২. দিট্ঠিকথা
১২২. কা দিট্ঠি, কতি দিট্ঠিট্ঠানানি, কতি দিট্ঠিপরিযুট্ঠানানি, কতি দিট্ঠিযো, কতি দিট্ঠাভিনিৰেসা, কতমো দিট্ঠিট্ঠানসমুগ্ঘাতোতি?
[১] কা দিট্ঠীতি অভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠি. [২] কতি দিট্ঠিট্ঠানানীতি অট্ঠ দিট্ঠিট্ঠানানি. [৩] কতি দিট্ঠিপরিযুট্ঠানানীতি অট্ঠারস দিট্ঠিপরিযুট্ঠানানি. [৪] কতি দিট্ঠিযোতি সোল়স দিট্ঠিযো. [৫] কতি দিট্ঠাভিনিৰেসাতি তীণি সতং দিট্ঠাভিনিৰেসা. [৬] কতমো দিট্ঠিট্ঠানসমুগ্ঘাতোতি সোতাপত্তিমগ্গো দিট্ঠিট্ঠানসমুগ্ঘাতো.
১২৩. কথং অভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠি? [কতি অভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠীতি (স্যা.)] রূপং এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তাতি – অভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠি. ৰেদনং এতং মম…পে… সঞ্ঞং এতং মম… সঙ্খারে এতং মম… ৰিঞ্ঞাণং এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তাতি – অভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠি. চক্খুং এতং মম…পে… সোতং এতং মম… ঘানং এতং মম… জিৰ্হং এতং মম… কাযং এতং মম… মনং এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তাতি – অভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠি. রূপে [রূপং (স্যা.) তথা পঞ্চসু আরম্মণেসু একৰচনেন] এতং মম…পে… সদ্দে এতং মম… গন্ধে এতং মম… রসে এতং মম… ফোট্ঠব্বে এতং মম… ধম্মে এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তাতি – অভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠি. চক্খুৰিঞ্ঞাণং এতং মম…পে… সোতৰিঞ্ঞাণং এতং মম… ঘানৰিঞ্ঞাণং এতং মম… জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণং এতং মম… কাযৰিঞ্ঞাণং এতং মম… মনোৰিঞ্ঞাণং এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তাতি – অভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠি. চক্খুসম্ফস্সং এতং মম…পে… সোতসম্ফস্সং এতং মম… ঘানসম্ফস্সং এতং মম… জিৰ্হাসম্ফস্সং এতং মম… কাযসম্ফস্সং এতং মম… মনোসম্ফস্সং এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তাতি – অভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠি. চক্খুসম্ফস্সজং ৰেদনং…পে… সোতসম্ফস্সজং ৰেদনং… ঘানসম্ফস্সজং ৰেদনং… জিৰ্হাসম্ফস্সজং ৰেদনং… কাযসম্ফস্সজং ৰেদনং… মনোসম্ফস্সজং ৰেদনং এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তাতি – অভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠি.
রূপসঞ্ঞং এতং মম…পে… সদ্দসঞ্ঞং এতং মম… গন্ধসঞ্ঞং এতং মম… রসসঞ্ঞং এতং মম… ফোট্ঠব্বসঞ্ঞং এতং মম… ধম্মসঞ্ঞং এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তাতি – অভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠি. রূপসঞ্চেতনং এতং মম…পে… সদ্দসঞ্চেতনং এতং মম… গন্ধসঞ্চেতনং এতং মম… রসসঞ্চেতনং এতং মম… ফোট্ঠব্বসঞ্চেতনং এতং মম… ধম্মসঞ্চেতনং এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তাতি – অভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠি. রূপতণ্হং এতং মম…পে… সদ্দতণ্হং এতং মম… গন্ধতণ্হং এতং মম… রসতণ্হং এতং মম… ফোট্ঠব্বতণ্হং এতং মম… ধম্মতণ্হং এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তাতি – অভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠি. রূপৰিতক্কং এতং মম…পে… সদ্দৰিতক্কং এতং মম… গন্ধৰিতক্কং এতং মম… রসৰিতক্কং এতং মম… ফোট্ঠব্বৰিতক্কং এতং মম… ধম্মৰিতক্কং এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তাতি – অভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠি. রূপৰিচারং এতং মম…পে… সদ্দৰিচারং এতং মম… গন্ধৰিচারং এতং মম… রসৰিচারং এতং মম… ফোট্ঠব্বৰিচারং এতং মম… ধম্মৰিচারং এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তাতি – অভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠি.
পথৰীধাতুং এতং মম…পে… আপোধাতুং এতং মম… তেজোধাতুং এতং মম… ৰাযোধাতুং এতং মম… আকাসধাতুং এতং মম… ৰিঞ্ঞাণধাতুং এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তাতি – অভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠি. পথৰীকসিণং এতং মম…পে… আপোকসিণং… তেজোকসিণং… ৰাযোকসিণং … নীলকসিণং… পীতকসিণং… লোহিতকসিণং… ওদাতকসিণং… আকাসকসিণং… ৰিঞ্ঞাণকসিণং এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তাতি – অভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠি.
কেসং এতং মম…পে… লোমং এতং মম… নখং এতং মম… দন্তং এতং মম… তচং এতং মম… মংসং এতং মম… ন্হারুং এতং মম… অট্ঠিং এতং মম… অট্ঠিমিঞ্জং এতং মম… ৰক্কং এতং মম… হদযং এতং মম… যকনং এতং মম… কিলোমকং এতং মম… পিহকং এতং মম… পপ্ফাসং এতং মম… অন্তং এতং মম… অন্তগুণং এতং মম… উদরিযং এতং মম… করীসং এতং মম… পিত্তং এতং মম… সেম্হং এতং মম… পুব্বং এতং মম … লোহিতং এতং মম… সেদং এতং মম… মেদং এতং মম… অস্সুং এতং মম… ৰসং এতং মম … খেল়ং এতং মম… সিঙ্ঘাণিকং এতং মম… লসিকং এতং মম… মুত্তং এতং মম… মত্থলুঙ্গং এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তাতি – অভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠি.
চক্খাযতনং এতং মম…পে… রূপাযতনং এতং মম… সোতাযতনং এতং মম… সদ্দাযতনং এতং মম… ঘানাযতনং এতং মম… গন্ধাযতনং এতং মম… জিৰ্হাযতনং এতং মম… রসাযতনং এতং মম… কাযাযতনং এতং মম… ফোট্ঠব্বাযতনং এতং মম… মনাযতনং এতং মম… ধম্মাযতনং এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তাতি – অভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠি.
চক্খুধাতুং এতং মম…পে… রূপধাতুং এতং মম… চক্খুৰিঞ্ঞাণধাতুং এতং মম… সোতধাতুং এতং মম… সদ্দধাতুং এতং মম… সোতৰিঞ্ঞাণধাতুং এতং মম… ঘানধাতুং এতং মম… গন্ধধাতুং এতং মম… ঘানৰিঞ্ঞাণধাতুং এতং মম… জিৰ্হাধাতুং এতং মম… রসধাতুং এতং মম… জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণধাতুং এতং মম… কাযধাতুং এতং মম… ফোট্ঠব্বধাতুং এতং মম… কাযৰিঞ্ঞাণধাতুং এতং মম… মনোধাতুং এতং মম… ধম্মধাতুং এতং মম… মনোৰিঞ্ঞাণধাতুং এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তাতি – অভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠি.
চক্খুন্দ্রিযং এতং মম…পে… সোতিন্দ্রিযং এতং মম… ঘানিন্দ্রিযং এতং মম… জিৰ্হিন্দ্রিযং এতং মম… কাযিন্দ্রিযং এতং মম… মনিন্দ্রিযং এতং মম… জীৰিতিন্দ্রিযং এতং মম… ইত্থিন্দ্রিযং এতং মম… পুরিসিন্দ্রিযং এতং মম… সুখিন্দ্রিযং এতং মম… দুক্খিন্দ্রিযং এতং মম… সোমনস্সিন্দ্রিযং এতং মম… দোমনস্সিন্দ্রিযং এতং মম… উপেক্খিন্দ্রিযং এতং মম… সদ্ধিন্দ্রিযং এতং মম… ৰীরিযিন্দ্রিযং এতং মম… সতিন্দ্রিযং এতং মম… সমাধিন্দ্রিযং এতং মম… পঞ্ঞিন্দ্রিযং এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তাতি – অভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠি.
কামধাতুং এতং মম…পে… রূপধাতুং এতং মম… অরূপধাতুং এতং মম… কামভৰং এতং মম… রূপভৰং এতং মম… অরূপভৰং এতং মম… সঞ্ঞাভৰং এতং মম… অসঞ্ঞাভৰং এতং মম… নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাভৰং এতং মম… একৰোকারভৰং এতং মম… চতুৰোকারভৰং এতং মম… পঞ্চৰোকারভৰং এতং মম… পঠমজ্ঝানং এতং মম… দুতিযজ্ঝানং এতং মম… ততিযজ্ঝানং এতং মম… চতুত্থজ্ঝানং এতং মম… মেত্তং চেতোৰিমুত্তিং এতং মম… করুণং চেতোৰিমুত্তিং এতং মম… মুদিতং চেতোৰিমুত্তিং এতং মম… উপেক্খং চেতোৰিমুত্তিং এতং মম… আকাসানঞ্চাযতনসমাপত্তিং এতং মম… ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসমাপত্তিং এতং মম… আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তিং এতং মম… নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তিং এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তাতি – অভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠি.
অৰিজ্জং এতং মম…পে… সঙ্খারে এতং মম… ৰিঞ্ঞাণং এতং মম… নামরূপং এতং মম… সল়াযতনং এতং মম… ফস্সং এতং মম… ৰেদনং এতং মম… তণ্হং এতং মম… উপাদানং এতং মম… ভৰং এতং মম … জাতিং এতং মম… জরামরণং এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তাতি – অভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠি. এৰং অভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠি.
১২৪. কতমানি অট্ঠ দিট্ঠিট্ঠানানি? খন্ধাপি দিট্ঠিট্ঠানং, অৰিজ্জাপি দিট্ঠিট্ঠানং, ফস্সোপি দিট্ঠিট্ঠানং, সঞ্ঞাপি দিট্ঠিট্ঠানং, ৰিতক্কোপি [ৰিতক্কাপি (স্যা.)] দিট্ঠিট্ঠানং, অযোনিসো মনসিকারোপি দিট্ঠিট্ঠানং, পাপমিত্তোপি দিট্ঠিট্ঠানং, পরতোঘোসোপি দিট্ঠিট্ঠানং.
খন্ধা হেতু খন্ধা পচ্চযো দিট্ঠিট্ঠানং উপাদায সমুট্ঠানট্ঠেন – এৰং খন্ধাপি দিট্ঠিট্ঠানং. অৰিজ্জা হেতু অৰিজ্জা পচ্চযো দিট্ঠিট্ঠানং উপাদায সমুট্ঠানট্ঠেন – এৰং অৰিজ্জাপি দিট্ঠিট্ঠানং. ফস্সো হেতু ফস্সো পচ্চযো দিট্ঠিট্ঠানং উপাদায সমুট্ঠানট্ঠেন – এৰং ফস্সোপি দিট্ঠিট্ঠানং. সঞ্ঞা হেতু সঞ্ঞা পচ্চযো দিট্ঠিট্ঠানং উপাদায সমুট্ঠানট্ঠেন – এৰং সঞ্ঞাপি দিট্ঠিট্ঠানং. ৰিতক্কো হেতু ৰিতক্কো পচ্চযো দিট্ঠিট্ঠানং উপাদায, সমুট্ঠানট্ঠেন – এৰং ৰিতক্কোপি দিট্ঠিট্ঠানং. অযোনিসো মনসিকারো হেতু অযোনিসো মনসিকারো পচ্চযো দিট্ঠিট্ঠানং উপাদায সমুট্ঠানট্ঠেন – এৰং অযোনিসো মনসিকারোপি দিট্ঠিট্ঠানং. পাপমিত্তো হেতু পাপমিত্তো পচ্চযো দিট্ঠিট্ঠানং উপাদায, সমুট্ঠানট্ঠেন – এৰং পাপমিত্তোপি দিট্ঠিট্ঠানং. পরতোঘোসো হেতু পরতোঘোসো পচ্চযো দিট্ঠিট্ঠানং উপাদায সমুট্ঠানট্ঠেন – এৰং পরতোঘোসোপি দিট্ঠিট্ঠানং. ইমানি অট্ঠ দিট্ঠিট্ঠানানি.
১২৫. কতমানি অট্ঠারস দিট্ঠিপরিযুট্ঠানানি? যা দিট্ঠি দিট্ঠিগতং, দিট্ঠিগহনং, দিট্ঠিকন্তারং, দিট্ঠিৰিসূকং, দিট্ঠিৰিপ্ফন্দিতং, দিট্ঠিসঞ্ঞোজনং, দিট্ঠিসল্লং, দিট্ঠিসম্বাধো, দিট্ঠিপলিবোধো, দিট্ঠিবন্ধনং, দিট্ঠিপপাতো, দিট্ঠানুসযো, দিট্ঠিসন্তাপো, দিট্ঠিপরিল়াহো, দিট্ঠিগন্থো, দিট্ঠুপাদানং, দিট্ঠাভিনিৰেসো, দিট্ঠিপরামাসো – ইমানি অট্ঠারস দিট্ঠিপরিযুট্ঠানানি.
১২৬. কতমা সোল়স দিট্ঠিযো? অস্সাদদিট্ঠি, অত্তানুদিট্ঠি, মিচ্ছাদিট্ঠি, সক্কাযদিট্ঠি, সক্কাযৰত্থুকা সস্সতদিট্ঠি, সক্কাযৰত্থুকা উচ্ছেদদিট্ঠি, অন্তগ্গাহিকাদিট্ঠি, পুব্বন্তানুদিট্ঠি, অপরন্তানুদিট্ঠি, সঞ্ঞোজনিকা দিট্ঠি, অহন্তি মানৰিনিবন্ধা দিট্ঠি, মমন্তি মানৰিনিবন্ধা দিট্ঠি, অত্তৰাদপটিসংযুত্তা দিট্ঠি, লোকৰাদপটিসংযুত্তা দিট্ঠি, ভৰদিট্ঠি, ৰিভৰদিট্ঠি – ইমা সোল়স দিট্ঠিযো.
১২৭. কতমে তীণি সতং দিট্ঠাভিনিৰেসা? অস্সাদদিট্ঠিযা কতিহাকারেহি অভিনিৰেসো হোতি? অত্তানুদিট্ঠিযা কতিহাকারেহি অভিনিৰেসো হোতি? মিচ্ছাদিট্ঠিযা কতিহাকারেহি অভিনিৰেসো হোতি? সক্কাযদিট্ঠিযা কতিহাকারেহি অভিনিৰেসো হোতি? সক্কাযৰত্থুকায সস্সতদিট্ঠিযা কতিহাকারেহি অভিনিৰেসো হোতি? সক্কাযৰত্থুকায উচ্ছেদদিট্ঠিযা কতিহাকারেহি অভিনিৰেসো হোতি? অন্তগ্গাহিকায দিট্ঠিযা কতিহাকারেহি অভিনিৰেসো হোতি? পুব্বন্তানুদিট্ঠিযা কতিহাকারেহি অভিনিৰেসো হোতি? অপরন্তানুদিট্ঠিযা কতিহাকারেহি অভিনিৰেসো হোতি? সঞ্ঞোজনিকায দিট্ঠিযা কতিহাকারেহি অভিনিৰেসো হোতি? অহন্তি মানৰিনিবন্ধায দিট্ঠিযা কতিহাকারেহি অভিনিৰেসো হোতি? মমন্তি মানৰিনিবন্ধায দিট্ঠিযা কতিহাকারেহি অভিনিৰেসো হোতি? অত্তৰাদপটিসংযুত্তায দিট্ঠিযা কতিহাকারেহি অভিনিৰেসো হোতি? লোকৰাদপটিসংযুত্তায দিট্ঠিযা কতিহাকারেহি অভিনিৰেসো হোতি? ভৰদিট্ঠিযা কতিহাকারেহি অভিনিৰেসো হোতি? ৰিভৰদিট্ঠিযা কতিহাকারেহি অভিনিৰেসো হোতি?
অস্সাদদিট্ঠিযা পঞ্চতিংসায আকারেহি অভিনিৰেসো হোতি. অত্তানুদিট্ঠিযা ৰীসতিযা আকারেহি অভিনিৰেসো হোতি. মিচ্ছাদিট্ঠিযা দসহাকারেহি অভিনিৰেসো হোতি. সক্কাযদিট্ঠিযা ৰীসতিযা আকারেহি অভিনিৰেসো হোতি. সক্কাযৰত্থুকায সস্সতদিট্ঠিযা পন্নরসহি আকারেহি অভিনিৰেসো হোতি. সক্কাযৰত্থুকায উচ্ছেদদিট্ঠিযা পঞ্চহাকারেহি অভিনিৰেসো হোতি. অন্তগ্গাহিকায দিট্ঠিযা পঞ্ঞাসায আকারেহি অভিনিৰেসো হোতি. পুব্বন্তানুদিট্ঠিযা অট্ঠারসহি আকারেহি অভিনিৰেসো হোতি. অপরন্তানুদিট্ঠিযা চতুচত্তালীসায আকারেহি অভিনিৰেসো হোতি. সঞ্ঞোজনিকায দিট্ঠিযা অট্ঠারসহি আকারেহি অভিনিৰেসো হোতি. অহন্তি মানৰিনিবন্ধায দিট্ঠিযা অট্ঠারসহি আকারেহি অভিনিৰেসো হোতি. মমন্তি মানৰিনিবন্ধায দিট্ঠিযা অট্ঠারসহি আকারেহি অভিনিৰেসো হোতি. অত্তৰাদপটিসংযুত্তায দিট্ঠিযা ৰীসতিযা আকারেহি অভিনিৰেসো হোতি. লোকৰাদপটিসংযুত্তায দিট্ঠিযা অট্ঠহি আকারেহি অভিনিৰেসো হোতি. ভৰদিট্ঠিযা একেন আকারেন [একূনৰীসতিযা আকারেন (স্যা.)] অভিনিৰেসো হোতি. ৰিভৰদিট্ঠিযা একেন আকারেন অভিনিৰেসো হোতি.
১. অস্সাদদিট্ঠিনিদ্দেসো
১২৮. অস্সাদদিট্ঠিযা কতমেহি পঞ্চতিংসায আকারেহি অভিনিৰেসো হোতি? যং রূপং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি সুখং সোমনস্সং, অযং রূপস্স অস্সাদোতি – অভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠি. দিট্ঠি ন অস্সাদো, অস্সাদো ন দিট্ঠি. অঞ্ঞা দিট্ঠি, অঞ্ঞো অস্সাদো. যা চ দিট্ঠি যো চ অস্সাদো – অযং ৰুচ্চতি অস্সাদদিট্ঠি.
অস্সাদদিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি দিট্ঠিৰিপত্তি. তায দিট্ঠিৰিপত্তিযা সমন্নাগতো পুগ্গলো দিট্ঠিৰিপন্নো. দিট্ঠিৰিপন্নো পুগ্গলো ন সেৰিতব্বো ন ভজিতব্বো ন পযিরুপাসিতব্বো. তং কিস্স হেতু? দিট্ঠি হিস্স পাপিকা. যো দিট্ঠিযা রাগো [যা দিট্ঠি যো রাগো (স্যা.)], সো ন দিট্ঠি. দিট্ঠি ন রাগো. অঞ্ঞা দিট্ঠি, অঞ্ঞো রাগো. যা চ দিট্ঠি যো চ রাগো – অযং ৰুচ্চতি দিট্ঠিরাগো. তায চ দিট্ঠিযা তেন চ রাগেন সমন্নাগতো পুগ্গলো দিট্ঠিরাগরত্তো. দিট্ঠিরাগরত্তে পুগ্গলে দিন্নং দানং ন মহপ্ফলং হোতি ন মহানিসংসং. তং কিস্স হেতু? দিট্ঠি হিস্স পাপিকা অস্সাদদিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি.
মিচ্ছাদিট্ঠিকস্স পুরিসপুগ্গলস্স দ্ৰেৰ গতিযো – নিরযো ৰা তিরচ্ছানযোনি ৰা. মিচ্ছাদিট্ঠিকস্স পুরিসপুগ্গলস্স যঞ্চেৰ কাযকম্মং যথাদিট্ঠি সমত্তং সমাদিন্নং, যঞ্চ ৰচীকম্মং…পে… যঞ্চ মনোকম্মং যথাদিট্ঠি সমত্তং সমাদিন্নং, যা চ চেতনা যা চ পত্থনা যো চ পণিধি যে চ সঙ্খারা, সব্বে তে ধম্মা অনিট্ঠায অকন্তায অমনাপায অহিতায দুক্খায সংৰত্তন্তি. তং কিস্স হেতু? দিট্ঠি হিস্স পাপিকা. সেয্যথাপি নিম্ববীজং ৰা কোসাতকীবীজং ৰা তিত্তকালাবুবীজং ৰা অল্লায পথৰিযা নিক্খিত্তং যং চেৰ পথৰিরসং উপাদিযতি, যঞ্চ আপোরসং উপাদিযতি, সব্বং তং তিত্তকত্তায কটুকত্তায অসাতত্তায [অসারতায (স্যা.)] সংৰত্ততি. তং কিস্স হেতু? বীজং হিস্স পাপিকং. এৰমেৰং মিচ্ছাদিট্ঠিকস্স পুরিসপুগ্গলস্স যঞ্চেৰ কাযকম্মং যথাদিট্ঠি সমত্তং সমাদিন্নং, যঞ্চ ৰচীকম্মং…পে… যঞ্চ মনোকম্মং যথাদিট্ঠি সমত্তং সমাদিন্নং, যা চ চেতনা যা চ পত্থনা যো চ পণিধি যে চ সঙ্খারা, সব্বে তে ধম্মা অনিট্ঠায অকন্তায অমনাপায অহিতায দুক্খায সংৰত্তন্তি. তং কিস্স হেতু? দিট্ঠি হিস্স পাপিকা অস্সাদদিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি.
মিচ্ছাদিট্ঠি দিট্ঠিগতং, দিট্ঠিগহনং, দিট্ঠিকন্তারং, দিট্ঠিৰিসূকং, দিট্ঠিৰিপ্ফন্দিতং, দিট্ঠিসঞ্ঞোজনং, দিট্ঠিসল্লং, দিট্ঠিসম্বাধো, দিট্ঠিপলিবোধো, দিট্ঠিবন্ধনং, দিট্ঠিপপাতো, দিট্ঠানুসযো, দিট্ঠিসন্তাপো, দিট্ঠিপরিল়াহো, দিট্ঠিগন্থো, দিট্ঠুপাদানং, দিট্ঠাভিনিৰেসো, দিট্ঠিপরামাসো – ইমেহি অট্ঠারসহি আকারেহি পরিযুট্ঠিতচিত্তস্স সঞ্ঞোগো.
১২৯. অত্থি সঞ্ঞোজনানি চেৰ দিট্ঠিযো চ, অত্থি সঞ্ঞোজনানি ন চ দিট্ঠিযো. কতমানি সঞ্ঞোজনানি চেৰ দিট্ঠিযো চ? সক্কাযদিট্ঠি, সীলব্বতপরামাসো – ইমানি সঞ্ঞোজনানি চেৰ দিট্ঠিযো চ. কতমানি সঞ্ঞোজনানি, ন চ দিট্ঠিযো? কামরাগসঞ্ঞোজনং, পটিঘসঞ্ঞোজনং, মানসঞ্ঞোজনং, ৰিচিকিচ্ছাসঞ্ঞোজনং, ভৰরাগসঞ্ঞোজনং, ইস্সাসঞ্ঞোজনং, মচ্ছরিযসঞ্ঞোজনং, অনুনযসঞ্ঞোজনং, অৰিজ্জাসঞ্ঞোজনং – ইমানি সঞ্ঞোজনানি, ন চ দিট্ঠিযো.
যং ৰেদনং পটিচ্চ…পে… যং সঞ্ঞং পটিচ্চ…পে… যং সঙ্খারে [যে সঙ্খারে (ক.) সং. নি. ৩.২৮ পস্সিতব্বা] পটিচ্চ…পে… যং ৰিঞ্ঞাণং পটিচ্চ… যং চক্খুং পটিচ্চ… যং সোতং পটিচ্চ… যং ঘানং পটিচ্চ… যং জিৰ্হং পটিচ্চ… যং কাযং পটিচ্চ… যং মনং পটিচ্চ… যং রূপে পটিচ্চ… যং সদ্দে পটিচ্চ… যং গন্ধে পটিচ্চ … যং রসে পটিচ্চ… যং ফোট্ঠব্বে পটিচ্চ… যং ধম্মে পটিচ্চ… যং চক্খুৰিঞ্ঞাণং পটিচ্চ… যং সোতৰিঞ্ঞাণং পটিচ্চ… যং ঘানৰিঞ্ঞাণং পটিচ্চ… যং জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণং পটিচ্চ… যং কাযৰিঞ্ঞাণং পটিচ্চ… যং মনোৰিঞ্ঞাণং পটিচ্চ … যং চক্খুসম্ফস্সং পটিচ্চ… যং সোতসম্ফস্সং পটিচ্চ… যং ঘানসম্ফস্সং পটিচ্চ… যং জিৰ্হাসম্ফস্সং পটিচ্চ… যং কাযসম্ফস্সং পটিচ্চ… যং মনোসম্ফস্সং পটিচ্চ… যং চক্খুসম্ফস্সজং ৰেদনং পটিচ্চ… যং সোতসম্ফস্সজং ৰেদনং পটিচ্চ… যং ঘানসম্ফস্সজং ৰেদনং পটিচ্চ… যং জিৰ্হাসম্ফস্সজং ৰেদনং পটিচ্চ… যং কাযসম্ফস্সজং ৰেদনং পটিচ্চ… যং মনোসম্ফস্সজং ৰেদনং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি সুখং সোমনস্সং, অযং মনোসম্ফস্সজায ৰেদনায অস্সাদোতি – অভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠি. দিট্ঠি ন অস্সাদো, অস্সাদো ন দিট্ঠি. অঞ্ঞা দিট্ঠি, অঞ্ঞো অস্সাদো. যা চ দিট্ঠি যো চ অস্সাদো – অযং ৰুচ্চতি অস্সাদদিট্ঠি.
অস্সাদদিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি দিট্ঠিৰিপত্তি. তায দিট্ঠিৰিপত্তিযা সমন্নাগতো পুগ্গলো দিট্ঠিৰিপন্নো. দিট্ঠিৰিপন্নো পুগ্গলো ন সেৰিতব্বো ন ভজিতব্বো ন পযিরুপাসিতব্বো. তং কিস্স হেতু? দিট্ঠি হিস্স পাপিকা. যো দিট্ঠিযা রাগো, সো ন দিট্ঠি. দিট্ঠি ন রাগো. অঞ্ঞা দিট্ঠি, অঞ্ঞো রাগো. যা চ দিট্ঠি যো চ রাগো, অযং ৰুচ্চতি দিট্ঠিরাগো. তায চ দিট্ঠিযা তেন চ রাগেন সমন্নাগতো পুগ্গলো দিট্ঠিরাগরত্তো. দিট্ঠিরাগরত্তে পুগ্গলে দিন্নং দানং ন মহপ্ফলং হোতি ন মহানিসংসং. তং কিস্স হেতু? দিট্ঠি হিস্স পাপিকা অস্সাদদিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি.
মিচ্ছাদিট্ঠিকস্স পুরিসপুগ্গলস্স দ্ৰেৰ গতিযো – নিরযো ৰা তিরচ্ছানযোনি ৰা. মিচ্ছাদিট্ঠিকস্স পুরিসপুগ্গলস্স যঞ্চেৰ কাযকম্মং যথাদিট্ঠি সমত্তং সমাদিন্নং, যঞ্চ ৰচীকম্মং…পে… যঞ্চ মনোকম্মং যথাদিট্ঠি সমত্তং সমাদিন্নং, যা চ চেতনা যা চ পত্থনা যো চ পণিধি যে চ সঙ্খারা, সব্বে তে ধম্মা অনিট্ঠায অকন্তায অমনাপায অহিতায দুক্খায সংৰত্তন্তি. তং কিস্স হেতু? দিট্ঠি হিস্স পাপিকা. সেয্যথাপি নিম্ববীজং ৰা কোসাতকীবীজং ৰা তিত্তকালাবুবীজং ৰা অল্লায পথৰিযা নিক্খিত্তং যঞ্চেৰ পথৰিরসং উপাদিযতি যঞ্চ আপোরসং উপাদিযতি, সব্বং তং তিত্তকত্তায কটুকত্তায অসাতত্তায সংৰত্ততি. তং কিস্স হেতু? বীজং হিস্স পাপিকং. এৰমেৰং মিচ্ছাদিট্ঠিকস্স পুরিসপুগ্গলস্স যঞ্চেৰ কাযকম্মং যথাদিট্ঠি সমত্তং সমাদিন্নং যঞ্চ ৰচীকম্মং…পে… যঞ্চ মনোকম্মং যথাদিট্ঠি সমত্তং সমাদিন্নং, যা চ চেতনা যা চ পত্থনা যো চ পণিধি যে চ সঙ্খারা, সব্বে তে ধম্মা অনিট্ঠায অকন্তায অমনাপায অহিতায দুক্খায সংৰত্তন্তি. তং কিস্স হেতু? দিট্ঠি হিস্স পাপিকা অস্সাদদিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি.
মিচ্ছাদিট্ঠি দিট্ঠিগতং দিট্ঠিগহনং…পে… দিট্ঠাভিনিৰেসো দিট্ঠিপরামাসো – ইমেহি অট্ঠারসহি আকারেহি পরিযুট্ঠিতচিত্তস্স সঞ্ঞোগো.
অত্থি সঞ্ঞোজনানি চেৰ দিট্ঠিযো চ, অত্থি সঞ্ঞোজনানি ন চ দিট্ঠিযো. কতমানি সঞ্ঞোজনানি চেৰ দিট্ঠিযো চ? সক্কাযদিট্ঠি, সীলব্বতপরামাসো – ইমানি সঞ্ঞোজনানি চেৰ দিট্ঠিযো চ. কতমানি সঞ্ঞোজনানি, ন চ দিট্ঠিযো? কামরাগসঞ্ঞোজনং, পটিঘসঞ্ঞোজনং, মানসঞ্ঞোজনং, ৰিচিকিচ্ছাসঞ্ঞোজনং, ভৰরাগসঞ্ঞোজনং, ইস্সাসঞ্ঞোজনং, মচ্ছরিযসঞ্ঞোজনং, অনুনযসঞ্ঞোজনং, অৰিজ্জাসঞ্ঞোজনং – ইমানি সঞ্ঞোজনানি, ন চ দিট্ঠিযো. অস্সাদদিট্ঠিযা ইমেহি পঞ্চতিংসায আকারেহি অভিনিৰেসো হোতি.
অস্সাদদিট্ঠিনিদ্দেসো পঠমো.
২. অত্তানুদিট্ঠিনিদ্দেসো
১৩০. অত্তানুদিট্ঠিযা কতমেহি ৰীসতিযা আকারেহি অভিনিৰেসো হোতি? ইধ অস্সুতৰা পুথুজ্জনো অরিযানং অদস্সাৰী অরিযধম্মস্স অকোৰিদো অরিযধম্মে অৰিনীতো, সপ্পুরিসানং অদস্সাৰী সপ্পুরিসধম্মস্স অকোৰিদো সপ্পুরিসধম্মে অৰিনীতো রূপং অত্ততো সমনুপস্সতি রূপৰন্তং ৰা অত্তানং অত্তনি ৰা রূপং রূপস্মিং ৰা অত্তানং; ৰেদনং…পে… সঞ্ঞং…পে… সঙ্খারে…পে… ৰিঞ্ঞাণং অত্ততো সমনুপস্সতি ৰিঞ্ঞাণৰন্তং ৰা অত্তানং অত্তনি ৰা ৰিঞ্ঞাণং ৰিঞ্ঞাণস্মিং ৰা অত্তানং.
১৩১. কথং রূপং অত্ততো সমনুপস্সতি? ইধেকচ্চো পথৰীকসিণং অত্ততো সমনুপস্সতি – ‘‘যং পথৰীকসিণং, সো অহং; যো অহং, তং পথৰীকসিণ’’ন্তি. পথৰীকসিণঞ্চ অত্তঞ্চ অদ্ৰযং সমনুপস্সতি. সেয্যথাপি তেলপ্পদীপস্স ঝাযতো ‘‘যা অচ্চি সো ৰণ্ণো, যো ৰণ্ণো সা অচ্চী’’তি – অচ্চিঞ্চ ৰণ্ণঞ্চ অদ্ৰযং সমনুপস্সতি. এৰমেৰং ইধেকচ্চো পথৰীকসিণং অত্ততো সমনুপস্সতি – ‘‘যং পথৰীকসিণং, সো অহং; যো অহং, তং পথৰীকসিণ’’ন্তি. পথৰীকসিণঞ্চ অত্তঞ্চ অদ্ৰযং সমনুপস্সতি. অভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠি. দিট্ঠি ন ৰত্থু, ৰত্থু ন দিট্ঠি. অঞ্ঞা দিট্ঠি, অঞ্ঞং ৰত্থু. যা চ দিট্ঠি যঞ্চ ৰত্থু – অযং পঠমা রূপৰত্থুকা অত্তানুদিট্ঠি. অত্তানুদিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি দিট্ঠিৰিপত্তি…পে… অত্তানুদিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি. মিচ্ছাদিট্ঠিকস্স পুরিসপুগ্গলস্স দ্ৰেৰ গতিযো…পে… ইমানি সঞ্ঞোজনানি, ন চ দিট্ঠিযো.
ইধেকচ্চো আপোকসিণং… তেজোকসিণং… ৰাযোকসিণং… নীলকসিণং… পীতকসিণং… লোহিতকসিণং… ওদাতকসিণং অত্ততো সমনুপস্সতি – ‘‘যং ওদাতকসিণং, সো অহং; যো অহং, তং ওদাতকসিণ’’ন্তি. ওদাতকসিণঞ্চ অত্তঞ্চ অদ্ৰযং সমনুপস্সতি. সেয্যথাপি তেলপ্পদীপস্স ঝাযতো ‘‘যা অচ্চি, সো ৰণ্ণো; যো ৰণ্ণো, সা অচ্চী’’তি – অচ্চিঞ্চ ৰণ্ণঞ্চ অদ্ৰযং সমনুপস্সতি. এৰমেৰ ইধেকচ্চো…পে… ওদাতকসিণঞ্চ অত্তঞ্চ অদ্ৰযং সমনুপস্সতি. অভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠি. দিট্ঠি ন ৰত্থু, ৰত্থু ন দিট্ঠি. অঞ্ঞা দিট্ঠি, অঞ্ঞং ৰত্থু. যা চ দিট্ঠি যঞ্চ ৰত্থু – অযং পঠমা রূপৰত্থুকা অত্তানুদিট্ঠি. অত্তানুদিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি দিট্ঠিৰিপত্তি…পে… ইমানি সঞ্ঞোজনানি, ন চ দিট্ঠিযো. এৰং রূপং অত্ততো সমনুপস্সতি.
কথং রূপৰন্তং অত্তানং সমনুপস্সতি? ইধেকচ্চো ৰেদনং… সঞ্ঞং… সঙ্খারে… ৰিঞ্ঞাণং অত্ততো সমনুপস্সতি. তস্স এৰং হোতি – ‘‘অযং খো মে অত্তা. সো খো পন মে অযং অত্তা ইমিনা রূপেন রূপৰা’’তি. রূপৰন্তং অত্তানং সমনুপস্সতি. সেয্যথাপি রুক্খো ছাযাসম্পন্নো অস্স. তমেনং পুরিসো এৰং ৰদেয্য – ‘‘অযং রুক্খো, অযং ছাযা. অঞ্ঞো রুক্খো, অঞ্ঞা ছাযা. সো খো পনাযং রুক্খো ইমায ছাযায ছাযাৰা’’তি. ছাযাৰন্তং রুক্খং সমনুপস্সতি. এৰমেৰং ইধেকচ্চো ৰেদনং…পে… সঞ্ঞং… সঙ্খারে… ৰিঞ্ঞাণং অত্ততো সমনুপস্সতি. তস্স এৰং হোতি – ‘‘অযং খো মে অত্তা. সো খো পন অযং অত্তা ইমিনা রূপেন রূপৰা’’তি. রূপৰন্তং অত্তানং সমনুপস্সতি. অভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠি. দিট্ঠি ন ৰত্থু, ৰত্থু ন দিট্ঠি. অঞ্ঞা দিট্ঠি, অঞ্ঞং ৰত্থু. যা চ দিট্ঠি যঞ্চ ৰত্থু – অযং দুতিযা রূপৰত্থুকা অত্তানুদিট্ঠি. অত্তানুদিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি দিট্ঠিৰিপত্তি…পে… ইমানি সঞ্ঞোজনানি, ন চ দিট্ঠিযো. এৰং রূপৰন্তং অত্তানং সমনুপস্সতি.
কথং অত্তনি রূপং সমনুপস্সতি? ইধেকচ্চো ৰেদনং… সঞ্ঞং… সঙ্খারে… ৰিঞ্ঞাণং অত্ততো সমনুপস্সতি. তস্স এৰং হোতি – ‘‘অযং খো মে অত্তা. ইমস্মিঞ্চ পন অত্তনি ইদং রূপ’’ন্তি. অত্তনি রূপং সমনুপস্সতি. সেয্যথাপি পুপ্ফং গন্ধসম্পন্নং অস্স. তমেনং পুরিসো এৰং ৰদেয্য – ‘‘ইদং পুপ্ফং, অযং গন্ধো; অঞ্ঞং পুপ্ফং, অঞ্ঞো গন্ধো. সো খো পনাযং গন্ধো ইমস্মিং পুপ্ফে’’তি. পুপ্ফস্মিং গন্ধং সমনুপস্সতি. এৰমেৰং ইধেকচ্চো ৰেদনং…পে… সঞ্ঞং… সঙ্খারে… ৰিঞ্ঞাণং অত্ততো সমনুপস্সতি. তস্স এৰং হোতি – ‘‘অযং খো মে অত্তা. ইমস্মিঞ্চ পন অত্তনি ইদং রূপ’’ন্তি. অত্তনি রূপং সমনুপস্সতি. অভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠি. দিট্ঠি ন ৰত্থু, ৰত্থু ন দিট্ঠি. অঞ্ঞা দিট্ঠি, অঞ্ঞং ৰত্থু. যা চ দিট্ঠি যঞ্চ ৰত্থু – অযং ততিযা রূপৰত্থুকা অত্তানুদিট্ঠি. অত্তানুদিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি দিট্ঠিৰিপত্তি…পে… ইমানি সঞ্ঞোজনানি, ন চ দিট্ঠিযো. এৰং অত্তনি রূপং সমনুপস্সতি.
কথং রূপস্মিং অত্তানং সমনুপস্সতি? ইধেকচ্চো ৰেদনং…পে… সঞ্ঞং… সঙ্খারে… ৰিঞ্ঞাণং অত্ততো সমনুপস্সতি. তস্স এৰং হোতি – ‘‘অযং খো মে অত্তা. সো খো পন মে অযং অত্তা ইমস্মিং রূপে’’তি. রূপস্মিং অত্তানং সমনুপস্সতি. সেয্যথাপি মণি করণ্ডকে পক্খিত্তো অস্স. তমেনং পুরিসো এৰং ৰদেয্য – ‘‘অযং মণি, অযং করণ্ডকো. অঞ্ঞো মণি, অঞ্ঞো করণ্ডকো. সো খো পনাযং মণি ইমস্মিং করণ্ডকে’’তি. করণ্ডকস্মিং মণিং সমনুপস্সতি. এৰমেৰং ইধেকচ্চো ৰেদনং…পে… সঞ্ঞং… সঙ্খারে… ৰিঞ্ঞাণং অত্ততো সমনুপস্সতি. তস্স এৰং হোতি – ‘‘অযং খো মে অত্তা. সো খো পন মে অযং অত্তা ইমস্মিং রূপে’’তি. রূপস্মিং অত্তানং সমনুপস্সতি. অভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠি. দিট্ঠি ন ৰত্থু, ৰত্থু ন দিট্ঠি. অঞ্ঞা দিট্ঠি, অঞ্ঞং ৰত্থু. যা চ দিট্ঠি যঞ্চ ৰত্থু – অযং চতুত্থা রূপৰত্থুকা অত্তানুদিট্ঠি. অত্তানুদিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি দিট্ঠিৰিপত্তি…পে… ইমানি সঞ্ঞোজনানি, ন চ দিট্ঠিযো. এৰং রূপস্মিং অত্তানং সমনুপস্সতি.
১৩২. কথং ৰেদনং অত্ততো সমনুপস্সতি? ইধেকচ্চো চক্খুসম্ফস্সজং ৰেদনং সোতসম্ফস্সজং ৰেদনং ঘানসম্ফস্সজং ৰেদনং জিৰ্হাসম্ফস্সজং ৰেদনং কাযসম্ফস্সজং ৰেদনং মনোসম্ফস্সজং ৰেদনং অত্ততো সমনুপস্সতি. ‘‘যা মনোসম্ফস্সজা ৰেদনা সো অহং, যো অহং সা মনোসম্ফস্সজা ৰেদনা’’তি – মনোসম্ফস্সজং ৰেদনঞ্চ অত্তঞ্চ অদ্ৰযং সমনুপস্সতি. সেয্যথাপি তেলপ্পদীপস্স ঝাযতো ‘‘যা অচ্চি সো ৰণ্ণো, যো ৰণ্ণো সা অচ্চী’’তি – অচ্চিঞ্চ ৰণ্ণঞ্চ অদ্ৰযং সমনুপস্সতি. এৰমেৰং ইধেকচ্চো মনোসম্ফস্সজং ৰেদনং অত্ততো সমনুপস্সতি. ‘‘যা মনোসম্ফস্সজা ৰেদনা সো অহং, যো অহং সা মনোসম্ফস্সজা ৰেদনা’’তি – মনোসম্ফস্সজং ৰেদনঞ্চ অত্তঞ্চ অদ্ৰযং সমনুপস্সতি. অভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠি. দিট্ঠি ন ৰত্থু, ৰত্থু ন দিট্ঠি. অঞ্ঞা দিট্ঠি, অঞ্ঞং ৰত্থু. যা চ দিট্ঠি যঞ্চ ৰত্থু – অযং পঠমা ৰেদনাৰত্থুকা অত্তানুদিট্ঠি. অত্তানুদিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি দিট্ঠিৰিপত্তি…পে… ইমানি সঞ্ঞোজনানি, ন চ দিট্ঠিযো. এৰং ৰেদনং অত্ততো সমনুপস্সতি.
কথং ৰেদনাৰন্তং অত্তানং সমনুপস্সতি? ইধেকচ্চো সঞ্ঞং…পে… সঙ্খারে… ৰিঞ্ঞাণং… রূপং অত্ততো সমনুপস্সতি. তস্স এৰং হোতি – ‘‘অযং খো মে অত্তা. সো খো পন মে অযং অত্তা ইমায ৰেদনায ৰেদনাৰা’’তি. ৰেদনাৰন্তং অত্তানং সমনুপস্সতি. সেয্যথাপি রুক্খো ছাযাসম্পন্নো অস্স. তমেনং পুরিসো এৰং ৰদেয্য – ‘‘অযং রুক্খো, অযং ছাযা. অঞ্ঞো রুক্খো, অঞ্ঞা ছাযা. সো খো পনাযং রুক্খো ইমায ছাযায ছাযাৰা’’তি. ছাযাৰন্তং রুক্খং সমনুপস্সতি. এৰমেৰং ইধেকচ্চো সঞ্ঞং…পে… সঙ্খারে… ৰিঞ্ঞাণং… রূপং অত্ততো সমনুপস্সতি. তস্স এৰং হোতি – ‘‘অযং খো মে অত্তা. সো খো পন মে অযং অত্তা ইমায ৰেদনায ৰেদনাৰা’’তি. ৰেদনাৰন্তং অত্তানং সমনুপস্সতি. অভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠি. দিট্ঠি ন ৰত্থু, ৰত্থু ন দিট্ঠি. অঞ্ঞা দিট্ঠি, অঞ্ঞং ৰত্থু. যা চ দিট্ঠি যঞ্চ ৰত্থু – অযং দুতিযা ৰেদনাৰত্থুকা অত্তানুদিট্ঠি. অত্তানুদিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি দিট্ঠিৰিপত্তি…পে… ইমানি সঞ্ঞোজনানি, ন চ দিট্ঠিযো. এৰং ৰেদনাৰন্তং অত্তানং সমনুপস্সতি.
কথং অত্তনি ৰেদনং সমনুপস্সতি? ইধেকচ্চো সঞ্ঞং…পে… সঙ্খারে… ৰিঞ্ঞাণং… রূপং অত্ততো সমনুপস্সতি. তস্স এৰং হোতি – ‘‘অযং খো মে অত্তা. ইমস্মিঞ্চ পন অত্তনি অযং ৰেদনা’’তি. অত্তনি ৰেদনং সমনুপস্সতি. সেয্যথাপি পুপ্ফং গন্ধসম্পন্নং অস্স. তমেনং পুরিসো এৰং ৰদেয্য – ‘‘ইদং পুপ্ফং, অযং গন্ধো; অঞ্ঞং পুপ্ফং, অঞ্ঞো গন্ধো. সো খো পনাযং গন্ধো ইমস্মিং পুপ্ফে’’তি. পুপ্ফস্মিং গন্ধং সমনুপস্সতি. এৰমেৰং ইধেকচ্চো সঞ্ঞং…পে… সঙ্খারে… ৰিঞ্ঞাণং… রূপং অত্ততো সমনুপস্সতি. তস্স এৰং হোতি – ‘‘অযং খো মে অত্তা. ইমস্মিঞ্চ পন অত্তনি অযং ৰেদনা’’তি. অত্তনি ৰেদনং সমনুপস্সতি. অভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠি. দিট্ঠি ন ৰত্থু, ৰত্থু ন দিট্ঠি. অঞ্ঞা দিট্ঠি, অঞ্ঞং ৰত্থু. যা চ দিট্ঠি যঞ্চ ৰত্থু – অযং ততিযা ৰেদনাৰত্থুকা অত্তানুদিট্ঠি. অত্তানুদিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি দিট্ঠিৰিপত্তি…পে… ইমানি সঞ্ঞোজনানি, ন চ দিট্ঠিযো. এৰং অত্তনি ৰেদনং সমনুপস্সতি.
কথং ৰেদনায অত্তানং সমনুপস্সতি? ইধেকচ্চো সঞ্ঞং…পে… সঙ্খারে… ৰিঞ্ঞাণং… রূপং অত্ততো সমনুপস্সতি. তস্স এৰং হোতি – ‘‘অযং খো মে অত্তা. সো খো পন মে অযং অত্তা ইমায ৰেদনাযা’’তি. ৰেদনায অত্তানং সমনুপস্সতি. সেয্যথাপি মণি করণ্ডকে পক্খিত্তো অস্স. তমেনং পুরিসো এৰং ৰদেয্য – ‘‘অযং মণি, অযং করণ্ডকো. অঞ্ঞো মণি, অঞ্ঞো করণ্ডকো. সো খো পনাযং মণি ইমস্মিং করণ্ডকে’’তি. করণ্ডকস্মিং মণিং সমনুপস্সতি. এৰমেৰং ইধেকচ্চো সঞ্ঞং… সঙ্খারে… ৰিঞ্ঞাণং… রূপং অত্ততো সমনুপস্সতি. তস্স এৰং হোতি – ‘‘অযং খো মে অত্তা. সো খো পন মে অযং অত্তা ইমায ৰেদনাযা’’তি. ৰেদনায অত্তানং সমনুপস্সতি. অভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠি. দিট্ঠি ন ৰত্থু, ৰত্থু ন দিট্ঠি. অঞ্ঞা দিট্ঠি, অঞ্ঞং ৰত্থু. যা চ দিট্ঠি যঞ্চ ৰত্থু – অযং চতুত্থা ৰেদনাৰত্থুকা অত্তানুদিট্ঠি. অত্তানুদিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি দিট্ঠিৰিপত্তি…পে… ইমানি সঞ্ঞোজনানি, ন চ দিট্ঠিযো. এৰং ৰেদনায অত্তানং সমনুপস্সতি.
১৩৩. কথং সঞ্ঞং অত্ততো সমনুপস্সতি? ইধেকচ্চো চক্খুসম্ফস্সজং সঞ্ঞং…পে… সোতসম্ফস্সজং সঞ্ঞং… ঘানসম্ফস্সজং সঞ্ঞং… জিৰ্হাসম্ফস্সজং সঞ্ঞং… কাযসম্ফস্সজং সঞ্ঞং… মনোসম্ফস্সজং সঞ্ঞং অত্ততো সমনুপস্সতি. যা মনোসম্ফস্সজা সঞ্ঞা সো অহং, যো অহং সা মনোসম্ফস্সজা সঞ্ঞা’’তি. মনোসম্ফস্সজং সঞ্ঞঞ্চ অত্তঞ্চ অদ্ৰযং সমনুপস্সতি. সেয্যথাপি তেলপ্পদীপস্স ঝাযতো ‘‘যা অচ্চি সো ৰণ্ণো, যো ৰণ্ণো সা অচ্চী’’তি – অচ্চিঞ্চ ৰণ্ণঞ্চ অদ্ৰযং সমনুপস্সতি. এৰমেৰং ইধেকচ্চো মনোসম্ফস্সজং সঞ্ঞং অত্ততো সমনুপস্সতি – ‘‘যা মনোসম্ফস্সজা সঞ্ঞা সো অহং, যো অহং সা মনোসম্ফস্সজা সঞ্ঞা’’তি. মনোসম্ফস্সজং সঞ্ঞঞ্চ অত্তঞ্চ অদ্ৰযং সমনুপস্সতি. অভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠি. দিট্ঠি ন ৰত্থু, ৰত্থু ন দিট্ঠি. অঞ্ঞা দিট্ঠি, অঞ্ঞং ৰত্থু. যা চ দিট্ঠি যঞ্চ ৰত্থু – অযং পঠমা সঞ্ঞাৰত্থুকা অত্তানুদিট্ঠি. অত্তানুদিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি দিট্ঠিৰিপত্তি…পে… ইমানি সঞ্ঞোজনানি, ন চ দিট্ঠিযো. এৰং সঞ্ঞং অত্ততো সমনুপস্সতি.
কথং সঞ্ঞাৰন্তং অত্তানং সমনুপস্সতি? ইধেকচ্চো সঙ্খারে…পে… ৰিঞ্ঞাণং… রূপং… ৰেদনং অত্ততো সমনুপস্সতি. তস্স এৰং হোতি – ‘‘অযং খো মে অত্তা. সো খো পন মে অযং অত্তা ইমায সঞ্ঞায সঞ্ঞাৰা’’তি. সঞ্ঞাৰন্তং অত্তানং সমনুপস্সতি. সেয্যথাপি রুক্খো ছাযাসম্পন্নো অস্স. তমেনং পুরিসো এৰং ৰদেয্য – ‘‘অযং রুক্খো, অযং ছাযা. অঞ্ঞো রুক্খো, অঞ্ঞা ছাযা. সো খো পনাযং রুক্খো ইমায ছাযায ছাযাৰা’’তি. ছাযাৰন্তং রুক্খং সমনুপস্সতি. এৰমেৰং ইধেকচ্চো সঙ্খারে… ৰিঞ্ঞাণং… রূপং… ৰেদনং অত্ততো সমনুপস্সতি. তস্স এৰং হোতি – ‘‘অযং খো মে অত্তা. সো খো পন মে অযং অত্তা ইমায সঞ্ঞায সঞ্ঞাৰা’’তি. সঞ্ঞাৰন্তং অত্তানং সমনুপস্সতি. অভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠি. দিট্ঠি ন ৰত্থু, ৰত্থু ন দিট্ঠি. অঞ্ঞা দিট্ঠি, অঞ্ঞং ৰত্থু. যা চ দিট্ঠি যঞ্চ ৰত্থু – অযং দুতিযা সঞ্ঞাৰত্থুকা অত্তানুদিট্ঠি. অত্তানুদিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি…পে… ইমানি সঞ্ঞোজনানি, ন চ দিট্ঠিযো. এৰং সঞ্ঞাৰন্তং অত্তানং সমনুপস্সতি.
কথং অত্তনি সঞ্ঞং সমনুপস্সতি? ইধেকচ্চো সঙ্খারে…পে… ৰিঞ্ঞাণং… রূপং… ৰেদনং অত্ততো সমনুপস্সতি. তস্স এৰং হোতি – ‘‘অযং খো মে অত্তা. ইমস্মিঞ্চ পন অত্তনি অযং সঞ্ঞা’’তি. অত্তনি সঞ্ঞং সমনুপস্সতি. সেয্যথাপি পুপ্ফং গন্ধসম্পন্নং অস্স. তমেনং পুরিসো এৰং ৰদেয্য – ‘‘ইদং পুপ্ফং, অযং গন্ধো. অঞ্ঞং পুপ্ফং, অঞ্ঞো গন্ধো. সো খো পনাযং গন্ধো ইমস্মিং পুপ্ফে’’তি. পুপ্ফস্মিং গন্ধং সমনুপস্সতি. এৰমেৰং ইধেকচ্চো সঙ্খারে… ৰিঞ্ঞাণং… রূপং… ৰেদনং অত্ততো সমনুপস্সতি. তস্স এৰং হোতি – ‘‘অযং খো মে অত্তা. ইমস্মিঞ্চ পন অত্তনি অযং সঞ্ঞা’’তি. অত্তনি সঞ্ঞং সমনুপস্সতি. অভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠি. দিট্ঠি ন ৰত্থু, ৰত্থু ন দিট্ঠি. অঞ্ঞা দিট্ঠি, অঞ্ঞং ৰত্থু. যা চ দিট্ঠি যঞ্চ ৰত্থু – অযং ততিযা সঞ্ঞাৰত্থুকা অত্তানুদিট্ঠি. অত্তানুদিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি…পে… ইমানি সঞ্ঞোজনানি, ন চ দিট্ঠিযো. এৰং অত্তনি সঞ্ঞং সমনুপস্সতি.
কথং সঞ্ঞায অত্তানং সমনুপস্সতি? ইধেকচ্চো সঙ্খারে …পে… ৰিঞ্ঞাণং… রূপং… ৰেদনং অত্ততো সমনুপস্সতি. তস্স এৰং হোতি – ‘‘অযং খো মে অত্তা. সো খো পন মে অযং অত্তা ইমায সঞ্ঞাযা’’তি. সঞ্ঞায অত্তানং সমনুপস্সতি. সেয্যথাপি মণি করণ্ডকে পক্খিত্তো অস্স. তমেনং পুরিসো এৰং ৰদেয্য – ‘‘অযং মণি, অযং করণ্ডকো. অঞ্ঞো মণি, অঞ্ঞো করণ্ডকো. সো খো পনাযং মণি ইমস্মিং করণ্ডকে’’তি. করণ্ডকস্মিং মণিং সমনুপস্সতি. এৰমেৰ ইধেকচ্চো সঙ্খারে… ৰিঞ্ঞাণং… রূপং… ৰেদনং অত্ততো সমনুপস্সতি. তস্স এৰং হোতি – ‘‘অযং খো মে অত্তা. সো খো পন মে অযং অত্তা ইমায সঞ্ঞাযা’’তি. সঞ্ঞায অত্তানং সমনুপস্সতি. অভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠি. দিট্ঠি ন ৰত্থু, ৰত্থু ন দিট্ঠি. অঞ্ঞা দিট্ঠি, অঞ্ঞং ৰত্থু. যা চ দিট্ঠি যঞ্চ ৰত্থু – অযং চতুত্থা সঞ্ঞাৰত্থুকা অত্তানুদিট্ঠি. অত্তানুদিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি…পে… ইমানি সঞ্ঞোজনানি ন চ দিট্ঠিযো. এৰং সঞ্ঞায অত্তানং সমনুপস্সতি.
১৩৪. কথং সঙ্খারে অত্ততো সমনুপস্সতি? ইধেকচ্চো চক্খুসম্ফস্সজং চেতনং সোতসম্ফস্সজং চেতনং ঘানসম্ফস্সজং চেতনং জিৰ্হাসম্ফস্সজং চেতনং কাযসম্ফস্সজং চেতনং মনোসম্ফস্সজং চেতনং অত্ততো সমনুপস্সতি. ‘‘যা মনোসম্ফস্সজা চেতনা, সো অহং; যো অহং সা মনোসম্ফস্সজা চেতনা’’তি – মনোসম্ফস্সজং চেতনঞ্চ অত্তঞ্চ অদ্ৰযং সমনুপস্সতি. সেয্যথাপি তেলপ্পদীপস্স ঝাযতো ‘‘যা অচ্চি সো ৰণ্ণো, যো ৰণ্ণো সা অচ্চী’’তি – অচ্চিঞ্চ ৰণ্ণঞ্চ অদ্ৰযং সমনুপস্সতি. এৰমেৰং ইধেকচ্চো মনোসম্ফস্সজং চেতনং অত্ততো সমনুপস্সতি. ‘‘যা মনোসম্ফস্সজা চেতনা সো অহং, যো অহং সা মনোসম্ফস্সজা চেতনা’’তি – মনোসম্ফস্সজং চেতনঞ্চ অত্তঞ্চ অদ্ৰযং সমনুপস্সতি. অভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠি. দিট্ঠি ন ৰত্থু, ৰত্থু ন দিট্ঠি. অঞ্ঞা দিট্ঠি, অঞ্ঞং ৰত্থু. যা চ দিট্ঠি যঞ্চ ৰত্থু – অযং পঠমা সঙ্খারৰত্থুকা অত্তানুদিট্ঠি. অত্তানুদিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি…পে… ইমানি সঞ্ঞোজনানি, ন চ দিট্ঠিযো. এৰং সঙ্খারে অত্ততো সমনুপস্সতি.
কথং সঙ্খারৰন্তং অত্তানং সমনুপস্সতি? ইধেকচ্চো ৰিঞ্ঞাণং… রূপং… ৰেদনং… সঞ্ঞং অত্ততো সমনুপস্সতি. তস্স এৰং হোতি – ‘‘অযং খো মে অত্তা. সো খো পন মে অযং অত্তা ইমেহি সঙ্খারেহি সঙ্খারৰা’’তি. সঙ্খারৰন্তং অত্তানং সমনুপস্সতি. সেয্যথাপি রুক্খো ছাযাসম্পন্নো অস্স. তমেনং পুরিসো এৰং ৰদেয্য – ‘‘অযং রুক্খো, অযং ছাযা. অঞ্ঞো রুক্খো, অঞ্ঞা ছাযা. সো খো পনাযং রুক্খো ইমায ছাযায ছাযাৰা’’তি. ছাযাৰন্তং রুক্খং সমনুপস্সতি. এৰমেৰ ইধেকচ্চো ৰিঞ্ঞাণং… রূপং… ৰেদনং… সঞ্ঞং অত্ততো সমনুপস্সতি. তস্স এৰং হোতি – ‘‘অযং খো মে অত্তা. সো খো পন মে অযং অত্তা. ইমেহি সঙ্খারেহি সঙ্খারৰা’’তি. সঙ্খারৰন্তং অত্তানং সমনুপস্সতি. অভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠি. দিট্ঠি ন ৰত্থু, ৰত্থু ন দিট্ঠি. অঞ্ঞা দিট্ঠি, অঞ্ঞং ৰত্থু. যা চ দিট্ঠি যঞ্চ ৰত্থু – অযং দুতিযা সঙ্খারৰত্থুকা অত্তানুদিট্ঠি. অত্তানুদিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি…পে… ইমানি সঞ্ঞোজনানি, ন চ দিট্ঠিযো. এৰং সঙ্খারৰন্তং অত্তানং সমনুপস্সতি.
কথং অত্তনি সঙ্খারে সমনুপস্সতি? ইধেকচ্চো ৰিঞ্ঞাণং… রূপং… ৰেদনং… সঞ্ঞং অত্ততো সমনুপস্সতি. তস্স এৰং হোতি – ‘‘অযং খো মে অত্তা. ইমস্মিঞ্চ পন অত্তনি ইমে সঙ্খারা’’তি. অত্তনি সঙ্খারে সমনুপস্সতি. সেয্যথাপি পুপ্ফং গন্ধসম্পন্নং অস্স. তমেনং পুরিসো এৰং ৰদেয্য – ‘‘ইদং পুপ্ফং, অযং গন্ধো; অঞ্ঞং পুপ্ফং, অঞ্ঞো গন্ধো. সো খো পনাযং গন্ধো ইমস্মিং পুপ্ফে’’তি. পুপ্ফস্মিং গন্ধং সমনুপস্সতি. এৰমেৰং ইধেকচ্চো ৰিঞ্ঞাণং… রূপং… ৰেদনং… সঞ্ঞং অত্ততো সমনুপস্সতি. তস্স এৰং হোতি – ‘‘অযং খো মে অত্তা. ইমস্মিঞ্চ পন অত্তনি ইমে সঙ্খারা’’তি. অত্তনি সঙ্খারে সমনুপস্সতি. অভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠি. দিট্ঠি ন ৰত্থু, ৰত্থু ন দিট্ঠি. অঞ্ঞা দিট্ঠি, অঞ্ঞং ৰত্থু. যা চ দিট্ঠি যঞ্চ ৰত্থু – অযং ততিযা সঙ্খারৰত্থুকা অত্তানুদিট্ঠি. অত্তানুদিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি…পে… ইমানি সঞ্ঞোজনানি, ন চ দিট্ঠিযো. এৰং অত্তনি সঙ্খারে সমনুপস্সতি.
কথং সঙ্খারেসু অত্তানং সমনুপস্সতি? ইধেকচ্চো ৰিঞ্ঞাণং… রূপং… ৰেদনং… সঞ্ঞং অত্ততো সমনুপস্সতি. তস্স এৰং হোতি – ‘‘অযং খো মে অত্তা. সো খো পন মে অযং অত্তা ইমেসু সঙ্খারেসূ’’তি. সঙ্খারেসু অত্তানং সমনুপস্সতি. সেয্যথাপি মণি করণ্ডকে পক্খিত্তো অস্স. তমেনং পুরিসো এৰং ৰদেয্য – ‘‘অযং মণি, অযং করণ্ডকো. অঞ্ঞো মণি, অঞ্ঞো করণ্ডকো. সো খো পনাযং মণি ইমস্মিং করণ্ডকে’’তি. করণ্ডকস্মিং মণিং সমনুপস্সতি. এৰমেৰ ইধেকচ্চো ৰিঞ্ঞাণং… রূপং… ৰেদনং… সঞ্ঞং অত্ততো সমনুপস্সতি. তস্স এৰং হোতি – ‘‘অযং খো মে অত্তা. সো খো পন মে অযং অত্তা ইমেসু সঙ্খারেসূ’’তি. সঙ্খারেসু অত্তানং সমনুপস্সতি. অভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠি. দিট্ঠি ন ৰত্থু, ৰত্থু ন দিট্ঠি. অঞ্ঞা দিট্ঠি, অঞ্ঞং ৰত্থু. যা চ দিট্ঠি যঞ্চ ৰত্থু – অযং চতুত্থা সঙ্খারৰত্থুকা অত্তানুদিট্ঠি. অত্তানুদিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি…পে… ইমানি সঞ্ঞোজনানি, ন চ দিট্ঠিযো. এৰং সঙ্খারেসু অত্তানং সমনুপস্সতি.
১৩৫. কথং ৰিঞ্ঞাণং অত্ততো সমনুপস্সতি? ইধেকচ্চো চক্খুৰিঞ্ঞাণং… সোতৰিঞ্ঞাণং… ঘানৰিঞ্ঞাণং… জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণং কাযৰিঞ্ঞাণং… মনোৰিঞ্ঞাণং অত্ততো সমনুপস্সতি. ‘‘যং মনোৰিঞ্ঞাণং, সো অহং; যো অহং, তং মনোৰিঞ্ঞাণ’’ন্তি – মনোৰিঞ্ঞাণঞ্চ অত্তঞ্চ অদ্ৰযং সমনুপস্সতি. সেয্যথাপি তেলপ্পদীপস্স ঝাযতো ‘‘যা অচ্চি সো ৰণ্ণো, যো ৰণ্ণো সা অচ্চী’’তি – অচ্চিঞ্চ ৰণ্ণঞ্চ অদ্ৰযং সমনুপস্সতি. এৰমেৰং ইধেকচ্চো মনোৰিঞ্ঞাণং অত্ততো সমনুপস্সতি. ‘‘যং মনোৰিঞ্ঞাণং, সো অহং; যো অহং তং মনোৰিঞ্ঞাণ’’ন্তি – মনোৰিঞ্ঞাণঞ্চ অত্তঞ্চ অদ্ৰযং সমনুপস্সতি. অভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠি. দিট্ঠি ন ৰত্থু, ৰত্থু ন দিট্ঠি. অঞ্ঞা দিট্ঠি, অঞ্ঞং ৰত্থু. যা চ দিট্ঠি যঞ্চ ৰত্থু – অযং পঠমা ৰিঞ্ঞাণৰত্থুকা অত্তানুদিট্ঠি. অত্তানুদিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি…পে… ইমানি সঞ্ঞোজনানি, ন চ দিট্ঠিযো. এৰং ৰিঞ্ঞাণং অত্ততো সমনুপস্সতি.
কথং ৰিঞ্ঞাণৰন্তং অত্তানং সমনুপস্সতি? ইধেকচ্চো রূপং… ৰেদনং… সঞ্ঞং… সঙ্খারে অত্ততো সমনুপস্সতি. তস্স এৰং হোতি – ‘‘অযং খো মে অত্তা. সো খো পন মে অযং অত্তা ইমিনা ৰিঞ্ঞাণেন ৰিঞ্ঞাণৰা’’তি. ৰিঞ্ঞাণৰন্তং অত্তানং সমনুপস্সতি. সেয্যথাপি রুক্খো ছাযাসম্পন্নো অস্স. তমেনং পুরিসো এৰং ৰদেয্য – ‘‘অযং রুক্খো, অযং ছাযা. অঞ্ঞো রুক্খো, অঞ্ঞা ছাযা. সো খো পনাযং রুক্খো ইমায ছাযায ছাযাৰা’’তি. ছাযাৰন্তং রুক্খং সমনুপস্সতি. এৰমেৰং ইধেকচ্চো রূপং… ৰেদনং… সঞ্ঞং… সঙ্খারে অত্ততো সমনুপস্সতি. তস্স এৰং হোতি – ‘‘অযং খো মে অত্তা. সো খো পন মে অযং অত্তা ইমিনা ৰিঞ্ঞাণেন ৰিঞ্ঞাণৰা’’তি. ৰিঞ্ঞাণৰন্তং অত্তানং সমনুপস্সতি. অভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠি. দিট্ঠি ন ৰত্থু, ৰত্থু ন দিট্ঠি. অঞ্ঞা দিট্ঠি, অঞ্ঞং ৰত্থু. যা চ দিট্ঠি যঞ্চ ৰত্থু – অযং দুতিযা ৰিঞ্ঞাণৰত্থুকা অত্তানুদিট্ঠি. অত্তানুদিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি…পে… ইমানি সঞ্ঞোজনানি, ন চ দিট্ঠিযো. এৰং ৰিঞ্ঞাণৰন্তং অত্তানং সমনুপস্সতি.
কথং অত্তনি ৰিঞ্ঞাণং সমনুপস্সতি? ইধেকচ্চো রূপং… ৰেদনং… সঞ্ঞং… সঙ্খারে অত্ততো সমনুপস্সতি. তস্স এৰং হোতি – ‘‘অযং খো মে অত্তা. ইমস্মিঞ্চ পন অত্তনি ইদং ৰিঞ্ঞাণ’’ন্তি. অত্তনি ৰিঞ্ঞাণং সমনুপস্সতি. সেয্যথাপি পুপ্ফং গন্ধসম্পন্নং অস্স. তমেনং পুরিসো এৰং ৰদেয্য – ‘‘ইদং পুপ্ফং, অযং গন্ধো; অঞ্ঞং পুপ্ফং, অঞ্ঞো গন্ধো. সো খো পনাযং গন্ধো ইমস্মিং পুপ্ফে’’তি. পুপ্ফস্মিং গন্ধং সমনুপস্সতি. এৰমেৰং ইধেকচ্চো রূপং… ৰেদনং… সঞ্ঞং… সঙ্খারে অত্ততো সমনুপস্সতি. তস্স এৰং হোতি – ‘‘অযং খো মে অত্তা. ইমস্মিঞ্চ পন অত্তনি ইদং ৰিঞ্ঞাণ’’ন্তি. অত্তনি ৰিঞ্ঞাণং সমনুপস্সতি. অভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠি. দিট্ঠি ন ৰত্থু, ৰত্থু ন দিট্ঠি. অঞ্ঞা দিট্ঠি, অঞ্ঞং ৰত্থু. যা চ দিট্ঠি যঞ্চ ৰত্থু – অযং ততিযা ৰিঞ্ঞাণৰত্থুকা অত্তানুদিট্ঠি. অত্তানুদিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি…পে… ইমানি সঞ্ঞোজনানি, ন চ দিট্ঠিযো. এৰং অত্তনি ৰিঞ্ঞাণং সমনুপস্সতি.
কথং ৰিঞ্ঞাণস্মিং অত্তানং সমনুপস্সতি? ইধেকচ্চো রূপং… ৰেদনং… সঞ্ঞং… সঙ্খারে অত্ততো সমনুপস্সতি. তস্স এৰং হোতি – ‘‘অযং খো মে অত্তা. সো খো পন মে অযং অত্তা ইমস্মিং ৰিঞ্ঞাণে’’তি. ৰিঞ্ঞাণস্মিং অত্তানং সমনুপস্সতি. সেয্যথাপি মণি করণ্ডকে পক্খিত্তো অস্স. তমেনং পুরিসো এৰং ৰদেয্য – ‘‘অযং মণি, অযং করণ্ডকো. অঞ্ঞো মণি, অঞ্ঞো করণ্ডকো. সো খো পনাযং মণি ইমস্মিং করণ্ডকে’’তি. করণ্ডকস্মিং মণিং সমনুপস্সতি. এৰমেৰং ইধেকচ্চো রূপং… ৰেদনং… সঞ্ঞং… সঙ্খারে অত্ততো সমনুপস্সতি. তস্স এৰং হোতি – ‘‘অযং খো মে অত্তা. সো খো পন মে অযং অত্তা ইমস্মিং ৰিঞ্ঞাণে’’তি. ৰিঞ্ঞাণস্মিং অত্তানং সমনুপস্সতি. অভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠি. দিট্ঠি ন ৰত্থু, ৰত্থু ন দিট্ঠি. অঞ্ঞা দিট্ঠি, অঞ্ঞং ৰত্থু. যা চ দিট্ঠি যঞ্চ ৰত্থু – অযং চতুত্থা ৰিঞ্ঞাণৰত্থুকা অত্তানুদিট্ঠি. অত্তানুদিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি…পে… ইমানি সঞ্ঞোজনানি, ন চ দিট্ঠিযো. এৰং ৰিঞ্ঞাণস্মিং অত্তানং সমনুপস্সতি. অত্তানুদিট্ঠিযা ইমেহি ৰীসতিযা আকারেহি অভিনিৰেসো হোতি.
অত্তানুদিট্ঠিনিদ্দেসো দুতিযো.
৩. মিচ্ছাদিট্ঠিনিদ্দেসো
১৩৬. মিচ্ছাদিট্ঠিযা কতমেহি দসহাকারেহি অভিনিৰেসো হোতি? ‘‘নত্থি দিন্ন’’ন্তি – ৰত্থু [ৰত্থুং (স্যা.) এৰমুপরিপি]. এৰংৰাদো মিচ্ছাভিনিৰেসপরামাসো [মিচ্ছাদিট্ঠাভিনিৰেসপরামাসো (স্যা.)] দিট্ঠি. দিট্ঠি ন ৰত্থু, ৰত্থু ন দিট্ঠি. অঞ্ঞা দিট্ঠি, অঞ্ঞং ৰত্থু. যা চ দিট্ঠি যঞ্চ ৰত্থু – অযং পঠমা মিচ্ছাৰত্থুকা মিচ্ছাদিট্ঠি. মিচ্ছাদিট্ঠি দিট্ঠিৰিপত্তি…পে… ইমানি সঞ্ঞোজনানি, ন চ দিট্ঠিযো. ‘‘নত্থি যিট্ঠ’’ন্তি – ৰত্থু…পে… ‘‘নত্থি হুত’’ন্তি – ৰত্থু… ‘‘নত্থি সুকতদুক্কটানং কম্মানং ফলং ৰিপাকো’’তি – ৰত্থু… ‘‘নত্থি অযং লোকো’’তি – ৰত্থু… ‘‘নত্থি পরো লোকো’’তি – ৰত্থু… ‘‘নত্থি মাতা’’তি – ৰত্থু… ‘‘নত্থি পিতা’’তি – ৰত্থু… ‘‘নত্থি সত্তা ওপপাতিকা’’তি – ৰত্থু… ‘‘নত্থি লোকে সমণব্রাহ্মণা সম্মগ্গতা [সমগ্গতা (ক.)] সম্মাপটিপন্না, যে ইমঞ্চ লোকং, পরঞ্চ লোকং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা পৰেদেন্তী’’তি – ৰত্থু. এৰংৰাদো মিচ্ছাভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠি. দিট্ঠি ন ৰত্থু, ৰত্থু ন দিট্ঠি. অঞ্ঞা দিট্ঠি, অঞ্ঞং ৰত্থু. যা চ দিট্ঠি যঞ্চ ৰত্থু – অযং দসমা মিচ্ছাৰত্থুকা মিচ্ছাদিট্ঠি. মিচ্ছাদিট্ঠি দিট্ঠিৰিপত্তি…পে… মিচ্ছাদিট্ঠিকস্স পুরিসপুগ্গলস্স দ্ৰেৰ গতিযো…পে… ইমানি সঞ্ঞোজনানি, ন চ দিট্ঠিযো. মিচ্ছাদিট্ঠিযা ইমেহি দসহাকারেহি অভিনিৰেসো হোতি.
মিচ্ছাদিট্ঠিনিদ্দেসো ততিযো.
৪. সক্কাযদিট্ঠিনিদ্দেসো
১৩৭. সক্কাযদিট্ঠিযা কতমেহি ৰীসতিযা আকারেহি অভিনিৰেসো হোতি? ইধ অস্সুতৰা পুথুজ্জনো অরিযানং অদস্সাৰী অরিযধম্মস্স অকোৰিদো অরিযধম্মে অৰিনীতো, সপ্পুরিসানং অদস্সাৰী সপ্পুরিসধম্মস্স অকোৰিদো সপ্পুরিসধম্মে অৰিনীতো রূপং অত্ততো সমনুপস্সতি রূপৰন্তং ৰা অত্তানং অত্তনি ৰা রূপং রূপস্মিং ৰা অত্তানং. ৰেদনং… সঞ্ঞং… সঙ্খারে… ৰিঞ্ঞাণং অত্ততো সমনুপস্সতি ৰিঞ্ঞাণৰন্তং ৰা অত্তানং অত্তনি ৰা ৰিঞ্ঞাণং ৰিঞ্ঞাণস্মিং ৰা অত্তানং.
কথং রূপং অত্ততো সমনুপস্সতি? ইধেকচ্চো পথৰীকসিণং…পে… ওদাতকসিণং অত্ততো সমনুপস্সতি. ‘‘যং ওদাতকসিণং, সো অহং; যো অহং, তং ওদাতকসিণ’’ন্তি – ওদাতকসিণঞ্চ অত্তঞ্চ অদ্ৰযং সমনুপস্সতি. সেয্যথাপি তেলপ্পদীপস্স ঝাযতো…পে… এৰমেৰং ইধেকচ্চো ওদাতকসিণং অত্ততো সমনুপস্সতি. অভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠি…পে… অযং পঠমা রূপৰত্থুকা সক্কাযদিট্ঠি. সক্কাযদিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি…পে… ইমানি সঞ্ঞোজনানি, ন চ দিট্ঠিযো. এৰং রূপং অত্ততো সমনুপস্সতি…পে… সক্কাযদিট্ঠিযা ইমেহি ৰীসতিযা আকারেহি অভিনিৰেসো হোতি.
সক্কাযদিট্ঠিনিদ্দেসো চতুত্থো.
৫. সস্সতদিট্ঠিনিদ্দেসো
১৩৮. সক্কাযৰত্থুকায সস্সতদিট্ঠিযা কতমেহি পন্নরসহি আকারেহি অভিনিৰেসো হোতি? ইধ অস্সুতৰা পুথুজ্জনো অরিযানং অদস্সাৰী অরিযধম্মস্স অকোৰিদো অরিযধম্মে অৰিনীতো সপ্পুরিসানং অদস্সাৰী সপ্পুরিসধম্মস্স অকোৰিদো সপ্পুরিসধম্মে অৰিনীতো রূপৰন্তং ৰা অত্তানং অত্তনি ৰা রূপং রূপস্মিং ৰা অত্তানং. ৰেদনাৰন্তং ৰা অত্তানং…পে… সঞ্ঞাৰন্তং ৰা অত্তানং… সঙ্খারৰন্তং ৰা অত্তানং… ৰিঞ্ঞাণৰন্তং ৰা অত্তানং অত্তনি ৰা ৰিঞ্ঞাণং ৰিঞ্ঞাণস্মিং ৰা অত্তানং.
কথং রূপৰন্তং অত্তানং সমনুপস্সতি? ইধেকচ্চো ৰেদনং… সঞ্ঞং… সঙ্খারে… ৰিঞ্ঞাণং অত্ততো সমনুপস্সতি. তস্স এৰং হোতি – ‘‘অযং খো মে অত্তা. সো খো পন মে অযং অত্তা ইমিনা রূপেন রূপৰা’’তি. রূপৰন্তং অত্তানং সমনুপস্সতি. সেয্যথাপি রুক্খো ছাযাসম্পন্নো অস্স. তমেনং পুরিসো এৰং ৰদেয্য – ‘‘অযং রুক্খো, অযং ছাযা; অঞ্ঞো রুক্খো, অঞ্ঞা ছাযা. সো খো পনাযং রুক্খো ইমায ছাযায ছাযাৰা’’তি. ছাযাৰন্তং রুক্খং সমনুপস্সতি. এৰমেৰং ইধেকচ্চো ৰেদনং…পে… অযং পঠমা সক্কাযৰত্থুকা সস্সতদিট্ঠি. সস্সতদিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি…পে… ইমানি সঞ্ঞোজনানি, ন চ দিট্ঠিযো. এৰং রূপৰন্তং অত্তানং সমনুপস্সতি…পে… সক্কাযৰত্থুকায সস্সতদিট্ঠিযা ইমেহি পন্নরসহি আকারেহি অভিনিৰেসো হোতি.
সস্সতদিট্ঠিনিদ্দেসো পঞ্চমো.
৬. উচ্ছেদদিট্ঠিনিদ্দেসো
১৩৯. সক্কাযৰত্থুকায উচ্ছেদদিট্ঠিযা কতমেহি পঞ্চহি আকারেহি অভিনিৰেসো হোতি? ইধ অস্সুতৰা পুথুজ্জনো অরিযানং অদস্সাৰী অরিযধম্মস্স অকোৰিদো অরিযধম্মে অৰিনীতো সপ্পুরিসানং অদস্সাৰী সপ্পুরিসধম্মস্স অকোৰিদো সপ্পুরিসধম্মে অৰিনীতো রূপং অত্ততো সমনুপস্সতি, ৰেদনং অত্ততো সমনুপস্সতি, সঞ্ঞং অত্ততো সমনুপস্সতি, সঙ্খারে অত্ততো সমনুপস্সতি, ৰিঞ্ঞাণং অত্ততো সমনুপস্সতি.
কথং রূপং অত্ততো সমনুপস্সতি? ইধেকচ্চো পথৰীকসিণং…পে… ওদাতকসিণং অত্ততো সমনুপস্সতি. ‘‘যং ওদাতকসিণং, সো অহং; যো অহং, তং ওদাতকসিণ’’ন্তি – ওদাতকসিণঞ্চ অত্তঞ্চ অদ্ৰযং সমনুপস্সতি. সেয্যথাপি তেলপ্পদীপস্স ঝাযতো…পে… অযং পঠমা সক্কাযৰত্থুকা উচ্ছেদদিট্ঠি. উচ্ছেদদিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি…পে… ইমানি সঞ্ঞোজনানি, ন চ দিট্ঠিযো. এৰং রূপং অত্ততো সমনুপস্সতি…পে… সক্কাযৰত্থুকায উচ্ছেদদিট্ঠিযা ইমেহি পঞ্চহি আকারেহি অভিনিৰেসো হোতি.
উচ্ছেদদিট্ঠিনিদ্দেসো ছট্ঠো.
৭. অন্তগ্গাহিকাদিট্ঠিনিদ্দেসো
১৪০. অন্তগ্গাহিকায দিট্ঠিযা কতমেহি পঞ্ঞাসায আকারেহি অভিনিৰেসো হোতি? ‘‘সস্সতো লোকো’’তি – অন্তগ্গাহিকায দিট্ঠিযা কতিহাকারেহি অভিনিৰেসো হোতি? ‘‘অসস্সতো লোকো’’তি – অন্তগ্গাহিকায দিট্ঠিযা কতিহাকারেহি অভিনিৰেসো হোতি? ‘‘অন্তৰা লোকো’’তি – অন্তগ্গাহিকায দিট্ঠিযা… ‘‘অনন্তৰা লোকো’’তি – অন্তগ্গাহিকায দিট্ঠিযা… ‘‘তং জীৰং তং সরীর’’ন্তি – অন্তগ্গাহিকায দিট্ঠিযা… ‘‘অঞ্ঞং জীৰং অঞ্ঞং সরীর’’ন্তি – অন্তগ্গাহিকায দিট্ঠিযা… ‘‘হোতি তথাগতো পরং মরণা’’তি…পে… ন হোতি তথাগতো পরং মরণা’’তি… ‘‘হোতি চ ন চ হোতি তথাগতো পরং মরণা’’তি… ‘‘নেৰ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পরং মরণা’’তি – অন্তগ্গাহিকায দিট্ঠিযা কতিহাকারেহি অভিনিৰেসো হোতি?
‘‘সস্সতো লোকো’’তি – অন্তগ্গাহিকায দিট্ঠিযা পঞ্চহাকারেহি অভিনিৰেসো হোতি…পে… ‘‘নেৰ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পরং মরণা’’তি – অন্তগ্গাহিকায দিট্ঠিযা পঞ্চহাকারেহি অভিনিৰেসো হোতি.
[ক] ‘‘সস্সতো লোকো’’তি – অন্তগ্গাহিকায দিট্ঠিযা কতমেহি পঞ্চহাকারেহি অভিনিৰেসো হোতি? রূপং লোকো চেৰ সস্সতং চাতি – অভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠি. তায দিট্ঠিযা সো অন্তো গহিতোতি – অন্তগ্গাহিকা দিট্ঠি. দিট্ঠি ন ৰত্থু, ৰত্থু ন দিট্ঠি. অঞ্ঞা দিট্ঠি, অঞ্ঞং ৰত্থু. যা চ দিট্ঠি যঞ্চ ৰত্থু – অযং পঠমা ‘‘সস্সতো লোকো’’তি – অন্তগ্গাহিকা দিট্ঠি. অন্তগ্গাহিকা দিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি …পে… ইমানি সঞ্ঞোজনানি, ন চ দিট্ঠিযো.
ৰেদনা লোকো চেৰ সস্সতা চাতি…পে… সঞ্ঞা লোকো চেৰ সস্সতা চাতি…পে… সঙ্খারা লোকো চেৰ সস্সতা চাতি…পে… ৰিঞ্ঞাণং লোকো চেৰ সস্সতঞ্চাতি – অভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠি. তায দিট্ঠিযা সো অন্তো গহিতোতি – অন্তগ্গাহিকা দিট্ঠি. দিট্ঠি ন ৰত্থু, ৰত্থু ন দিট্ঠি. অঞ্ঞা দিট্ঠি, অঞ্ঞং ৰত্থু. যা চ দিট্ঠি যঞ্চ ৰত্থু – অযং পঞ্চমী সস্সতো লোকোতি – অন্তগ্গাহিকা দিট্ঠি. অন্তগ্গাহিকা দিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি…পে… ইমানি সঞ্ঞোজনানি, ন চ দিট্ঠিযো. ‘‘সস্সতো লোকো’’তি – অন্তগ্গাহিকায দিট্ঠিযা ইমেহি পঞ্চহাকারেহি অভিনিৰেসো হোতি.
[খ] ‘‘অসস্সতো লোকো’’তি – অন্তগ্গাহিকায দিট্ঠিযা কতমেহি পঞ্চহাকারেহি অভিনিৰেসো হোতি? রূপং লোকো চেৰ অসস্সতঞ্চাতি – অভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠি. তায দিট্ঠিযা সো অন্তো গহিতোতি – অন্তগ্গাহিকা দিট্ঠি…পে… অযং পঠমা ‘‘অসস্সতো লোকো’’তি – অন্তগ্গাহিকা দিট্ঠি. অন্তগ্গাহিকা দিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি দিট্ঠিৰিপত্তি…পে… ইমানি সঞ্ঞোজনানি, ন চ দিট্ঠিযো.
ৰেদনা লোকো চেৰ অসস্সতা চাতি…পে… সঞ্ঞা লোকো চেৰ অসস্সতা চাতি…পে… সঙ্খারা লোকো চেৰ অসস্সতা চাতি…পে… ৰিঞ্ঞাণং লোকো চেৰ অসস্সতঞ্চাতি – অভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠি. তায দিট্ঠিযা সো অন্তো গহিতোতি – অন্তগ্গাহিকা দিট্ঠি. অন্তগ্গাহিকা দিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি…পে… ইমানি সঞ্ঞোজনানি, ন চ দিট্ঠিযো. ‘‘অসস্সতো লোকো’’তি – অন্তগ্গাহিকায দিট্ঠিযা ইমেহি পঞ্চহাকারেহি অভিনিৰেসো হোতি.
[গ] ‘‘অন্তৰা লোকো’’তি – অন্তগ্গাহিকায দিট্ঠিযা কতমেহি পঞ্চহাকারেহি অভিনিৰেসো হোতি? ইধেকচ্চো পরিত্তং ওকাসং নীলকতো ফরতি. তস্স এৰং হোতি – ‘‘অন্তৰা অযং লোকো পরিৰটুমো’’তি. অন্তসঞ্ঞী হোতি. যং ফরতি, তং ৰত্থু চেৰ লোকো চ. যেন ফরতি, সো অত্তা চেৰ লোকো চাতি – অভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠি. তায দিট্ঠিযা সো অন্তো গহিতোতি – অন্তগ্গাহিকা দিট্ঠি. দিট্ঠি ন ৰত্থু, ৰত্থু ন দিট্ঠি. অঞ্ঞা দিট্ঠি, অঞ্ঞং ৰত্থু. যা চ দিট্ঠি যঞ্চ ৰত্থু – অযং পঠমা ‘‘অন্তৰা লোকো’’তি অন্তগ্গাহিকা দিট্ঠি. অন্তগ্গাহিকা দিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি…পে… ইমানি সঞ্ঞোজনানি, ন চ দিট্ঠিযো.
ইধেকচ্চো পরিত্তং ওকাসং পীতকতো ফরতি… লোহিতকতো ফরতি… ওদাতকতো ফরতি… ওভাসকতো ফরতি. তস্স এৰং হোতি – ‘‘অন্তৰা অযং লোকো পরিৰটুমো’’তি. অন্তসঞ্ঞী হোতি. যং ফরতি তং ৰত্থু চেৰ লোকো চ. যেন ফরতি সো অত্তা চেৰ লোকো চাতি – অভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠি. তায দিট্ঠিযা সো অন্তো গহিতোতি – অন্তগ্গাহিকা দিট্ঠি…পে… অন্তৰা লোকোতি – অন্তগ্গাহিকায দিট্ঠিযা ইমেহি পঞ্চহাকারেহি অভিনিৰেসো হোতি.
[ঘ] ‘‘অনন্তৰা লোকো’’তি – অন্তগ্গাহিকায দিট্ঠিযা কতমেহি পঞ্চহাকারেহি অভিনিৰেসো হোতি? ইধেকচ্চো ৰিপুলং ওকাসং নীলকতো ফরতি. তস্স এৰং হোতি – ‘‘অনন্তৰা অযং লোকো অপরিযন্তো’’তি. অনন্তসঞ্ঞী হোতি. যং ফরতি তং ৰত্থু চেৰ লোকো চ; যেন ফরতি সো অত্তা চেৰ লোকো চাতি – অভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠি. তায দিট্ঠিযা সো অন্তো গহিতোতি – অন্তগ্গাহিকা দিট্ঠি. দিট্ঠি ন ৰত্থু, ৰত্থু ন দিট্ঠি. অঞ্ঞা দিট্ঠি, অঞ্ঞং ৰত্থু. যা চ দিট্ঠি যঞ্চ ৰত্থু – অযং পঠমা ‘‘অনন্তৰা লোকো’’তি – অন্তগ্গাহিকা দিট্ঠি. অন্তগ্গাহিকা দিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি…পে… ইমানি সঞ্ঞোজনানি, ন চ দিট্ঠিযো.
ইধেকচ্চো ৰিপুলং ওকাসং পীতকতো ফরতি… লোহিতকতো ফরতি… ওদাতকতো ফরতি… ওভাসকতো ফরতি. তস্স এৰং হোতি – ‘‘অনন্তৰা অযং লোকো অপরিযন্তো’’তি. অনন্তসঞ্ঞী হোতি. যং ফরতি তং ৰত্থু চেৰ লোকো চ; যেন ফরতি সো অত্তা চেৰ লোকো চাতি – অভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠি. তায দিট্ঠিযা সো অন্তো গহিতোতি – অন্তগ্গাহিকা দিট্ঠি…পে… অনন্তৰা লোকোতি – অন্তগ্গাহিকায দিট্ঠিযা ইমেহি পঞ্চহাকারেহি অভিনিৰেসো হোতি.
[ঙ] ‘‘তং জীৰং তং সরীর’’ন্তি – অন্তগ্গাহিকায দিট্ঠিযা কতমেহি পঞ্চহাকারেহি অভিনিৰেসো হোতি? রূপং জীৰঞ্চেৰ সরীরঞ্চ; যং জীৰং তং সরীরং, যং সরীরং তং জীৰন্তি – অভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠি. তায দিট্ঠিযা সো অন্তো গহিতোতি – অন্তগ্গাহিকা দিট্ঠি. দিট্ঠি ন ৰত্থু, ৰত্থু ন দিট্ঠি. অঞ্ঞা দিট্ঠি, অঞ্ঞং ৰত্থু. যা চ দিট্ঠি যঞ্চ ৰত্থু – অযং পঠমা ‘‘তং জীৰং তং সরীর’’ন্তি – অন্তগ্গাহিকা দিট্ঠি. অন্তগ্গাহিকা দিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি…পে… ইমানি সঞ্ঞোজনানি, ন চ দিট্ঠিযো.
ৰেদনা জীৰা চেৰ সরীরং চ… সঞ্ঞা জীৰা চেৰ সরীরং চ… সঙ্খারা জীৰা চেৰ সরীরং চ… ৰিঞ্ঞাণং জীৰঞ্চেৰ সরীরঞ্চ; যং জীৰং তং সরীরং, যং সরীরং তং জীৰন্তি – অভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠি. তায দিট্ঠিযা সো অন্তো গহিতোতি – অন্তগ্গাহিকা দিট্ঠি…পে… ‘‘তং জীৰং তং সরীর’’ন্তি – অন্তগ্গাহিকায দিট্ঠিযা ইমেহি পঞ্চহাকারেহি অভিনিৰেসো হোতি.
[চ] ‘‘অঞ্ঞং জীৰং অঞ্ঞং সরীর’’ন্তি – অন্তগ্গাহিকায দিট্ঠিযা কতমেহি পঞ্চহাকারেহি অভিনিৰেসো হোতি? রূপং সরীরং, ন জীৰং; জীৰং ন সরীরং. অঞ্ঞং জীৰং অঞ্ঞং সরীরন্তি – অভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠি. তায দিট্ঠিযা সো অন্তো গহিতোতি – অন্তগ্গাহিকা দিট্ঠি. দিট্ঠি ন ৰত্থু, ৰত্থু ন দিট্ঠি. অঞ্ঞা দিট্ঠি, অঞ্ঞং ৰত্থু. যা চ দিট্ঠি যঞ্চ ৰত্থু – অযং পঠমা ‘‘অঞ্ঞং জীৰং অঞ্ঞং সরীর’’ন্তি – অন্তগ্গাহিকা দিট্ঠি. অন্তগ্গাহিকা দিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি…পে… ইমানি সঞ্ঞোজনানি, ন চ দিট্ঠিযো.
ৰেদনা সরীরং, ন জীৰং… সঞ্ঞা সরীরং, ন জীৰং… সঙ্খারা সরীরং, ন জীৰং… ৰিঞ্ঞাণং সরীরং, ন জীৰং; জীৰং ন সরীরং. অঞ্ঞং জীৰং, অঞ্ঞং সরীরন্তি – অভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠি. তায দিট্ঠিযা সো অন্তো গহিতোতি – অন্তগ্গাহিকা দিট্ঠি…পে… অঞ্ঞং জীৰং, অঞ্ঞং সরীরন্তি – অন্তগ্গাহিকায দিট্ঠিযা ইমেহি পঞ্চহাকারেহি অভিনিৰেসো হোতি.
[ছ] ‘‘হোতি তথাগতো পরং মরণা’’তি – অন্তগ্গাহিকায দিট্ঠিযা কতমেহি পঞ্চহাকারেহি অভিনিৰেসো হোতি? রূপং ইধেৰ মরণধম্মং. তথাগতো কাযস্স ভেদা হোতিপি তিট্ঠতিপি উপ্পজ্জতিপি নিব্বত্ততিপীতি – অভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠি. তায দিট্ঠিযা সো অন্তো গহিতোতি – অন্তগ্গাহিকা দিট্ঠি. দিট্ঠি ন ৰত্থু, ৰত্থু ন দিট্ঠি. অঞ্ঞা দিট্ঠি, অঞ্ঞং ৰত্থু. যা চ দিট্ঠি যঞ্চ ৰত্থু – অযং পঠমা ‘‘হোতি তথাগতো পরং মরণা’’তি – অন্তগ্গাহিকা দিট্ঠি. অন্তগ্গাহিকা দিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি…পে… ইমানি সঞ্ঞোজনানি, ন চ দিট্ঠিযো.
ৰেদনা ইধেৰ মরণধম্মা…পে… সঞ্ঞা ইধেৰ মরণধম্মা… সঙ্খারা ইধেৰ মরণধম্মা… ৰিঞ্ঞাণং ইধেৰ মরণধম্মং. তথাগতো কাযস্স ভেদা হোতিপি তিট্ঠতিপি উপ্পজ্জতিপি নিব্বত্ততিপীতি – অভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠি. তায দিট্ঠিযা সো অন্তো গহিতোতি – অন্তগ্গাহিকা দিট্ঠি…পে… ‘‘হোতি তথাগতো পরং মরণা’’তি – অন্তগ্গাহিকায দিট্ঠিযা ইমেহি পঞ্চহাকারেহি অভিনিৰেসো হোতি.
[জ] ‘‘ন হোতি তথাগতো পরং মরণা’’তি – অন্তগ্গাহিকায দিট্ঠিযা কতমেহি পঞ্চহাকারেহি অভিনিৰেসো হোতি? রূপং ইধেৰ মরণধম্মং. তথাগতোপি কাযস্স ভেদা উচ্ছিজ্জতি ৰিনস্সতি; ন হোতি তথাগতো পরং মরণাতি – অভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠি. তায দিট্ঠিযা সো অন্তো গহিতোতি – অন্তগ্গাহিকা দিট্ঠি. দিট্ঠি ন ৰত্থু, ৰত্থু ন দিট্ঠি. অঞ্ঞা দিট্ঠি, অঞ্ঞং ৰত্থু. যা চ দিট্ঠি যঞ্চ ৰত্থু – অযং পঠমা ‘‘ন হোতি তথাগতো পরং মরণা’’তি – অন্তগ্গাহিকা দিট্ঠি. অন্তগ্গাহিকা দিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি…পে… ইমানি সঞ্ঞোজনানি, ন চ দিট্ঠিযো.
ৰেদনা ইধেৰ মরণধম্মা…পে… সঞ্ঞা ইধেৰ মরণধম্মা… সঙ্খারা ইধেৰ মরণধম্মা… ৰিঞ্ঞাণং ইধেৰ মরণধম্মং. তথাগতোপি কাযস্স ভেদা উচ্ছিজ্জতি ৰিনস্সতি. ‘‘ন হোতি তথাগতো পরং মরণা’’তি – অভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠি. তায দিট্ঠিযা সো অন্তো গহিতোতি – অন্তগ্গাহিকা দিট্ঠি…পে… ‘‘ন হোতি তথাগতো পরং মরণা’’তি – অন্তগ্গাহিকায দিট্ঠিযা ইমেহি পঞ্চহাকারেহি অভিনিৰেসো হোতি.
[ঝ] ‘‘হোতি চ ন চ হোতি তথাগতো পরং মরণা’’তি – অন্তগ্গাহিকায দিট্ঠিযা কতমেহি পঞ্চহাকারেহি অভিনিৰেসো হোতি? রূপং ইধেৰ মরণধম্মং. তথাগতো কাযস্স ভেদা হোতি চ ন চ হোতীতি – অভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠি. তায দিট্ঠিযা সো অন্তো গহিতোতি – অন্তগ্গাহিকা দিট্ঠি. দিট্ঠি ন ৰত্থু, ৰত্থু ন দিট্ঠি. অঞ্ঞা দিট্ঠি, অঞ্ঞং ৰত্থু. যা চ দিট্ঠি যঞ্চ ৰত্থু – অযং পঠমা ‘‘হোতি চ ন চ হোতি তথাগতো পরং মরণা’’তি – অন্তগ্গাহিকা দিট্ঠি. অন্তগ্গাহিকা দিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি…পে… ইমানি সঞ্ঞোজনানি ন চ দিট্ঠিযো.
ৰেদনা ইধেৰ মরণধম্মা…পে… সঞ্ঞা ইধেৰ মরণধম্মা… সঙ্খারা ইধেৰ মরণধম্মা… ৰিঞ্ঞাণং ইধেৰ মরণধম্মং. তথাগতো কাযস্স ভেদা হোতি চ ন চ হোতীতি – অভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠি. তায দিট্ঠিযা সো অন্তো গহিতোতি – অন্তগ্গাহিকা দিট্ঠি…পে… ‘‘হোতি চ ন চ হোতি তথাগতো পরং মরণা’’তি – অন্তগ্গাহিকায দিট্ঠিযা ইমেহি পঞ্চহাকারেহি অভিনিৰেসো হোতি.
[ঞ] ‘‘নেৰ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পরং মরণা’’তি – অন্তগ্গাহিকায দিট্ঠিযা কতমেহি পঞ্চহাকারেহি অভিনিৰেসো হোতি? রূপং ইধেৰ মরণধম্মং. তথাগতো কাযস্স ভেদা পরং মরণা নেৰ হোতি ন ন হোতীতি – অভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠি. তায দিট্ঠিযা সো অন্তো গহিতোতি – অন্তগ্গাহিকা দিট্ঠি. দিট্ঠি ন ৰত্থু, ৰত্থু ন দিট্ঠি, অঞ্ঞা দিট্ঠি, অঞ্ঞং ৰত্থু. যা চ দিট্ঠি যঞ্চ ৰত্থু – অযং পঠমা ‘‘নেৰ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পরং মরণা’’তি – অন্তগ্গাহিকা দিট্ঠি. অন্তগ্গাহিকা দিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি…পে… ইমানি সঞ্ঞোজনানি, ন চ দিট্ঠিযো.
ৰেদনা ইধেৰ মরণধম্মা…পে… সঞ্ঞা ইধেৰ মরণধম্মা… সঙ্খারা ইধেৰ মরণধম্মা… ৰিঞ্ঞাণং ইধেৰ মরণধম্মং. তথাগতো কাযস্স ভেদা পরং মরণা নেৰ হোতি ন ন হোতীতি – অভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠি. তায দিট্ঠিযা সো অন্তো গহিতোতি – অন্তগ্গাহিকা দিট্ঠি. দিট্ঠি ন ৰত্থু, ৰত্থু ন দিট্ঠি. অঞ্ঞা দিট্ঠি, অঞ্ঞং ৰত্থু. যা চ দিট্ঠি যঞ্চ ৰত্থু – অযং পঞ্চমী ‘‘নেৰ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পরং মরণা’’তি – অন্তগ্গাহিকা দিট্ঠি. অন্তগ্গাহিকা দিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি…পে… ইমানি সঞ্ঞোজনানি, ন চ দিট্ঠিযো. ‘‘নেৰ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পরং মরণা’’তি – অন্তগ্গাহিকায দিট্ঠিযা ইমেহি পঞ্চহাকারেহি অভিনিৰেসো হোতি. অন্তগ্গাহিকায দিট্ঠিযা ইমেহি পঞ্ঞাসায আকারেহি অভিনিৰেসো হোতি.
অন্তগ্গাহিকাদিট্ঠিনিদ্দেসো সত্তমো.
৮. পুব্বন্তানুদিট্ঠিনিদ্দেসো
১৪১. পুব্বন্তানুদিট্ঠিযা কতমেহি অট্ঠারসহি আকারেহি অভিনিৰেসো হোতি? চত্তারো সস্সতৰাদা, চত্তারো একচ্চসস্সতিকা, চত্তারো অন্তানন্তিকা, চত্তারো অমরাৰিক্খেপিকা, দ্ৰে অধিচ্চসমুপ্পন্নিকা – পুব্বন্তানুদিট্ঠিযা ইমেহি অট্ঠারসহি আকারেহি অভিনিৰেসো হোতি.
পুব্বন্তানুদিট্ঠিনিদ্দেসো অট্ঠমো.
৯. অপরন্তানুদিট্ঠিনিদ্দেসো
১৪২. অপরন্তানুদিট্ঠিযা কতমেহি চতুচত্তালীসায আকারেহি অভিনিৰেসো হোতি? সোল়স সঞ্ঞীৰাদা, অট্ঠ অসঞ্ঞীৰাদা, অট্ঠ নেৰসঞ্ঞীনাসঞ্ঞীৰাদা, সত্ত উচ্ছেদৰাদা, পঞ্চ দিট্ঠধম্মনিব্বানৰাদা – অপরন্তানুদিট্ঠিযা ইমেহি চতুচত্তালীসায আকারেহি অভিনিৰেসো হোতি.
অপরন্তানুদিট্ঠিনিদ্দেসো নৰমো.
১০-১২. সঞ্ঞোজনিকাদিদিট্ঠিনিদ্দেসো
১৪৩. সঞ্ঞোজনিকায দিট্ঠিযা কতমেহি অট্ঠারসহি আকারেহি অভিনিৰেসো হোতি? যা দিট্ঠি দিট্ঠিগতং দিট্ঠিগহনং…পে… দিট্ঠাভিনিৰেসো দিট্ঠিপরামাসো – সঞ্ঞোজনিকায দিট্ঠিযা ইমেহি অট্ঠারসহি আকারেহি অভিনিৰেসো হোতি.
১৪৪. ‘‘অহ’’ন্তি – মানৰিনিবন্ধায দিট্ঠিযা কতমেহি অট্ঠারসহি আকারেহি অভিনিৰেসো হোতি? চক্খু অহন্তি – অভিনিৰেসপরামাসো. অহন্তি – মানৰিনিবন্ধা দিট্ঠি. দিট্ঠি ন ৰত্থু, ৰত্থু ন দিট্ঠি. অঞ্ঞা দিট্ঠি, অঞ্ঞং ৰত্থু. যা চ দিট্ঠি যঞ্চ ৰত্থু – অযং পঠমা ‘‘অহ’’ন্তি – মানৰিনিবন্ধা দিট্ঠি. মানৰিনিবন্ধা দিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি…পে… ইমানি সঞ্ঞোজনানি, ন চ দিট্ঠিযো.
সোতং অহন্তি…পে… ঘানং অহন্তি…পে… জিৰ্হা অহন্তি…পে… কাযো অহন্তি…পে… মনো অহন্তি…পে… রূপা অহন্তি…পে… ধম্মা অহন্তি… চক্খুৰিঞ্ঞাণং অহন্তি…পে… মনোৰিঞ্ঞাণং অহন্তি – অভিনিৰেসপরামাসো. অহন্তি – মানৰিনিবন্ধা দিট্ঠি. দিট্ঠি ন ৰত্থু, ৰত্থু ন দিট্ঠি. অঞ্ঞা দিট্ঠি, অঞ্ঞং ৰত্থু. যা চ দিট্ঠি যঞ্চ ৰত্থু – অযং অট্ঠারসমী ‘‘অহ’’ন্তি – মানৰিনিবন্ধা দিট্ঠি. মানৰিনিবন্ধা দিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি…পে… ইমানি সঞ্ঞোজনানি, ন চ দিট্ঠিযো. ‘‘অহ’’ন্তি – মানৰিনিবন্ধায দিট্ঠিযা ইমেহি অট্ঠারসহি আকারেহি অভিনিৰেসো হোতি.
১৪৫. ‘‘মম’’ন্তি – মানৰিনিবন্ধায দিট্ঠিযা কতমেহি অট্ঠারসহি আকারেহি অভিনিৰেসো হোতি? চক্খু মমন্তি – অভিনিৰেসপরামাসো. মমন্তি – মানৰিনিবন্ধা দিট্ঠি. দিট্ঠি ন ৰত্থু, ৰত্থু ন দিট্ঠি. অঞ্ঞা দিট্ঠি, অঞ্ঞং ৰত্থু. যা চ দিট্ঠি যঞ্চ ৰত্থু – অযং পঠমা ‘‘মম’’ন্তি – মানৰিনিবন্ধা দিট্ঠি. মানৰিনিবন্ধা দিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি…পে… ইমানি সঞ্ঞোজনানি, ন চ দিট্ঠিযো.
সোতং মমন্তি…পে… ঘানং মমন্তি…পে… জিৰ্হা মমন্তি…পে… কাযো মমন্তি…পে… মনো মমন্তি…পে… রূপা মমন্তি…পে… ধম্মা মমন্তি…পে… চক্খুৰিঞ্ঞাণং মমন্তি…পে… মনোৰিঞ্ঞাণং মমন্তি অভিনিৰেসপরামাসো. মমন্তি মানৰিনিবন্ধা দিট্ঠি. দিট্ঠি ন ৰত্থু, ৰত্থু ন দিট্ঠি. অঞ্ঞা দিট্ঠি, অঞ্ঞং ৰত্থু. যা চ দিট্ঠি যঞ্চ ৰত্থু – অযং অট্ঠারসমী ‘‘মম’’ন্তি – মানৰিনিবন্ধা দিট্ঠি. মানৰিনিবন্ধা দিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি…পে… ইমানি সঞ্ঞোজনানি, ন চ দিট্ঠিযো. ‘‘মম’’ন্তি – মানৰিনিবন্ধায দিট্ঠিযা ইমেহি অট্ঠারসহি আকারেহি অভিনিৰেসো হোতি.
সঞ্ঞোজনিকাদিদিট্ঠিনিদ্দেসো দ্ৰাদসমো.
১৩. অত্তৰাদপটিসংযুত্তদিট্ঠিনিদ্দেসো
১৪৬. অত্তৰাদপটিসংযুত্তায দিট্ঠিযা কতমেহি ৰীসতিযা আকারেহি অভিনিৰেসো হোতি? ইধ অস্সুতৰা পুথুজ্জনো অরিযানং অদস্সাৰী অরিযধম্মস্স অকোৰিদো অরিযধম্মে অৰিনীতো সপ্পুরিসানং অদস্সাৰী সপ্পুরিসধম্মস্স অকোৰিদো সপ্পুরিসধম্মে অৰিনীতো রূপং অত্ততো সমনুপস্সতি রূপৰন্তং ৰা অত্তানং অত্তনি ৰা রূপং রূপস্মিং ৰা অত্তানং…পে… ৰেদনং… সঞ্ঞং… সঙ্খারে… ৰিঞ্ঞাণং অত্ততো সমনুপস্সতি ৰিঞ্ঞাণৰন্তং ৰা অত্তানং অত্তনি ৰা ৰিঞ্ঞাণং ৰিঞ্ঞাণস্মিং ৰা অত্তানং…পে….
কথং রূপং অত্ততো সমনুপস্সতি? ইধেকচ্চো পথৰীকসিণং…পে… ওদাতকসিণং অত্ততো সমনুপস্সতি. ‘‘যং ওদাতকসিণং, সো অহং; যো অহং, তং ওদাতকসিণ’’ন্তি – ওদাতকসিণঞ্চ অত্তঞ্চ অদ্ৰযং সমনুপস্সতি. সেয্যথাপি তেলপ্পদীপস্স ঝাযতো ‘‘যা অচ্চি, সো ৰণ্ণো; যো ৰণ্ণো, সা অচ্চী’’তি – অচ্চিঞ্চ ৰণ্ণঞ্চ অদ্ৰযং সমনুপস্সতি. এৰমেৰং ইধেকচ্চো ওদাতকসিণং অত্ততো সমনুপস্সতি…পে… অযং পঠমা রূপৰত্থুকা অত্তৰাদপটিসংযুত্তা দিট্ঠি. অত্তৰাদপটিসংযুত্তা দিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি…পে… ইমানি সঞ্ঞোজনানি, ন চ দিট্ঠিযো. এৰং রূপং অত্ততো সমনুপস্সতি…পে… অত্তৰাদপটিসংযুত্তায দিট্ঠিযা ইমেহি ৰীসতিযা আকারেহি অভিনিৰেসো হোতি.
অত্তৰাদপটিসংযুত্তদিট্ঠিনিদ্দেসো তেরসমো.
১৪. লোকৰাদপটিসংযুত্তদিট্ঠিনিদ্দেসো
১৪৭. লোকৰাদপটিসংযুত্তায দিট্ঠিযা কতমেহি অট্ঠহি আকারেহি অভিনিৰেসো হোতি? সস্সতো অত্তা চ লোকো চাতি – অভিনিৰেসপরামাসো লোকৰাদপটিসংযুত্তা দিট্ঠি. দিট্ঠি ন ৰত্থু, ৰত্থু ন দিট্ঠি. অঞ্ঞা, দিট্ঠি, অঞ্ঞং ৰত্থু. যা চ দিট্ঠি যঞ্চ ৰত্থু – অযং পঠমা লোকৰাদপটিসংযুত্তা দিট্ঠি. লোকৰাদপটিসংযুত্তা দিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি…পে… ইমানি সঞ্ঞোজনানি, ন চ দিট্ঠিযো.
অসস্সতো অত্তা চ লোকো চাতি…পে… সস্সতো চ অসস্সতো চ অত্তা চ লোকো চাতি…পে… নেৰ সস্সতো নাসস্সতো অত্তা চ লোকো চাতি… অন্তৰা অত্তা চ লোকো চাতি… অনন্তৰা অত্তা চ লোকো চাতি… অন্তৰা চ অনন্তৰা চ অত্তা চ লোকো চাতি… নেৰ অন্তৰা ন অনন্তৰা অত্তা চ লোকো চাতি অভিনিৰেসপরামাসো লোকৰাদপটিসংযুত্তা দিট্ঠি. দিট্ঠি ন ৰত্থু, ৰত্থু ন দিট্ঠি. অঞ্ঞা দিট্ঠি, অঞ্ঞং ৰত্থু. যা চ দিট্ঠি যঞ্চ ৰত্থু – অযং অট্ঠমী লোকৰাদপটিসংযুত্তা দিট্ঠি. লোকৰাদপটিসংযুত্তা দিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি …পে… ইমানি সঞ্ঞোজনানি, ন চ দিট্ঠিযো. লোকৰাদপটিসংযুত্তায দিট্ঠিযা ইমেহি অট্ঠহি আকারেহি অভিনিৰেসো হোতি.
লোকৰাদপটিসংযুত্তদিট্ঠিনিদ্দেসো চুদ্দসমো.
১৫-১৬. ভৰ-ৰিভৰদিট্ঠিনিদ্দেসো
১৪৮. ওলীযনাভিনিৰেসো ভৰদিট্ঠি. অতিধাৰনাভিনিৰেসো ৰিভৰদিট্ঠি. অস্সাদদিট্ঠিযা পঞ্চতিংসায আকারেহি অভিনিৰেসো কতি ভৰদিট্ঠিযো, কতি ৰিভৰদিট্ঠিযো? অত্তানুদিট্ঠিযা ৰীসতিযা আকারেহি অভিনিৰেসো কতি ভৰদিট্ঠিযো কতি ৰিভৰদিট্ঠিযো…পে… লোকৰাদপটিসংযুত্তায দিট্ঠিযা অট্ঠহি আকারেহি অভিনিৰেসো কতি ভৰদিট্ঠিযো কতি ৰিভৰদিট্ঠিযো?
অস্সাদদিট্ঠিযা পঞ্চতিংসায আকারেহি অভিনিৰেসো সিযা ভৰদিট্ঠিযো, সিযা ৰিভৰদিট্ঠিযো. অত্তানুদিট্ঠিযা ৰীসতিযা আকারেহি অভিনিৰেসো পন্নরস ভৰদিট্ঠিযো, পঞ্চ ৰিভৰদিট্ঠিযো. মিচ্ছাদিট্ঠিযা দসহি আকারেহি অভিনিৰেসো সব্বাৰ তা ৰিভৰদিট্ঠিযো. সক্কাযদিট্ঠিযা ৰীসতিযা আকারেহি অভিনিৰেসো পন্নরস ভৰদিট্ঠিযো, পঞ্চ ৰিভৰদিট্ঠিযো. সক্কাযৰত্থুকায সস্সতদিট্ঠিযা পন্নরসহি আকারেহি অভিনিৰেসো সব্বাৰ তা ভৰদিট্ঠিযো. সক্কাযৰত্থুকায উচ্ছেদদিট্ঠিযা পঞ্চহাকারেহি অভিনিৰেসো সব্বাৰ তা ৰিভৰদিট্ঠিযো.
‘‘সস্সতো লোকো’’তি – অন্তগ্গাহিকায দিট্ঠিযা পঞ্চহাকারেহি অভিনিৰেসো সব্বাৰ তা ভৰদিট্ঠিযো. ‘‘অসস্সতো লোকো’’তি – অন্তগ্গাহিকায দিট্ঠিযা পঞ্চহাকারেহি অভিনিৰেসো সব্বাৰ তা ৰিভৰদিট্ঠিযো. ‘‘অন্তৰা লোকো’’তি – অন্তগ্গাহিকায দিট্ঠিযা পঞ্চহাকারেহি অভিনিৰেসো সিযা ভৰদিট্ঠিযো, সিযা ৰিভৰদিট্ঠিযো. ‘‘অনন্তৰা লোকো’’তি – অন্তগ্গাহিকায দিট্ঠিযা পঞ্চহাকারেহি অভিনিৰেসো সিযা ভৰদিট্ঠিযো, সিযা ৰিভৰদিট্ঠিযো. ‘‘তং জীৰং তং সরীর’’ন্তি – অন্তগ্গাহিকায দিট্ঠিযা পঞ্চহাকারেহি অভিনিৰেসো সব্বাৰ তা ৰিভৰদিট্ঠিযো. ‘‘অঞ্ঞং জীৰং অঞ্ঞং সরীর’’ন্তি – অন্তগ্গাহিকায দিট্ঠিযা পঞ্চহাকারেহি অভিনিৰেসো সব্বাৰ তা ভৰদিট্ঠিযো. ‘‘হোতি তথাগতো পরং মরণা’’তি – অন্তগ্গাহিকায দিট্ঠিযা পঞ্চহাকারেহি অভিনিৰেসো সব্বাৰ তা ভৰদিট্ঠিযো. ‘‘ন হোতি তথাগতো পরং মরণা’’তি – অন্তগ্গাহিকায দিট্ঠিযা পঞ্চহাকারেহি অভিনিৰেসো সব্বাৰ তা ৰিভৰদিট্ঠিযো. ‘‘হোতি চ ন চ হোতি তথাগতো পরং মরণা’’তি – অন্তগ্গাহিকায দিট্ঠিযা পঞ্চহাকারেহি অভিনিৰেসো সিযা ভৰদিট্ঠিযো, সিযা ৰিভৰদিট্ঠিযো ‘‘নেৰ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পরং মরণা’’তি – অন্তগ্গাহিকায দিট্ঠিযা পঞ্চহাকারেহি অভিনিৰেসো সিযা ভৰদিট্ঠিযো, সিযা ৰিভৰদিট্ঠিযো.
পুব্বন্তানুদিট্ঠিযা অট্ঠারসহি আকারেহি অভিনিৰেসো সিযা ভৰদিট্ঠিযো, সিযা ৰিভৰদিট্ঠিযো. অপরন্তানুদিট্ঠিযা চতুচত্তারীসায আকারেহি অভিনিৰেসো সিযা ভৰদিট্ঠিযো, সিযা ৰিভৰদিট্ঠিযো. সঞ্ঞোজনিকায দিট্ঠিযা অট্ঠারসহি আকারেহি অভিনিৰেসো সিযা ভৰদিট্ঠিযো, সিযা ৰিভৰদিট্ঠিযো. অহন্তি – মানৰিনিবন্ধায দিট্ঠিযা অট্ঠারসহি আকারেহি অভিনিৰেসো সব্বাৰ তা ৰিভৰদিট্ঠিযো. মমন্তি – মানৰিনিবন্ধায দিট্ঠিযা অট্ঠারসহি আকারেহি অভিনিৰেসো সব্বাৰ তা ভৰদিট্ঠিযো. অত্তৰাদপটিসংযুত্তায দিট্ঠিযা ৰীসতিযা আকারেহি অভিনিৰেসো পন্নরস ভৰদিট্ঠিযো, পঞ্চ ৰিভৰদিট্ঠিযো. লোকৰাদপটিসংযুত্তায দিট্ঠিযা অট্ঠহি আকারেহি অভিনিৰেসো সিযা ভৰদিট্ঠিযো, সিযা ৰিভৰদিট্ঠিযো.
সব্বাৰ তা দিট্ঠিযো অস্সাদদিট্ঠিযো. সব্বাৰ তা দিট্ঠিযো অত্তানুদিট্ঠিযো. সব্বাৰ তা দিট্ঠিযো মিচ্ছাদিট্ঠিযো. সব্বাৰ তা দিট্ঠিযো সক্কাযদিট্ঠিযো. সব্বাৰ তা দিট্ঠিযো অন্তগ্গাহিকা দিট্ঠিযো. সব্বাৰ তা দিট্ঠিযো সঞ্ঞোজনিকা দিট্ঠিযো. সব্বাৰ তা দিট্ঠিযো অত্তৰাদপটিসংযুত্তা দিট্ঠিযো.
ভৰঞ্চ দিট্ঠিং ৰিভৰঞ্চ দিট্ঠিং, এতং দ্ৰযং তক্কিকা নিস্সিতাসে;
তেসং নিরোধম্হি ন হত্থি ঞাণং, যত্থাযং লোকো ৰিপরীতসঞ্ঞীতি.
১৪৯. ‘‘দ্ৰীহি, ভিক্খৰে, দিট্ঠিগতেহি পরিযুট্ঠিতা দেৰমনুস্সা ওলীযন্তি [ওলিযন্তি (স্যা. ক.) ইতিৰু. ৪৯ পস্সিতব্বা] একে, অতিধাৰন্তি একে; চক্খুমন্তো চ পস্সন্তি. কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ওলীযন্তি একে? ভৰারামা, ভিক্খৰে, দেৰমনুস্সা ভৰরতা ভৰসম্মুদিতা. তেসং ভৰনিরোধায ধম্মে দেসিযমানে চিত্তং ন পক্খন্দতি ন পসীদতি ন সন্তিট্ঠতি নাধিমুচ্চতি. এৰং খো, ভিক্খৰে, ওলীযন্তি একে.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, অতিধাৰন্তি একে? ভৰেনেৰ খো পনেকে অট্টীযমানা [অট্টিযমানা (স্যা. ক.) ইতিৰু. ৪৯ পস্সিতব্বা] হরাযমানা জিগুচ্ছমানা ৰিভৰং অভিনন্দন্তি – ‘‘যতো কির, ভো, অযং অত্তা কাযস্স ভেদা পরং মরণা উচ্ছিজ্জতি ৰিনস্সতি ন হোতি পরং মরণা, এতং সন্তং এতং পণীতং এতং যাথাৰন্তি. এৰং খো, ভিক্খৰে, অতিধাৰন্তি একে.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, চক্খুমন্তো চ পস্সন্তি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু ভূতং ভূততো পস্সতি. ভূতং ভূততো দিস্ৰা ভূতস্স নিব্বিদায ৰিরাগায নিরোধায পটিপন্নো হোতি. এৰং খো, ভিক্খৰে, চক্খুমন্তো চ পস্সন্তি.
‘‘যো [অযং গাথা ইতিৰু. ৪৯ দিস্সতি] ভূতং ভূততো দিস্ৰা, ভূতস্স চ অতিক্কমং;
যথাভূতেধিমুচ্চতি, ভৰতণ্হা পরিক্খযা.
‘‘স ৰে ভূতপরিঞ্ঞাতো, ৰীততণ্হো ভৰাভৰে;
ভূতস্স ৰিভৰা ভিক্খু, নাগচ্ছতি পুনব্ভৰ’’ন্তি.
১৫০. তযো পুগ্গলা ৰিপন্নদিট্ঠী, তযো পুগ্গলা সম্পন্নদিট্ঠী. কতমে তযো পুগ্গলা ৰিপন্নদিট্ঠী? তিত্থিযো চ, তিত্থিযসাৰকো চ, যো চ মিচ্ছাদিট্ঠিকো – ইমে তযো পুগ্গলা ৰিপন্নদিট্ঠী.
কতমে তযো পুগ্গলা সম্পন্নদিট্ঠী? তথাগতো চ, তথাগতসাৰকো চ, যো চ সম্মাদিট্ঠিকো – ইমে তযো পুগ্গলা সম্পন্নদিট্ঠী.
‘‘কোধনো উপনাহী চ, পাপমক্খী চ যো নরো;
ৰিপন্নদিট্ঠি মাযাৰী, তং জঞ্ঞা ৰসলো ইতি’’ [ইমে (স্যা.) সু. নি. ১১৬ পস্সিতব্বা].
অক্কোধনো অনুপনাহী, ৰিসুদ্ধো [অমক্খী (স্যা.) অট্ঠকথা ওলোকেতব্বা] সুদ্ধতং গতো;
সম্পন্নদিট্ঠি মেধাৰী, তং জঞ্ঞা অরিযো ইতীতি.
তিস্সো ৰিপন্নদিট্ঠিযো, তিস্সো সম্পন্নদিট্ঠিযো. কতমা তিস্সো ৰিপন্নদিট্ঠিযো? এতং মমাতি – ৰিপন্নদিট্ঠি. এসোহমস্মীতি – ৰিপন্নদিট্ঠি. এসো মে অত্তাতি – ৰিপন্নদিট্ঠি. ইমা তিস্সো ৰিপন্নদিট্ঠিযো.
কতমা তিস্সো সম্পন্নদিট্ঠিযো? নেতং মমাতি – সম্পন্নদিট্ঠি. নেসোহমস্মীতি – সম্পন্নদিট্ঠি. ন মেসো অত্তাতি – সম্পন্নদিট্ঠি. ইমা তিস্সো সম্পন্নদিট্ঠিযো.
এতং মমাতি – কা দিট্ঠি, কতি দিট্ঠিযো, কতমন্তানুগ্গহিতা তা দিট্ঠিযো? এসোহমস্মীতি – কা দিট্ঠি, কতি দিট্ঠিযো, কতমন্তানুগ্গহিতা তা দিট্ঠিযো? এসো মে অত্তাতি – কা দিট্ঠি, কতি দিট্ঠিযো, কতমন্তানুগ্গহিতা তা দিট্ঠিযো?
এতং মমাতি – পুব্বন্তানুদিট্ঠি. অট্ঠারস দিট্ঠিযো. পুব্বন্তানুগ্গহিতা তা দিট্ঠিযো. এসোহমস্মীতি – অপরন্তানুদিট্ঠি. চতুচত্তারীসং দিট্ঠিযো. অপরন্তানুগ্গহিতা তা দিট্ঠিযো. এসো মে অত্তাতি – ৰীসতিৰত্থুকা অত্তানুদিট্ঠি. ৰীসতিৰত্থুকা সক্কাযদিট্ঠি. সক্কাযদিট্ঠিপ্পমুখানি [সক্কাযদিট্ঠিপ্পমুখেন (স্যা.)] দ্ৰাসট্ঠি দিট্ঠিগতানি. পুব্বন্তাপরন্তানুগ্গহিতা তা দিট্ঠিযো.
১৫১. ‘‘যে কেচি, ভিক্খৰে, মযি নিট্ঠং গতা, সব্বে তে দিট্ঠিসম্পন্না. তেসং দিট্ঠিসম্পন্নানং পঞ্চন্নং ইধ নিট্ঠা, পঞ্চন্নং ইধ ৰিহায নিট্ঠা. কতমেসং পঞ্চন্নং ইধ নিট্ঠা? সত্তক্খত্তুপরমস্স, কোলংকোলস্স, একবীজিস্স, সকদাগামিস্স, যো চ দিট্ঠেৰ ধম্মে অরহা – ইমেসং পঞ্চন্নং ইধ নিট্ঠা.
‘‘কতমেসং পঞ্চন্নং ইধ ৰিহায নিট্ঠা? অন্তরাপরিনিব্বাযিস্স, উপহচ্চপরিনিব্বাযিস্স, অসঙ্খারপরিনিব্বাযিস্স, সসঙ্খারপরিনিব্বাযিস্স, উদ্ধংসোতস্স, অকনিট্ঠগামিনো – ইমেসং পঞ্চন্নং ইধ ৰিহায নিট্ঠা.
‘‘যে কেচি, ভিক্খৰে, মযি নিট্ঠং গতা, সব্বে তে দিট্ঠিসম্পন্না. তেসং দিট্ঠিসম্পন্নানং ইমেসং পঞ্চন্নং ইধ নিট্ঠা, ইমেসং পঞ্চন্নং ইধ ৰিহায নিট্ঠা.
‘‘যে কেচি, ভিক্খৰে, মযি অৰেচ্চপ্পসন্না, সব্বে তে সোতাপন্না. তেসং সোতাপন্নানং পঞ্চন্নং ইধ নিট্ঠা, পঞ্চন্নং ইধ ৰিহায নিট্ঠা. কতমেসং পঞ্চন্নং ইধ নিট্ঠা? সত্তক্খত্তুপরমস্স, কোলংকোলস্স, একবীজিস্স, সকদাগামিস্স, যো চ দিট্ঠেৰ ধম্মে অরহা – ইমেসং পঞ্চন্নং ইধ নিট্ঠা.
‘‘কতমেসং পঞ্চন্নং ইধ ৰিহায নিট্ঠা? অন্তরাপরিনিব্বাযিস্স, উপহচ্চপরিনিব্বাযিস্স, অসঙ্খারপরিনিব্বাযিস্স, সসঙ্খারপরিনিব্বাযিস্স, উদ্ধংসোতস্স, অকনিট্ঠগামিনো – ইমেসং পঞ্চন্নং ইধ ৰিহায নিট্ঠা.
‘‘যে কেচি, ভিক্খৰে, মযি অৰেচ্চপ্পসন্না, সব্বে তে সোতাপন্না. তেসং সোতাপন্নানং ইমেসং পঞ্চন্নং ইধ নিট্ঠা. ইমেসং পঞ্চন্নং ইধ ৰিহায নিট্ঠাতি’’.
ভৰৰিভৰদিট্ঠিনিদ্দেসো সোল়সমো.
দিট্ঠিকথা নিট্ঠিতা.