধম্মং ৰিরাগধম্মং নিরোধধম্মন্তি তুলযিত্ৰা তীরযিত্ৰা ৰিভাৰযিত্ৰা ৰিভূতং কত্ৰা রূপনিরোধে নিব্বানে খিপ্পং জৰতীতি – জৰনপঞ্ঞা. ৰেদনা…পে… সঞ্ঞা… সঙ্খারা… ৰিঞ্ঞাণং… চক্খু…পে… জরামরণং অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নং অনিচ্চং সঙ্খতং পটিচ্চসমুপ্পন্নং খযধম্মং ৰযধম্মং ৰিরাগধম্মং নিরোধধম্মন্তি তুলযিত্ৰা তীরযিত্ৰা ৰিভাৰযিত্ৰা ৰিভূতং কত্ৰা জরামরণনিরোধে নিব্বানে খিপ্পং জৰতীতি – জৰনপঞ্ঞা. জৰনপঞ্ঞতায সংৰত্তন্তীতি – অযং জৰনপঞ্ঞা.
তিক্খপঞ্ঞতায সংৰত্তন্তীতি কতমা তিক্খপঞ্ঞা? খিপ্পং কিলেসে ছিন্দতীতি – তিক্খপঞ্ঞা. উপ্পন্নং কামৰিতক্কং নাধিৰাসেতি পজহতি ৰিনোদেতি ব্যন্তীকরোতি [ব্যন্তিং করোতি (ক.)] অনভাৰং গমেতীতি – তিক্খপঞ্ঞা. উপ্পন্নং ব্যাপাদৰিতক্কং নাধিৰাসেতি পজহতি ৰিনোদেতি ব্যন্তীকরোতি অনভাৰং গমেতীতি – তিক্খপঞ্ঞা. উপ্পন্নং ৰিহিংসাৰিতক্কং নাধিৰাসেতি…পে… উপ্পন্নুপ্পন্নে পাপকে অকুসলে ধম্মে নাধিৰাসেতি পজহতি ৰিনোদেতি ব্যন্তীকরোতি অনভাৰং গমেতীতি – তিক্খপঞ্ঞা. উপ্পন্নং রাগং নাধিৰাসেতি পজহতি ৰিনোদেতি ব্যন্তীকরোতি অনভাৰং গমেতীতি – তিক্খপঞ্ঞা. উপ্পন্নং দোসং…পে… উপ্পন্নং মোহং … উপ্পন্নং কোধং… উপ্পন্নং উপনাহং… মক্খং… পল়াসং… ইস্সং… মচ্ছরিযং… মাযং… সাঠেয্যং… থম্ভং… সারম্ভং… মানং… অতিমানং… মদং… পমাদং… সব্বে কিলেসে… সব্বে দুচ্চরিতে… সব্বে অভিসঙ্খারে…পে… সব্বে ভৰগামিকম্মে নাধিৰাসেতি পজহতি ৰিনোদেতি ব্যন্তীকরোতি অনভাৰং গমেতীতি – তিক্খপঞ্ঞা. একস্মিং আসনে চত্তারো চ অরিযমগ্গা চত্তারি চ সামঞ্ঞফলানি চতস্সো পটিসম্ভিদাযো ছ অভিঞ্ঞাযো অধিগতা হোন্তি সচ্ছিকতা ফস্সিতা পঞ্ঞাযাতি – তিক্খপঞ্ঞা. তিক্খপঞ্ঞতায সংৰত্তন্তীতি – অযং তিক্খপঞ্ঞা.
নিব্বেধিকপঞ্ঞতায সংৰত্তন্তীতি কতমা নিব্বেধিকপঞ্ঞা? ইধেকচ্চো সব্বসঙ্খারেসু উব্বেগবহুলো হোতি উত্তাসবহুলো উক্কণ্ঠনবহুলো অরতিবহুলো অনভিরতিবহুলো. বহিমুখো ন রমতি সব্বসঙ্খারেসু. অনিব্বিদ্ধপুব্বং অপ্পদালিতপুব্বং লোভক্খন্ধং নিব্বিজ্ঝতি পদালেতীতি – নিব্বেধিকপঞ্ঞা. অনিব্বিদ্ধপুব্বং অপ্পদালিতপুব্বং দোসক্খন্ধং নিব্বিজ্ঝতি পদালেতীতি – নিব্বেধিকপঞ্ঞা. অনিব্বিদ্ধপুব্বং অপ্পদালিতপুব্বং মোহক্খন্ধং নিব্বিজ্ঝতি পদালেতীতি – নিব্বেধিকপঞ্ঞা. অনিব্বিদ্ধপুব্বং অপ্পদালিতপুব্বং কোধং…পে… উপনাহং… মক্খং… পল়াসং… ইস্সং… মচ্ছরিযং… মাযং… সাঠেয্যং… থম্ভং… সারম্ভং… মানং… অতিমানং… মদং… পমাদং… সব্বে কিলেসে… সব্বে দুচ্চরিতে… সব্বে অভিসঙ্খারে…পে… সব্বে ভৰগামিকম্মে নিব্বিজ্ঝতি পদালেতীতি – নিব্বেধিকপঞ্ঞা. নিব্বেধিকপঞ্ঞতায সংৰত্তন্তীতি – অযং নিব্বেধিকপঞ্ঞা.
ইমা সোল়স পঞ্ঞাযো. ইমাহি সোল়সহি পঞ্ঞাহি সমন্নাগতো পুগ্গলো পটিসম্ভিদপ্পত্তো.
২. পুগ্গলৰিসেসনিদ্দেসো
৮. দ্ৰে পুগ্গলা পটিসম্ভিদপ্পত্তা – একো পুব্বযোগসম্পন্নো, একো ন পুব্বযোগসম্পন্নো. যো পুব্বযোগসম্পন্নো সো তেন অতিরেকো হোতি, অধিকো হোতি, ৰিসেসো হোতি. তস্স ঞাণং পভিজ্জতি.
দ্ৰে পুগ্গলা পটিসম্ভিদপ্পত্তা, দ্ৰেপি পুব্বযোগসম্পন্না – একো বহুস্সুতো, একো ন বহুস্সুতো. যো বহুস্সুতো, সো তেন অতিরেকো হোতি, অধিকো হোতি, ৰিসেসো হোতি. তস্স ঞাণং পভিজ্জতি.
দ্ৰে পুগ্গলা পটিসম্ভিদপ্পত্তা, দ্ৰেপি পুব্বযোগসম্পন্না, দ্ৰেপি বহুস্সুতা – একো দেসনাবহুলো, একো ন দেসনাবহুলো. যো দেসনাবহুলো, সো তেন অতিরেকো হোতি, অধিকো হোতি, ৰিসেসো হোতি. তস্স ঞাণং পভিজ্জতি.
দ্ৰে পুগ্গলা পটিসম্ভিদপ্পত্তা, দ্ৰেপি পুব্বযোগসম্পন্না, দ্ৰেপি বহুস্সুতা, দ্ৰেপি দেসনাবহুলা – একো গরূপনিস্সিতো, একো ন গরূপনিস্সিতো. যো গরূপনিস্সিতো, সো তেন অতিরেকো হোতি, অধিকো হোতি, ৰিসেসো হোতি. তস্স ঞাণং পভিজ্জতি.
দ্ৰে পুগ্গলা পটিসম্ভিদপ্পত্তা, দ্ৰেপি পুব্বযোগসম্পন্না, দ্ৰেপি বহুস্সুতা, দ্ৰেপি দেসনাবহুলা, দ্ৰেপি গরূপনিস্সিতা – একো ৰিহারবহুলো, একো ন ৰিহারবহুলো. যো ৰিহারবহুলো, সো তেন অতিরেকো হোতি, অধিকো হোতি, ৰিসেসো হোতি. তস্স ঞাণং পভিজ্জতি.
দ্ৰে পুগ্গলা পটিসম্ভিদপ্পত্তা, দ্ৰেপি পুব্বযোগসম্পন্না, দ্ৰেপি বহুস্সুতা, দ্ৰেপি দেসনাবহুলা, দ্ৰেপি গরূপনিস্সিতা, দ্ৰেপি ৰিহারবহুলা – একো পচ্চৰেক্খণাবহুলো, একো ন পচ্চৰেক্খণাবহুলো. যো পচ্চৰেক্খণাবহুলো, সো তেন অতিরেকো হোতি, অধিকো হোতি, ৰিসেসো হোতি. তস্স ঞাণং পভিজ্জতি.
দ্ৰে পুগ্গলা পটিসম্ভিদপ্পত্তা, দ্ৰেপি পুব্বযোগসম্পন্না, দ্ৰেপি বহুস্সুতা, দ্ৰেপি দেসনাবহুলা, দ্ৰেপি গরূপনিস্সিতা, দ্ৰেপি ৰিহারবহুলা, দ্ৰেপি পচ্চৰেক্খণাবহুলা – একো সেখপটিসম্ভিদপ্পত্তো, একো অসেখপটিসম্ভিদপ্পত্তো. যো অসেখপটিসম্ভিদপ্পত্তো, সো তেন অতিরেকো হোতি, অধিকো হোতি, ৰিসেসো হোতি. তস্স ঞাণং পভিজ্জতি.
দ্ৰে পুগ্গলা পটিসম্ভিদপ্পত্তা, দ্ৰেপি পুব্বযোগসম্পন্না, দ্ৰেপি বহুস্সুতা, দ্ৰেপি দেসনাবহুলা, দ্ৰেপি গরূপনিস্সিতা, দ্ৰেপি ৰিহারবহুলা, দ্ৰেপি পচ্চৰেক্খণাবহুলা, দ্ৰেপি অসেখপটিসম্ভিদপ্পত্তা – একো সাৰকপারমিপ্পত্তো, একো ন সাৰকপারমিপ্পত্তো. যো সাৰকপারমিপ্পত্তো, সো তেন অতিরেকো হোতি, অধিকো হোতি, ৰিসেসো হোতি. তস্স ঞাণং পভিজ্জতি.
দ্ৰে পুগ্গলা পটিসম্ভিদপ্পত্তা, দ্ৰেপি পুব্বযোগসম্পন্না, দ্ৰেপি বহুস্সুতা, দ্ৰেপি দেসনাবহুলা, দ্ৰেপি গরূপনিস্সিতা, দ্ৰেপি ৰিহারবহুলা, দ্ৰেপি পচ্চৰেক্খণাবহুলা, দ্ৰেপি অসেখপটিসম্ভিদপ্পত্তা – একো সাৰকপারমিপ্পত্তো, একো পচ্চেকসম্বুদ্ধো. যো পচ্চেকসম্বুদ্ধো, সো তেন অতিরেকো হোতি, অধিকো হোতি, ৰিসেসো হোতি. তস্স ঞাণং পভিজ্জতি.
পচ্চেকবুদ্ধঞ্চ সদেৰকঞ্চ লোকং উপাদায তথাগতো অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো অগ্গো পটিসম্ভিদপ্পত্তো পঞ্ঞাপভেদকুসলো পভিন্নঞাণো অধিগতপটিসম্ভিদো চতুৰেসারজ্জপ্পত্তো দসবলধারী পুরিসাসভো পুরিসসীহো…পে… যেপি তে খত্তিযপণ্ডিতা ব্রাহ্মণপণ্ডিতা গহপতিপণ্ডিতা সমণপণ্ডিতা নিপুণা কতপরপ্পৰাদা ৰালৰেধিরূপা ৰোভিন্দন্তা মঞ্ঞে চরন্তি পঞ্ঞাগতেন দিট্ঠিগতানি, তে পঞ্হং অভিসঙ্খরিত্ৰা অভিসঙ্খরিত্ৰা তথাগতং উপসঙ্কমিত্ৰা পুচ্ছন্তি গূল়্হানি চ পটিচ্ছন্নানি চ. কথিতা ৰিসজ্জিতা চ তে পঞ্হা ভগৰতা হোন্তি নিদ্দিট্ঠকারণা, উপক্খিত্তকা চ তে ভগৰতো সম্পজ্জন্তি. অথ খো ভগৰা তত্থ অতিরোচতি, যদিদং পঞ্ঞাযাতি অগ্গো পটিসম্ভিদপ্পত্তোতি.
মহাপঞ্ঞাকথা নিট্ঠিতা.
২. ইদ্ধিকথা
৯. কা ইদ্ধি? কতি ইদ্ধিযো? ইদ্ধিযা কতি ভূমিযো, কতি পাদা, কতি পদানি, কতি মূলানি? কা ইদ্ধীতি? ইজ্ঝনট্ঠেন ইদ্ধি. কতি ইদ্ধিযোতি? দস ইদ্ধিযো. ইদ্ধিযা কতি ভূমিযোতি? ইদ্ধিযা চতস্সো ভূমিযো, চত্তারো পাদা, অট্ঠ পদানি, সোল়স মূলানি.
১০. কতমা দস ইদ্ধিযো? অধিট্ঠানা ইদ্ধি, ৰিকুব্বনা ইদ্ধি, মনোমযা ইদ্ধি, ঞাণৰিপ্ফারা ইদ্ধি, সমাধিৰিপ্ফারা ইদ্ধি, অরিযা ইদ্ধি, কম্মৰিপাকজা ইদ্ধি, পুঞ্ঞৰতো ইদ্ধি, ৰিজ্জামযা ইদ্ধি, তত্থ তত্থ সম্মা পযোগপচ্চযা [সম্মপ্পযোগপচ্চযা (স্যা. ক.)] ইজ্ঝনট্ঠেন ইদ্ধি.
ইদ্ধিযা কতমা চতস্সো ভূমিযো? ৰিৰেকজাভূমি পঠমং ঝানং, পীতিসুখভূমি দুতিযং ঝানং, উপেক্খাসুখভূমি ততিযং ঝানং, অদুক্খমসুখাভূমি চতুত্থং ঝানং. ইদ্ধিযা ইমা চতস্সো ভূমিযো ইদ্ধিলাভায ইদ্ধিপটিলাভায ইদ্ধিৰিকুব্বনতায ইদ্ধিৰিসৰিতায ইদ্ধিৰসীভাৰায ইদ্ধিৰেসারজ্জায সংৰত্তন্তীতি.
ইদ্ধিযা কতমে চত্তারো পাদা? ইধ ভিক্খু ছন্দসমাধিপধানসঙ্খারসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৰেতি, চিত্তসমাধিপধানসঙ্খারসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৰেতি, ৰীরিযসমাধিপধানসঙ্খারসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৰেতি, ৰীমংসাসমাধিপধানসঙ্খারসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৰেতি. ইদ্ধিযা ইমে চত্তারো পাদা ইদ্ধিলাভায ইদ্ধিপটিলাভায ইদ্ধিৰিকুব্বনতায ইদ্ধিৰিসৰিতায ইদ্ধিৰসীভাৰায ইদ্ধিৰেসারজ্জায সংৰত্তন্তীতি.
ইদ্ধিযা কতমানি অট্ঠ পদানি? ছন্দং চে ভিক্খু নিস্সায লভতি সমাধিং, লভতি চিত্তস্স একগ্গতং. ছন্দো ন সমাধি, সমাধি ন ছন্দো. অঞ্ঞো ছন্দো, অঞ্ঞো সমাধি. ৰীরিযং চে ভিক্খু নিস্সায লভতি সমাধিং, লভতি চিত্তস্স একগ্গতং. ৰীরিযং ন সমাধি, সমাধি ন ৰীরিযং. অঞ্ঞং ৰীরিযং, অঞ্ঞো সমাধি. চিত্তং চে ভিক্খু নিস্সায লভতি সমাধিং, লভতি চিত্তস্স একগ্গতং. চিত্তং ন সমাধি, সমাধি ন চিত্তং. অঞ্ঞং চিত্তং, অঞ্ঞো সমাধি. ৰীমংসং চে ভিক্খু নিস্সায লভতি সমাধিং, লভতি চিত্তস্স একগ্গতং. ৰীমংসা ন সমাধি, সমাধি ন ৰীমংসা. অঞ্ঞা ৰীমংসা, অঞ্ঞো সমাধি. ইদ্ধিযা ইমানি অট্ঠ পদানি ইদ্ধিলাভায ইদ্ধিপটিলাভায ইদ্ধিৰিকুব্বনতায ইদ্ধিৰিসৰিতায ইদ্ধিৰসীভাৰায ইদ্ধিৰেসারজ্জায সংৰত্তন্তীতি.
ইদ্ধিযা কতমানি সোল়স মূলানি? অনোনতং [অনোণতং (ক.)] চিত্তং কোসজ্জে ন ইঞ্জতীতি – আনেঞ্জং. অনুন্নতং [(অনুণ্ণতং (ক.)] চিত্তং উদ্ধচ্চে ন ইঞ্জতীতি – আনেঞ্জং. অনভিনতং চিত্তং রাগে ন ইঞ্জতীতি – আনেঞ্জং. অনপনতং চিত্তং ব্যাপাদে ন ইঞ্জতীতি – আনেঞ্জং. অনিস্সিতং চিত্তং দিট্ঠিযা ন ইঞ্জতীতি – আনেঞ্জং. অপ্পটিবদ্ধং চিত্তং ছন্দরাগে ন ইঞ্জতীতি – আনেঞ্জং. ৰিপ্পমুত্তং চিত্তং কামরাগে ন ইঞ্জতীতি – আনেঞ্জং. ৰিসঞ্ঞুত্তং চিত্তং কিলেসে ন ইঞ্জতীতি – আনেঞ্জং. ৰিমরিযাদিকতং চিত্তং কিলেসমরিযাদে ন ইঞ্জতীতি – আনেঞ্জং. একত্তগতং [একগ্গতং (স্যা.)] চিত্তং নানত্তকিলেসেহি [নানত্তকিলেসে (স্যা.)] ন ইঞ্জতীতি – আনেঞ্জং. সদ্ধায পরিগ্গহিতং চিত্তং অস্সদ্ধিযে ন ইঞ্জতীতি – আনেঞ্জং. ৰীরিযেন পরিগ্গহিতং চিত্তং কোসজ্জে ন ইঞ্জতীতি – আনেঞ্জং. সতিযা পরিগ্গহিতং চিত্তং পমাদে ন ইঞ্জতীতি – আনেঞ্জং. সমাধিনা পরিগ্গহিতং চিত্তং উদ্ধচ্চে ন ইঞ্জতীতি – আনেঞ্জং. পঞ্ঞায পরিগ্গহিতং চিত্তং অৰিজ্জায ন ইঞ্জতীতি – আনেঞ্জং. ওভাসগতং চিত্তং অৰিজ্জন্ধকারে ন ইঞ্জতীতি – আনেঞ্জং. ইদ্ধিযা ইমানি সোল়স মূলানি ইদ্ধিলাভায ইদ্ধিপটিলাভায ইদ্ধিৰিকুব্বনতায ইদ্ধিৰিসৰিতায ইদ্ধিৰসীভাৰায ইদ্ধিৰেসারজ্জায সংৰত্তন্তীতি.
দসইদ্ধিনিদ্দেসো
১০. কতমা অধিট্ঠানা ইদ্ধি? ইধ ভিক্খু অনেকৰিহিতং ইদ্ধিৰিধং পচ্চনুভোতি – একোপি হুত্ৰা বহুধা হোতি, বহুধাপি হুত্ৰা একো হোতি; আৰিভাৰং তিরোভাৰং; তিরোকুট্টং তিরোপাকারং তিরোপব্বতং অসজ্জমানো গচ্ছতি, সেয্যথাপি আকাসে. পথৰিযাপি উম্মুজ্জনিমুজ্জং করোতি, সেয্যথাপি উদকে. উদকেপি অভিজ্জমানে [অভিজ্জমানো (ক.) দী. নি. ১.২৩৮ পস্সিতব্বা] গচ্ছতি, সেয্যথাপি পথৰিযং. আকাসেপি পল্লঙ্কেন কমতি, সেয্যথাপি পক্খী সকুণো. ইমেপি চন্দিমসূরিযে এৰংমহিদ্ধিকে এৰংমহানুভাৰে পাণিনা পরামসতি পরিমজ্জতি. যাৰ ব্রহ্মলোকাপি কাযেন ৰসং ৰত্তেতীতি.
ইধাতি ইমিস্সা দিট্ঠিযা ইমিস্সা খন্তিযা ইমিস্সা রুচিযা ইমস্মিং আদাযে ইমস্মিং ধম্মে ইমস্মিং ৰিনযে ইমস্মিং ধম্মৰিনযে ইমস্মিং পাৰচনে ইমস্মিং ব্রহ্মচরিযে ইমস্মিং সত্থুসাসনে. তেন ৰুচ্চতি – ‘‘ইধা’’তি. ভিক্খূতি পুথুজ্জনকল্যাণকো ৰা হোতি ভিক্খু সেখো ৰা অরহা ৰা অকুপ্পধম্মো. অনেকৰিহিতং ইদ্ধিৰিধং পচ্চনুভোতীতি নানপ্পকারং ইদ্ধিৰিধং পচ্চনুভোতি. একোপি হুত্ৰা বহুধা হোতীতি পকতিযা একো বহুকং আৰজ্জতি, সতং ৰা সহস্সং ৰা সতসহস্সং ৰা আৰজ্জতি. আৰজ্জিত্ৰা ঞাণেন অধিট্ঠাতি – ‘‘বহুলো হোমী’’তি [হোতূতি (ক.)]. বহুলো হোতি. যথাযস্মা চূল়পন্থকো [চুল্লপন্থকো (স্যা.)] একোপি হুত্ৰা বহুধা হোতি, এৰমেৰং সো ইদ্ধিমা চেতোৰসিপ্পত্তো একোপি হুত্ৰা বহুধা হোতি. বহুধাপি হুত্ৰা একো হোতীতি পকতিযা বহুকো একং আৰজ্জতি; আৰজ্জিত্ৰা ঞাণেন অধিট্ঠাতি – ‘‘একো হোমী’’তি. একো হোতি. যথাযস্মা চূল়পন্থকো বহুধাপি হুত্ৰা একো হোতি, এৰমেৰং সো ইদ্ধিমা চেতোৰসিপ্পত্তো বহুধাপি হুত্ৰা একো হোতি.
১১. আৰিভাৰন্তি কেনচি অনাৰটং হোতি অপ্পটিচ্ছন্নং ৰিৰটং পাকটং. তিরোভাৰন্তি কেনচি আৰটং হোতি পটিচ্ছন্নং পিহিতং পটিকুজ্জিতং. তিরোকুট্টং তিরোপাকারং তিরোপব্বতং অসজ্জমানো গচ্ছতি, সেয্যথাপি আকাসেতি পকতিযা আকাসকসিণসমাপত্তিযা লাভী হোতি. তিরোকুট্টং তিরোপাকারং তিরোপব্বতং আৰজ্জতি. আৰজ্জিত্ৰা ঞাণেন অধিট্ঠাতি – ‘‘আকাসো হোতূ’’তি. আকাসো হোতি. তিরোকুট্টং তিরোপাকারং তিরোপব্বতং অসজ্জমানো গচ্ছতি. যথা মনুস্সা পকতিযা অনিদ্ধিমন্তো কেনচি অনাৰটে অপরিক্খিত্তে অসজ্জমানা গচ্ছন্তি, এৰমেৰং সো ইদ্ধিমা চেতোৰসিপ্পত্তো তিরোকুট্টং তিরোপাকারং তিরোপব্বতং অসজ্জমানো গচ্ছতি, সেয্যথাপি আকাসে.
পথৰিযাপি উম্মুজ্জনিমুজ্জং করোতি, সেয্যথাপি উদকেতি পকতিযা আপোকসিণসমাপত্তিযা লাভী হোতি. পথৰিং আৰজ্জতি. আৰজ্জিত্ৰা ঞাণেন অধিট্ঠাতি – ‘‘উদকং হোতূ’’তি. উদকং হোতি. সো পথৰিযা উম্মুজ্জনিমুজ্জং করোতি. যথা মনুস্সা পকতিযা অনিদ্ধিমন্তো উদকে উম্মুজ্জনিমুজ্জং করোন্তি, এৰমেৰং সো ইদ্ধিমা চেতোৰসিপ্পত্তো পথৰিযা উম্মুজ্জনিমুজ্জং করোতি, সেয্যথাপি উদকে.
উদকেপি অভিজ্জমানে গচ্ছতি, সেয্যথাপি পথৰিযন্তি পকতিযা পথৰীকসিণসমাপত্তিযা লাভী হোতি. উদকং আৰজ্জতি. আৰজ্জিত্ৰা ঞাণেন অধিট্ঠাতি – ‘‘পথৰী হোতূ’’তি. পথৰী হোতি. সো অভিজ্জমানে উদকে গচ্ছতি. যথা মনুস্সা পকতিযা অনিদ্ধিমন্তো অভিজ্জমানায পথৰিযা গচ্ছন্তি, এৰমেৰং সো ইদ্ধিমা চেতোৰসিপ্পত্তো অভিজ্জমানে উদকে গচ্ছতি, সেয্যথাপি পথৰিযং.
আকাসেপি পল্লঙ্কেন কমতি, সেয্যথাপি পক্খী সকুণোতি পকতিযা পথৰীকসিণসমাপত্তিযা লাভী হোতি. আকাসং আৰজ্জতি. আৰজ্জিত্ৰা ঞাণেন অধিট্ঠাতি – ‘‘পথৰী হোতূ’’তি. পথৰী হোতি. সো আকাসে অন্তলিক্খে চঙ্কমতিপি তিট্ঠতিপি নিসীদতিপি সেয্যম্পি কপ্পেতি. যথা মনুস্সা পকতিযা অনিদ্ধিমন্তো পথৰিযা চঙ্কমন্তিপি তিট্ঠন্তিপি নিসীদন্তিপি সেয্যম্পি কপ্পেন্তি, এৰমেৰং সো ইদ্ধিমা চেতোৰসিপ্পত্তো আকাসে অন্তলিক্খে চঙ্কমতিপি তিট্ঠতিপি নিসীদতিপি সেয্যম্পি কপ্পেতি, সেয্যথাপি পক্খী সকুণো.
১২. ইমেপি চন্দিমসূরিযে এৰংমহিদ্ধিকে এৰংমহানুভাৰে পাণিনা পরামসতি পরিমজ্জতীতি ইধ সো ইদ্ধিমা চেতোৰসিপ্পত্তো নিসিন্নকো ৰা নিপন্নকো ৰা চন্দিমসূরিযে আৰজ্জতি. আৰজ্জিত্ৰা ঞাণেন অধিট্ঠাতি – ‘‘হত্থপাসে হোতূ’’তি. হত্থপাসে হোতি. সো নিসিন্নকো ৰা নিপন্নকো ৰা চন্দিমসূরিযে পাণিনা আমসতি পরামসতি পরিমজ্জতি. যথা মনুস্সা পকতিযা অনিদ্ধিমন্তো কিঞ্চিদেৰ রূপগতং হত্থপাসে আমসন্তি পরামসন্তি পরিমজ্জন্তি, এৰমেৰং সো ইদ্ধিমা চেতোৰসিপ্পত্তো নিসিন্নকো ৰা নিপন্নকো ৰা চন্দিমসূরিযে পাণিনা আমসতি পরামসতি পরিমজ্জতি.
যাৰ ব্রহ্মলোকাপি কাযেন ৰসং ৰত্তেতীতি সচে সো ইদ্ধিমা চেতোৰসিপ্পত্তো ব্রহ্মলোকং গন্তুকামো হোতি, দূরেপি সন্তিকে অধিট্ঠাতি – ‘‘সন্তিকে হোতূ’’তি. সন্তিকে হোতি. সন্তিকেপি দূরে অধিট্ঠাতি – ‘‘দূরে হোতূ’’তি. দূরে হোতি. বহুকম্পি থোকং অধিট্ঠাতি – ‘‘থোকং হোতূ’’তি. থোকং হোতি. থোকম্পি বহুকং অধিট্ঠাতি – ‘‘বহুকং হোতূ’’তি. বহুকং হোতি. দিব্বেন চক্খুনা তস্স ব্রহ্মুনো রূপং পস্সতি. দিব্বায সোতধাতুযা তস্স ব্রহ্মুনো সদ্দং সুণাতি. চেতোপরিযঞাণেন তস্স ব্রহ্মুনো চিত্তং পজানাতি. সচে সো ইদ্ধিমা চেতোৰসিপ্পত্তো দিস্সমানেন কাযেন ব্রহ্মলোকং গন্তুকামো হোতি, কাযৰসেন চিত্তং পরিণামেতি, কাযৰসেন চিত্তং অধিট্ঠাতি. কাযৰসেন চিত্তং পরিণামেত্ৰা, কাযৰসেন চিত্তং অধিট্ঠহিত্ৰা, সুখসঞ্ঞঞ্চ লহুসঞ্ঞঞ্চ ওক্কমিত্ৰা দিস্সমানেন কাযেন ব্রহ্মলোকং গচ্ছতি. সচে সো ইদ্ধিমা চেতোৰসিপ্পত্তো অদিস্সমানেন কাযেন ব্রহ্মলোকং গন্তুকামো হোতি, চিত্তৰসেন কাযং পরিণামেতি, চিত্তৰসেন কাযং অধিট্ঠাতি. চিত্তৰসেন কাযং পরিণামেত্ৰা, চিত্তৰসেন কাযং অধিট্ঠহিত্ৰা সুখসঞ্ঞঞ্চ লহুসঞ্ঞঞ্চ ওক্কমিত্ৰা অদিস্সমানেন কাযেন ব্রহ্মলোকং গচ্ছতি. সো তস্স ব্রহ্মুনো পুরতো রূপিং [রূপং (স্যা. ক.) দী. নি. ১.২৩৬ পস্সিতব্বা] অভিনিম্মিনাতি মনোমযং সব্বঙ্গপচ্চঙ্গিং [সব্বঙ্গপচ্চঙ্গং (স্যা. ক.)] অহীনিন্দ্রিযং. সচে সো ইদ্ধিমা চঙ্কমতি, নিম্মিতোপি তত্থ চঙ্কমতি. সচে সো ইদ্ধিমা তিট্ঠতি, নিম্মিতোপি তত্থ তিট্ঠতি. সচে সো ইদ্ধিমা নিসীদতি, নিম্মিতোপি তত্থ নিসীদতি. সচে সো ইদ্ধিমা সেয্যং কপ্পেতি, নিম্মিতোপি তত্থ সেয্যং কপ্পেতি. সচে সো ইদ্ধিমা ধূমাযতি, নিম্মিতোপি তত্থ ধূমাযতি. সচে সো ইদ্ধিমা পজ্জলতি, নিম্মিতোপি তত্থ পজ্জলতি. সচে সো ইদ্ধিমা ধম্মং ভাসতি, নিম্মিতোপি তত্থ ধম্মং ভাসতি. সচে সো ইদ্ধিমা পঞ্হং পুচ্ছতি, নিম্মিতোপি তত্থ পঞ্হং পুচ্ছতি. সচে সো ইদ্ধিমা পঞ্হং পুট্ঠো ৰিসজ্জেতি, নিম্মিতোপি তত্থ পঞ্হং পুট্ঠো ৰিসজ্জেতি. সচে সো ইদ্ধিমা তেন ব্রহ্মুনা সদ্ধিং সন্তিট্ঠতি সল্লপতি সাকচ্ছং সমাপজ্জতি, নিম্মিতোপি তত্থ তেন ব্রহ্মুনা সদ্ধিং সন্তিট্ঠতি সল্লপতি সাকচ্ছং সমাপজ্জতি. যঞ্ঞদেৰ সো ইদ্ধিমা করোতি, তং তদেৰ হি সো নিম্মিতো করোতীতি – অযং অধিট্ঠানা ইদ্ধি.
১৩. কতমা ৰিকুব্বনা ইদ্ধি? সিখিস্স ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স অভিভূ নাম সাৰকো ব্রহ্মলোকে ঠিতো সহস্সিলোকধাতুং [সহস্সীলোকধাতুং (স্যা.) ৰত্থু সং. নি. ১.১৮৫] সরেন ৰিঞ্ঞাপেসি. সো দিস্সমানেনপি কাযেন ধম্মং দেসেসি; অদিস্সমানেনপি কাযেন ধম্মং দেসেসি; দিস্সমানেনপি হেট্ঠিমেন উপড্ঢকাযেন অদিস্সমানেনপি উপরিমেন উপড্ঢকাযেন ধম্মং দেসেসি. দিস্সমানেনপি উপরিমেন উপড্ঢকাযেন, অদিস্সমানেনপি হেট্ঠিমেন উপড্ঢকাযেন ধম্মং দেসেসি. সো পকতিৰণ্ণং ৰিজহিত্ৰা কুমারকৰণ্ণং ৰা দস্সেতি, নাগৰণ্ণং ৰা দস্সেতি, সুপণ্ণৰণ্ণং ৰা দস্সেতি, যক্খৰণ্ণং ৰা দস্সেতি, ইন্দৰণ্ণং ৰা [অসুরৰণ্ণং ৰা দস্সেতি, ইন্দৰণ্ণং ৰা (স্যা.)] দস্সেতি, দেৰৰণ্ণং ৰা দস্সেতি, ব্রহ্মৰণ্ণং ৰা দস্সেতি, সমুদ্দৰণ্ণং ৰা দস্সেতি, পব্বতৰণ্ণং ৰা দস্সেতি, ৰনৰণ্ণং ৰা দস্সেতি, সীহৰণ্ণং ৰা দস্সেতি, ব্যগ্ঘৰণ্ণং ৰা দস্সেতি, দীপিৰণ্ণং ৰা দস্সেতি, হত্থিম্পি দস্সেতি, অস্সম্পি দস্সেতি, রথম্পি দস্সেতি, পত্তিম্পি দস্সেতি, ৰিৰিধম্পি সেনাব্যূহং দস্সেতীতি – অযং ৰিকুব্বনা ইদ্ধি.
১৪. কতমা মনোমযা ইদ্ধি? ইধ ভিক্খু ইমম্হা কাযা অঞ্ঞং কাযং অভিনিম্মিনাতি রূপিং মনোমযং সব্বঙ্গপচ্চঙ্গিং অহীনিন্দ্রিযং. সেয্যথাপি পুরিসো মুঞ্জম্হা ঈসিকং পৰাহেয্য. তস্স এৰমস্স – ‘‘অযং মুঞ্জো, অযং ঈসিকা. অঞ্ঞো মুঞ্জো, অঞ্ঞা ঈসিকা. মুঞ্জম্হা ত্ৰেৰ ঈসিকা পৰাল়্হা’’তি. সেয্যথা ৰা পন পুরিসো অসিং কোসিযা পৰাহেয্য. তস্স এৰমস্স – ‘‘অযং অসি, অযং কোসি. অঞ্ঞো অসি, অঞ্ঞা কোসি. কোসিযা ত্ৰেৰ অসি পৰাল়্হো’’তি. সেয্যথা ৰা পন পুরিসো অহিং করণ্ডা উদ্ধরেয্য. তস্স এৰমস্স – ‘‘অযং অহি, অযং করণ্ডো. অঞ্ঞো অহি, অঞ্ঞো করণ্ডো. করণ্ডা ত্ৰেৰ অহি উব্ভতো’’তি. এৰমেৰং ভিক্খু ইমম্হা কাযা অঞ্ঞং কাযং অভিনিম্মিনাতি রূপিং মনোমযং সব্বঙ্গপচ্চঙ্গিং অহীনিন্দ্রিযং. অযং মনোমযা ইদ্ধি.
১৫. কতমা ঞাণৰিপ্ফারা ইদ্ধি? অনিচ্চানুপস্সনা নিচ্চসঞ্ঞায পহানট্ঠো ইজ্ঝতীতি – ঞাণৰিপ্ফারা ইদ্ধি. দুক্খানুপস্সনা সুখসঞ্ঞায… অনত্তানুপস্সনা অত্তসঞ্ঞায… নিব্বিদানুপস্সনায নন্দিযা… ৰিরাগানুপস্সনায রাগস্স… নিরোধানুপস্সনায সমুদযস্স… পটিনিস্সগ্গানুপস্সনায আদানস্স পহানট্ঠো ইজ্ঝতীতি – ঞাণৰিপ্ফারা ইদ্ধি. আযস্মতো বাকুলস্স ঞাণৰিপ্ফারা ইদ্ধি, আযস্মতো সংকিচ্চস্স ঞাণৰিপ্ফারা ইদ্ধি, আযস্মতো ভূতপালস্স ঞাণৰিপ্ফারা ইদ্ধি. অযং ঞাণৰিপ্ফারা ইদ্ধি.
১৬. কতমা সমাধিৰিপ্ফারা ইদ্ধি? পঠমেন ঝানেন নীৰরণানং পহানট্ঠো ইজ্ঝতীতি – সমাধিৰিপ্ফারা ইদ্ধি. দুতিযেন ঝানেন ৰিতক্কৰিচারানং পহানট্ঠো ইজ্ঝতীতি – সমাধিৰিপ্ফারা ইদ্ধি. ততিযেন ঝানেন পীতিযা পহানট্ঠো ইজ্ঝতীতি…পে… চতুত্থেন ঝানেন সুখদুক্খানং পহানট্ঠো ইজ্ঝতীতি…পে… আকাসানঞ্চাযতনসমাপত্তিযা রূপসঞ্ঞায পটিঘসঞ্ঞায নানত্তসঞ্ঞায পহানট্ঠো ইজ্ঝতীতি…পে… ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসমাপত্তিযা আকাসানঞ্চাযতনসঞ্ঞায পহানট্ঠো ইজ্ঝতীতি…পে… আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তিযা ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসঞ্ঞায পহানট্ঠো ইজ্ঝতীতি…পে… নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তিযা আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞায পহানট্ঠো ইজ্ঝতীতি – সমাধিৰিপ্ফারা ইদ্ধি. আযস্মতো সারিপুত্তস্স সমাধিৰিপ্ফারা ইদ্ধি, আযস্মতো সঞ্জীৰস্স সমাধিৰিপ্ফারা ইদ্ধি, আযস্মতো খাণুকোণ্ডঞ্ঞস্স সমাধিৰিপ্ফারা ইদ্ধি, উত্তরায উপাসিকায সমাধিৰিপ্ফারা ইদ্ধি, সামাৰতিযা উপাসিকায সমাধিৰিপ্ফারা ইদ্ধি. অযং সমাধিৰিপ্ফারা ইদ্ধি.
১৭. কতমা অরিযা ইদ্ধি? ইধ ভিক্খু [ম. নি. ৩.৪৬২ পস্সিতব্বা] সচে আকঙ্খতি – ‘‘পটিকূলে অপ্পটিকূলসঞ্ঞী ৰিহরেয্য’’ন্তি, অপ্পটিকূলসঞ্ঞী তত্থ ৰিহরতি. সচে আকঙ্খতি – ‘‘অপ্পটিকূলে পটিকূলসঞ্ঞী ৰিহরেয্য’’ন্তি, পটিকূলসঞ্ঞী তত্থ ৰিহরতি. সচে আকঙ্খতি – ‘‘পটিকূলে চ অপ্পটিকূলে চ অপ্পটিকূলসঞ্ঞী ৰিহরেয্য’’ন্তি, অপ্পটিকূলসঞ্ঞী তত্থ ৰিহরতি. সচে আকঙ্খতি – ‘‘অপ্পটিকূলে চ পটিকূলে চ পটিকূলসঞ্ঞী ৰিহরেয্য’’ন্তি, পটিকূলসঞ্ঞী তত্থ ৰিহরতি. সচে আকঙ্খতি – ‘‘পটিকূলে চ অপ্পটিকূলে চ তদুভযং অভিনিৰজ্জেত্ৰা উপেক্খকো ৰিহরেয্যং সতো সম্পজানো’’তি, উপেক্খকো তত্থ ৰিহরতি সতো সম্পজানো.
কথং পটিকূলে অপ্পটিকূলসঞ্ঞী ৰিহরতি? অনিট্ঠস্মিং ৰত্থুস্মিং মেত্তায ৰা ফরতি, ধাতুতো ৰা উপসংহরতি. এৰং পটিকূলে অপ্পটিকূলসঞ্ঞী ৰিহরতি.
কথং অপ্পটিকূলে পটিকূলসঞ্ঞী ৰিহরতি? ইট্ঠস্মিং ৰত্থুস্মিং অসুভায ৰা ফরতি, অনিচ্চতো ৰা উপসংহরতি. এৰং অপ্পটিকূলে পটিকূলসঞ্ঞী ৰিহরতি.
কথং পটিকূলে চ অপ্পটিকূলে চ অপ্পটিকূলসঞ্ঞী ৰিহরতি? অনিট্ঠস্মিঞ্চ ইট্ঠস্মিঞ্চ ৰত্থুস্মিং মেত্তায ৰা ফরতি, ধাতুতো ৰা উপসংহরতি. এৰং পটিকূলে চ অপ্পটিকূলে চ অপ্পটিকূলসঞ্ঞী ৰিহরতি.
কথং অপ্পটিকূলে চ পটিকূলে চ পটিকূলসঞ্ঞী ৰিহরতি? ইট্ঠস্মিঞ্চ অনিট্ঠস্মিঞ্চ ৰত্থুস্মিং অসুভায ৰা ফরতি, অনিচ্চতো ৰা উপসংহরতি. এৰং অপ্পটিকূলে চ পটিকূলে চ পটিকূলসঞ্ঞী ৰিহরতি.
কথং পটিকূলে চ অপ্পটিকূলে চ তদুভযং অভিনিৰজ্জেত্ৰা উপেক্খকো ৰিহরতি সতো সম্পজানো? ইধ ভিক্খু চক্খুনা রূপং দিস্ৰা নেৰ সুমনো হোতি ন দুম্মনো, উপেক্খকো ৰিহরতি সতো সম্পজানো. সোতেন সদ্দং সুত্ৰা…পে… ঘানেন গন্ধং ঘাযিত্ৰা… জিৰ্হায রসং সাযিত্ৰা… কাযেন ফোট্ঠব্বং ফুসিত্ৰা… মনসা ধম্মং ৰিঞ্ঞায নেৰ সুমনো হোতি ন দুম্মনো, উপেক্খকো ৰিহরতি সতো সম্পজানো. এৰং পটিকূলে চ অপ্পটিকূলে চ তদুভযং অভিনিৰজ্জেত্ৰা উপেক্খকো ৰিহরতি সতো সম্পজানো. অযং অরিযা ইদ্ধি.
১৮. কতমা কম্মৰিপাকজা ইদ্ধি? সব্বেসং পক্খীনং, সব্বেসং দেৰানং, একচ্চানং মনুস্সানং, একচ্চানং ৰিনিপাতিকানং. অযং কম্মৰিপাকজা ইদ্ধি.
কতমা পুঞ্ঞৰতো ইদ্ধি? রাজা চক্কৰত্তী [চক্কৰত্তি (স্যা.)] ৰেহাসং গচ্ছতি সদ্ধিং চতুরঙ্গিনিযা সেনায, অন্তমসো অস্সবন্ধগোপুরিসে [অস্সবন্ধগোপকে পুরিসে (স্যা.)] উপাদায. জোতিকস্স গহপতিস্স পুঞ্ঞৰতো ইদ্ধি, জটিলস্স গহপতিস্স পুঞ্ঞৰতো ইদ্ধি, মেণ্ডকস্স গহপতিস্স পুঞ্ঞৰতো ইদ্ধি, ঘোসিতস্স গহপতিস্স পুঞ্ঞৰতো ইদ্ধি, পঞ্চন্নং মহাপুঞ্ঞানং পুঞ্ঞৰতো ইদ্ধি. অযং পুঞ্ঞৰতো ইদ্ধি.
কতমা ৰিজ্জামযা ইদ্ধি? ৰিজ্জাধরা ৰিজ্জং পরিজপ্পেত্ৰা ৰেহাসং গচ্ছন্তি, আকাসে অন্তলিক্খে হত্থিম্পি দস্সেন্তি, অস্সম্পি দস্সেন্তি, রথম্পি দস্সেন্তি, পত্তিম্পি দস্সেন্তি, ৰিৰিধম্পি সেনাব্যূহং দস্সেন্তি. অযং ৰিজ্জামযা ইদ্ধি.
কথং তত্থ তত্থ সম্মা পযোগপচ্চযা ইজ্ঝনট্ঠেন ইদ্ধি? নেক্খম্মেন কামচ্ছন্দস্স পহানট্ঠো ইজ্ঝতীতি – তত্থ তত্থ সম্মা পযোগপচ্চযা ইজ্ঝনট্ঠেন ইদ্ধি. অব্যাপাদেন ব্যাপাদস্স পহানট্ঠো ইজ্ঝতীতি – তত্থ তত্থ সম্মা পযোগপচ্চযা ইজ্ঝনট্ঠেন ইদ্ধি…পে… অরহত্তমগ্গেন সব্বকিলেসানং পহানট্ঠো ইজ্ঝতীতি – তত্থ তত্থ সম্মা পযোগপচ্চযা ইজ্ঝনট্ঠেন ইদ্ধি. এৰং তত্থ তত্থ সম্মা পযোগপচ্চযা ইজ্ঝনট্ঠেন ইদ্ধি. ইমা দস ইদ্ধিযো.
ইদ্ধিকথা নিট্ঠিতা.
৩. অভিসমযকথা
১৯. অভিসমযোতি. কেন অভিসমেতি? চিত্তেন অভিসমেতি.
হঞ্চি চিত্তেন অভিসমেতি, তেন হি অঞ্ঞাণী অভিসমেতি? ন অঞ্ঞাণী অভিসমেতি. ঞাণেন অভিসমেতি.
হঞ্চি ঞাণেন অভিসমেতি, তেন হি অচিত্তেন চ ঞাণেন চ অচিত্তকো [তেন হি অচিত্তকো (স্যা.)] অভিসমেতি? ন অচিত্তকো অভিসমেতি. চিত্তেন চ ঞাণেন চ অভিসমেতি.
হঞ্চি চিত্তেন চ ঞাণেন চ অভিসমেতি, তেন হি কামাৰচরচিত্তেন চ ঞাণেন চ অভিসমেতি? ন কামাৰচরচিত্তেন চ ঞাণেন চ অভিসমেতি.
তেন হি রূপাৰচরচিত্তেন চ ঞাণেন চ অভিসমেতি? ন রূপাৰচরচিত্তেন চ ঞাণেন চ অভিসমেতি.
তেন হি অরূপাৰচরচিত্তেন চ ঞাণেন চ অভিসমেতি? ন অরূপাৰচরচিত্তেন চ ঞাণেন চ অভিসমেতি.
তেন হি কম্মস্সকতচিত্তেন চ ঞাণেন চ অভিসমেতি? ন কম্মস্সকতচিত্তেন চ ঞাণেন চ অভিসমেতি.
তেন হি সচ্চানুলোমিকচিত্তেন চ ঞাণেন চ অভিসমেতি? ন সচ্চানুলোমিকচিত্তেন চ ঞাণেন চ অভিসমেতি.
তেন হি অতীতচিত্তেন চ ঞাণেন চ অভিসমেতি? ন অতীতচিত্তেন চ ঞাণেন চ অভিসমেতি.
তেন হি অনাগতচিত্তেন চ ঞাণেন চ অভিসমেতি? ন অনাগতচিত্তেন চ ঞাণেন চ অভিসমেতি.
তেন হি পচ্চুপ্পন্নলোকিযচিত্তেন চ ঞাণেন চ অভিসমেতি? ন পচ্চুপ্পন্নলোকিযচিত্তেন চ ঞাণেন চ অভিসমেতি. লোকুত্তরমগ্গক্খণে পচ্চুপ্পন্নচিত্তেন চ ঞাণেন চ অভিসমেতি.
কথং লোকুত্তরমগ্গক্খণে পচ্চুপ্পন্নচিত্তেন চ ঞাণেন চ অভিসমেতি? লোকুত্তরমগ্গক্খণে উপ্পাদাধিপতেয্যং চিত্তং ঞাণস্স হেতু পচ্চযো চ. তংসম্পযুত্তং নিরোধগোচরং দস্সনাধিপতেয্যং ঞাণং চিত্তস্স হেতু পচ্চযো চ. তংসম্পযুত্তং ঞাণং নিরোধগোচরং. এৰং লোকুত্তরমগ্গক্খণে পচ্চুপ্পন্নচিত্তেন চ ঞাণেন চ অভিসমেতি.
২০. কিং নু এত্তকোযেৰ অভিসমযোতি? ন হি.লোকুত্তরমগ্গক্খণে দস্সনাভিসমযো সম্মাদিট্ঠি, অভিনিরোপনাভিসমযো সম্মাসঙ্কপ্পো, পরিগ্গহাভিসমযো সম্মাৰাচা, সমুট্ঠানাভিসমযো সম্মাকম্মন্তো, ৰোদানাভিসমযো সম্মাআজীৰো, পগ্গহাভিসমযো সম্মাৰাযামো, উপট্ঠানাভিসমযো সম্মাসতি, অৰিক্খেপাভিসমযো সম্মাসমাধি; উপট্ঠানাভিসমযো সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো, পৰিচযাভিসমযো ধম্মৰিচযসম্বোজ্ঝঙ্গো, পগ্গহাভিসমযো ৰীরিযসম্বোজ্ঝঙ্গো, ফরণাভিসমযো পীতিসম্বোজ্ঝঙ্গো, উপসমাভিসমযো পস্সদ্ধিসম্বোজ্ঝঙ্গো, অৰিক্খেপাভিসমযো সমাধিসম্বোজ্ঝঙ্গো, পটিসঙ্খানাভিসমযো উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গো; অস্সদ্ধিযে অকম্পিযাভিসমযো সদ্ধাবলং, কোসজ্জে অকম্পিযাভিসমযো ৰীরিযবলং, পমাদে অকম্পিযাভিসমযো সতিবলং, উদ্ধচ্চে অকম্পিযাভিসমযো সমাধিবলং, অৰিজ্জায অকম্পিযাভিসমযো পঞ্ঞাবলং; অধিমোক্খাভিসমযো সদ্ধিন্দ্রিযং, পগ্গহাভিসমযো ৰীরিযিন্দ্রিযং, উপট্ঠানাভিসমযো সতিন্দ্রিযং, অৰিক্খেপাভিসমযো সমাধিন্দ্রিযং, দস্সনাভিসমযো পঞ্ঞিন্দ্রিযং. আধিপতেয্যট্ঠেন ইন্দ্রিযাভিসমযো, অকম্পিযট্ঠেন বলাভিসমযো, নিয্যানট্ঠেন বোজ্ঝঙ্গাভিসমযো, হেতুট্ঠেন মগ্গাভিসমযো, উপট্ঠানট্ঠেন সতিপট্ঠানাভিসমযো, পদহট্ঠেন সম্মপ্পধানাভিসমযো, ইজ্ঝনট্ঠেন ইদ্ধিপাদাভিসমযো, তথট্ঠেন সচ্চাভিসমযো, অৰিক্খেপট্ঠেন সমথাভিসমযো, অনুপস্সনট্ঠেন ৰিপস্সনাভিসমযো, একরসট্ঠেন সমথৰিপস্সনাভিসমযো, অনতিৰত্তনট্ঠেন যুগনদ্ধাভিসমযো, সংৰরট্ঠেন সীলৰিসুদ্ধিঅভিসমযো, অৰিক্খেপট্ঠেন ৰিসুদ্ধিঅভিসমযো, দস্সনট্ঠেন দিট্ঠিৰিসুদ্ধিঅভিসমযো, মুত্তট্ঠেন ৰিমোক্খাভিসমযো, পটিৰেধট্ঠেন ৰিজ্জাভিসমযো, পরিচ্চাগট্ঠেন ৰিমুত্তিঅভিসমযো, সমুচ্ছেদট্ঠেন খযে ঞাণং অভিসমযো. ছন্দো মূলট্ঠেন অভিসমযো, মনসিকারো সমুট্ঠানট্ঠেন অভিসমযো, ফস্সো সমোধানট্ঠেন অভিসমযো, ৰেদনা সমোসরণট্ঠেন অভিসমযো, সমাধি পমুখট্ঠেন অভিসমযো, সতি আধিপতেয্যট্ঠেন অভিসমযো, পঞ্ঞা ততুত্তরট্ঠেন অভিসমযো, ৰিমুত্তি সারট্ঠেন অভিসমযো, অমতোগধং নিব্বানং পরিযোসানট্ঠেন অভিসমযো.
২১. কিং নু এত্তকোযেৰ অভিসমযোতি? ন হি. সোতাপত্তিমগ্গক্খণে দস্সনাভিসমযো সম্মাদিট্ঠি…পে… অমতোগধং নিব্বানং পরিযোসানট্ঠেন অভিসমযো.
কিং নু এত্তকোযেৰ অভিসমযোতি? ন হি. সোতাপত্তিফলক্খণে দস্সনাভিসমযো সম্মাদিট্ঠি…পে… পটিপ্পস্সদ্ধট্ঠেন অনুপ্পাদে ঞাণং অভিসমযো. ছন্দো মূলট্ঠেন অভিসমযো…পে… অমতোগধং ৫ নিব্বানং পরিযোসানট্ঠেন অভিসমযো.
কিং নু এত্তকোযেৰ অভিসমযোতি?
ন হি. সকদাগামিমগ্গক্খণে…পে… সকদাগামিফলক্খণে… অনাগামিমগ্গক্খণে… অনাগামিফলক্খণে… অরহত্তমগ্গক্খণে…পে… অরহত্তফলক্খণে দস্সনাভিসমযো সম্মাদিট্ঠি, অভিনিরোপনাভিসমযো সম্মাসঙ্কপ্পো…পে… পটিপ্পস্সদ্ধট্ঠেন অনুপ্পাদে ঞাণং অভিসমযো. ছন্দো মূলট্ঠেন অভিসমযো…পে… অমতোগধং নিব্বানং পরিযোসানট্ঠেন অভিসমযো.
য্ৰাযং [স্যাযং (স্যা. পী.)] কিলেসে পজহতি, অতীতে কিলেসে পজহতি…পে… অনাগতে কিলেসে পজহতি, পচ্চুপ্পন্নে কিলেসে পজহতি, অতীতে কিলেসে পজহতীতি. হঞ্চি অতীতে কিলেসে পজহতি, তেন হি খীণং খেপেতি, নিরুদ্ধং নিরোধেতি, ৰিগতং ৰিগমেতি, অত্থঙ্গতং অত্থঙ্গমেতি, অতীতং যং ন অত্থি তং পজহতীতি? ন অতীতে কিলেসে পজহতীতি. অনাগতে কিলেসে পজহতীতি. হঞ্চি অনাগতে কিলেসে পজহতি, তেন হি অজাতং পজহতি, অনিব্বত্তং পজহতি, অনুপ্পন্নং পজহতি, অপাতুভূতং পজহতি, অনাগতং যং ন অত্থি তং পজহতীতি? ন অনাগতে কিলেসে পজহতীতি. পচ্চুপ্পন্নে কিলেসে পজহতীতি. হঞ্চি পচ্চুপ্পন্নে কিলেসে পজহতি, তেন হি রত্তো রাগং পজহতি, দুট্ঠো দোসং পজহতি, মূল়্হো মোহং পজহতি, ৰিনিবদ্ধো মানং পজহতি, পরামট্ঠো দিট্ঠিং পজহতি,
ৰিক্খেপগতো উদ্ধচ্চং পজহতি, অনিট্ঠঙ্গতো ৰিচিকিচ্ছং পজহতি, থামগতো অনুসযং পজহতি, কণ্হসুক্কধম্মা যুগনদ্ধা সমমেৰ ৰত্তন্তি, সংকিলেসিকা [তংসংকিলেসিকা (স্যা. ক.)] মগ্গভাৰনা হোতি?
ন হি অতীতে কিলেসে পজহতি, ন অনাগতে কিলেসে পজহতি, ন পচ্চুপ্পন্নে কিলেসে পজহতীতি. হঞ্চি ন অতীতে কিলেসে পজহতি, ন অনাগতে…পে… ন পচ্চুপ্পন্নে কিলেসে পজহতি, তেন হি নত্থি মগ্গভাৰনা, নত্থি ফলসচ্ছিকিরিযা, নত্থি কিলেসপ্পহানং, নত্থি ধম্মাভিসমযোতি? অত্থি মগ্গভাৰনা, অত্থি ফলসচ্ছিকিরিযা, অত্থি কিলেসপ্পহানং, অত্থি ধম্মাভিসমযো. যথা কথং ৰিয? সেয্যথাপি তরুণো রুক্খো অজাতফলো. তমেনং পুরিসো মূলং ছিন্দেয্য. যে তস্স রুক্খস্স অজাতফলা, তে অজাতাযেৰ ন জাযন্তি, অনিব্বত্তাযেৰ ন নিব্বত্তন্তি, অনুপ্পন্নাযেৰ ন উপ্পজ্জন্তি, অপাতুভূতাযেৰ ন পাতুভৰন্তি. এৰমেৰং উপ্পাদো হেতু, উপ্পাদো পচ্চযো কিলেসানং নিব্বত্তিযাতি. উপ্পাদে আদীনৰং দিস্ৰা অনুপ্পাদে চিত্তং পক্খন্দতি. অনুপ্পাদে চিত্তস্স পক্খন্দত্তা যে উপ্পাদপচ্চযা কিলেসা নিব্বত্তেয্যুং, তে অজাতাযেৰ ন জাযন্তি, অনিব্বত্তাযেৰ ন নিব্বত্তন্তি, অনুপ্পন্নাযেৰ ন উপ্পজ্জন্তি, অপাতুভূতাযেৰ ন পাতুভৰন্তি. এৰং হেতুনিরোধা দুক্খনিরোধো. পৰত্তং হেতু, নিমিত্তং হেতু, আযূহনা হেতু. আযূহনা পচ্চযো কিলেসানং নিব্বত্তিযাতি. আযূহনে আদীনৰং দিস্ৰা অনাযূহনে চিত্তং পক্খন্দতি. অনাযূহনে চিত্তস্স পক্খন্দত্তা, যে আযূহনপচ্চযা কিলেসা নিব্বত্তেয্যুং, তে অজাতাযেৰ ন জাযন্তি, অনিব্বত্তাযেৰ ন নিব্বত্তন্তি, অনুপ্পন্নাযেৰ ন উপ্পজ্জন্তি, অপাতুভূতাযেৰ ন পাতুভৰন্তি. এৰং হেতুনিরোধা দুক্খনিরোধো. এৰং অত্থি মগ্গভাৰনা, অত্থি ফলসচ্ছিকিরিযা, অত্থি কিলেসপ্পহানং, অত্থি ধম্মাভিসমযোতি.
অভিসমযকথা নিট্ঠিতা.
৪. ৰিৰেককথা
২২. সাৰত্থিনিদানং [সং নি. ৩.৫.১৪৯ পস্সিতব্বা]. ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, যে কেচি বলকরণীযা কম্মন্তা করীযন্তি, সব্বে তে পথৰিং নিস্সায পথৰিযং পতিট্ঠায এৰমেতে বলকরণীযা কম্মন্তা করীযন্তি, এৰমেৰং, ভিক্খৰে, ভিক্খু সীলং নিস্সায সীলে পতিট্ঠায অরিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং ভাৰেতি, অরিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং বহুলীকরোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সীলং নিস্সায সীলে পতিট্ঠায অরিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং ভাৰেতি, অরিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং বহুলীকরোতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সম্মাদিট্ঠিং ভাৰেতি ৰিৰেকনিস্সিতং ৰিরাগনিস্সিতং নিরোধনিস্সিতং ৰোস্সগ্গপরিণামিং. সম্মাসঙ্কপ্পং…পে… সম্মাৰাচং… সম্মাকম্মন্তং… সম্মাআজীৰং… সম্মাৰাযামং… সম্মাসতিং… সম্মাসমাধিং ভাৰেতি ৰিৰেকনিস্সিতং ৰিরাগনিস্সিতং নিরোধনিস্সিতং ৰোস্সগ্গপরিণামিং. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু সীলং নিস্সায সীলে পতিট্ঠায অরিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং ভাৰেতি, অরিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং বহুলীকরোতি.
২৩. ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, যে কেচি [যেপিমে (স্যা.) সং. নি. ৫.১৫০ পস্সিতব্বা] বীজগামভূতগামা ৰুদ্ধিং ৰিরূল়্হিং ৰেপুল্লং আপজ্জন্তি, সব্বে তে পথৰিং নিস্সায পথৰিযং পতিট্ঠায এৰমেতে বীজগামভূতগামা ৰুদ্ধিং ৰিরূল়্হিং ৰেপুল্লং আপজ্জন্তি; এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু সীলং নিস্সায সীলে পতিট্ঠায অরিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং ভাৰেন্তো অরিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং বহুলীকরোন্তো ৰুদ্ধিং ৰিরূল়্হিং ৰেপুল্লং পাপুণাতি ধম্মেসু.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সীলং নিস্সায সীলে পতিট্ঠায অরিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং ভাৰেন্তো অরিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং বহুলীকরোন্তো ৰুদ্ধিং ৰিরূল়্হিং ৰেপুল্লং পাপুণাতি ধম্মেসু? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সম্মাদিট্ঠিং ভাৰেতি ৰিৰেকনিস্সিতং ৰিরাগনিস্সিতং নিরোধনিস্সিতং ৰোস্সগ্গপরিণামিং. সম্মাসঙ্কপ্পং ভাৰেতি…পে… সম্মাৰাচং ভাৰেতি… সম্মাকম্মন্তং ভাৰেতি… সম্মাআজীৰং ভাৰেতি… সম্মাৰাযামং ভাৰেতি… সম্মাসতিং ভাৰেতি… সম্মাসমাধিং ভাৰেতি ৰিৰেকনিস্সিতং ৰিরাগনিস্সিতং নিরোধনিস্সিতং ৰোস্সগ্গপরিণামিং. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু সীলং নিস্সায সীলে পতিট্ঠায অরিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং ভাৰেন্তো অরিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং বহুলীকরোন্তো ৰুদ্ধিং ৰিরূল়্হিং ৰেপুল্লং পাপুণাতি ধম্মেসূ’’তি.
১. মগ্গঙ্গনিদ্দেসো
২৪. সম্মাদিট্ঠিযা পঞ্চ ৰিৰেকা, পঞ্চ ৰিরাগা, পঞ্চ নিরোধা, পঞ্চ ৰোস্সগ্গা, দ্ৰাদস নিস্সযা. সম্মাসঙ্কপ্পস্স…পে… সম্মাৰাচায… সম্মাকম্মন্তস্স… সম্মাআজীৰস্স… সম্মাৰাযামস্স… সম্মাসতিযা… সম্মাসমাধিস্স পঞ্চ ৰিৰেকা, পঞ্চ ৰিরাগা, পঞ্চ নিরোধা, পঞ্চ ৰোস্সগ্গা, দ্ৰাদস নিস্সযা.
সম্মাদিট্ঠিযা কতমে পঞ্চ ৰিৰেকা? ৰিক্খম্ভনৰিৰেকো, তদঙ্গৰিৰেকো সমুচ্ছেদৰিৰেকো, পটিপ্পস্সদ্ধিৰিৰেকো, নিস্সরণৰিৰেকো. ৰিক্খম্ভনৰিৰেকো চ নীৰরণানং পঠমজ্ঝানং ভাৰযতো, তদঙ্গৰিৰেকো চ দিট্ঠিগতানং নিব্বেধভাগিযং সমাধিং ভাৰযতো, সমুচ্ছেদৰিৰেকো চ লোকুত্তরং খযগামিমগ্গং ভাৰযতো, পটিপ্পস্সদ্ধিৰিৰেকো চ ফলক্খণে, নিস্সরণৰিৰেকো চ নিরোধো নিব্বানং. সম্মাদিট্ঠিযা ইমে পঞ্চ ৰিৰেকা. ইমেসু পঞ্চসু ৰিৰেকেসু ছন্দজাতো হোতি সদ্ধাধিমুত্তো, চিত্তঞ্চস্স স্ৰাধিট্ঠিতং.
সম্মাদিট্ঠিযা কতমে পঞ্চ ৰিরাগা? ৰিক্খম্ভনৰিরাগো, তদঙ্গৰিরাগো, সমুচ্ছেদৰিরাগো, পটিপ্পস্সদ্ধিৰিরাগো, নিস্সরণৰিরাগো. ৰিক্খম্ভনৰিরাগো চ নীৰরণানং পঠমজ্ঝানং ভাৰযতো, তদঙ্গৰিরাগো চ দিট্ঠিগতানং নিব্বেধভাগিযং সমাধিং ভাৰযতো, সমুচ্ছেদৰিরাগো চ লোকুত্তরং খযগামিমগ্গং ভাৰযতো, পটিপ্পস্সদ্ধিৰিরাগো চ ফলক্খণে, নিস্সরণৰিরাগো চ নিরোধো নিব্বানং. সম্মাদিট্ঠিযা ইমে পঞ্চ ৰিরাগা. ইমেসু পঞ্চসু ৰিরাগেসু ছন্দজাতো হোতি সদ্ধাধিমুত্তো, চিত্তঞ্চস্স স্ৰাধিট্ঠিতং.
সম্মাদিট্ঠিযা কতমে পঞ্চ নিরোধা? ৰিক্খম্ভননিরোধো, তদঙ্গনিরোধো, সমুচ্ছেদনিরোধো, পটিপ্পস্সদ্ধিনিরোধো, নিস্সরণনিরোধো. ৰিক্খম্ভননিরোধো চ নীৰরণানং পঠমজ্ঝানং ভাৰযতো, তদঙ্গনিরোধো চ দিট্ঠিগতানং নিব্বেধভাগিযং সমাধিং ভাৰযতো, সমুচ্ছেদনিরোধো চ লোকুত্তরং খযগামিমগ্গং ভাৰযতো, পটিপ্পস্সদ্ধিনিরোধো চ ফলক্খণে, নিস্সরণনিরোধো চ অমতা ধাতু. সম্মাদিট্ঠিযা ইমে পঞ্চ নিরোধা. ইমেসু পঞ্চসু নিরোধেসু ছন্দজাতো হোতি সদ্ধাধিমুত্তো, চিত্তঞ্চস্স স্ৰাধিট্ঠিতং.
সম্মাদিট্ঠিযা কতমে পঞ্চ ৰোস্সগ্গা? ৰিক্খম্ভনৰোস্সগ্গো, তদঙ্গৰোস্সগ্গো, সমুচ্ছেদৰোস্সগ্গো, পটিপ্পস্সদ্ধিৰোস্সগ্গো, নিস্সরণৰোস্সগ্গো. ৰিক্খম্ভনৰোস্সগ্গো চ নীৰরণানং পঠমজ্ঝানং ভাৰযতো, তদঙ্গৰোস্সগ্গো চ দিট্ঠিগতানং নিব্বেধভাগিযং সমাধিং ভাৰযতো, সমুচ্ছেদৰোস্সগ্গো চ লোকুত্তরং খযগামিমগ্গং ভাৰযতো, পটিপ্পস্সদ্ধিৰোস্সগ্গো চ ফলক্খণে, নিস্সরণৰোস্সগ্গো চ নিরোধো নিব্বানং. সম্মাদিট্ঠিযা ইমে পঞ্চ ৰোস্সগ্গা. ইমেসু পঞ্চসু ৰোস্সগ্গেসু ছন্দজাতো হোতি সদ্ধাধিমুত্তো, চিত্তঞ্চস্স স্ৰাধিট্ঠিতং. সম্মাদিট্ঠিযা ইমে পঞ্চ ৰিৰেকা, পঞ্চ ৰিরাগা, পঞ্চ নিরোধা, পঞ্চ ৰোস্সগ্গা, দ্ৰাদস নিস্সযা.
২৫. সম্মাসঙ্কপ্পস্স …পে… সম্মাৰাচায… সম্মাকম্মন্তস্স… সম্মাআজীৰস্স… সম্মাৰাযামস্স… সম্মাসতিযা… সম্মাসমাধিস্স কতমে পঞ্চ ৰিৰেকা? ৰিক্খম্ভনৰিৰেকো, তদঙ্গৰিৰেকো, সমুচ্ছেদৰিৰেকো, পটিপ্পস্সদ্ধিৰিৰেকো, নিস্সরণৰিৰেকো. ৰিক্খম্ভনৰিৰেকো চ নীৰরণানং পঠমজ্ঝানং ভাৰযতো, তদঙ্গৰিৰেকো চ দিট্ঠিগতানং নিব্বেধভাগিযং সমাধিং ভাৰযতো, সমুচ্ছেদৰিৰেকো চ লোকুত্তরং খযগামিমগ্গং ভাৰযতো, পটিপ্পস্সদ্ধিৰিৰেকো চ ফলক্খণে নিস্সরণৰিৰেকো চ নিরোধো নিব্বানং. সম্মাসমাধিস্স ইমে পঞ্চ ৰিৰেকা. ইমেসু পঞ্চসু ৰিৰেকেসু ছন্দজাতো হোতি সদ্ধাধিমুত্তো, চিত্তঞ্চস্স স্ৰাধিট্ঠিতং.
সম্মাসমাধিস্স কতমে পঞ্চ ৰিরাগা? ৰিক্খম্ভনৰিরাগো, তদঙ্গৰিরাগো, সমুচ্ছেদৰিরাগো, পটিপ্পস্সদ্ধিৰিরাগো, নিস্সরণৰিরাগো. ৰিক্খম্ভনৰিরাগো চ নীৰরণানং পঠমজ্ঝানং ভাৰযতো, তদঙ্গৰিরাগো চ দিট্ঠিগতানং নিব্বেধভাগিযং সমাধিং ভাৰযতো, সমুচ্ছেদৰিরাগো চ লোকুত্তরং খযগামিমগ্গং ভাৰযতো, পটিপ্পস্সদ্ধিৰিরাগো চ ফলক্খণে, নিস্সরণৰিরাগো চ নিরোধো নিব্বানং. সম্মাসমাধিস্স ইমে পঞ্চ ৰিরাগা. ইমেসু পঞ্চসু ৰিরাগেসু ছন্দজাতো হোতি সদ্ধাধিমুত্তো, চিত্তঞ্চস্স স্ৰাধিট্ঠিতং.
সম্মাসমাধিস্স কতমে পঞ্চ নিরোধা? ৰিক্খম্ভননিরোধো, তদঙ্গনিরোধো, সমুচ্ছেদনিরোধো, পটিপ্পস্সদ্ধিনিরোধো, নিস্সরণনিরোধো. ৰিক্খম্ভননিরোধো চ নীৰরণানং পঠমজ্ঝানং ভাৰযতো, তদঙ্গনিরোধো চ দিট্ঠিগতানং নিব্বেধভাগিযং সমাধিং ভাৰযতো, সমুচ্ছেদনিরোধো চ লোকুত্তরং খযগামিমগ্গং ভাৰযতো, পটিপ্পস্সদ্ধিনিরোধো চ ফলক্খণে, নিস্সরণনিরোধো চ অমতা ধাতু. সম্মাসমাধিস্স ইমে পঞ্চ নিরোধা. ইমেসু পঞ্চসু নিরোধেসু ছন্দজাতো হোতি সদ্ধাধিমুত্তো, চিত্তঞ্চস্স স্ৰাধিট্ঠিতং.
সম্মাসমাধিস্স কতমে পঞ্চ ৰোস্সগ্গা? ৰিক্খম্ভনৰোস্সগ্গো, তদঙ্গৰোস্সগ্গো, সমুচ্ছেদৰোস্সগ্গো, পটিপ্পস্সদ্ধিৰোস্সগ্গো, নিস্সরণৰোস্সগ্গো. ৰিক্খম্ভনৰোস্সগ্গো চ নীৰরণানং পঠমজ্ঝানং ভাৰযতো, তদঙ্গৰোস্সগ্গো চ দিট্ঠিগতানং নিব্বেধভাগিযং সমাধিং ভাৰযতো, সমুচ্ছেদৰোস্সগ্গো চ লোকুত্তরং খযগামিমগ্গং ভাৰযতো, পটিপ্পস্সদ্ধিৰোস্সগ্গো চ ফলক্খণে, নিস্সরণৰোস্সগ্গো চ নিরোধো নিব্বানং. সম্মাসমাধিস্স ইমে পঞ্চ ৰোস্সগ্গা. ইমেসু পঞ্চসু ৰোস্সগ্গেসু ছন্দজাতো হোতি সদ্ধাধিমুত্তো, চিত্তঞ্চস্স স্ৰাধিট্ঠিতং. সম্মাসমাধিস্স ইমে পঞ্চ ৰিৰেকা, পঞ্চ ৰিরাগা, পঞ্চ নিরোধা, পঞ্চ ৰোস্সগ্গা, দ্ৰাদস নিস্সযা.
২৬. ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, যে কেচি বলকরণীযা কম্মন্তা করীযন্তি, সব্বে তে পথৰিং নিস্সায পথৰিযং পতিট্ঠায এৰমেতে বলকরণীযা কম্মন্তা করীযন্তি; এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু সীলং নিস্সায সীলে পতিট্ঠায সত্ত বোজ্ঝঙ্গে ভাৰেতি, সত্ত বোজ্ঝঙ্গে বহুলীকরোতি…পে… সত্ত বোজ্ঝঙ্গে ভাৰেন্তো সত্ত বোজ্ঝঙ্গে বহুলীকরোন্তো ৰুদ্ধিং ৰিরূল়্হিং ৰেপুল্লং পাপুণাতি ধম্মেসু…পে… পঞ্চ বলানি ভাৰেতি, পঞ্চ বলানি বহুলীকরোতি…পে… পঞ্চ বলানি ভাৰেন্তো পঞ্চ বলানি বহুলীকরোন্তো ৰুদ্ধিং ৰিরূল়্হিং ৰেপুল্লং পাপুণাতি ধম্মেসু…পে… পঞ্চিন্দ্রিযানি ভাৰেতি, পঞ্চিন্দ্রিযানি বহুলীকরোতি…পে….
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, যে কেচি বীজগামভূতগামা ৰুদ্ধিং ৰিরূল়্হিং ৰেপুল্লং আপজ্জন্তি, সব্বে তে পথৰিং নিস্সায পথৰিযং পতিট্ঠায এৰমেতে বীজগামভূতগামা ৰুদ্ধিং ৰিরূল়্হিং ৰেপুল্লং আপজ্জন্তি, এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু সীলং নিস্সায সীলে পতিট্ঠায পঞ্চিন্দ্রিযানি ভাৰেন্তো পঞ্চিন্দ্রিযানি বহুলীকরোন্তো ৰুদ্ধিং ৰিরূল়্হিং ৰেপুল্লং পাপুণাতি ধম্মেসু.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সীলং নিস্সায সীলে পতিট্ঠায পঞ্চিন্দ্রিযানি ভাৰেন্তো পঞ্চিন্দ্রিযানি বহুলীকরোন্তো ৰুদ্ধিং ৰিরূল়্হিং ৰেপুল্লং পাপুণাতি ধম্মেসু? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সদ্ধিন্দ্রিযং ভাৰেতি ৰিৰেকনিস্সিতং ৰিরাগনিস্সিতং নিরোধনিস্সিতং ৰোস্সগ্গপরিণামিং. ৰীরিযিন্দ্রিযং ভাৰেতি…পে… সতিন্দ্রিযং ভাৰেতি…পে… সমাধিন্দ্রিযং ভাৰেতি…পে… পঞ্ঞিন্দ্রিযং ভাৰেতি ৰিৰেকনিস্সিতং ৰিরাগনিস্সিতং নিরোধনিস্সিতং ৰোস্সগ্গপরিণামিং. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু সীলং নিস্সায…পে… পাপুণাতি ধম্মেসূ’’তি.
২. ইন্দ্রিযনিদ্দেসো
২৭. সদ্ধিন্দ্রিযস্স পঞ্চ ৰিৰেকা, পঞ্চ ৰিরাগা, পঞ্চ নিরোধা, পঞ্চ ৰোস্সগ্গা, দ্ৰাদস নিস্সযা. ৰীরিযিন্দ্রিযস্স…পে… সতিন্দ্রিযস্স… সমাধিন্দ্রিযস্স… পঞ্ঞিন্দ্রিযস্স পঞ্চ ৰিৰেকা, পঞ্চ ৰিরাগা, পঞ্চ নিরোধা, পঞ্চ ৰোস্সগ্গা, দ্ৰাদস নিস্সযা.
সদ্ধিন্দ্রিযস্স কতমে পঞ্চ ৰিৰেকা? ৰিক্খম্ভনৰিৰেকো, তদঙ্গৰিৰেকো, সমুচ্ছেদৰিৰেকো, পটিপ্পস্সদ্ধিৰিৰেকো, নিস্সরণৰিৰেকো. ৰিক্খম্ভনৰিৰেকো চ নীৰরণানং পঠমজ্ঝানং ভাৰযতো, তদঙ্গৰিৰেকো চ দিট্ঠিগতানং নিব্বেধভাগিযং সমাধিং ভাৰযতো, সমুচ্ছেদৰিৰেকো চ লোকুত্তরং খযগামিমগ্গং ভাৰযতো, পটিপ্পস্সদ্ধিৰিৰেকো চ ফলক্খণে, নিস্সরণৰিৰেকো চ নিরোধো নিব্বানং. সদ্ধিন্দ্রিযস্স ইমে পঞ্চ ৰিৰেকা. ইমেসু পঞ্চসু ৰিৰেকেসু ছন্দজাতো হোতি সদ্ধাধিমুত্তো, চিত্তঞ্চস্স স্ৰাধিট্ঠিতং…পে… সদ্ধিন্দ্রিযস্স ইমে পঞ্চ ৰিৰেকা, পঞ্চ ৰিরাগা, পঞ্চ নিরোধা, পঞ্চ ৰোস্সগ্গা, দ্ৰাদস নিস্সযা.
ৰীরিযিন্দ্রিযস্স…পে… সতিন্দ্রিযস্স…পে… সমাধিন্দ্রিযস্স… পঞ্ঞিন্দ্রিযস্স কতমে পঞ্চ ৰিৰেকা? ৰিক্খম্ভনৰিৰেকো, তদঙ্গৰিৰেকো, সমুচ্ছেদৰিৰেকো, পটিপ্পস্সদ্ধিৰিৰেকো, নিস্সরণৰিৰেকো…পে… পঞ্ঞিন্দ্রিযস্স ইমে পঞ্চ ৰিৰেকা, পঞ্চ ৰিরাগা, পঞ্চ নিরোধা, পঞ্চ ৰোস্সগ্গা, দ্ৰাদস নিস্সযাতি.
ৰিৰেককথা নিট্ঠিতা.
৫. চরিযাকথা
২৮. চরিযাতি, অট্ঠ চরিযাযো – ইরিযাপথচরিযা, আযতনচরিযা, সতিচরিযা, সমাধিচরিযা, ঞাণচরিযা, মগ্গচরিযা, পত্তিচরিযা, লোকত্থচরিযাতি.
ইরিযাপথচরিযাতি চতূসু ইরিযাপথেসু. আযতনচরিযাতি ছসু অজ্ঝত্তিকবাহিরেসু আযতনেসু. সতিচরিযাতি চতূসু সতিপট্ঠানেসু. সমাধিচরিযাতি চতূসু ঝানেসু. ঞাণচরিযাতি চতূসু অরিযসচ্চেসু. মগ্গচরিযাতি চতূসু অরিযমগ্গেসু. পত্তিচরিযাতি চতূসু সামঞ্ঞফলেসু. লোকত্থচরিযাতি তথাগতেসু অরহন্তেসু সম্মাসম্বুদ্ধেসু পদেসে [পদেসো (স্যা.)] পচ্চেকবুদ্ধেসু পদেসে সাৰকেসু.
ইরিযাপথচরিযা চ পণিধিসম্পন্নানং. আযতনচরিযা চ ইন্দ্রিযেসু গুত্তদ্ৰারানং. সতিচরিযা চ অপ্পমাদৰিহারীনং. সমাধিচরিযা চ অধিচিত্তমনুযুত্তানং. ঞাণচরিযা চ বুদ্ধিসম্পন্নানং. মগ্গচরিযা চ সম্মাপটিপন্নানং. পত্তিচরিযা চ অধিগতফলানং. লোকত্থচরিযা চ তথাগতানং অরহন্তানং সম্মাসম্বুদ্ধানং পদেসে পচ্চেকবুদ্ধানং পদেসে সাৰকানং. ইমা অট্ঠ চরিযাযো.
২৯. অপরাপি অট্ঠ চরিযাযো. অধিমুচ্চন্তো সদ্ধায চরতি, পগ্গণ্হন্তো ৰীরিযেন চরতি, উপট্ঠাপেন্তো সতিযা চরতি, অৰিক্খেপং করোন্তো সমাধিনা চরতি, পজানন্তো পঞ্ঞায চরতি, ৰিজানন্তো ৰিঞ্ঞাণচরিযায চরতি, এৰং পটিপন্নস্স কুসলা ধম্মা আযাপেন্তীতি আযতনচরিযায চরতি, এৰং পটিপন্নো ৰিসেসমধিগচ্ছতীতি ৰিসেসচরিযায চরতি. ইমা অট্ঠ চরিযাযো.
অপরাপি অট্ঠ চরিযাযো. দস্সনচরিযা চ সম্মাদিট্ঠিযা, অভিনিরোপনচরিযা চ সম্মাসঙ্কপ্পস্স, পরিগ্গহচরিযা চ সম্মাৰাচায, সমুট্ঠানচরিযা চ সম্মাকম্মন্তস্স, ৰোদানচরিযা চ সম্মাআজীৰস্স, পগ্গহচরিযা চ সম্মাৰাযামস্স, উপট্ঠানচরিযা চ সম্মাসতিযা, অৰিক্খেপচরিযা চ সম্মাসমাধিস্স. ইমা অট্ঠ চরিযাযোতি.
চরিযাকথা নিট্ঠিতা.
৬. পাটিহারিযকথা
৩০. ‘‘তীণিমানি, ভিক্খৰে [অ. নি. ৩.৬১ পস্সিতব্বা], পাটিহারিযানি. কতমানি তীণি? ইদ্ধিপাটিহারিযং, আদেসনাপাটিহারিযং, অনুসাসনীপাটিহারিযং.
‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, ইদ্ধিপাটিহারিযং? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো অনেকৰিহিতং ইদ্ধিৰিধং পচ্চনুভোতি – একোপি হুত্ৰা বহুধা হোতি, বহুধাপি হুত্ৰা একো হোতি; আৰিভাৰং তিরোভাৰং…পে… যাৰ ব্রহ্মলোকাপি কাযেন ৰসং ৰত্তেতি. ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, ইদ্ধিপাটিহারিযং.
‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, আদেসনাপাটিহারিযং? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো নিমিত্তেন আদিসতি – ‘এৰম্পি তে মনো, ইত্থম্পি তে মনো, ইতিপি তে চিত্ত’ন্তি. সো বহুং চেপি আদিসতি, তথেৰ তং হোতি, নো অঞ্ঞথা. ইধ পন, ভিক্খৰে, একচ্চো ন হেৰ খো নিমিত্তেন আদিসতি, অপি চ খো মনুস্সানং ৰা অমনুস্সানং ৰা দেৰতানং ৰা সদ্দং সুত্ৰা আদিসতি – ‘এৰম্পি তে মনো, ইত্থম্পি তে মনো, ইতিপি তে চিত্ত’ন্তি. সো বহুং চেপি আদিসতি, তথেৰ তং হোতি, নো অঞ্ঞথা. ইধ পন, ভিক্খৰে, একচ্চো ন হেৰ খো নিমিত্তেন আদিসতি, নপি মনুস্সানং ৰা অমনুস্সানং ৰা দেৰতানং ৰা সদ্দং সুত্ৰা আদিসতি, অপি চ খো ৰিতক্কযতো ৰিচারযতো ৰিতক্কৰিপ্ফারসদ্দং সুত্ৰা আদিসতি – ‘এৰম্পি তে মনো, ইত্থম্পি তে মনো, ইতিপি তে চিত্ত’ন্তি. সো বহুং চেপি আদিসতি, তথেৰ তং হোতি, নো অঞ্ঞথা. ইধ পন, ভিক্খৰে, একচ্চো ন হেৰ খো নিমিত্তেন আদিসতি, নপি মনুস্সানং ৰা অমনুস্সানং ৰা দেৰতানং ৰা সদ্দং সুত্ৰা আদিসতি, নপি ৰিতক্কযতো ৰিচারযতো ৰিতক্কৰিপ্ফারসদ্দং সুত্ৰা আদিসতি, অপি চ খো অৰিতক্কং অৰিচারং সমাধিং সমাপন্নস্স চেতসা চেতো পরিচ্চ পজানাতি – ‘যথা ইমস্স ভোতো মনোসঙ্খারা পণিহিতা ইমস্স [তথা ইমস্স (স্যা.), যথা ইমস্স (ক.) অ. নি. ৩.৬১ পস্সিতব্বা] চিত্তস্স অনন্তরা অমুকং নাম ৰিতক্কং ৰিতক্কযিস্সতী’তি [ৰিতক্কেস্সতীতি (স্যা.) অ. নি. ৩.৬১]. সো বহুং চেপি আদিসতি, তথেৰ তং হোতি, নো অঞ্ঞথা. ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, আদেসনাপাটিহারিযং.
‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, অনুসাসনীপাটিহারিযং? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো এৰমনুসাসতি – ‘এৰং ৰিতক্কেথ, মা এৰং ৰিতক্কযিত্থ. এৰং মনসি করোথ, মা এৰং মনসি করিত্থ. ইদং পজহথ, ইদং উপসম্পজ্জ ৰিহরথা’তি. ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, অনুসাসনীপাটিহারিযং. ইমানি খো, ভিক্খৰে, তীণি পাটিহারিযানি’’.
৩১. নেক্খম্মং ইজ্ঝতীতি – ইদ্ধি. কামচ্ছন্দং পটিহরতীতি – পাটিহারিযং. যে তেন নেক্খম্মেন সমন্নাগতা, সব্বে তে ৰিসুদ্ধচিত্তা অনাৰিলসঙ্কপ্পাতি – আদেসনাপাটিহারিযং. ‘‘তং খো পন নেক্খম্মং এৰং আসেৰিতব্বং, এৰং ভাৰেতব্বং, এৰং বহুলীকাতব্বং, এৰং তদনুধম্মতা সতি উপট্ঠাপেতব্বা’’তি – অনুসাসনীপাটিহারিযং.
অব্যাপাদো ইজ্ঝতীতি – ইদ্ধি. ব্যাপাদং পটিহরতীতি – পাটিহারিযং. যে তেন অব্যাপাদেন সমন্নাগতা, সব্বে তে ৰিসুদ্ধচিত্তা অনাৰিলসঙ্কপ্পাতি – আদেসনাপাটিহারিযং. ‘‘সো খো পন অব্যাপাদো এৰং আসেৰিতব্বো, এৰং ভাৰেতব্বো, এৰং বহুলীকাতব্বো, এৰং তদনুধম্মতা সতি উপট্ঠাপেতব্বা’’তি – অনুসাসনীপাটিহারিযং.
আলোকসঞ্ঞা ইজ্ঝতীতি – ইদ্ধি. থিনমিদ্ধং পটিহরতীতি – পাটিহারিযং. যে তায আলোকসঞ্ঞায সমন্নাগতা, সব্বে তে ৰিসুদ্ধচিত্তা অনাৰিলসঙ্কপ্পাতি – আদেসনাপাটিহারিযং. ‘‘সা খো পন আলোকসঞ্ঞা এৰং আসেৰিতব্বা, এৰং ভাৰেতব্বা, এৰং বহুলীকাতব্বা, এৰং তদনুধম্মতা সতি উপট্ঠাপেতব্বা’’তি – অনুসাসনীপাটিহারিযং.
অৰিক্খেপো ইজ্ঝতীতি – ইদ্ধি. উদ্ধচ্চং পটিহরতীতি – পাটিহারিযং. যে তেন অৰিক্খেপেন সমন্নাগতা, সব্বে তে ৰিসুদ্ধচিত্তা অনাৰিলসঙ্কপ্পাতি – আদেসনাপাটিহারিযং. ‘‘সো খো পন অৰিক্খেপো এৰং আসেৰিতব্বো, এৰং ভাৰেতব্বো, এৰং বহুলীকাতব্বো, এৰং তদনুধম্মতা সতি উপট্ঠাপেতব্বা’’তি – অনুসাসনীপাটিহারিযং.
ধম্মৰৰত্থানং ইজ্ঝতীতি – ইদ্ধি. ৰিচিকিচ্ছং পটিহরতীতি – পাটিহারিযং. যে তেন ধম্মৰৰত্থানেন সমন্নাগতা, সব্বে তে ৰিসুদ্ধচিত্তা অনাৰিলসঙ্কপ্পাতি – আদেসনাপাটিহারিযং. ‘‘তং খো পন ধম্মৰৰত্থানং এৰং আসেৰিতব্বং, এৰং ভাৰেতব্বং, এৰং বহুলীকাতব্বং, এৰং তদনুধম্মতা, সতি উপট্ঠাপেতব্বা’’তি – অনুসাসনীপাটিহারিযং.
ঞাণং ইজ্ঝতীতি – ইদ্ধি. অৰিজ্জং পটিহরতীতি – পাটিহারিযং. যে তেন ঞাণেন সমন্নাগতা, সব্বে তে ৰিসুদ্ধচিত্তা অনাৰিলসঙ্কপ্পাতি – আদেসনাপাটিহারিযং. ‘‘তং খো পন ঞাণং এৰং আসেৰিতব্বং, এৰং ভাৰেতব্বং, এৰং বহুলীকাতব্বং, এৰং তদনুধম্মতা সতি উপট্ঠাপেতব্বা’’তি – অনুসাসনীপাটিহারিযং.
পামোজ্জং ইজ্ঝতীতি – ইদ্ধি. অরতিং পটিহরতীতি – পাটিহারিযং. যে তেন পামোজ্জেন সমন্নাগতা, সব্বে তে ৰিসুদ্ধচিত্তা অনাৰিলসঙ্কপ্পাতি – আদেসনাপাটিহারিযং. ‘‘তং খো পন পামোজ্জং এৰং আসেৰিতব্বং, এৰং ভাৰেতব্বং, এৰং বহুলীকাতব্বং, এৰং তদনুধম্মতা সতি উপট্ঠাপেতব্বা’’তি – অনুসাসনীপাটিহারিযং…পে….
পঠমং ঝানং ইজ্ঝতীতি – ইদ্ধি. নীৰরণে পটিহরতীতি – পাটিহারিযং. যে তেন পঠমেন ঝানেন সমন্নাগতা, সব্বে তে ৰিসুদ্ধচিত্তা অনাৰিলসঙ্কপ্পাতি – আদেসনাপাটিহারিযং. ‘‘তং খো পন পঠমং ঝানং এৰং আসেৰিতব্বং, এৰং ভাৰেতব্বং, এৰং বহুলীকাতব্বং, এৰং তদনুধম্মতা সতি উপট্ঠাপেতব্বা’’তি – অনুসাসনীপাটিহারিযং…পে….