১. সোল়সপঞ্ঞানিদ্দেসো
৪. পঞ্ঞাপটিলাভায সংৰত্তন্তীতি কতমো পঞ্ঞাপটিলাভো? চতুন্নং মগ্গঞাণানং, চতুন্নং ফলঞাণানং, চতুন্নং পটিসম্ভিদাঞাণানং, ছন্নং অভিঞ্ঞাঞাণানং, তেসত্ততীনং ঞাণানং, সত্তসত্ততীনং ঞাণানং লাভো পটিলাভো পত্তি সম্পত্তি ফস্সনা [ফুসনা (ক.)] সচ্ছিকিরিযা উপসম্পদা. পঞ্ঞাপটিলাভায সংৰত্তন্তীতি – অযং পঞ্ঞা পটিলাভো.
পঞ্ঞাবুদ্ধিযা সংৰত্তন্তীতি কতমা পঞ্ঞাবুদ্ধি? সত্তন্নঞ্চ সেক্খানং পুথুজ্জনকল্যাণকস্স চ পঞ্ঞা ৰড্ঢতি, অরহতো পঞ্ঞা ৰড্ঢতি. ৰড্ঢিতৰড্ঢনা পঞ্ঞাবুদ্ধিযা সংৰত্তন্তীতি – অযং পঞ্ঞাবুদ্ধি.
পঞ্ঞাৰেপুল্লায সংৰত্তন্তীতি কতমং পঞ্ঞাৰেপুল্লং? সত্তন্নং সেক্খানং পুথুজ্জনকল্যাণকস্স চ পঞ্ঞাৰেপুল্লং গচ্ছতি. অরহতো পঞ্ঞা ৰেপুল্লগতা পঞ্ঞাৰেপুল্লায সংৰত্তন্তীতি – ইদং পঞ্ঞাৰেপুল্লং.
মহাপঞ্ঞতায সংৰত্তন্তীতি কতমা মহাপঞ্ঞা? মহন্তে অত্থে পরিগ্গণ্হাতীতি – মহাপঞ্ঞা. মহন্তে ধম্মে পরিগ্গণ্হাতীতি – মহাপঞ্ঞা. মহন্তা নিরুত্তিযো পরিগ্গণ্হাতীতি – মহাপঞ্ঞা. মহন্তানি পটিভানানি পরিগ্গণ্হাতীতি – মহাপঞ্ঞা. মহন্তে সীলক্খন্ধে পরিগ্গণ্হাতীতি – মহাপঞ্ঞা. মহন্তে সমাধিক্খন্ধে পরিগ্গণ্হাতীতি – মহাপঞ্ঞা. মহন্তে পঞ্ঞাক্খন্ধে পরিগ্গণ্হাতীতি – মহাপঞ্ঞা. মহন্তে ৰিমুত্তিক্খন্ধে পরিগ্গণ্হাতীতি – মহাপঞ্ঞা. মহন্তে ৰিমুত্তিঞাণদস্সনক্খন্ধে পরিগ্গণ্হাতীতি – মহাপঞ্ঞা. মহন্তানি ঠানাট্ঠানানি পরিগ্গণ্হাতীতি – মহাপঞ্ঞা. মহন্তা ৰিহারসমাপত্তিযো পরিগ্গণ্হাতীতি – মহাপঞ্ঞা. মহন্তানি অরিযসচ্চানি পরিগ্গণ্হাতীতি – মহাপঞ্ঞা. মহন্তে সতিপট্ঠানে পরিগ্গণ্হাতীতি – মহাপঞ্ঞা. মহন্তে সম্মপ্পধানে পরিগ্গণ্হাতীতি – মহাপঞ্ঞা. মহন্তে ইদ্ধিপাদে পরিগ্গণ্হাতীতি – মহাপঞ্ঞা. মহন্তানি ইন্দ্রিযানি পরিগ্গণ্হাতীতি – মহাপঞ্ঞা. মহন্তানি বলানি পরিগ্গণ্হাতীতি – মহাপঞ্ঞা. মহন্তে বোজ্ঝঙ্গে পরিগ্গণ্হাতীতি – মহাপঞ্ঞা. মহন্তং অরিযমগ্গং [মহন্তে অরিযমগ্গে (ক.)] পরিগ্গণ্হাতীতি – মহাপঞ্ঞা. মহন্তানি সামঞ্ঞফলানি পরিগ্গণ্হাতীতি – মহাপঞ্ঞা. মহন্তা অভিঞ্ঞাযো [মহাভিঞ্ঞাযো (ক.)] পরিগ্গণ্হাতীতি – মহাপঞ্ঞা. মহন্তং পরমত্থং নিব্বানং পরিগ্গণ্হাতীতি – মহাপঞ্ঞা. মহাপঞ্ঞতায সংৰত্তন্তীতি – অযং মহাপঞ্ঞা.
পুথুপঞ্ঞতায সংৰত্তন্তীতি কতমা পুথুপঞ্ঞা? পুথুনানাখন্ধেসু ঞাণং পৰত্ততীতি – পুথুপঞ্ঞা. পুথুনানাধাতূসু ঞাণং পৰত্ততীতি – পুথুপঞ্ঞা. পুথুনানাআযতনেসু ঞাণং পৰত্ততীতি – পুথুপঞ্ঞা. পুথুনানাপটিচ্চসমুপ্পাদেসু ঞাণং পৰত্ততীতি – পুথুপঞ্ঞা. পুথুনানাসুঞ্ঞতমনুপলব্ভেসু ঞাণং পৰত্ততীতি – পুথুপঞ্ঞা. পুথুনানাঅত্থেসু ঞাণং পৰত্ততীতি – পুথুপঞ্ঞা. পুথুনানাধম্মেসু ঞাণং পৰত্ততীতি – পুথুপঞ্ঞা. পুথুনানানিরুত্তীসু ঞাণং পৰত্ততীতি – পুথুপঞ্ঞা. পুথুনানাপটিভানেসু ঞাণং পৰত্ততীতি – পুথুপঞ্ঞা. পুথুনানাসীলক্খন্ধেসু ঞাণং পৰত্ততীতি – পুথুপঞ্ঞা. পুথুনানাসমাধিক্খন্ধেসু ঞাণং পৰত্ততীতি – পুথুপঞ্ঞা. পুথুনানাপঞ্ঞাক্খন্ধেসু ঞাণং পৰত্ততীতি – পুথুপঞ্ঞা. পুথুনানাৰিমুত্তিক্খন্ধেসু ঞাণং পৰত্ততীতি – পুথুপঞ্ঞা. পুথুনানাৰিমুত্তিঞাণদস্সনক্খন্ধেসু ঞাণং পৰত্ততীতি – পুথুপঞ্ঞা. পুথুনানাঠানাট্ঠানেসু ঞাণং পৰত্ততীতি – পুথুপঞ্ঞা. পুথুনানাৰিহারসমাপত্তীসু ঞাণং পৰত্ততীতি – পুথুপঞ্ঞা. পুথুনানাঅরিযসচ্চেসু ঞাণং পৰত্ততীতি – পুথুপঞ্ঞা. পুথুনানাসতিপট্ঠানেসু ঞাণং পৰত্ততীতি – পুথুপঞ্ঞা. পুথুনানাসম্মপ্পধানেসু ঞাণং পৰত্ততীতি – পুথুপঞ্ঞা. পুথুনানাইদ্ধিপাদেসু ঞাণং পৰত্ততীতি – পুথুপঞ্ঞা. পুথুনানাইন্দ্রিযেসু ঞাণং পৰত্ততীতি – পুথুপঞ্ঞা. পুথুনানাবলেসু ঞাণং পৰত্ততীতি – পুথুপঞ্ঞা. পুথুনানাবোজ্ঝঙ্গেসু ঞাণং পৰত্ততীতি – পুথুপঞ্ঞা. পুথুনানাঅরিযমগ্গেসু ঞাণং পৰত্ততীতি – পুথুপঞ্ঞা. পুথুনানাসামঞ্ঞফলেসু ঞাণং পৰত্ততীতি – পুথুপঞ্ঞা. পুথুনানাঅভিঞ্ঞাসু ঞাণং পৰত্ততীতি – পুথুপঞ্ঞা. পুথুজ্জনসাধারণে ধম্মে অতিক্কম্ম [সমতিক্কম্ম (স্যা.)] পরমত্থে নিব্বানে ঞাণং পৰত্ততীতি – পুথুপঞ্ঞা. পুথুপঞ্ঞতায সংৰত্তন্তীতি – অযং পুথুপঞ্ঞা.
ৰিপুলপঞ্ঞতায সংৰত্তন্তীতি কতমা ৰিপুলপঞ্ঞা? ৰিপুলে অত্থে পরিগ্গণ্হাতীতি – ৰিপুলপঞ্ঞা. ৰিপুলে ধম্মে পরিগ্গণ্হাতীতি – ৰিপুলপঞ্ঞা. ৰিপুলা নিরুত্তিযো পরিগ্গণ্হাতীতি – ৰিপুলপঞ্ঞা. ৰিপুলানি পটিভানানি পরিগ্গণ্হাতীতি – ৰিপুলপঞ্ঞা. ৰিপুলে সীলক্খন্ধে পরিগ্গণ্হাতীতি – ৰিপুলপঞ্ঞা. ৰিপুলে সমাধিক্খন্ধে পরিগ্গণ্হাতীতি – ৰিপুলপঞ্ঞা. ৰিপুলে পঞ্ঞাক্খন্ধে পরিগ্গণ্হাতীতি – ৰিপুলপঞ্ঞা. ৰিপুলে ৰিমুত্তিক্খন্ধে পরিগ্গণ্হাতীতি – ৰিপুলপঞ্ঞা. ৰিপুলে ৰিমুত্তিঞাণদস্সনক্খন্ধে পরিগ্গণ্হাতীতি – ৰিপুলপঞ্ঞা. ৰিপুলানি ঠানাট্ঠানানি পরিগ্গণ্হাতীতি – ৰিপুলপঞ্ঞা. ৰিপুলা ৰিহারসমাপত্তিযো পরিগ্গণ্হাতীতি – ৰিপুলপঞ্ঞা. ৰিপুলানি অরিযসচ্চানি পরিগ্গণ্হাতীতি – ৰিপুলপঞ্ঞা. ৰিপুলে সতিপট্ঠানে পরিগ্গণ্হাতীতি – ৰিপুলপঞ্ঞা. ৰিপুলে সম্মপ্পধানে পরিগ্গণ্হাতীতি – ৰিপুলপঞ্ঞা. ৰিপুলে ইদ্ধিপাদে পরিগ্গণ্হাতীতি – ৰিপুলপঞ্ঞা. ৰিপুলানি ইন্দ্রিযানি পরিগ্গণ্হাতীতি – ৰিপুলপঞ্ঞা. ৰিপুলানি বলানি পরিগ্গণ্হাতীতি – ৰিপুলপঞ্ঞা. ৰিপুলে বোজ্ঝঙ্গে পরিগ্গণ্হাতীতি – ৰিপুলপঞ্ঞা. ৰিপুলে অরিযমগ্গে পরিগ্গণ্হাতীতি – ৰিপুলপঞ্ঞা. ৰিপুলানি সামঞ্ঞফলানি পরিগ্গণ্হাতীতি – ৰিপুলপঞ্ঞা. ৰিপুলা অভিঞ্ঞাযো পরিগ্গণ্হাতীতি – ৰিপুলপঞ্ঞা. ৰিপুলং পরমত্থং নিব্বানং পরিগ্গণ্হাতীতি – ৰিপুলপঞ্ঞা. ৰিপুলপঞ্ঞতায সংৰত্তন্তীতি – অযং ৰিপুলপঞ্ঞা.
গম্ভীরপঞ্ঞতায সংৰত্তন্তীতি কতমা গম্ভীরপঞ্ঞা? গম্ভীরেসু খন্ধেসু ঞাণং পৰত্ততীতি – গম্ভীরপঞ্ঞা. গম্ভীরাসু ধাতূসু ঞাণং পৰত্ততীতি – গম্ভীরপঞ্ঞা. গম্ভীরেসু আযতনেসু ঞাণং পৰত্ততীতি – গম্ভীরপঞ্ঞা. গম্ভীরেসু পটিচ্চসমুপ্পাদেসু ঞাণং পৰত্ততীতি – গম্ভীরপঞ্ঞা. গম্ভীরেসু সুঞ্ঞতমনুপলব্ভেসু ঞাণং পৰত্ততীতি – গম্ভীরপঞ্ঞা. গম্ভীরেসু অত্থেসু ঞাণং পৰত্ততীতি – গম্ভীরপঞ্ঞা. গম্ভীরেসু ধম্মেসু ঞাণং পৰত্ততীতি – গম্ভীরপঞ্ঞা. গম্ভীরাসু নিরুত্তীসু ঞাণং পৰত্ততীতি – গম্ভীরপঞ্ঞা. গম্ভীরেসু পটিভানেসু ঞাণং পৰত্ততীতি – গম্ভীরপঞ্ঞা. গম্ভীরেসু সীলক্খন্ধেসু ঞাণং পৰত্ততীতি – গম্ভীরপঞ্ঞা. গম্ভীরেসু সমাধিক্খন্ধেসু ঞাণং পৰত্ততীতি – গম্ভীরপঞ্ঞা. গম্ভীরেসু পঞ্ঞাক্খন্ধেসু ঞাণং পৰত্ততীতি – গম্ভীরপঞ্ঞা. গম্ভীরেসু ৰিমুত্তিক্খন্ধেসু ঞাণং পৰত্ততীতি – গম্ভীরপঞ্ঞা. গম্ভীরেসু ৰিমুত্তিঞাণদস্সনক্খন্ধেসু ঞাণং পৰত্ততীতি – গম্ভীরপঞ্ঞা. গম্ভীরেসু ঠানাট্ঠানেসু ঞাণং পৰত্ততীতি – গম্ভীরপঞ্ঞা. গম্ভীরাসু ৰিহারসমাপত্তীসু ঞাণং পৰত্ততীতি – গম্ভীরপঞ্ঞা. গম্ভীরেসু অরিযসচ্চেসু ঞাণং পৰত্ততীতি – গম্ভীরপঞ্ঞা. গম্ভীরেসু সতিপট্ঠানেসু ঞাণং পৰত্ততীতি – গম্ভীরপঞ্ঞা. গম্ভীরেসু সম্মপ্পধানেসু ঞাণং পৰত্ততীতি – গম্ভীরপঞ্ঞা. গম্ভীরেসু ইদ্ধিপাদেসু ঞাণং পৰত্ততীতি – গম্ভীরপঞ্ঞা. গম্ভীরেসু ইন্দ্রিযেসু ঞাণং পৰত্ততীতি – গম্ভীরপঞ্ঞা. গম্ভীরেসু বলেসু ঞাণং পৰত্ততীতি – গম্ভীরপঞ্ঞা. গম্ভীরেসু বোজ্ঝঙ্গেসু ঞাণং পৰত্ততীতি – গম্ভীরপঞ্ঞা. গম্ভীরেসু অরিযমগ্গেসু ঞাণং পৰত্ততীতি – গম্ভীরপঞ্ঞা. গম্ভীরেসু সামঞ্ঞফলেসু ঞাণং পৰত্ততীতি – গম্ভীরপঞ্ঞা. গম্ভীরাসু অভিঞ্ঞাসু ঞাণং পৰত্ততীতি – গম্ভীরপঞ্ঞা. গম্ভীরে পরমত্থে নিব্বানে ঞাণং পৰত্ততীতি – গম্ভীরপঞ্ঞা. গম্ভীরপঞ্ঞতায সংৰত্তন্তীতি – অযং গম্ভীরপঞ্ঞা.
অসামন্তপঞ্ঞতায সংৰত্তন্তীতি কতমা অসামন্তপঞ্ঞা? যস্স পুগ্গলস্স অত্থৰৰত্থানতো অত্থপটিসম্ভিদা অধিগতা হোতি সচ্ছিকতা ফস্সিতা পঞ্ঞায, ধম্মৰৰত্থানতো ধম্মপটিসম্ভিদা অধিগতা হোতি সচ্ছিকতা ফস্সিতা পঞ্ঞায, নিরুত্তিৰৰত্থানতো নিরুত্তিপটিসম্ভিদা অধিগতা হোতি সচ্ছিকতা ফস্সিতা পঞ্ঞায, পটিভানৰৰত্থানতো পটিভানপটিসম্ভিদা অধিগতা হোতি সচ্ছিকতা ফস্সিতা পঞ্ঞায, তস্স অত্থে চ ধম্মে চ নিরুত্তিযা চ পটিভানে চ ন অঞ্ঞো কোচি সক্কোতি অভিসম্ভৰিতুং. অনভিসম্ভৰনীযো চ সো অঞ্ঞেহীতি – অসামন্তপঞ্ঞো.
পুথুজ্জনকল্যাণকস্স পঞ্ঞা অট্ঠমকস্স পঞ্ঞায দূরে ৰিদূরে সুৰিদূরে ন সন্তিকে ন সামন্তা. পুথুজ্জনকল্যাণকং উপাদায অট্ঠমকো অসামন্তপঞ্ঞো. অট্ঠমকস্স পঞ্ঞা সোতাপন্নস্স পঞ্ঞায দূরে ৰিদূরে সুৰিদূরে ন সন্তিকে ন সামন্তা. অট্ঠমকং উপাদায সোতাপন্নো অসামন্তপঞ্ঞো. সোতাপন্নস্স পঞ্ঞা সকদাগামিস্স পঞ্ঞায দূরে ৰিদূরে সুৰিদূরে ন সন্তিকে ন সামন্তা. সোতাপন্নং উপাদায সকদাগামি অসামন্তপঞ্ঞো. সকদাগামিস্স পঞ্ঞা অনাগামিস্স পঞ্ঞায দূরে ৰিদূরে সুৰিদূরে ন সন্তিকে ন সামন্তা. সকদাগামিং উপাদায অনাগামী অসামন্তপঞ্ঞো. অনাগামিস্স পঞ্ঞা অরহতো পঞ্ঞায দূরে ৰিদূরে সুৰিদূরে ন সন্তিকে ন সামন্তা. অনাগামিং উপাদায অরহা অসামন্তপঞ্ঞো. অরহতো পঞ্ঞা পচ্চেকসম্বুদ্ধস্স [পচ্চেকবুদ্ধস্স (স্যা. ক.) অট্ঠকথা ওলোকেতব্বা] পঞ্ঞায দূরে ৰিদূরে সুৰিদূরে ন সন্তিকে ন সামন্তা. অরহন্তং উপাদায পচ্চেকবুদ্ধো অসামন্তপঞ্ঞো. পচ্চেকবুদ্ধঞ্চ সদেৰকঞ্চ লোকং উপাদায তথাগতো অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো অগ্গো অসামন্তপঞ্ঞো.
৫. পঞ্ঞাপভেদকুসলো পভিন্নঞাণো অধিগতপ্পটিসম্ভিদো চতুৰেসারজ্জপ্পত্তো দসবলধারী পুরিসাসভো পুরিসসীহো পুরিসনাগো পুরিসাজঞ্ঞো পুরিসধোরয্হো অনন্তঞাণো অনন্ততেজো অনন্তযসো অড্ঢো মহদ্ধনো ধনৰা নেতা ৰিনেতা অনুনেতা পঞ্ঞাপেতা নিজ্ঝাপেতা পেক্খেতা পসাদেতা. সো হি ভগৰা অনুপ্পন্নস্স মগ্গস্স উপ্পাদেতা, অসঞ্জাতস্স মগ্গস্স সঞ্জনেতা [সঞ্জানেতা (স্যা.)], অনক্খাতস্স মগ্গস্স অক্খাতা, মগ্গঞ্ঞূ মগ্গৰিদূ মগ্গকোৰিদো মগ্গানুগামী [মগ্গানুগা (স্যা.) মহানি. ৬৯ পস্সিতব্বো] চ পনস্স এতরহি সাৰকা ৰিহরন্তি পচ্ছা সমন্নাগতা.
সো হি ভগৰা জানং জানাতি, পস্সং পস্সতি, চক্খুভূতো ঞাণভূতো ধম্মভূতো ব্রহ্মভূতো ৰত্তা পৰত্তা অত্থস্স নিন্নেতা অমতস্স দাতা ধম্মস্সামী তথাগতো. নত্থি তস্স ভগৰতো অঞ্ঞাতং অদিট্ঠং অৰিদিতং অসচ্ছিকতং অফস্সিতং পঞ্ঞায. অতীতং অনাগতং পচ্চুপ্পন্নং [অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নং (স্যা.) মহানি. ৬৯] উপাদায সব্বে ধম্মা সব্বাকারেন বুদ্ধস্স ভগৰতো ঞাণমুখে আপাথং আগচ্ছন্তি. যং কিঞ্চি নেয্যং নাম অত্থি তং সব্বং জানিতব্বং [সব্বং ধম্মং জানিতব্বং (ক.)]. অত্তত্থো ৰা পরত্থো ৰা উভযত্থো ৰা দিট্ঠধম্মিকো ৰা অত্থো সম্পরাযিকো ৰা অত্থো উত্তানো ৰা অত্থো গম্ভীরো ৰা অত্থো গূল়্হো ৰা অত্থো পটিচ্ছন্নো ৰা অত্থো নেয্যো ৰা অত্থো নীতো ৰা অত্থো অনৰজ্জো ৰা অত্থো নিক্কিলেসো ৰা অত্থো ৰোদানো ৰা অত্থো পরমত্থো ৰা অত্থো, সব্বং তং অন্তোবুদ্ধঞাণে পরিৰত্ততি.
সব্বং কাযকম্মং বুদ্ধস্স ভগৰতো ঞাণানুপরিৰত্তি. সব্বং ৰচীকম্মং বুদ্ধস্স ভগৰতো ঞাণানুপরিৰত্তি. সব্বং মনোকম্মং বুদ্ধস্স ভগৰতো ঞাণানুপরিৰত্তি. অতীতে বুদ্ধস্স ভগৰতো অপ্পটিহতং ঞাণং. অনাগতে বুদ্ধস্স ভগৰতো অপ্পটিহতং ঞাণং. পচ্চুপ্পন্নে বুদ্ধস্স ভগৰতো অপ্পটিহতং ঞাণং. যাৰতকং নেয্যং তাৰতকং ঞাণং, যাৰতকং ঞাণং তাৰতকং নেয্যং. নেয্যপরিযন্তিকং ঞাণং, ঞাণপরিযন্তিকং নেয্যং. নেয্যং অতিক্কমিত্ৰা ঞাণং নপ্পৰত্ততি. ঞাণং অতিক্কমিত্ৰা নেয্যপথো নত্থি. অঞ্ঞমঞ্ঞপরিযন্তট্ঠাযিনো তে ধম্মা. যথা দ্ৰিন্নং সমুগ্গপটলানং সম্মা ফুসিতানং [সুফুস্সিতানং (স্যা. ক.)] হেট্ঠিমং সমুগ্গপটলং উপরিমং নাতিৰত্ততি, উপরিমং সমুগ্গপটলং হেট্ঠিমং নাতিৰত্ততি, অঞ্ঞমঞ্ঞপরিযন্তট্ঠাযিনো; এৰমেৰ বুদ্ধস্স ভগৰতো নেয্যঞ্চ ঞাণঞ্চ অঞ্ঞমঞ্ঞপরিযন্তট্ঠাযিনো. যাৰতকং নেয্যং তাৰতকং ঞাণং, যাৰতকং ঞাণং তাৰতকং নেয্যং. নেয্যপরিযন্তিকং ঞাণং, ঞাণপরিযন্তিকং নেয্যং. নেয্যং অতিক্কমিত্ৰা ঞাণং নপ্পৰত্ততি. ঞাণং অতিক্কমিত্ৰা নেয্যপথো নত্থি. অঞ্ঞমঞ্ঞপরিযন্তট্ঠাযিনো তে ধম্মা. সব্বধম্মেসু বুদ্ধস্স ভগৰতো ঞাণং পৰত্ততি.
সব্বে ধম্মা বুদ্ধস্স ভগৰতো আৰজ্জনপ্পটিবদ্ধা আকঙ্খপ্পটিবদ্ধা মনসিকারপ্পটিবদ্ধা চিত্তুপ্পাদপ্পটিবদ্ধা. সব্বসত্তেসু বুদ্ধস্স ভগৰতো ঞাণং পৰত্ততি. সব্বেসং সত্তানং বুদ্ধো আসযং জানাতি, অনুসযং জানাতি, চরিতং [চরিযং (স্যা.) মহানি. ৬৯ পস্সিতব্বা] জানাতি, অধিমুত্তিং জানাতি. অপ্পরজক্খে মহারজক্খে তিক্খিন্দ্রিযে মুদিন্দ্রিযে স্ৰাকারে দ্ৰাকারে সুৰিঞ্ঞাপযে দুৰিঞ্ঞাপযে ভব্বাভব্বে সত্তে পজানাতি. সদেৰকো লোকো সমারকো সব্রহ্মকো সস্সমণব্রাহ্মণী পজা সদেৰমনুস্সা অন্তোবুদ্ধঞাণে পরিৰত্ততি.
যথা যে কেচি মচ্ছকচ্ছপা, অন্তমসো তিমিতিমিঙ্গলং উপাদায, অন্তোমহাসমুদ্দে পরিৰত্তন্তি, এৰমেৰং সদেৰকো লোকো সমারকো সব্রহ্মকো সস্সমণব্রাহ্মণী পজা সদেৰমনুস্সা অন্তোবুদ্ধঞাণে পরিৰত্ততি. যথা যে কেচি পক্খিনো, অন্তমসো গরুল়ং ৰেনতেয্যং উপাদায, আকাসস্স পদেসে পরিৰত্তন্তি; এৰমেৰ যেপি তে সারিপুত্তসমা পঞ্ঞায তেপি বুদ্ধঞাণস্স পদেসে পরিৰত্তন্তি. বুদ্ধঞাণং দেৰমনুস্সানং পঞ্ঞং ফরিত্ৰা অতিঘংসিত্ৰা তিট্ঠতি. যেপি তে খত্তিযপণ্ডিতা ব্রাহ্মণপণ্ডিতা গহপতিপণ্ডিতা সমণপণ্ডিতা নিপুণা কতপরপ্পৰাদা ৰালৰেধিরূপা ৰোভিন্দন্তা [তে ভিন্দন্তা (স্যা. ক.)] মঞ্ঞে চরন্তি পঞ্ঞাগতেন দিট্ঠিগতানি, তে পঞ্হং অভিসঙ্খরিত্ৰা অভিসঙ্খরিত্ৰা তথাগতং উপসঙ্কমিত্ৰা পুচ্ছন্তি গূল়্হানি চ পটিচ্ছন্নানি চ, কথিতা ৰিসজ্জিতা চ তে পঞ্হা ভগৰতা হোন্তি নিদ্দিট্ঠকারণা [নিদ্দিট্ঠিকারণা (স্যা.)]. উপক্খিত্তকা চ তে ভগৰতো সম্পজ্জন্তি. অথ খো ভগৰা তত্থ অতিরোচতি যদিদং পঞ্ঞাযাতি. অগ্গো অসামন্তপঞ্ঞো, অসামন্তপঞ্ঞতায সংৰত্তন্তীতি – অযং অসামন্তপঞ্ঞা.
৬. ভূরিপঞ্ঞতায সংৰত্তন্তীতি কতমা ভূরিপঞ্ঞা? রাগং অভিভুয্যতীতি – ভূরিপঞ্ঞা. অভিভৰিতাতি – ভূরিপঞ্ঞা. দোসং অভিভুয্যতীতি – ভূরিপঞ্ঞা. অভিভৰিতাতি – ভূরিপঞ্ঞা. মোহং অভিভুয্যতীতি – ভূরিপঞ্ঞা. অভিভৰিতাতি – ভূরিপঞ্ঞা. কোধং…পে… উপনাহং … মক্খং… পল়াসং… ইস্সং… মচ্ছরিযং… মাযং… সাঠেয্যং… থম্ভং… সারম্ভং… মানং… অতিমানং… মদং… পমাদং… সব্বে কিলেসে… সব্বে দুচ্চরিতে… সব্বে অভিসঙ্খারে…পে… সব্বে ভৰগামিকম্মে অভিভুয্যতীতি – ভূরিপঞ্ঞা. অভিভৰিতাতি – ভূরিপঞ্ঞা. রাগো অরি. তং অরিং মদ্দনিপঞ্ঞাতি – ভূরিপঞ্ঞা. দোসো অরি. তং অরিং মদ্দনিপঞ্ঞাতি – ভূরিপঞ্ঞা. মোহো অরি. তং অরিং মদ্দনিপঞ্ঞাতি – ভূরিপঞ্ঞা. কোধো…পে… উপনাহো… মক্খো… পল়াসো… ইস্সা… মচ্ছরিযং… মাযা… সাঠেয্যং… থম্ভো… সারম্ভো… মানো… অতিমানো… মদো… পমাদো… সব্বে কিলেসা… সব্বে দুচ্চরিতা… সব্বে অভিসঙ্খারা…পে… সব্বে ভৰগামিকম্মা অরি. তং অরিং মদ্দনিপঞ্ঞাতি – ভূরিপঞ্ঞা. ভূরি ৰুচ্চতি পথৰী [পঠৰী (স্যা.)]. তায পথৰিসমায ৰিত্থতায ৰিপুলায পঞ্ঞায সমন্নাগতোতি – ভূরিপঞ্ঞা. অপি চ, পঞ্ঞায মেতং অধিৰচনং. ভূরি মেধা পরিণাযিকাতি – ভূরিপঞ্ঞা. ভূরিপঞ্ঞতায সংৰত্তন্তীতি – অযং ভূরিপঞ্ঞা.
পঞ্ঞাবাহুল্লায সংৰত্তন্তীতি কতমং পঞ্ঞাবাহুল্লং? ইধেকচ্চো পঞ্ঞাগরুকো হোতি পঞ্ঞাচরিতো পঞ্ঞাসযো পঞ্ঞাধিমুত্তো পঞ্ঞাধজো পঞ্ঞাকেতু পঞ্ঞাধিপতেয্যো ৰিচযবহুলো পৰিচযবহুলো ওক্খাযনবহুলো সমোক্খাযনবহুলো [সম্পেক্খাযনবহুলো (স্যা. ক.) মহানি. ২০৪ পস্সিতব্বা] সম্পেক্খাযনধম্মো ৰিভূতৰিহারী তচ্চরিতো তগ্গরুকো তব্বহুলো তন্নিন্নো তপ্পোণো তপ্পব্ভারো তদধিমুত্তো তদধিপতেয্যো. যথা গণগরুকো ৰুচ্চতি ‘‘গণবাহুলিকো’’তি, চীৰরগরুকো ৰুচ্চতি ‘‘চীৰরবাহুলিকো’’তি, পত্তগরুকো ৰুচ্চতি ‘‘পত্তবাহুলিকো’’তি, সেনাসনগরুকো ৰুচ্চতি ‘‘সেনাসনবাহুলিকো’’তি; এৰমেৰং ইধেকচ্চো পঞ্ঞা গরুকো হোতি পঞ্ঞাচরিতো পঞ্ঞাসযো পঞ্ঞাধিমুত্তো পঞ্ঞাধজো পঞ্ঞাকেতু পঞ্ঞাধিপতেয্যো ৰিচযবহুলো পৰিচযবহুলো ওক্খাযনবহুলো সমোক্খাযনবহুলো সম্পেক্খাযনধম্মো ৰিভূতৰিহারী তচ্চরিতো তগ্গরুকো তব্বহুলো তন্নিন্নো তপ্পোণো তপ্পব্ভারো তদধিমুত্তো তদধিপতেয্যো. পঞ্ঞাবাহুল্লায সংৰত্তন্তীতি – ইদং পঞ্ঞাবাহুল্লং.
সীঘপঞ্ঞতায সংৰত্তন্তীতি কতমা সীঘপঞ্ঞা? সীঘং সীঘং সীলানি পরিপূরেতীতি – সীঘপঞ্ঞা. সীঘং সীঘং ইন্দ্রিযসংৰরং পরিপূরেতীতি – সীঘপঞ্ঞা. সীঘং সীঘং ভোজনে মত্তঞ্ঞুতং পরিপূরেতীতি – সীঘপঞ্ঞা. সীঘং সীঘং জাগরিযানুযোগং পরিপূরেতীতি – সীঘপঞ্ঞা. সীঘং সীঘং সীলক্খন্ধং পরিপূরেতীতি – সীঘপঞ্ঞা. সীঘং সীঘং সমাধিক্খন্ধং পরিপূরেতীতি – সীঘপঞ্ঞা. সীঘং সীঘং পঞ্ঞাক্খন্ধং পরিপূরেতীতি – সীঘপঞ্ঞা. সীঘং সীঘং ৰিমুত্তিক্খন্ধং পরিপূরেতীতি – সীঘপঞ্ঞা. সীঘং সীঘং ৰিমুত্তিঞাণদস্সনক্খন্ধং পরিপূরেতীতি – সীঘপঞ্ঞা. সীঘং সীঘং ঠানাট্ঠানানি পটিৰিজ্ঝতীতি – সীঘপঞ্ঞা. সীঘং সীঘং ৰিহারসমাপত্তিযো পরিপূরেতীতি – সীঘপঞ্ঞা. সীঘং সীঘং অরিযসচ্চানি পটিৰিজ্ঝতীতি – সীঘপঞ্ঞা. সীঘং সীঘং সতিপট্ঠানে ভাৰেতীতি – সীঘপঞ্ঞা. সীঘং সীঘং সম্মপ্পধানে ভাৰেতীতি – সীঘপঞ্ঞা. সীঘং সীঘং ইদ্ধিপাদে ভাৰেতীতি – সীঘপঞ্ঞা. সীঘং সীঘং ইন্দ্রিযানি ভাৰেতীতি – সীঘপঞ্ঞা. সীঘং সীঘং বলানি ভাৰেতীতি – সীঘপঞ্ঞা. সীঘং সীঘং বোজ্ঝঙ্গে ভাৰেতীতি – সীঘপঞ্ঞা. সীঘং সীঘং অরিযমগ্গং ভাৰেতীতি – সীঘপঞ্ঞা. সীঘং সীঘং সামঞ্ঞফলানি সচ্ছিকরোতীতি – সীঘপঞ্ঞা. সীঘং সীঘং অভিঞ্ঞাযো পটিৰিজ্ঝতীতি – সীঘপঞ্ঞা. সীঘং সীঘং পরমত্থং নিব্বানং সচ্ছিকরোতীতি – সীঘপঞ্ঞা. সীঘপঞ্ঞতায সংৰত্তন্তীতি – অযং সীঘপঞ্ঞা.
লহুপঞ্ঞতায সংৰত্তন্তীতি কতমা লহুপঞ্ঞা? লহুং লহুং সীলানি পরিপূরেতীতি – লহুপঞ্ঞা. লহুং লহুং ইন্দ্রিযসংৰরং পরিপূরেতীতি – লহুপঞ্ঞা. লহুং লহুং ভোজনে মত্তঞ্ঞুতং পরিপূরেতীতি – লহুপঞ্ঞা. লহুং লহুং জাগরিযানুযোগং পরিপূরেতীতি – লহুপঞ্ঞা. লহুং লহুং সীলক্খন্ধং …পে… সমাধিক্খন্ধং … পঞ্ঞাক্খন্ধং… ৰিমুত্তিক্খন্ধং… ৰিমুত্তিঞাণদস্সনক্খন্ধং পরিপূরেতীতি – লহুপঞ্ঞা. লহুং লহুং ঠানাট্ঠানানি পটিৰিজ্ঝতীতি – লহুপঞ্ঞা. লহুং লহুং ৰিহারসমাপত্তিযো পরিপূরেতীতি – লহুপঞ্ঞা. লহুং লহুং অরিযসচ্চানি পটিৰিজ্ঝতীতি – লহুপঞ্ঞা. লহুং লহুং সতিপট্ঠানে ভাৰেতীতি – লহুপঞ্ঞা. লহুং লহুং সম্মপ্পধানে ভাৰেতীতি – লহুপঞ্ঞা. লহুং লহুং ইদ্ধিপাদে ভাৰেতীতি – লহুপঞ্ঞা. লহুং লহুং ইন্দ্রিযানি ভাৰেতীতি – লহুপঞ্ঞা. লহুং লহুং বলানি ভাৰেতীতি – লহুপঞ্ঞা. লহুং লহুং বোজ্ঝঙ্গে ভাৰেতীতি – লহুপঞ্ঞা. লহুং লহুং অরিযমগ্গং ভাৰেতীতি – লহুপঞ্ঞা. লহুং লহুং সামঞ্ঞফলানি সচ্ছিকরোতীতি – লহুপঞ্ঞা. লহুং লহুং অভিঞ্ঞাযো পটিৰিজ্ঝতীতি – লহুপঞ্ঞা. লহুং লহুং পরমত্থং নিব্বানং সচ্ছিকরোতীতি – লহুপঞ্ঞা. লহুপঞ্ঞতায সংৰত্তন্তীতি – অযং লহুপঞ্ঞা.
হাসপঞ্ঞতায সংৰত্তন্তীতি কতমা হাসপঞ্ঞা? ইধেকচ্চো হাসবহুলো ৰেদবহুলো তুট্ঠিবহুলো পামোজ্জবহুলো সীলানি পরিপূরেতীতি – হাসপঞ্ঞা. হাসবহুলো ৰেদবহুলো তুট্ঠিবহুলো পামোজ্জবহুলো ইন্দ্রিযসংৰরং পরিপূরেতীতি – হাসপঞ্ঞা. হাসবহুলো ৰেদবহুলো তুট্ঠিবহুলো পামোজ্জবহুলো ভোজনে মত্তঞ্ঞুতং পরিপূরেতীতি – হাসপঞ্ঞা. হাসবহুলো ৰেদবহুলো তুট্ঠিবহুলো পামোজ্জবহুলো জাগরিযানুযোগং পরিপূরেতীতি – হাসপঞ্ঞা. হাসবহুলো ৰেদবহুলো তুট্ঠিবহুলো পামোজ্জবহুলো সীলক্খন্ধং…পে… সমাধিক্খন্ধং… পঞ্ঞাক্খন্ধং… ৰিমুত্তিক্খন্ধং… ৰিমুত্তিঞাণদস্সনক্খন্ধং পরিপূরেতীতি…পে… ঠানাট্ঠানানি পটিৰিজ্ঝতীতি… ৰিহারসমাপত্তিযো পরিপূরেতীতি … অরিযসচ্চানি পটিৰিজ্ঝতীতি… সতিপট্ঠানে ভাৰেতীতি… সম্মপ্পধানে ভাৰেতীতি… ইদ্ধিপাদে ভাৰেতীতি… ইন্দ্রিযানি ভাৰেতীতি… বলানি ভাৰেতীতি… বোজ্ঝঙ্গে ভাৰেতীতি … অরিযমগ্গং ভাৰেতীতি…পে… সামঞ্ঞফলানি সচ্ছিকরোতীতি – হাসপঞ্ঞা. হাসবহুলো ৰেদবহুলো তুট্ঠিবহুলো পামোজ্জবহুলো অভিঞ্ঞাযো পটিৰিজ্ঝতীতি – হাসপঞ্ঞা. হাসবহুলো ৰেদবহুলো তুট্ঠিবহুলো পামোজ্জবহুলো পরমত্থং নিব্বানং সচ্ছিকরোতীতি – হাসপঞ্ঞা. হাসপঞ্ঞতায সংৰত্তন্তীতি – অযং হাসপঞ্ঞা.
৭. জৰনপঞ্ঞতায সংৰত্তন্তীতি কতমা জৰনপঞ্ঞা? যং কিঞ্চি রূপং অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নং অজ্ঝত্তং ৰা বহিদ্ধা ৰা ওল়ারিকং ৰা সুখুমং ৰা হীনং ৰা পণীতং ৰা যং দূরে সন্তিকে ৰা, সব্বং রূপং অনিচ্চতো খিপ্পং জৰতীতি – জৰনপঞ্ঞা. দুক্খতো খিপ্পং জৰতীতি – জৰনপঞ্ঞা. অনত্ততো খিপ্পং জৰতীতি – জৰনপঞ্ঞা. যা কাচি ৰেদনা…পে… যা কাচি সঞ্ঞা… যে কেচি সঙ্খারা… যং কিঞ্চি ৰিঞ্ঞাণং অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নং অজ্ঝত্তং ৰা বহিদ্ধা ৰা ওল়ারিকং ৰা সুখুমং ৰা হীনং ৰা পণীতং ৰা যং দূরে সন্তিকে ৰা, সব্বং ৰিঞ্ঞাণং অনিচ্চতো খিপ্পং জৰতীতি – জৰনপঞ্ঞা. দুক্খতো খিপ্পং জৰতীতি – জৰনপঞ্ঞা. অনত্ততো খিপ্পং জৰতীতি – জৰনপঞ্ঞা. চক্খু…পে… জরামরণং অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নং অনিচ্চতো খিপ্পং জৰতীতি – জৰনপঞ্ঞা. দুক্খতো খিপ্পং জৰতীতি – জৰনপঞ্ঞা. অনত্ততো খিপ্পং জৰতীতি – জৰনপঞ্ঞা.
রূপং অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নং অনিচ্চং খযট্ঠেন দুক্খং ভযট্ঠেন অনত্তা অসারকট্ঠেনাতি তুলযিত্ৰা তীরযিত্ৰা ৰিভাৰযিত্ৰা ৰিভূতং কত্ৰা রূপনিরোধে নিব্বানে খিপ্পং জৰতীতি – জৰনপঞ্ঞা. ৰেদনা…পে… সঞ্ঞা… সঙ্খারা… ৰিঞ্ঞাণং… চক্খু…পে… জরামরণং অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নং অনিচ্চং খযট্ঠেন দুক্খং ভযট্ঠেন অনত্তা অসারকট্ঠেনাতি তুলযিত্ৰা তীরযিত্ৰা ৰিভাৰযিত্ৰা ৰিভূতং কত্ৰা জরামরণনিরোধে [জরামরণং রূপনিরোধে (স্যা.)] নিব্বানে খিপ্পং জৰতীতি – জৰনপঞ্ঞা.
রূপং অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নং অনিচ্চং সঙ্খতং পটিচ্চসমুপ্পন্নং খযধম্মং ৰযধম্মং ৰিরাগধম্মং নিরোধধম্মন্তি তুলযিত্ৰা তীরযিত্ৰা ৰিভাৰযিত্ৰা ৰিভূতং কত্ৰা রূপনিরোধে নিব্বানে খিপ্পং জৰতীতি – জৰনপঞ্ঞা. ৰেদনা…পে… সঞ্ঞা… সঙ্খারা… ৰিঞ্ঞাণং… চক্খু…পে… জরামরণং অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নং অনিচ্চং সঙ্খতং পটিচ্চসমুপ্পন্নং খযধম্মং ৰযধম্মং ৰিরাগধম্মং নিরোধধম্মন্তি তুলযিত্ৰা তীরযিত্ৰা ৰিভাৰযিত্ৰা ৰিভূতং কত্ৰা জরামরণনিরোধে নিব্বানে খিপ্পং জৰতীতি – জৰনপঞ্ঞা. জৰনপঞ্ঞতায সংৰত্তন্তীতি – অযং জৰনপঞ্ঞা.
তিক্খপঞ্ঞতায সংৰত্তন্তীতি কতমা তিক্খপঞ্ঞা? খিপ্পং কিলেসে ছিন্দতীতি – তিক্খপঞ্ঞা. উপ্পন্নং কামৰিতক্কং নাধিৰাসেতি পজহতি ৰিনোদেতি ব্যন্তীকরোতি [ব্যন্তিং করোতি (ক.)] অনভাৰং গমেতীতি – তিক্খপঞ্ঞা. উপ্পন্নং ব্যাপাদৰিতক্কং নাধিৰাসেতি পজহতি ৰিনোদেতি ব্যন্তীকরোতি অনভাৰং গমেতীতি – তিক্খপঞ্ঞা. উপ্পন্নং ৰিহিংসাৰিতক্কং নাধিৰাসেতি…পে… উপ্পন্নুপ্পন্নে পাপকে অকুসলে ধম্মে নাধিৰাসেতি পজহতি ৰিনোদেতি ব্যন্তীকরোতি অনভাৰং গমেতীতি – তিক্খপঞ্ঞা. উপ্পন্নং রাগং নাধিৰাসেতি পজহতি ৰিনোদেতি ব্যন্তীকরোতি অনভাৰং গমেতীতি – তিক্খপঞ্ঞা. উপ্পন্নং দোসং…পে… উপ্পন্নং মোহং … উপ্পন্নং কোধং… উপ্পন্নং উপনাহং… মক্খং… পল়াসং… ইস্সং… মচ্ছরিযং… মাযং… সাঠেয্যং… থম্ভং… সারম্ভং… মানং… অতিমানং… মদং… পমাদং… সব্বে কিলেসে… সব্বে দুচ্চরিতে… সব্বে অভিসঙ্খারে…পে… সব্বে ভৰগামিকম্মে নাধিৰাসেতি পজহতি ৰিনোদেতি ব্যন্তীকরোতি অনভাৰং গমেতীতি – তিক্খপঞ্ঞা. একস্মিং আসনে চত্তারো চ অরিযমগ্গা চত্তারি চ সামঞ্ঞফলানি চতস্সো পটিসম্ভিদাযো ছ অভিঞ্ঞাযো অধিগতা হোন্তি সচ্ছিকতা ফস্সিতা পঞ্ঞাযাতি – তিক্খপঞ্ঞা. তিক্খপঞ্ঞতায সংৰত্তন্তীতি – অযং তিক্খপঞ্ঞা.
নিব্বেধিকপঞ্ঞতায সংৰত্তন্তীতি কতমা নিব্বেধিকপঞ্ঞা? ইধেকচ্চো সব্বসঙ্খারেসু উব্বেগবহুলো হোতি উত্তাসবহুলো উক্কণ্ঠনবহুলো অরতিবহুলো অনভিরতিবহুলো. বহিমুখো ন রমতি সব্বসঙ্খারেসু. অনিব্বিদ্ধপুব্বং অপ্পদালিতপুব্বং লোভক্খন্ধং নিব্বিজ্ঝতি পদালেতীতি – নিব্বেধিকপঞ্ঞা. অনিব্বিদ্ধপুব্বং অপ্পদালিতপুব্বং দোসক্খন্ধং নিব্বিজ্ঝতি পদালেতীতি – নিব্বেধিকপঞ্ঞা. অনিব্বিদ্ধপুব্বং অপ্পদালিতপুব্বং মোহক্খন্ধং নিব্বিজ্ঝতি পদালেতীতি – নিব্বেধিকপঞ্ঞা. অনিব্বিদ্ধপুব্বং অপ্পদালিতপুব্বং কোধং…পে… উপনাহং… মক্খং… পল়াসং… ইস্সং… মচ্ছরিযং… মাযং… সাঠেয্যং… থম্ভং… সারম্ভং… মানং… অতিমানং… মদং… পমাদং… সব্বে কিলেসে… সব্বে দুচ্চরিতে… সব্বে অভিসঙ্খারে…পে… সব্বে ভৰগামিকম্মে নিব্বিজ্ঝতি পদালেতীতি – নিব্বেধিকপঞ্ঞা. নিব্বেধিকপঞ্ঞতায সংৰত্তন্তীতি – অযং নিব্বেধিকপঞ্ঞা.
ইমা সোল়স পঞ্ঞাযো. ইমাহি সোল়সহি পঞ্ঞাহি সমন্নাগতো পুগ্গলো পটিসম্ভিদপ্পত্তো.