২. অত্তানুদিট্ঠিনিদ্দেসো

১৩০. অত্তানুদিট্ঠিযা কতমেহি ৰীসতিযা আকারেহি অভিনিৰেসো হোতি? ইধ অস্সুতৰা পুথুজ্জনো অরিযানং অদস্সাৰী অরিযধম্মস্স অকোৰিদো অরিযধম্মে অৰিনীতো, সপ্পুরিসানং অদস্সাৰী সপ্পুরিসধম্মস্স অকোৰিদো সপ্পুরিসধম্মে অৰিনীতো রূপং অত্ততো সমনুপস্সতি রূপৰন্তং ৰা অত্তানং অত্তনি ৰা রূপং রূপস্মিং ৰা অত্তানং; ৰেদনং…পে… সঞ্ঞং…পে… সঙ্খারে…পে… ৰিঞ্ঞাণং অত্ততো সমনুপস্সতি ৰিঞ্ঞাণৰন্তং ৰা অত্তানং অত্তনি ৰা ৰিঞ্ঞাণং ৰিঞ্ঞাণস্মিং ৰা অত্তানং.

১৩১. কথং রূপং অত্ততো সমনুপস্সতি? ইধেকচ্চো পথৰীকসিণং অত্ততো সমনুপস্সতি – ‘‘যং পথৰীকসিণং, সো অহং; যো অহং, তং পথৰীকসিণ’’ন্তি. পথৰীকসিণঞ্চ অত্তঞ্চ অদ্ৰযং সমনুপস্সতি. সেয্যথাপি তেলপ্পদীপস্স ঝাযতো ‘‘যা অচ্চি সো ৰণ্ণো, যো ৰণ্ণো সা অচ্চী’’তি – অচ্চিঞ্চ ৰণ্ণঞ্চ অদ্ৰযং সমনুপস্সতি. এৰমেৰং ইধেকচ্চো পথৰীকসিণং অত্ততো সমনুপস্সতি – ‘‘যং পথৰীকসিণং, সো অহং; যো অহং, তং পথৰীকসিণ’’ন্তি. পথৰীকসিণঞ্চ অত্তঞ্চ অদ্ৰযং সমনুপস্সতি. অভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠি. দিট্ঠি ন ৰত্থু, ৰত্থু ন দিট্ঠি. অঞ্ঞা দিট্ঠি, অঞ্ঞং ৰত্থু. যা চ দিট্ঠি যঞ্চ ৰত্থু – অযং পঠমা রূপৰত্থুকা অত্তানুদিট্ঠি. অত্তানুদিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি দিট্ঠিৰিপত্তি…পে… অত্তানুদিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি. মিচ্ছাদিট্ঠিকস্স পুরিসপুগ্গলস্স দ্ৰেৰ গতিযো…পে… ইমানি সঞ্ঞোজনানি, ন চ দিট্ঠিযো.

ইধেকচ্চো আপোকসিণং… তেজোকসিণং… ৰাযোকসিণং… নীলকসিণং… পীতকসিণং… লোহিতকসিণং… ওদাতকসিণং অত্ততো সমনুপস্সতি – ‘‘যং ওদাতকসিণং, সো অহং; যো অহং, তং ওদাতকসিণ’’ন্তি. ওদাতকসিণঞ্চ অত্তঞ্চ অদ্ৰযং সমনুপস্সতি. সেয্যথাপি তেলপ্পদীপস্স ঝাযতো ‘‘যা অচ্চি, সো ৰণ্ণো; যো ৰণ্ণো, সা অচ্চী’’তি – অচ্চিঞ্চ ৰণ্ণঞ্চ অদ্ৰযং সমনুপস্সতি. এৰমেৰ ইধেকচ্চো…পে… ওদাতকসিণঞ্চ অত্তঞ্চ অদ্ৰযং সমনুপস্সতি. অভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠি. দিট্ঠি ন ৰত্থু, ৰত্থু ন দিট্ঠি. অঞ্ঞা দিট্ঠি, অঞ্ঞং ৰত্থু. যা চ দিট্ঠি যঞ্চ ৰত্থু – অযং পঠমা রূপৰত্থুকা অত্তানুদিট্ঠি. অত্তানুদিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি দিট্ঠিৰিপত্তি…পে… ইমানি সঞ্ঞোজনানি, ন চ দিট্ঠিযো. এৰং রূপং অত্ততো সমনুপস্সতি.

কথং রূপৰন্তং অত্তানং সমনুপস্সতি? ইধেকচ্চো ৰেদনং… সঞ্ঞং… সঙ্খারে… ৰিঞ্ঞাণং অত্ততো সমনুপস্সতি. তস্স এৰং হোতি – ‘‘অযং খো মে অত্তা. সো খো পন মে অযং অত্তা ইমিনা রূপেন রূপৰা’’তি. রূপৰন্তং অত্তানং সমনুপস্সতি. সেয্যথাপি রুক্খো ছাযাসম্পন্নো অস্স. তমেনং পুরিসো এৰং ৰদেয্য – ‘‘অযং রুক্খো, অযং ছাযা. অঞ্ঞো রুক্খো, অঞ্ঞা ছাযা. সো খো পনাযং রুক্খো ইমায ছাযায ছাযাৰা’’তি. ছাযাৰন্তং রুক্খং সমনুপস্সতি. এৰমেৰং ইধেকচ্চো ৰেদনং…পে… সঞ্ঞং… সঙ্খারে… ৰিঞ্ঞাণং অত্ততো সমনুপস্সতি. তস্স এৰং হোতি – ‘‘অযং খো মে অত্তা. সো খো পন অযং অত্তা ইমিনা রূপেন রূপৰা’’তি. রূপৰন্তং অত্তানং সমনুপস্সতি. অভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠি. দিট্ঠি ন ৰত্থু, ৰত্থু ন দিট্ঠি. অঞ্ঞা দিট্ঠি, অঞ্ঞং ৰত্থু. যা চ দিট্ঠি যঞ্চ ৰত্থু – অযং দুতিযা রূপৰত্থুকা অত্তানুদিট্ঠি. অত্তানুদিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি দিট্ঠিৰিপত্তি…পে… ইমানি সঞ্ঞোজনানি, ন চ দিট্ঠিযো. এৰং রূপৰন্তং অত্তানং সমনুপস্সতি.

কথং অত্তনি রূপং সমনুপস্সতি? ইধেকচ্চো ৰেদনং… সঞ্ঞং… সঙ্খারে… ৰিঞ্ঞাণং অত্ততো সমনুপস্সতি. তস্স এৰং হোতি – ‘‘অযং খো মে অত্তা. ইমস্মিঞ্চ পন অত্তনি ইদং রূপ’’ন্তি. অত্তনি রূপং সমনুপস্সতি. সেয্যথাপি পুপ্ফং গন্ধসম্পন্নং অস্স. তমেনং পুরিসো এৰং ৰদেয্য – ‘‘ইদং পুপ্ফং, অযং গন্ধো; অঞ্ঞং পুপ্ফং, অঞ্ঞো গন্ধো. সো খো পনাযং গন্ধো ইমস্মিং পুপ্ফে’’তি. পুপ্ফস্মিং গন্ধং সমনুপস্সতি. এৰমেৰং ইধেকচ্চো ৰেদনং…পে… সঞ্ঞং… সঙ্খারে… ৰিঞ্ঞাণং অত্ততো সমনুপস্সতি. তস্স এৰং হোতি – ‘‘অযং খো মে অত্তা. ইমস্মিঞ্চ পন অত্তনি ইদং রূপ’’ন্তি. অত্তনি রূপং সমনুপস্সতি. অভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠি. দিট্ঠি ন ৰত্থু, ৰত্থু ন দিট্ঠি. অঞ্ঞা দিট্ঠি, অঞ্ঞং ৰত্থু. যা চ দিট্ঠি যঞ্চ ৰত্থু – অযং ততিযা রূপৰত্থুকা অত্তানুদিট্ঠি. অত্তানুদিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি দিট্ঠিৰিপত্তি…পে… ইমানি সঞ্ঞোজনানি, ন চ দিট্ঠিযো. এৰং অত্তনি রূপং সমনুপস্সতি.

কথং রূপস্মিং অত্তানং সমনুপস্সতি? ইধেকচ্চো ৰেদনং…পে… সঞ্ঞং… সঙ্খারে… ৰিঞ্ঞাণং অত্ততো সমনুপস্সতি. তস্স এৰং হোতি – ‘‘অযং খো মে অত্তা. সো খো পন মে অযং অত্তা ইমস্মিং রূপে’’তি. রূপস্মিং অত্তানং সমনুপস্সতি. সেয্যথাপি মণি করণ্ডকে পক্খিত্তো অস্স. তমেনং পুরিসো এৰং ৰদেয্য – ‘‘অযং মণি, অযং করণ্ডকো. অঞ্ঞো মণি, অঞ্ঞো করণ্ডকো. সো খো পনাযং মণি ইমস্মিং করণ্ডকে’’তি. করণ্ডকস্মিং মণিং সমনুপস্সতি. এৰমেৰং ইধেকচ্চো ৰেদনং…পে… সঞ্ঞং… সঙ্খারে… ৰিঞ্ঞাণং অত্ততো সমনুপস্সতি. তস্স এৰং হোতি – ‘‘অযং খো মে অত্তা. সো খো পন মে অযং অত্তা ইমস্মিং রূপে’’তি. রূপস্মিং অত্তানং সমনুপস্সতি. অভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠি. দিট্ঠি ন ৰত্থু, ৰত্থু ন দিট্ঠি. অঞ্ঞা দিট্ঠি, অঞ্ঞং ৰত্থু. যা চ দিট্ঠি যঞ্চ ৰত্থু – অযং চতুত্থা রূপৰত্থুকা অত্তানুদিট্ঠি. অত্তানুদিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি দিট্ঠিৰিপত্তি…পে… ইমানি সঞ্ঞোজনানি, ন চ দিট্ঠিযো. এৰং রূপস্মিং অত্তানং সমনুপস্সতি.

১৩২. কথং ৰেদনং অত্ততো সমনুপস্সতি? ইধেকচ্চো চক্খুসম্ফস্সজং ৰেদনং সোতসম্ফস্সজং ৰেদনং ঘানসম্ফস্সজং ৰেদনং জিৰ্হাসম্ফস্সজং ৰেদনং কাযসম্ফস্সজং ৰেদনং মনোসম্ফস্সজং ৰেদনং অত্ততো সমনুপস্সতি. ‘‘যা মনোসম্ফস্সজা ৰেদনা সো অহং, যো অহং সা মনোসম্ফস্সজা ৰেদনা’’তি – মনোসম্ফস্সজং ৰেদনঞ্চ অত্তঞ্চ অদ্ৰযং সমনুপস্সতি. সেয্যথাপি তেলপ্পদীপস্স ঝাযতো ‘‘যা অচ্চি সো ৰণ্ণো, যো ৰণ্ণো সা অচ্চী’’তি – অচ্চিঞ্চ ৰণ্ণঞ্চ অদ্ৰযং সমনুপস্সতি. এৰমেৰং ইধেকচ্চো মনোসম্ফস্সজং ৰেদনং অত্ততো সমনুপস্সতি. ‘‘যা মনোসম্ফস্সজা ৰেদনা সো অহং, যো অহং সা মনোসম্ফস্সজা ৰেদনা’’তি – মনোসম্ফস্সজং ৰেদনঞ্চ অত্তঞ্চ অদ্ৰযং সমনুপস্সতি. অভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠি. দিট্ঠি ন ৰত্থু, ৰত্থু ন দিট্ঠি. অঞ্ঞা দিট্ঠি, অঞ্ঞং ৰত্থু. যা চ দিট্ঠি যঞ্চ ৰত্থু – অযং পঠমা ৰেদনাৰত্থুকা অত্তানুদিট্ঠি. অত্তানুদিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি দিট্ঠিৰিপত্তি…পে… ইমানি সঞ্ঞোজনানি, ন চ দিট্ঠিযো. এৰং ৰেদনং অত্ততো সমনুপস্সতি.

কথং ৰেদনাৰন্তং অত্তানং সমনুপস্সতি? ইধেকচ্চো সঞ্ঞং…পে… সঙ্খারে… ৰিঞ্ঞাণং… রূপং অত্ততো সমনুপস্সতি. তস্স এৰং হোতি – ‘‘অযং খো মে অত্তা. সো খো পন মে অযং অত্তা ইমায ৰেদনায ৰেদনাৰা’’তি. ৰেদনাৰন্তং অত্তানং সমনুপস্সতি. সেয্যথাপি রুক্খো ছাযাসম্পন্নো অস্স. তমেনং পুরিসো এৰং ৰদেয্য – ‘‘অযং রুক্খো, অযং ছাযা. অঞ্ঞো রুক্খো, অঞ্ঞা ছাযা. সো খো পনাযং রুক্খো ইমায ছাযায ছাযাৰা’’তি. ছাযাৰন্তং রুক্খং সমনুপস্সতি. এৰমেৰং ইধেকচ্চো সঞ্ঞং…পে… সঙ্খারে… ৰিঞ্ঞাণং… রূপং অত্ততো সমনুপস্সতি. তস্স এৰং হোতি – ‘‘অযং খো মে অত্তা. সো খো পন মে অযং অত্তা ইমায ৰেদনায ৰেদনাৰা’’তি. ৰেদনাৰন্তং অত্তানং সমনুপস্সতি. অভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠি. দিট্ঠি ন ৰত্থু, ৰত্থু ন দিট্ঠি. অঞ্ঞা দিট্ঠি, অঞ্ঞং ৰত্থু. যা চ দিট্ঠি যঞ্চ ৰত্থু – অযং দুতিযা ৰেদনাৰত্থুকা অত্তানুদিট্ঠি. অত্তানুদিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি দিট্ঠিৰিপত্তি…পে… ইমানি সঞ্ঞোজনানি, ন চ দিট্ঠিযো. এৰং ৰেদনাৰন্তং অত্তানং সমনুপস্সতি.

কথং অত্তনি ৰেদনং সমনুপস্সতি? ইধেকচ্চো সঞ্ঞং…পে… সঙ্খারে… ৰিঞ্ঞাণং… রূপং অত্ততো সমনুপস্সতি. তস্স এৰং হোতি – ‘‘অযং খো মে অত্তা. ইমস্মিঞ্চ পন অত্তনি অযং ৰেদনা’’তি. অত্তনি ৰেদনং সমনুপস্সতি. সেয্যথাপি পুপ্ফং গন্ধসম্পন্নং অস্স. তমেনং পুরিসো এৰং ৰদেয্য – ‘‘ইদং পুপ্ফং, অযং গন্ধো; অঞ্ঞং পুপ্ফং, অঞ্ঞো গন্ধো. সো খো পনাযং গন্ধো ইমস্মিং পুপ্ফে’’তি. পুপ্ফস্মিং গন্ধং সমনুপস্সতি. এৰমেৰং ইধেকচ্চো সঞ্ঞং…পে… সঙ্খারে… ৰিঞ্ঞাণং… রূপং অত্ততো সমনুপস্সতি. তস্স এৰং হোতি – ‘‘অযং খো মে অত্তা. ইমস্মিঞ্চ পন অত্তনি অযং ৰেদনা’’তি. অত্তনি ৰেদনং সমনুপস্সতি. অভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠি. দিট্ঠি ন ৰত্থু, ৰত্থু ন দিট্ঠি. অঞ্ঞা দিট্ঠি, অঞ্ঞং ৰত্থু. যা চ দিট্ঠি যঞ্চ ৰত্থু – অযং ততিযা ৰেদনাৰত্থুকা অত্তানুদিট্ঠি. অত্তানুদিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি দিট্ঠিৰিপত্তি…পে… ইমানি সঞ্ঞোজনানি, ন চ দিট্ঠিযো. এৰং অত্তনি ৰেদনং সমনুপস্সতি.

কথং ৰেদনায অত্তানং সমনুপস্সতি? ইধেকচ্চো সঞ্ঞং…পে… সঙ্খারে… ৰিঞ্ঞাণং… রূপং অত্ততো সমনুপস্সতি. তস্স এৰং হোতি – ‘‘অযং খো মে অত্তা. সো খো পন মে অযং অত্তা ইমায ৰেদনাযা’’তি. ৰেদনায অত্তানং সমনুপস্সতি. সেয্যথাপি মণি করণ্ডকে পক্খিত্তো অস্স. তমেনং পুরিসো এৰং ৰদেয্য – ‘‘অযং মণি, অযং করণ্ডকো. অঞ্ঞো মণি, অঞ্ঞো করণ্ডকো. সো খো পনাযং মণি ইমস্মিং করণ্ডকে’’তি. করণ্ডকস্মিং মণিং সমনুপস্সতি. এৰমেৰং ইধেকচ্চো সঞ্ঞং… সঙ্খারে… ৰিঞ্ঞাণং… রূপং অত্ততো সমনুপস্সতি. তস্স এৰং হোতি – ‘‘অযং খো মে অত্তা. সো খো পন মে অযং অত্তা ইমায ৰেদনাযা’’তি. ৰেদনায অত্তানং সমনুপস্সতি. অভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠি. দিট্ঠি ন ৰত্থু, ৰত্থু ন দিট্ঠি. অঞ্ঞা দিট্ঠি, অঞ্ঞং ৰত্থু. যা চ দিট্ঠি যঞ্চ ৰত্থু – অযং চতুত্থা ৰেদনাৰত্থুকা অত্তানুদিট্ঠি. অত্তানুদিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি দিট্ঠিৰিপত্তি…পে… ইমানি সঞ্ঞোজনানি, ন চ দিট্ঠিযো. এৰং ৰেদনায অত্তানং সমনুপস্সতি.

১৩৩. কথং সঞ্ঞং অত্ততো সমনুপস্সতি? ইধেকচ্চো চক্খুসম্ফস্সজং সঞ্ঞং…পে… সোতসম্ফস্সজং সঞ্ঞং… ঘানসম্ফস্সজং সঞ্ঞং… জিৰ্হাসম্ফস্সজং সঞ্ঞং… কাযসম্ফস্সজং সঞ্ঞং… মনোসম্ফস্সজং সঞ্ঞং অত্ততো সমনুপস্সতি. যা মনোসম্ফস্সজা সঞ্ঞা সো অহং, যো অহং সা মনোসম্ফস্সজা সঞ্ঞা’’তি. মনোসম্ফস্সজং সঞ্ঞঞ্চ অত্তঞ্চ অদ্ৰযং সমনুপস্সতি. সেয্যথাপি তেলপ্পদীপস্স ঝাযতো ‘‘যা অচ্চি সো ৰণ্ণো, যো ৰণ্ণো সা অচ্চী’’তি – অচ্চিঞ্চ ৰণ্ণঞ্চ অদ্ৰযং সমনুপস্সতি. এৰমেৰং ইধেকচ্চো মনোসম্ফস্সজং সঞ্ঞং অত্ততো সমনুপস্সতি – ‘‘যা মনোসম্ফস্সজা সঞ্ঞা সো অহং, যো অহং সা মনোসম্ফস্সজা সঞ্ঞা’’তি. মনোসম্ফস্সজং সঞ্ঞঞ্চ অত্তঞ্চ অদ্ৰযং সমনুপস্সতি. অভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠি. দিট্ঠি ন ৰত্থু, ৰত্থু ন দিট্ঠি. অঞ্ঞা দিট্ঠি, অঞ্ঞং ৰত্থু. যা চ দিট্ঠি যঞ্চ ৰত্থু – অযং পঠমা সঞ্ঞাৰত্থুকা অত্তানুদিট্ঠি. অত্তানুদিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি দিট্ঠিৰিপত্তি…পে… ইমানি সঞ্ঞোজনানি, ন চ দিট্ঠিযো. এৰং সঞ্ঞং অত্ততো সমনুপস্সতি.

কথং সঞ্ঞাৰন্তং অত্তানং সমনুপস্সতি? ইধেকচ্চো সঙ্খারে…পে… ৰিঞ্ঞাণং… রূপং… ৰেদনং অত্ততো সমনুপস্সতি. তস্স এৰং হোতি – ‘‘অযং খো মে অত্তা. সো খো পন মে অযং অত্তা ইমায সঞ্ঞায সঞ্ঞাৰা’’তি. সঞ্ঞাৰন্তং অত্তানং সমনুপস্সতি. সেয্যথাপি রুক্খো ছাযাসম্পন্নো অস্স. তমেনং পুরিসো এৰং ৰদেয্য – ‘‘অযং রুক্খো, অযং ছাযা. অঞ্ঞো রুক্খো, অঞ্ঞা ছাযা. সো খো পনাযং রুক্খো ইমায ছাযায ছাযাৰা’’তি. ছাযাৰন্তং রুক্খং সমনুপস্সতি. এৰমেৰং ইধেকচ্চো সঙ্খারে… ৰিঞ্ঞাণং… রূপং… ৰেদনং অত্ততো সমনুপস্সতি. তস্স এৰং হোতি – ‘‘অযং খো মে অত্তা. সো খো পন মে অযং অত্তা ইমায সঞ্ঞায সঞ্ঞাৰা’’তি. সঞ্ঞাৰন্তং অত্তানং সমনুপস্সতি. অভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠি. দিট্ঠি ন ৰত্থু, ৰত্থু ন দিট্ঠি. অঞ্ঞা দিট্ঠি, অঞ্ঞং ৰত্থু. যা চ দিট্ঠি যঞ্চ ৰত্থু – অযং দুতিযা সঞ্ঞাৰত্থুকা অত্তানুদিট্ঠি. অত্তানুদিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি…পে… ইমানি সঞ্ঞোজনানি, ন চ দিট্ঠিযো. এৰং সঞ্ঞাৰন্তং অত্তানং সমনুপস্সতি.

কথং অত্তনি সঞ্ঞং সমনুপস্সতি? ইধেকচ্চো সঙ্খারে…পে… ৰিঞ্ঞাণং… রূপং… ৰেদনং অত্ততো সমনুপস্সতি. তস্স এৰং হোতি – ‘‘অযং খো মে অত্তা. ইমস্মিঞ্চ পন অত্তনি অযং সঞ্ঞা’’তি. অত্তনি সঞ্ঞং সমনুপস্সতি. সেয্যথাপি পুপ্ফং গন্ধসম্পন্নং অস্স. তমেনং পুরিসো এৰং ৰদেয্য – ‘‘ইদং পুপ্ফং, অযং গন্ধো. অঞ্ঞং পুপ্ফং, অঞ্ঞো গন্ধো. সো খো পনাযং গন্ধো ইমস্মিং পুপ্ফে’’তি. পুপ্ফস্মিং গন্ধং সমনুপস্সতি. এৰমেৰং ইধেকচ্চো সঙ্খারে… ৰিঞ্ঞাণং… রূপং… ৰেদনং অত্ততো সমনুপস্সতি. তস্স এৰং হোতি – ‘‘অযং খো মে অত্তা. ইমস্মিঞ্চ পন অত্তনি অযং সঞ্ঞা’’তি. অত্তনি সঞ্ঞং সমনুপস্সতি. অভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠি. দিট্ঠি ন ৰত্থু, ৰত্থু ন দিট্ঠি. অঞ্ঞা দিট্ঠি, অঞ্ঞং ৰত্থু. যা চ দিট্ঠি যঞ্চ ৰত্থু – অযং ততিযা সঞ্ঞাৰত্থুকা অত্তানুদিট্ঠি. অত্তানুদিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি…পে… ইমানি সঞ্ঞোজনানি, ন চ দিট্ঠিযো. এৰং অত্তনি সঞ্ঞং সমনুপস্সতি.

কথং সঞ্ঞায অত্তানং সমনুপস্সতি? ইধেকচ্চো সঙ্খারে …পে… ৰিঞ্ঞাণং… রূপং… ৰেদনং অত্ততো সমনুপস্সতি. তস্স এৰং হোতি – ‘‘অযং খো মে অত্তা. সো খো পন মে অযং অত্তা ইমায সঞ্ঞাযা’’তি. সঞ্ঞায অত্তানং সমনুপস্সতি. সেয্যথাপি মণি করণ্ডকে পক্খিত্তো অস্স. তমেনং পুরিসো এৰং ৰদেয্য – ‘‘অযং মণি, অযং করণ্ডকো. অঞ্ঞো মণি, অঞ্ঞো করণ্ডকো. সো খো পনাযং মণি ইমস্মিং করণ্ডকে’’তি. করণ্ডকস্মিং মণিং সমনুপস্সতি. এৰমেৰ ইধেকচ্চো সঙ্খারে… ৰিঞ্ঞাণং… রূপং… ৰেদনং অত্ততো সমনুপস্সতি. তস্স এৰং হোতি – ‘‘অযং খো মে অত্তা. সো খো পন মে অযং অত্তা ইমায সঞ্ঞাযা’’তি. সঞ্ঞায অত্তানং সমনুপস্সতি. অভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠি. দিট্ঠি ন ৰত্থু, ৰত্থু ন দিট্ঠি. অঞ্ঞা দিট্ঠি, অঞ্ঞং ৰত্থু. যা চ দিট্ঠি যঞ্চ ৰত্থু – অযং চতুত্থা সঞ্ঞাৰত্থুকা অত্তানুদিট্ঠি. অত্তানুদিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি…পে… ইমানি সঞ্ঞোজনানি ন চ দিট্ঠিযো. এৰং সঞ্ঞায অত্তানং সমনুপস্সতি.

১৩৪. কথং সঙ্খারে অত্ততো সমনুপস্সতি? ইধেকচ্চো চক্খুসম্ফস্সজং চেতনং সোতসম্ফস্সজং চেতনং ঘানসম্ফস্সজং চেতনং জিৰ্হাসম্ফস্সজং চেতনং কাযসম্ফস্সজং চেতনং মনোসম্ফস্সজং চেতনং অত্ততো সমনুপস্সতি. ‘‘যা মনোসম্ফস্সজা চেতনা, সো অহং; যো অহং সা মনোসম্ফস্সজা চেতনা’’তি – মনোসম্ফস্সজং চেতনঞ্চ অত্তঞ্চ অদ্ৰযং সমনুপস্সতি. সেয্যথাপি তেলপ্পদীপস্স ঝাযতো ‘‘যা অচ্চি সো ৰণ্ণো, যো ৰণ্ণো সা অচ্চী’’তি – অচ্চিঞ্চ ৰণ্ণঞ্চ অদ্ৰযং সমনুপস্সতি. এৰমেৰং ইধেকচ্চো মনোসম্ফস্সজং চেতনং অত্ততো সমনুপস্সতি. ‘‘যা মনোসম্ফস্সজা চেতনা সো অহং, যো অহং সা মনোসম্ফস্সজা চেতনা’’তি – মনোসম্ফস্সজং চেতনঞ্চ অত্তঞ্চ অদ্ৰযং সমনুপস্সতি. অভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠি. দিট্ঠি ন ৰত্থু, ৰত্থু ন দিট্ঠি. অঞ্ঞা দিট্ঠি, অঞ্ঞং ৰত্থু. যা চ দিট্ঠি যঞ্চ ৰত্থু – অযং পঠমা সঙ্খারৰত্থুকা অত্তানুদিট্ঠি. অত্তানুদিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি…পে… ইমানি সঞ্ঞোজনানি, ন চ দিট্ঠিযো. এৰং সঙ্খারে অত্ততো সমনুপস্সতি.

কথং সঙ্খারৰন্তং অত্তানং সমনুপস্সতি? ইধেকচ্চো ৰিঞ্ঞাণং… রূপং… ৰেদনং… সঞ্ঞং অত্ততো সমনুপস্সতি. তস্স এৰং হোতি – ‘‘অযং খো মে অত্তা. সো খো পন মে অযং অত্তা ইমেহি সঙ্খারেহি সঙ্খারৰা’’তি. সঙ্খারৰন্তং অত্তানং সমনুপস্সতি. সেয্যথাপি রুক্খো ছাযাসম্পন্নো অস্স. তমেনং পুরিসো এৰং ৰদেয্য – ‘‘অযং রুক্খো, অযং ছাযা. অঞ্ঞো রুক্খো, অঞ্ঞা ছাযা. সো খো পনাযং রুক্খো ইমায ছাযায ছাযাৰা’’তি. ছাযাৰন্তং রুক্খং সমনুপস্সতি. এৰমেৰ ইধেকচ্চো ৰিঞ্ঞাণং… রূপং… ৰেদনং… সঞ্ঞং অত্ততো সমনুপস্সতি. তস্স এৰং হোতি – ‘‘অযং খো মে অত্তা. সো খো পন মে অযং অত্তা. ইমেহি সঙ্খারেহি সঙ্খারৰা’’তি. সঙ্খারৰন্তং অত্তানং সমনুপস্সতি. অভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠি. দিট্ঠি ন ৰত্থু, ৰত্থু ন দিট্ঠি. অঞ্ঞা দিট্ঠি, অঞ্ঞং ৰত্থু. যা চ দিট্ঠি যঞ্চ ৰত্থু – অযং দুতিযা সঙ্খারৰত্থুকা অত্তানুদিট্ঠি. অত্তানুদিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি…পে… ইমানি সঞ্ঞোজনানি, ন চ দিট্ঠিযো. এৰং সঙ্খারৰন্তং অত্তানং সমনুপস্সতি.

কথং অত্তনি সঙ্খারে সমনুপস্সতি? ইধেকচ্চো ৰিঞ্ঞাণং… রূপং… ৰেদনং… সঞ্ঞং অত্ততো সমনুপস্সতি. তস্স এৰং হোতি – ‘‘অযং খো মে অত্তা. ইমস্মিঞ্চ পন অত্তনি ইমে সঙ্খারা’’তি. অত্তনি সঙ্খারে সমনুপস্সতি. সেয্যথাপি পুপ্ফং গন্ধসম্পন্নং অস্স. তমেনং পুরিসো এৰং ৰদেয্য – ‘‘ইদং পুপ্ফং, অযং গন্ধো; অঞ্ঞং পুপ্ফং, অঞ্ঞো গন্ধো. সো খো পনাযং গন্ধো ইমস্মিং পুপ্ফে’’তি. পুপ্ফস্মিং গন্ধং সমনুপস্সতি. এৰমেৰং ইধেকচ্চো ৰিঞ্ঞাণং… রূপং… ৰেদনং… সঞ্ঞং অত্ততো সমনুপস্সতি. তস্স এৰং হোতি – ‘‘অযং খো মে অত্তা. ইমস্মিঞ্চ পন অত্তনি ইমে সঙ্খারা’’তি. অত্তনি সঙ্খারে সমনুপস্সতি. অভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠি. দিট্ঠি ন ৰত্থু, ৰত্থু ন দিট্ঠি. অঞ্ঞা দিট্ঠি, অঞ্ঞং ৰত্থু. যা চ দিট্ঠি যঞ্চ ৰত্থু – অযং ততিযা সঙ্খারৰত্থুকা অত্তানুদিট্ঠি. অত্তানুদিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি…পে… ইমানি সঞ্ঞোজনানি, ন চ দিট্ঠিযো. এৰং অত্তনি সঙ্খারে সমনুপস্সতি.

কথং সঙ্খারেসু অত্তানং সমনুপস্সতি? ইধেকচ্চো ৰিঞ্ঞাণং… রূপং… ৰেদনং… সঞ্ঞং অত্ততো সমনুপস্সতি. তস্স এৰং হোতি – ‘‘অযং খো মে অত্তা. সো খো পন মে অযং অত্তা ইমেসু সঙ্খারেসূ’’তি. সঙ্খারেসু অত্তানং সমনুপস্সতি. সেয্যথাপি মণি করণ্ডকে পক্খিত্তো অস্স. তমেনং পুরিসো এৰং ৰদেয্য – ‘‘অযং মণি, অযং করণ্ডকো. অঞ্ঞো মণি, অঞ্ঞো করণ্ডকো. সো খো পনাযং মণি ইমস্মিং করণ্ডকে’’তি. করণ্ডকস্মিং মণিং সমনুপস্সতি. এৰমেৰ ইধেকচ্চো ৰিঞ্ঞাণং… রূপং… ৰেদনং… সঞ্ঞং অত্ততো সমনুপস্সতি. তস্স এৰং হোতি – ‘‘অযং খো মে অত্তা. সো খো পন মে অযং অত্তা ইমেসু সঙ্খারেসূ’’তি. সঙ্খারেসু অত্তানং সমনুপস্সতি. অভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠি. দিট্ঠি ন ৰত্থু, ৰত্থু ন দিট্ঠি. অঞ্ঞা দিট্ঠি, অঞ্ঞং ৰত্থু. যা চ দিট্ঠি যঞ্চ ৰত্থু – অযং চতুত্থা সঙ্খারৰত্থুকা অত্তানুদিট্ঠি. অত্তানুদিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি…পে… ইমানি সঞ্ঞোজনানি, ন চ দিট্ঠিযো. এৰং সঙ্খারেসু অত্তানং সমনুপস্সতি.

১৩৫. কথং ৰিঞ্ঞাণং অত্ততো সমনুপস্সতি? ইধেকচ্চো চক্খুৰিঞ্ঞাণং… সোতৰিঞ্ঞাণং… ঘানৰিঞ্ঞাণং… জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণং কাযৰিঞ্ঞাণং… মনোৰিঞ্ঞাণং অত্ততো সমনুপস্সতি. ‘‘যং মনোৰিঞ্ঞাণং, সো অহং; যো অহং, তং মনোৰিঞ্ঞাণ’’ন্তি – মনোৰিঞ্ঞাণঞ্চ অত্তঞ্চ অদ্ৰযং সমনুপস্সতি. সেয্যথাপি তেলপ্পদীপস্স ঝাযতো ‘‘যা অচ্চি সো ৰণ্ণো, যো ৰণ্ণো সা অচ্চী’’তি – অচ্চিঞ্চ ৰণ্ণঞ্চ অদ্ৰযং সমনুপস্সতি. এৰমেৰং ইধেকচ্চো মনোৰিঞ্ঞাণং অত্ততো সমনুপস্সতি. ‘‘যং মনোৰিঞ্ঞাণং, সো অহং; যো অহং তং মনোৰিঞ্ঞাণ’’ন্তি – মনোৰিঞ্ঞাণঞ্চ অত্তঞ্চ অদ্ৰযং সমনুপস্সতি. অভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠি. দিট্ঠি ন ৰত্থু, ৰত্থু ন দিট্ঠি. অঞ্ঞা দিট্ঠি, অঞ্ঞং ৰত্থু. যা চ দিট্ঠি যঞ্চ ৰত্থু – অযং পঠমা ৰিঞ্ঞাণৰত্থুকা অত্তানুদিট্ঠি. অত্তানুদিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি…পে… ইমানি সঞ্ঞোজনানি, ন চ দিট্ঠিযো. এৰং ৰিঞ্ঞাণং অত্ততো সমনুপস্সতি.

কথং ৰিঞ্ঞাণৰন্তং অত্তানং সমনুপস্সতি? ইধেকচ্চো রূপং… ৰেদনং… সঞ্ঞং… সঙ্খারে অত্ততো সমনুপস্সতি. তস্স এৰং হোতি – ‘‘অযং খো মে অত্তা. সো খো পন মে অযং অত্তা ইমিনা ৰিঞ্ঞাণেন ৰিঞ্ঞাণৰা’’তি. ৰিঞ্ঞাণৰন্তং অত্তানং সমনুপস্সতি. সেয্যথাপি রুক্খো ছাযাসম্পন্নো অস্স. তমেনং পুরিসো এৰং ৰদেয্য – ‘‘অযং রুক্খো, অযং ছাযা. অঞ্ঞো রুক্খো, অঞ্ঞা ছাযা. সো খো পনাযং রুক্খো ইমায ছাযায ছাযাৰা’’তি. ছাযাৰন্তং রুক্খং সমনুপস্সতি. এৰমেৰং ইধেকচ্চো রূপং… ৰেদনং… সঞ্ঞং… সঙ্খারে অত্ততো সমনুপস্সতি. তস্স এৰং হোতি – ‘‘অযং খো মে অত্তা. সো খো পন মে অযং অত্তা ইমিনা ৰিঞ্ঞাণেন ৰিঞ্ঞাণৰা’’তি. ৰিঞ্ঞাণৰন্তং অত্তানং সমনুপস্সতি. অভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠি. দিট্ঠি ন ৰত্থু, ৰত্থু ন দিট্ঠি. অঞ্ঞা দিট্ঠি, অঞ্ঞং ৰত্থু. যা চ দিট্ঠি যঞ্চ ৰত্থু – অযং দুতিযা ৰিঞ্ঞাণৰত্থুকা অত্তানুদিট্ঠি. অত্তানুদিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি…পে… ইমানি সঞ্ঞোজনানি, ন চ দিট্ঠিযো. এৰং ৰিঞ্ঞাণৰন্তং অত্তানং সমনুপস্সতি.

কথং অত্তনি ৰিঞ্ঞাণং সমনুপস্সতি? ইধেকচ্চো রূপং… ৰেদনং… সঞ্ঞং… সঙ্খারে অত্ততো সমনুপস্সতি. তস্স এৰং হোতি – ‘‘অযং খো মে অত্তা. ইমস্মিঞ্চ পন অত্তনি ইদং ৰিঞ্ঞাণ’’ন্তি. অত্তনি ৰিঞ্ঞাণং সমনুপস্সতি. সেয্যথাপি পুপ্ফং গন্ধসম্পন্নং অস্স. তমেনং পুরিসো এৰং ৰদেয্য – ‘‘ইদং পুপ্ফং, অযং গন্ধো; অঞ্ঞং পুপ্ফং, অঞ্ঞো গন্ধো. সো খো পনাযং গন্ধো ইমস্মিং পুপ্ফে’’তি. পুপ্ফস্মিং গন্ধং সমনুপস্সতি. এৰমেৰং ইধেকচ্চো রূপং… ৰেদনং… সঞ্ঞং… সঙ্খারে অত্ততো সমনুপস্সতি. তস্স এৰং হোতি – ‘‘অযং খো মে অত্তা. ইমস্মিঞ্চ পন অত্তনি ইদং ৰিঞ্ঞাণ’’ন্তি. অত্তনি ৰিঞ্ঞাণং সমনুপস্সতি. অভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠি. দিট্ঠি ন ৰত্থু, ৰত্থু ন দিট্ঠি. অঞ্ঞা দিট্ঠি, অঞ্ঞং ৰত্থু. যা চ দিট্ঠি যঞ্চ ৰত্থু – অযং ততিযা ৰিঞ্ঞাণৰত্থুকা অত্তানুদিট্ঠি. অত্তানুদিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি…পে… ইমানি সঞ্ঞোজনানি, ন চ দিট্ঠিযো. এৰং অত্তনি ৰিঞ্ঞাণং সমনুপস্সতি.

কথং ৰিঞ্ঞাণস্মিং অত্তানং সমনুপস্সতি? ইধেকচ্চো রূপং… ৰেদনং… সঞ্ঞং… সঙ্খারে অত্ততো সমনুপস্সতি. তস্স এৰং হোতি – ‘‘অযং খো মে অত্তা. সো খো পন মে অযং অত্তা ইমস্মিং ৰিঞ্ঞাণে’’তি. ৰিঞ্ঞাণস্মিং অত্তানং সমনুপস্সতি. সেয্যথাপি মণি করণ্ডকে পক্খিত্তো অস্স. তমেনং পুরিসো এৰং ৰদেয্য – ‘‘অযং মণি, অযং করণ্ডকো. অঞ্ঞো মণি, অঞ্ঞো করণ্ডকো. সো খো পনাযং মণি ইমস্মিং করণ্ডকে’’তি. করণ্ডকস্মিং মণিং সমনুপস্সতি. এৰমেৰং ইধেকচ্চো রূপং… ৰেদনং… সঞ্ঞং… সঙ্খারে অত্ততো সমনুপস্সতি. তস্স এৰং হোতি – ‘‘অযং খো মে অত্তা. সো খো পন মে অযং অত্তা ইমস্মিং ৰিঞ্ঞাণে’’তি. ৰিঞ্ঞাণস্মিং অত্তানং সমনুপস্সতি. অভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠি. দিট্ঠি ন ৰত্থু, ৰত্থু ন দিট্ঠি. অঞ্ঞা দিট্ঠি, অঞ্ঞং ৰত্থু. যা চ দিট্ঠি যঞ্চ ৰত্থু – অযং চতুত্থা ৰিঞ্ঞাণৰত্থুকা অত্তানুদিট্ঠি. অত্তানুদিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি…পে… ইমানি সঞ্ঞোজনানি, ন চ দিট্ঠিযো. এৰং ৰিঞ্ঞাণস্মিং অত্তানং সমনুপস্সতি. অত্তানুদিট্ঠিযা ইমেহি ৰীসতিযা আকারেহি অভিনিৰেসো হোতি.

অত্তানুদিট্ঠিনিদ্দেসো দুতিযো.