৩. সুত্তাধিট্ঠানততিযভূমি

৩২. তত্থ কতমং সুত্তাধিট্ঠানং?

লোভাধিট্ঠানং দোসাধিট্ঠানং মোহাধিট্ঠানং অলোভাধিট্ঠানং অদোসাধিট্ঠানং অমোহাধিট্ঠানং কাযকম্মাধিট্ঠানং ৰাচাকম্মাধিট্ঠানং মনোকম্মাধিট্ঠানং সদ্ধিন্দ্রিযাধিট্ঠানং ৰীরিযিন্দ্রিযাধিট্ঠানং সতিন্দ্রিযাধিট্ঠানং সমাধিন্দ্রিযাধিট্ঠানং পঞ্ঞিন্দ্রিযাধিট্ঠানং.

তত্থ কতমং লোভাধিট্ঠানং?

ৰিতক্কমথিতস্স [ৰিতক্কনিম্মথিতস্স (ক.) ধ. প. ৩৪৯] জন্তুনো, তিব্বরাগস্স সুভানুপস্সিনো;

ভিয্যো তণ্হা পৰড্ঢতি, এস খো গাল়্হং করোতি বন্ধনং.

ৰিতক্কমথিতস্সাতি কামরাগো. সুভানুপস্সিনোতি কামরাগৰত্থু. ভিয্যো তণ্হা পৰড্ঢতীতি কামতণ্হা. এস গাল়্হং করোতি বন্ধনন্তি রাগং, ইতি যো যো ধম্মো মূলনিক্খিত্তো, সো যেৰেত্থ ধম্মো উগ্গাৰহিতব্বো [উগ্গাপযিতব্বো (পী. ক.)]. ন ভগৰা একং ধম্মং আরব্ভ অঞ্ঞং ধম্মং দেসেতি. যস্স ৰিতক্কেতি কামৰিতক্কো তমেৰ ৰিতক্কং কামৰিতক্কেন নিদ্দিসীযতি. তিব্বরাগস্সাতি তস্সেৰ ৰিতক্কস্স ৰত্থুং নিদ্দিসতি. সুভানুপস্সিনো ভিয্যো তণ্হা পৰড্ঢতীতি তমেৰ রাগং কামতণ্হাতি নিদ্দিসতি. এস গাল়্হং করোতি বন্ধনন্তি তমেৰ তণ্হাসংযোজনং নিদ্দিসতি. এৰং গাথাসু অনুমিনিতব্বং. এৰং সৰেয্যাকরণেসু.

তত্থ ভগৰা একং ধম্মং তিৰিধং নিদ্দিসতি, নিস্সন্দতো হেতুতো ফলতো.

দদং পিযো [পস্স সংযুত্তনিকাযে] হোতি ভজন্তি নং বহূ, কিত্তিঞ্চ পপ্পোতি যসো চ ৰড্ঢতি;

অমঙ্কুভূতো পরিসং ৰিগাহতি, ৰিসারদো হোতি নরো অমচ্ছরী.

দদন্তি যং যং দানং, ইদং দানমযিকং পুঞ্ঞক্রিযং. তত্থ হেতু. যং চেতং. ভজন্তি নং বহূ, কিত্তিন্তি যো চ কল্যাণো কিত্তিসদ্দো লোকে অব্ভুগ্গচ্ছতি, যং বহুকস্স জনস্স পিযো ভৰতি মনাপো চ. যঞ্চ অৰিপ্পটিসারী কালঙ্করোতি অযং নিস্সন্দো. যং কাযস্স ভেদা দেৰেসু উপপজ্জতীতি ইদং ফলং. ইদং লোভাধিট্ঠানং.

৩৩. তত্থ কতমং দোসাধিট্ঠানং?

যো পাণমতিপাতেতি, মুসাৰাদঞ্চ ভাসতি;

লোকে অদিন্নং আদিযতি, পরদারঞ্চ গচ্ছতি;

সুরামেরযপানঞ্চ, যো নরো অনুযুঞ্জতি [অভিগিজ্ঝতি (পী. ক.) পস্স অ. নি. ৫.১৭৪].

অপ্পহায পঞ্চ ৰেরানি, দুস্সীলো ইতি ৰুচ্চতি;

কাযস্স ভেদা দুপ্পঞ্ঞো, নিরযং সোপপজ্জতি.

যো পাণমতিপাতেতীতি দুট্ঠো পাণমতিপাতেতি. মুসাৰাদঞ্চ ভাসতীতি দোসোপঘাতায মুসাৰাদঞ্চ ভাসতি. সুরামেরযপানঞ্চ, যো নরো অনুযুঞ্জতীতি দোসো নিদানং. যো চ সুরামেরযপানং অনুযুঞ্জতি যথাপরদারৰিহারী [যথাপমুদিতৰিহারী (ক.)] অমিত্তা জনযন্তি.

পঞ্চ ৰেরানি অপ্পহাযাতি পঞ্চন্নং ভিক্খাপদানং সমতিক্কমনং সব্বেসং দোসজানং সা পণ্ণত্তি, তেনেৰ দোসজনিতেন কম্মেন দুস্সীলো ইতি ৰুচ্চতি সোপি ধম্মো হেতুনা নিদ্দিসিতব্বো, নিস্সন্দেন ফলেন চ.

তীণি বালস্স বাললক্খণানি – দুব্ভাসিতভাসী [দুব্ভাসিতভাসিতা (পী. ক.) পস্স অ. নি. ৩.৩] চ হোতি, দুচ্চিন্তিতচিন্তী চ দুক্কটকম্মকারী চ. তত্থ যং কাযেন চ ৰাচায চ পরক্কমতি, ইদমস্স দুক্কটকম্মকারী. তাযং যথা চ মুসাৰাদং ভাসতি যথা পুব্বনিদ্দিট্ঠং, ইদমস্স দুব্ভাসিতা. যঞ্চ সঙ্কপ্পেতি মনোদুচ্চরিতং ব্যাপাদং, ইদমস্স দুচ্চিন্তিতচিন্তিতা. যং সো ইমেহি তীহি বাললক্খণেহি সমন্নাগতো তীণি তজ্জানি দুক্খানি দোমনস্সানি অনুভৰতি, সো চ হোতি সভগ্গতো ৰা পরিসগ্গতো ৰা তজ্জং কথং কথন্তি. যদা ভৰতি সো চ পাণাতিপাতাদিদসঅকুসলকম্মপথা, সো ততোনিদানং দুক্খং দোমনস্সং পটিসংৰেদেতীতি. পুন চপরং যদা পস্সতি চোরং রাজাপরাধিকং রঞ্ঞা গহিতং জীৰিতা ৰোরোপেতং, তস্সেৰং ভৰতি সচে মমম্পি রাজা জানেয্য মমম্পি রাজা গাহাপেত্ৰা জীৰিতা ৰোরোপেয্যাতি, সো ততোনিদানং দুক্খং দোমনস্সং পটিসংৰেদেতি. পুন চপরং বালো যদা ভৰতি আসনা সমারূল়্হো যাৰ যা মে গতি ভৰিস্সতি ইতো পেচ্চ পরং মরণাতি সো ততোনিদানং দুক্খং দোমনস্সং পটিসংৰেদেতি ইতি বাললক্খণং হেতু. তীণি তজ্জানি দুক্খানি নিস্সন্দো. কাযস্স ভেদা নিরযেসু উপপজ্জতি, ইদং ফলং. ইদং দোসাধিট্ঠানং.

৩৪. তত্থ কতমং মোহাধিট্ঠানং?

সতঞ্চেৰ সহস্সানং, কপ্পানং সংসরিস্সতি;

অথৰা পি ততো ভিয্যো, গব্ভা গব্ভং গমিস্সথ.

অনুপাদায বুদ্ধৰচনং, সঙ্খারে অত্ততো উপাদায;

দুক্খস্সন্তং করিস্সন্তি, ঠানমেতং ন ৰিজ্জতি.

যো যং অনমতগ্গসংসারং সমাপন্নো জাযতে চ মীযতে চ, অযং অৰিজ্জাহেতুকা. যানিপি চ সঙ্খারানং পযোজনানি, তানিপি অৰিজ্জাপচ্চযানি, যং অদস্সনং বুদ্ধৰচনস্স, অযং অৰিজ্জাসুত্তেযেৰ নিদ্দিট্ঠং. যো চ সঙ্খারে অত্ততো হরতি পঞ্চক্খন্ধে পঞ্চ দিট্ঠিযো উপগচ্ছতি. ‘‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’’তি ইদং সুত্তং অৰিজ্জায নিক্খিত্তং, অৰিজ্জায নিক্খিপিতং. এৰং সত্থা সুত্তে নযেন [সুতনযেন (পী.)] ধম্মেন নিদ্দিসতি. অসাধারণেন তংযেৰ তত্থ নিদ্দিসিতব্বং. ন অঞ্ঞং.

যে হি কেচি, ভিক্খৰে, সমণা ৰা ব্রাহ্মণা ৰা ‘‘ইদং দুক্খ’’ন্তি নপ্পজানন্তি চত্তারি সচ্চানি ৰিত্থারেন, যং তত্থ অপ্পজাননা, ইদং দুক্খং, অযং হেতু. অপ্পজানন্তো ৰিৰিধে সঙ্খারে অভিসঙ্খরোতি, অযং নিস্সন্দো. যঞ্চ দিট্ঠিগতানি পরামসতি ‘‘ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি অযং নিস্সন্দো. যং পুনব্ভৰং নিব্বত্তেতি, ইদং ফলং. অযম্পি ধম্মো সনিদ্দিট্ঠো হেতুতো চ ফলতো চ নিস্সন্দতো চ.

এত্থ পন কেচি ধম্মা সাধারণা ভৰন্তি. হেতু খলু আদিতোযেৰ সুত্তে নিক্খিপিস্সন্তি. যথা কিং ভৰে চত্তারিমানি, ভিক্খৰে, অগতিগমনানি. তত্থ যঞ্চ ছন্দাগতিং গচ্ছতি যঞ্চ ভযাগতিং গচ্ছতি, অযং লোভো অকুসলমূলং. যং দোসা, অযং দোসোযেৰ. যং মোহা, অযং মোহোযেৰ. এৰং ইমানি তীণি অকুসলমূলানি আদিতোযেৰ উপপরিক্খিতব্বানি. যত্থ একং নিদ্দিসিতব্বং, তত্থ একং নিদ্দিসীযতি. তথা দ্ৰে যথা তীণি, ন হি আদীহি অনিক্খিত্তে হেতু ৰা নিস্সন্দো ৰা ফলং ৰা নিদ্দিসিতব্বং.

অযঞ্চেত্থ গাথা –

ছন্দা দোসা ভযা মোহা, যো ধম্মং অতিৰত্ততি;

নিহীযতি [নিহীযতে (পী. ক.) পস্স অ. নি. ৪.১৭] তস্স যসো, কাল়পক্খেৰ চন্দিমা.

কত্থ ছন্দা চ অযং লোভো যথা নিদ্দিট্ঠং পুব্বে. ইদং মোহাধিট্ঠানং.

৩৫. তত্থ কতমং অলোভাধিট্ঠানং?

‘‘অসুভানুপস্সিং [অসুভানুপস্সী (পী.) পস্স ধ. প. ৮] ৰিহরন্তং, ইন্দ্রিযেসু সুসংৰুতং;

ভোজনম্হি চ মত্তঞ্ঞুং, সদ্ধং আরদ্ধৰীরিযং;

তং ৰে নপ্পসহতি মারো, ৰাতো সেলংৰ পব্বত’’ন্তি.

তত্থ যা অসুভায উপপরিক্খা, অযং কামেসু আদীনৰদস্সনেন পরিচ্চাগো. ইন্দ্রিযেসু সুসংৰুতো তস্সেৰ অলোভস্স পারিপূরিযং মম আযতনসোচিতং অনুপাদায. ভোজনম্হি চ মত্তঞ্ঞুন্তি রসতণ্হাপহানং. ইতি অযং অলোভো অসুভানুপস্সিতায ৰত্থুতো ধারযতি, সো অলোভো হেতু. ইন্দ্রিযেসু গুত্তদ্ৰারতায গোচরতো ধারযতি, ভোজনেমত্তঞ্ঞুতায পরতো ধারযতি, অযং নিস্সন্দো. তং ৰে নপ্পসহতি মারো, ৰাতো সেলং ৰ পব্বতন্তি, ইদং ফলং. ইতি যোযেৰ ধম্মো আদিম্হি নিক্খিত্তো, সোযেৰ মজ্ঝে চেৰ অৰসানে চ.

নাহং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞং একধম্মম্পি সমনুপস্সামি অসমুপ্পন্নস্স কামচ্ছন্দস্স অনুপ্পাদায উপ্পন্নস্স ৰা পহানায, যথযিদং [যদিদং (পী. ক.) পস্স অ. নি. ১.১৭] অসুভনিমিত্তং. তত্থ অসুভনিমিত্তং মনসিকরোন্তস্স অনুপ্পন্নো চেৰ কামচ্ছন্দো ন উপ্পজ্জতি, উপ্পন্নো চ কামচ্ছন্দো পহীযতি. ইদং অলোভস্স ৰত্থু. যং পুন অনুপ্পন্নো কামরাগো পরিযাদিযতি রূপরাগং অরূপরাগং, ইতি ফলং. ইতি অযম্পি চ ধম্মো নিদ্দিট্ঠো হেতুতো চ নিস্সন্দতো চ ফলতো চ. ইদং অলোভাধিট্ঠানং.

তত্থ কতমং অদোসাধিট্ঠানং?

একম্পি চে পাণমদুট্ঠচিত্তো, মেত্তাযতি কুসলো [কুসলী (ক.) পস্স ইতিৰু. ২৭] তেন হোতি;

সব্বে চ পাণে মনসানুকম্পং [অনুকম্পমানো (পী.)], পহূতমরিযো পকরোতি পুঞ্ঞং.

একম্পি চে পাণমদুট্ঠচিত্তো মেত্তাযতীতি অযং অদোসো. নিগ্ঘাতেন অস্সাদো, কুসলো তেন হোতীতি তেন কুসলেন ধম্মেন সংযুত্তো ধম্মপঞ্ঞত্তিং গচ্ছতি. কুসলোতি যথা পঞ্ঞায পঞ্ঞো পণ্ডিচ্চেন পণ্ডিতো. পহূতমরিযো পকরোতি পুঞ্ঞন্তি তস্সাযেৰ ৰিপাকো অযং লোকিযস্স, ন হি লোকুত্তরস্স. তত্থ যা মেত্তাযনা, অযং হেতু. যং কুসলো ভৰতি অযং নিস্সন্দো. যাৰ অব্যাপজ্জো ভূমিযং বহুপুঞ্ঞং পসৰতি, ইদং ফলং. ইতি অদোসো নিদ্দিট্ঠো হেতুতো চ নিস্সন্দতো চ ফলতো চ.

একাদসানিসংসা মেত্তায চেতোৰিমুত্তিযা. তত্থ যা মেত্তাচেতোৰিমুত্তি, অযং অরিযধম্মেসু রাগৰিরাগা চেতোৰিমুত্তি, লোকিকায ভূমিকা হেতু, যং সুখং আযতিং মনাপো হোতি মনুস্সানং, ইমে একাদস ধম্মা নিস্সন্দো. যঞ্চ অকতাৰী ব্রহ্মকাযে উপপজ্জতি. ইদং ফলং. ইদং অদোসাধিট্ঠানং.

৩৬. তত্থ কতমং অমোহাধিট্ঠানং?

পঞ্ঞা হি সেট্ঠা লোকস্মিং, যাযং নিব্বেধগামিনী [নিব্বেধভাগিনী (পী. ক.) পস্স ইতিৰু. ৪১];

যায সম্মা পজানাতি, জাতিমরণসঙ্খযং.

পঞ্ঞা হি সেট্ঠাতি ৰত্থুং. নিব্বেধগামিনীতি নিব্বানগামিনিযং যথাভূতং পটিৰিজ্ঝতি. সম্মা পজানাতি, জাতিমরণসঙ্খযন্তি অমোহো. পঞ্ঞাতি হেতু. যং পজানাতি অযং নিস্সন্দো. যো জাতিমরণসঙ্খযো, ইদং ফলং. ইতি অমোহো নিদ্দিট্ঠো হেতুনা চ নিস্সন্দেন চ ফলেন চ.

তীণিমানি, ভিক্খৰে [ইতিৰু. ৬২ তিকনিপাতে], ইন্দ্রিযানি অনঞ্ঞাতঞ্ঞস্সামীতিন্দ্রিযং অঞ্ঞিন্দ্রিযং অঞ্ঞাতাৰিন্দ্রিযং. তত্থ কতমং অনঞ্ঞাতঞ্ঞস্সামীতিন্দ্রিযং? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু অনভিসমেতস্স দুক্খস্স অরিযসচ্চস্স অভিসমযায ছন্দং জনেতি ৰাযমতি, ৰীরিযং আরভতি, চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি. এৰং চতুন্নং অরিযসচ্চানং কাতব্বং. তত্থ কতমং অঞ্ঞিন্দ্রিযং? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু ‘‘ইদং দুক্খং অরিযসচ্চ’’ন্তি যথাভূতং পজানাতি, যা চ মগ্গো, ইদং অঞ্ঞিন্দ্রিযং. আসৰক্খযা অনাসৰো হোতি, ইদং ৰুচ্চতি অঞ্ঞাতাৰিন্দ্রিযং. তথাযং পঞ্ঞা, অযং হেতু. যং ছন্দং জনেতি ৰাযমতি, যা পজানাতি, অযং নিস্সন্দো. যেন সব্বসো আসৰানং খযা হেতু, যং খযে ঞাণমুপ্পজ্জতি, অনুপ্পাদে ঞাণঞ্চ, অযং নিস্সন্দো. যং অরহত্তং, ইদং ফলং. তত্থ খীণা মে জাতি, ৰুসিতং ব্রহ্মচরিযং, কতং করণীযন্তি, ইদং খযে ঞাণং. নাপরং ইত্থত্তাযাতি পজানামীতি ইদং অনুপ্পাদে ঞাণং. ইতি ইমানি ইন্দ্রিযানি অমোহো নিদ্দিট্ঠো হেতুনা চ নিস্সন্দেন চ ফলেন চ. ইমানি অসাধারণানি নিদ্দিট্ঠানি.

তত্থ কতমানি কুসলমূলানি সাধারণানি? কুসলঞ্চ ৰো, ভিক্খৰে, দেসেস্সামি কুসলমূলঞ্চেৰ. তত্থ কতমং কুসলমূলং? অলোভো অদোসো অমোহো. তত্থ কতমং কুসলং? অট্ঠ সম্মত্তানি সম্মাদিট্ঠি যাৰ সম্মাসমাধি. তত্থ যানি কুসলমূলানি, অযং হেতু. যঞ্চ অলোভো তীণি কম্মানি সমুট্ঠাপেতি সঙ্কপ্পং ৰাযামং সমাধিঞ্চ, অযং অলোভস্স নিস্সন্দো. তত্থ যো অদোসো, অযং হেতু. যং তযো ধম্মে পট্ঠপেতি সম্মাৰাচং সম্মাকম্মন্তং সম্মাআজীৰঞ্চ, অযং নিস্সন্দো. তত্থ যো অমোহো হেতু, যং দ্ৰে ধম্মে উপট্ঠপেতি অৰিপরীতদস্সনম্পি চ অনভিলাপনং, অযং নিস্সন্দো. ইমস্স ব্রহ্মচরিযস্স যং ফলং, তা দ্ৰে ৰিমুত্তিযো রাগৰিরাগা চেতোৰিমুত্তি অৰিজ্জা ৰিরাগা চ পঞ্ঞাৰিমুত্তি, ইদং ফলং. ইতি ইমানি তীণি কুসলমূলানি নিদ্দিট্ঠানি হেতুতো চ নিস্সন্দতো চ ফলতো চ. এৰং সাধারণানি কুসলানি পটিৰিজ্ঝিতব্বানি.

যত্থ দুৰে যত্থ তীণি. অযঞ্চেত্থ গাথা.

‘‘তুলমতুলঞ্চ সম্ভৰং, ভৰসঙ্খারমৰস্সজি মুনি;

অজ্ঝত্তরতো সমাহিতো, অভিন্দি কৰচমিৰত্তসম্ভৰ’’ন্তি.

তুলমতুলঞ্চ সম্ভৰন্তি তুলসঙ্খতং অতুলসঙ্খতং. তত্থ যে সঙ্খতা তুলং, তে দ্ৰে ধম্মা অস্সাদো চ আদীনৰো চ তুলিতা ভৰন্তি. এত্তকো কামেসু অস্সাদো. এত্তকো আদীনৰো ইমস্স, ইদং নিস্সরণন্তি ইতি নিব্বানং পজানাতি. দ্ৰীহি কারণেহি অতুলং ন চ সক্কা তুলযিতুং. এত্তকং এতং নেতং পরমত্থীতি তেন অতুলং. অথ পাপুণা রতনং করিত্ৰা অচ্ছরিযভাৰেন অতুলং. তত্থ কুসলস্স চ অভিসম্ভৰা জাননা পস্সনা, অযং অমোহো. যং তত্থ ঞাতা ওসিরণা ভৰসঙ্খারানং, অযং অলোভো. যং অজ্ঝত্তরতো সমাহিতোতি ৰিক্খেপপটিসংহরণা, অযং অদোসো. ইতি ইমানি তীণি কুসলমূলানি. তুলমতুলসম্ভৰন্তি অযং অমোহো. যো ভৰসঙ্খারানং সমোসরণং লোভো সম্মাসমাধীনং অস্সাদো, অযং হেতু. যং অজ্ঝত্তরতো অৰিজ্জণ্ডকোসং সম্ভেদো, অযং নিস্সন্দো. সা পৰত্তি ইমানি তীণি নিদ্দিট্ঠানি কুসলমূলানি হেতুতো চ নিস্সন্দতো চ ফলতো চ.

এত্তাৰতা এসা পৰত্তি চ নিৰত্তি চ অকুসলমূলেহি পৰত্ততি, কুসলমূলেহি নিৰত্ততীতি ইমেহি চ তীহি সব্বং অকুসলমূলং সমোসরণং গচ্ছতি. সো ধম্মে ৰা ৰচনতো নিদ্দিট্ঠো তণ্হাতি ৰা কোধোতি ৰা অসম্পজঞ্ঞন্তি ৰা অনুসযোতি ৰা মক্খোতি ৰা পল়াসোতি ৰা অস্সতীতি ৰা ইস্সাতি ৰা মচ্ছরিযন্তি ৰা অঞ্ঞাণন্তি ৰা, তেহি যে চ ৰত্থূহি নিদ্দিসিতব্বং. যস্সিমানি দ্ৰে ৰচনানি ধম্মপদানি নিদ্দিট্ঠানি ন সো অত্থি কিলেসা, যো ইমেসু নৰসু পদেসু সমোধানং সমোসরণং গচ্ছতি. অযং কিলেসো, ন চ লোভো, ন চ দোসো, ন চ মোহো.

যথা অকুসলমূলানি, এৰং কুসলানি পটিক্খেপেন নিদ্দিসিতব্বানি.

ইদং অমোহাধিট্ঠানং.

৩৭. তত্থ কতমং কাযকম্মাধিট্ঠানং?

কাযেন কুসলং করে, অস্স কাযেন সংৰুতো;

কাযদুচ্চরিতং হিত্ৰা, কাযেন সুচরিতং চরে.

তীণিমানি, ভিক্খৰে, সুচরিতানি [ইতিৰু. ৬৯ সুচরিতসুত্তে]. পাণাতিপাতা ৰেরমণী, অদিন্নাদানা ৰেরমণী, কামেসুমিচ্ছাচারা ৰেরমণী, ইদং কাযকম্মাধিট্ঠানং.

তত্থ কতমং ৰাচাকম্মাধিট্ঠানং?

সুভাসিতং [সু. নি. ৪৫২ সুত্তনিপাতে] উত্তমমাহু সন্তো, ধম্মং ভণে নাধম্মং তং দুতিযং;

পিযং ভণে নাপ্পিযং তং ততিযং, সচ্চং ভণে নালিকং তং চতুত্থং.

চত্তারিমানি চ ৰচীসুচরিতানি ইদং ৰাচাকম্মাধিট্ঠানং.

তত্থ কতমং মনোকম্মাধিট্ঠানং?

মনেন কুসলং কম্মং, মনসা সংৰুতো ভৰে;

মনোদুচ্চরিতং হিত্ৰা, মনসা সুচরিতং চরে.

তীণিমানি মনোসুচরিতানি, অনভিজ্ঝা, অব্যাপাদো, সম্মাদিট্ঠি, ইদং মনোকম্মাধিট্ঠানং. ইমানি অসাধারণানি সুত্তানি.

তত্থ কতমানি সাধারণানি সুত্তানি?

ৰাচানুরক্খী মনসা সুসংৰুতো, কাযেন চ নাকুসলং কযিরা [অকুসলং ন কযিরা (পী. ক.) পস্স ধ. প. ২৮১];

এতে তযো কম্মপথে ৰিসোধযে, আরাধযে মগ্গমিসিপ্পৰেদিতং.

তিস্সো ইমা, ভিক্খৰে, পারিসুদ্ধিযো – কাযকম্মপারিসুদ্ধি, ৰাচাকম্মপারিসুদ্ধি, মনোকম্মপারিসুদ্ধি.

তত্থ কতমা কাযকম্মপারিসুদ্ধি? পাণাতিপাতা ৰেরমণী, অদিন্নাদানা ৰেরমণী, কামেসুমিচ্ছাচারা ৰেরমণী. তত্থ কতমা ৰচীকম্মপারিসুদ্ধি? মুসাৰাদা ৰেরমণী…পে… সম্ফপ্পলাপা ৰেরমণী. তত্থ কতমা মনোকম্মপারিসুদ্ধি? অনভিজ্ঝা অব্যাপাদো সম্মাদিট্ঠি. ইদং সাধারণসুত্তং.

ইতি সাধারণানি চ সুত্তানি অসাধারণানি চ সুত্তানি পটিৰিজ্ঝিতব্বানি. পটিৰিজ্ঝিত্ৰা ৰাচায কাযেন চ সুত্তস্স অত্থো নিদ্দিসিতব্বো.

৩৮. তত্থ কতমং সদ্ধিন্দ্রিযাধিট্ঠানং?

যস্স সদ্ধা [সং. নি. ১.২৬০; থেরগা. ৫০৭ অট্ঠকনিপাতে চ পস্সিতব্বং] তথাগতে, অচলা সুপ্পতিট্ঠিতা;

সীলঞ্চ যস্স কল্যাণং, অরিযকন্তং পসংসিতং.

সঙ্ঘে পসাদো যস্সত্থি, উজুভূতঞ্চ দস্সনং;

অদলিদ্দোতি তং আহু, অমোঘং তস্স জীৰিতং.

সদ্ধা ৰে নন্দিকা আরাধিকো, নো তস্স সদ্ধোতি;

সব্বং সিযাতি ভগৰন্তং, তথারূপো ধম্মসম্পসাদো.

ইদং সদ্ধিন্দ্রিযাধিট্ঠানং.

তত্থ কতমং ৰীরিযাধিট্ঠানং?

আরম্ভথ [আরভথ (পী.) পস্স সং. নি. ১.১৮৫] নিক্কমথ, যুঞ্জথ বুদ্ধসাসনে;

ধুনাথ মচ্চুনো সেনং, নল়াগারংৰ কুঞ্জরো.

চত্তারোমে, ভিক্খৰে, সম্মপ্পধানা, ইদং ৰীরিযাধিট্ঠানং.

তত্থ কতমং সতিন্দ্রিযাধিট্ঠানং?

সতীমতো সদা ভদ্দং, ভদ্দমত্থু সতীমতো;

সতীমতো সদা [সুৰে (সং. নি. ১.২৩৮)] সেয্যো, সতীমা সুখমেধতি.

চত্তারো সতিপট্ঠানা ৰিত্থারেন কাতব্বা, ইদং সতিন্দ্রিযাধিট্ঠানং.

তত্থ কতমং সমাধিন্দ্রিযাধিট্ঠানং?

আকঙ্খতো তে নরদম্মসারথি, দেৰা মনুস্সা মনসা ৰিচিন্তিতং;

সব্বেন জঞ্ঞা কসিণাপি পাণিনো, সন্তং সমাধিং অরণং নিসেৰতো.

তযোমে, ভিক্খৰে, সমাধী – সৰিতক্কো সৰিচারো, অৰিতক্কো ৰিচারমত্তো, অৰিতক্কো অৰিচারো. ইদং সমাধিন্দ্রিযাধিট্ঠানং.

তত্থ কতমং পঞ্ঞিন্দ্রিযাধিট্ঠানং?

পঞ্ঞা হি সেট্ঠা লোকস্মিন্তি ৰিত্থারেন.

তিস্সো ইমা, ভিক্খৰে, পঞ্ঞা – সুতমযী, চিন্তামযী, ভাৰনামযী, ইদং পঞ্ঞিন্দ্রিযাধিট্ঠানং সুত্তং, ইমানি ইন্দ্রিযাধিট্ঠানানি অসাধারণানি সুত্তানি.

৩৯. তত্থ কতমানি সাধারণানি ইন্দ্রিযাধিট্ঠানানি সুত্তানি?

অৰীতরাগো [অ. নি. ৬.৫৪] কামেসু, যস্স পঞ্চিন্দ্রিযা মুদূ;

সদ্ধা সতি চ ৰীরিযং, সমথো চ ৰিপস্সনা;

তাদিসং ভিক্খুমাসজ্জ, পুব্বেৰ উপহঞ্ঞতি.

পঞ্চিমানি ইন্দ্রিযানি. সদ্ধিন্দ্রিযাদিইন্দ্রিযং দট্ঠব্বং. তীসু অৰেচ্চপ্পসাদে ৰিত্থারেন সুত্তং কাতব্বং. ইমানি সাধারণানি ইন্দ্রিযাধিট্ঠানানি সুত্তানি. যং যস্স সম্বন্ধং কুসলস্স ৰা অকুসলস্স ৰা তেন তেন অধিট্ঠানেন তং সুত্তং নিদ্দিসিতব্বং, নত্থঞ্ঞো ধম্মো নিদ্দিসিতব্বো. তত্থ সাধারণং কুসলং নাপি কুসলং অকুসলং যথা সাধারণানি চ কুসলমূলানি সাধারণানি চ অকুসলমূলানি উপ্পন্নং কামৰিতক্কং পজহতি…পে… চত্তারো সম্মপ্পধানা কুসলং অকুসলঞ্চ.

তত্থিমা উদ্দানগাথা

ৰিতক্কো হি মমত্থিকো [পমত্থিকো (পী.)], দদং পিযো নরো ইতি;

যো পাণমতিপাতেতি, তীণি তস্স বাললক্খণং.

সতঞ্চেৰ সহস্সানং, যে চ সমণব্রাহ্মণা;

ছন্দা দোসা ভযা মোহা, চতূহি অগতীহি চ.

অসুভানুপস্সিং ৰিহরন্তং, নিমিত্তেসু অসুভা চ;

একম্পি চে পিযং পাণং, মিত্তা সচে সুভাসিতা.

পঞ্ঞা হি সেট্ঠা লোকস্মিং, অনুঞ্ঞা তীণি ইন্দ্রিযানি;

কুসলাকুসলমূলানি চ, তুলমতুলঞ্চ সম্ভৰং.

কাযেন কুসলং করে, তীণি সুচরিতানি চ;

সুভাসিতং উত্তমমাহু, সন্তো ৰচীসুচরিতানি চ.

কাযেন চ কুসলং কযিরা, মনোদুচ্চরিতানি চ;

কাযানুরক্খী চ সদা, তিস্সো চ পারিসুদ্ধিযো.

যস্স সদ্ধা তথাগতে, সমুপ্পাদে চ দেসিতো;

আরম্ভথ নিক্কমথ, যা চ সম্মপ্পধানতা.

সতীমতো সদা ভদ্দং, সতিপট্ঠানভাৰনা;

আকঙ্খতো চ অনঞ্ঞাণং, যে চ তীণি সমাধযো.

পঞ্ঞা হি সেট্ঠা লোকস্মিং, তিস্সো পঞ্ঞা পকাসিতা;

অৰীতরাগো কামেসু, তথেৰ পঞ্চিন্দ্রিযা.

ইতি থেরস্স মহাকচ্চাযনস্স

জম্বুৰনৰাসিনো পেটকোপদেসে

ততিযভূমি সুত্তাধিট্ঠানং নাম.