সাসনপট্ঠানং

৮৯. তত্থ অট্ঠারস মূলপদা কুহিং দট্ঠব্বা? সাসনপট্ঠানে. তত্থ কতমং সাসনপট্ঠানং? সংকিলেসভাগিযং সুত্তং, ৰাসনাভাগিযং সুত্তং, নিব্বেধভাগিযং সুত্তং, অসেক্খভাগিযং সুত্তং, সংকিলেসভাগিযঞ্চ ৰাসনাভাগিযঞ্চ সুত্তং, সংকিলেসভাগিযঞ্চ নিব্বেধভাগিযঞ্চ সুত্তং, সংকিলেসভাগিযঞ্চ অসেক্খভাগিযঞ্চ সুত্তং, সংকিলেসভাগিযঞ্চ নিব্বেধভাগিযঞ্চ অসেক্খভাগিযঞ্চ সুত্তং, সংকিলেসভাগিযঞ্চ ৰাসনাভাগিযঞ্চ নিব্বেধভাগিযঞ্চ সুত্তং, ৰাসনাভাগিযঞ্চ নিব্বেধভাগিযঞ্চ সুত্তং, তণ্হাসংকিলেসভাগিযং সুত্তং, দিট্ঠিসংকিলেসভাগিযং সুত্তং, দুচ্চরিতসংকিলেসভাগিযং সুত্তং, তণ্হাৰোদানভাগিযং সুত্তং, দিট্ঠিৰোদানভাগিযং সুত্তং, দুচ্চরিতৰোদানভাগিযং সুত্তং.

তত্থ সংকিলেসো তিৰিধো – তণ্হাসংকিলেসো দিট্ঠিসংকিলেসো দুচ্চরিতসংকিলেসো. তত্থ তণ্হাসংকিলেসো সমথেন ৰিসুজ্ঝতি, সো সমথো সমাধিক্খন্ধো. দিট্ঠিসংকিলেসো ৰিপস্সনায ৰিসুজ্ঝতি, সা ৰিপস্সনা পঞ্ঞাক্খন্ধো. দুচ্চরিতসংকিলেসো সুচরিতেন ৰিসুজ্ঝতি, তং সুচরিতং সীলক্খন্ধো. তস্স সীলে পতিট্ঠিতস্স যদি আসত্তি উপ্পজ্জতি ভৰেসু, এৰং সাযং সমথৰিপস্সনা ভাৰনামযং পুঞ্ঞক্রিযৰত্থু ভৰতি তত্রূপপত্তিযা সংৰত্ততি. ইমানি চত্তারি সুত্তানি, সাধারণানি কতানি অট্ঠ ভৰন্তি, তানিযেৰ অট্ঠ সুত্তানি সাধারণানি কতানি সোল়স ভৰন্তি.

ইমেহি সোল়সহি সুত্তেহি ভিন্নেহি নৰৰিধং সুত্তং ভিন্নং ভৰতি. গাথায গাথা অনুমিনিতব্বা, ৰেয্যাকরণেন ৰেয্যাকরণং অনুমিনিতব্বং. সুত্তেন সুত্তং অনুমিনিতব্বং.

৯০. তত্থ কতমং সংকিলেসভাগিযং সুত্তং?

‘‘কামন্ধা জালসঞ্ছন্না, তণ্হাছদনছাদিতা;

পমত্তবন্ধনা [পমত্তবন্ধুনা (উদা. ৭৪)] বদ্ধা, মচ্ছাৰ কুমিনামুখে;

জরামরণমন্ৰেন্তি, ৰচ্ছো খীরপকোৰ [খীরূপকোৰ (ক.) পস্স উদা. ৬৪] মাতর’’ন্তি.

ইদং সংকিলেসভাগিযং সুত্তং.

চত্তারিমানি, ভিক্খৰে, অগতিগমনানি. কতমানি চত্তারি? ছন্দাগতিং [ছন্দা অগতিং (সী. ক.) পস্স অ. নি. ৪.১৭] গচ্ছতি, দোসাগতিং গচ্ছতি, মোহাগতিং গচ্ছতি, ভযাগতিং গচ্ছতি. ইমানি খো, ভিক্খৰে, চত্তারি অগতিগমনানি. ইদমৰোচ ভগৰা, ইদং ৰত্ৰান সুগতো, অথাপরং এতদৰোচ সত্থা –

‘‘ছন্দা দোসা ভযা মোহা, যো ধম্মং অতিৰত্ততি;

নিহীযতি তস্স যসো, কাল়পক্খেৰ চন্দিমা’’তি.

ইদং সংকিলেসভাগিযং সুত্তং.

‘‘মনোপুব্বঙ্গমা ধম্মা, মনোসেট্ঠা মনোমযা;

মনসা চে পদুট্ঠেন, ভাসতি ৰা করোতি ৰা;

ততো নং দুক্খমন্ৰেতি, চক্কংৰ ৰহতো পদ’’ন্তি.

ইদং সংকিলেসভাগিযং সুত্তং.

‘‘মিদ্ধী [পস্স ধ. প. ৩২৫] যদা হোতি মহগ্ঘসো চ, নিদ্দাযিতা সম্পরিৰত্তসাযী;

মহাৰরাহোৰ নিৰাপপুট্ঠো, পুনপ্পুনং গব্ভমুপেতি মন্দো’’তি.

ইদং সংকিলেসভাগিযং সুত্তং.

‘‘অযসাৰ মলং সমুট্ঠিতং, ততুট্ঠায [তদুট্ঠায (সী.) পস্স ধ. প. ২৪০] তমেৰ খাদতি;

এৰং অতিধোনচারিনং, সানি [তানি (সী.) পস্স ধ. প. ২৪০] কম্মানি নযন্তি দুগ্গতি’’ন্তি.

ইদং সংকিলেসভাগিযং সুত্তং.

‘‘চোরো যথা সন্ধিমুখে গহীতো, সকম্মুনা হঞ্ঞতি বজ্ঝতে চ;

এৰং অযং পেচ্চ পজা পরত্থ, সকম্মুনা হঞ্ঞতি বজ্ঝতে চা’’তি.

ইদং সংকিলেসভাগিযং সুত্তং.

‘‘সুখকামানি ভূতানি, যো দণ্ডেন ৰিহিংসতি;

অত্তনো সুখমেসানো, পেচ্চ সো ন লভতে [লভে (ক.) পস্স ধ. প. ১৩১] সুখ’’ন্তি.

ইদং সংকিলেসভাগিযং সুত্তং.

‘‘গুন্নং চে তরমানানং, জিম্হং গচ্ছতি পুঙ্গৰো;

সব্বা তা জিম্হং গচ্ছন্তি, নেত্তে জিম্হং গতে [জিম্হগতে (সী. ক.) পস্স অ. নি. ৪.৭০] সতি.

‘‘এৰমেৰ মনুস্সেসু, যো হোতি সেট্ঠসম্মতো;

সো চে অধম্মং চরতি, পগেৰ ইতরা পজা;

সব্বং রট্ঠং দুক্খং সেতি, রাজা চে হোতি অধম্মিকো’’তি.

ইদং সংকিলেসভাগিযং সুত্তং.

‘‘সুকিচ্ছরূপাৰতিমে মনুস্সা, করোন্তি পাপং উপধীসু রত্তা;

গচ্ছন্তি তে বহুজনসন্নিৰাসং, নিরযং অৰীচিং কটুকং ভযানক’’ন্তি.

ইদং সংকিলেসভাগিযং সুত্তং.

‘‘ফলং ৰে [পস্স অ. নি. ৪.৬৮] কদলিং হন্তি, ফলং ৰেল়ুং ফলং নল়ং;

সক্কারো কাপুরিসং হন্তি, গব্ভো অস্সতরিং যথা’’তি.

ইদং সংকিলেসভাগিযং সুত্তং.

‘‘কোধমক্খগরু ভিক্খু, লাভসক্কারগারৰো [লাভসক্কারকারণা (সী. ক.) পস্স অ. নি. ৪.৪৩];

সুখেত্তে পূতিবীজংৰ, সদ্ধম্মে ন ৰিরূহতী’’তি.

ইদং সংকিলেসভাগিযং সুত্তং.

৯১. ‘‘ইধাহং, ভিক্খৰে, একচ্চং পুগ্গলং পদুট্ঠচিত্তং এৰং চেতসা চেতো পরিচ্চ পজানামি, (যথা খো অযং পুগ্গলো ইরিযতি, যঞ্চ পটিপদং পটিপন্নো, যঞ্চ মগ্গং সমারূল়্হো) [( ) নত্থি অ. নি. ১.৪৩-৪৪; ইতিৰু. ২০]. ইমম্হি চাযং সমযে কালং করেয্য, যথাভতং নিক্খিত্তো, এৰং নিরযে. তং কিস্স হেতু? চিত্তং হিস্স, ভিক্খৰে, পদুট্ঠং [পদোসিতং (সী. ক.) অ. নি. ১.৪৩; ইতিৰু. ২০ পস্সিতব্বং], চেতোপদোসহেতু [চিত্তপদোসহেতু (সী. ক.)] খো পন, ভিক্খৰে, এৰমিধেকচ্চে সত্তা কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জন্তী’’তি. এতমত্থং ভগৰা অৰোচ, তত্থেতং ইতি ৰুচ্চতি –

‘‘পদুট্ঠচিত্তং ঞত্ৰান, একচ্চং ইধ পুগ্গলং;

এতমত্থঞ্চ ব্যাকাসি, বুদ্ধো [সত্থা (সী. ক.)] ভিক্খূন সন্তিকে;

ইমম্হি চাযং সমযে, কালং কযিরাথ পুগ্গলো;

নিরযং উপপজ্জেয্য, চিত্তং হিস্স পদূসিতং;

চেতোপদোসহেতু হি, সত্তা গচ্ছন্তি দুগ্গতিং.

যথাভতং নিক্খিপেয্য, এৰমেৰ তথাৰিধো;

কাযস্স ভেদা দুপ্পঞ্ঞো, নিরযং সোপপজ্জতী’’তি.

অযম্পি অত্থো ৰুত্তো ভগৰতা ইতি মে সুতন্তি.

ইদং সংকিলেসভাগিযং সুত্তং.

‘‘সচে ভাযথ দুক্খস্স, সচে ৰো দুক্খমপ্পিযং;

মাকত্থ পাপকং কম্মং, আৰি [আৰী (সী.) পস্স উদা. ৪৪] ৰা যদি ৰা রহো.

‘‘সচে চ পাপকং কম্মং, করিস্সথ করোথ ৰা;

ন ৰো দুক্খা পমুত্যত্থি, উপেচ্চপি পলাযত’’ন্তি.

ইদং সংকিলেসভাগিযং সুত্তং.

‘‘অধম্মেন ধনং লদ্ধা, মুসাৰাদেন চূভযং;

মমেতি বালা মঞ্ঞন্তি, তং কথং নু ভৰিস্সতি.

‘‘অন্তরাযা সু ভৰিস্সন্তি, সম্ভতস্স ৰিনস্সতি;

মতা সগ্গং ন গচ্ছন্তি, ননু এত্তাৰতা হতা’’তি.

ইদং সংকিলেসভাগিযং সুত্তং.

‘‘কথং খণতি অত্তানং, কথং মিত্তেহি জীরতি;

কথং ৰিৰট্টতে ধম্মা, কথং সগ্গং ন গচ্ছতি.

‘‘লোভা খণতি অত্তানং, লুদ্ধো মিত্তেহি জীরতি;

লোভা ৰিৰট্টতে ধম্মা, লোভা সগ্গং ন গচ্ছতী’’তি.

ইদং সংকিলেসভাগিযং সুত্তং.

‘‘চরন্তি বালা দুম্মেধা, অমিত্তেনেৰ অত্তনা;

করোন্তা পাপকং কম্মং, যং হোতি কটুকপ্ফলং [কটকং ফলং (ক.) পস্স ধ. প. ৬৬].

‘‘ন তং কম্মং কতং সাধু, যং কত্ৰা অনুতপ্পতি;

যস্স অস্সুমুখো রোদং, ৰিপাকং পটিসেৰতী’’তি.

ইদং সংকিলেসভাগিযং সুত্তং.

‘‘দুক্করং দুত্তিতিক্খঞ্চ, অব্যত্তেন চ [অৰিযত্তেন (সী. ক.) পস্স সং. নি. ১.১৭] সামঞ্ঞং;

বহূ হি তত্থ সম্বাধা, যত্থ বালো ৰিসীদতি.

‘‘যো হি অত্থঞ্চ ধম্মঞ্চ, ভাসমানে তথাগতে;

মনং পদোসযে বালো, মোঘং খো তস্স জীৰিতং.

‘‘এতঞ্চাহং অরহামি, দুক্খঞ্চ ইতো চ পাপিযতরং ভন্তে;

যো অপ্পমেয্যেসু তথাগতেসু, চিত্তং পদোসেমি অৰীতরাগো’’তি.

ইদং সংকিলেসভাগিযং সুত্তং.

‘‘অপ্পমেয্যং পমিনন্তো, কোধ ৰিদ্ৰা ৰিকপ্পযে;

অপ্পমেয্যং পমাযিনং [পমাযন্তং (সী. ক.) পস্স সং. নি. ১.১৭৯], নিৰুতং তং মঞ্ঞে অকিস্সৰ’’ন্তি.

ইদং সংকিলেসভাগিযং সুত্তং.

‘‘পুরিসস্স হি জাতস্স, কুঠারী [কুধারী (ক.) পস্স সং. নি. ১.১৮০] জাযতে মুখে;

যায ছিন্দতি অত্তানং, বালো দুব্ভাসিতং ভণং.

‘‘ন হি সত্থং সুনিসিতং, ৰিসং হলাহলং ইৰ;

এৰং ৰিরদ্ধং পাতেতি, ৰাচা দুব্ভাসিতা যথা’’তি.

ইদং সংকিলেসভাগিযং সুত্তং.

৯২. ‘‘যো নিন্দিযং পসংসতি, তং ৰা নিন্দতি যো পসংসিযো;

ৰিচিনাতি মুখেন সো কলিং, কলিনা তেন সুখং ন ৰিন্দতি.

‘‘অপ্পমত্তো অযং কলি, যো অক্খেসু ধনপরাজযো;

সব্বস্সাপি সহাপি অত্তনা, অযমেৰ মহন্ততরো [মহত্তরো (ক.) পস্স অ. নি. ৪.৩; সং. নি. ১.১৮০] কলি;

যো সুগতেসু মনং পদোসযে.

‘‘সতং সহস্সানং নিরব্বুদানং, ছত্তিংসতী পঞ্চ চ অব্বুদানি;

যমরিযগরহী নিরযং উপেতি, ৰাচং মনঞ্চ পণিধায পাপক’’ন্তি.

ইদং সংকিলেসভাগিযং সুত্তং.

‘‘যো লোভগুণে অনুযুত্তো, সো ৰচসা [ৰচসা চ (ক.) পস্স সু. নি. ৬৬৮] পরিভাসতি অঞ্ঞে;

অস্সদ্ধো কদরিযো [অনরিযো (সী. ক.)] অৰদঞ্ঞূ, মচ্ছরি পেসুণিযং অনুযুত্তো.

‘‘মুখদুগ্গ ৰিভূত অনরিয, ভূনহু পাপক দুক্কটকারি;

পুরিসন্ত কলী অৰজাতপুত্ত [অৰজাতকপুত্ত (সী. ক.) পস্স সু. নি. ৬৬৯], মা বহুভাণিধ নেরযিকোসি.

‘‘রজমাকিরসী অহিতায, সন্তে গরহসি কিব্বিসকারী;

বহূনি দুচ্চরিতানি চরিত্ৰা, গচ্ছসি খো পপতং চিররত্ত’’ন্তি.

ইদং সংকিলেসভাগিযং সুত্তং.

তত্থ কতমং ৰাসনাভাগিযং সুত্তং?

‘‘মনোপুব্বঙ্গমা ধম্মা, মনোসেট্ঠা মনোমযা;

মনসা চে পসন্নেন, ভাসতি ৰা করোতি ৰা;

ততো নং সুখমন্ৰেতি, ছাযাৰ অনপাযিনী’’তি [অনুপাযিনীতি (ক.) পস্স ধ. প. ২].

ইদং ৰাসনাভাগিযং সুত্তং.

৯৩. মহানামো সক্কো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘ইদং, ভন্তে, কপিলৰত্থু ইদ্ধঞ্চেৰ ফীতঞ্চ বাহুজঞ্ঞং [বহুজনং (সী. ক.) পস্স সং. নি. ৫.১০১৮] আকিণ্ণমনুস্সং সম্বাধব্যূহং, সো খো অহং, ভন্তে, ভগৰন্তং ৰা পযিরুপাসিত্ৰা মনোভাৰনীযে ৰা ভিক্খূ সাযন্হসমযং কপিলৰত্থুং পৰিসন্তো ভন্তেনপি হত্থিনা সমাগচ্ছামি, ভন্তেনপি অস্সেন সমাগচ্ছামি, ভন্তেনপি রথেন সমাগচ্ছামি, ভন্তেনপি সকটেন সমাগচ্ছামি, ভন্তেনপি পুরিসেন সমাগচ্ছামি, তস্স ময্হং, ভন্তে, তস্মিং সমযে মুস্সতেৰ ভগৰন্তং আরব্ভ সতি, মুস্সতি ধম্মং আরব্ভ সতি, মুস্সতি সঙ্ঘং আরব্ভ সতি. তস্স ময্হং, ভন্তে, এৰং হোতি ‘ইমম্হি চাহং সাযন্হসমযে কালং করেয্যং, কা ময্হং [মমস্স (সী. ক.) পস্স সং. নি. ৫.১০১৮] গতি, কো অভিসম্পরাযো’’’তি.

‘‘মা ভাযি, মহানাম, মা ভাযি, মহানাম, অপাপকং তে মরণং ভৰিস্সতি, অপাপিকা [অপাপিকা তে (সী.)] কালঙ্কিরিযা. চতূহি খো, মহানাম, ধম্মেহি সমন্নাগতো অরিযসাৰকো নিব্বাননিন্নো হোতি নিব্বানপোণো নিব্বানপব্ভারো. কতমেহি চতূহি? ইধ, মহানাম, অরিযসাৰকো বুদ্ধে অৰেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি, ইতিপি সো ভগৰা অরহং…পে… বুদ্ধো ভগৰাতি. ধম্মে…পে… সঙ্ঘে…পে… অরিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগতো হোতি অখণ্ডেহি…পে… সমাধিসংৰত্তনিকেহি. সেয্যথাপি, মহানাম, রুক্খো পাচীননিন্নো পাচীনপোণো পাচীনপব্ভারো, সো মূলচ্ছিন্নো [মূলেহি ছিন্নো (সী. ক.)] কতমেন পপতেয্যা’’তি? ‘‘যেন, ভন্তে, নিন্নো যেন পোণো যেন পব্ভারো’’তি. ‘‘এৰমেৰ খো, মহানাম, ইমেহি চতূহি ধম্মেহি সমন্নাগতো অরিযসাৰকো নিব্বাননিন্নো হোতি নিব্বানপোণো নিব্বানপব্ভারো. মা ভাযি, মহানাম, মা ভাযি, মহানাম, অপাপকং তে মরণং ভৰিস্সতি, অপাপিকা কালঙ্কিরিযা’’তি.

ইদং ৰাসনাভাগিযং সুত্তং.

‘‘সুখকামানি ভূতানি, যো দণ্ডেন ন হিংসতি;

অত্তনো সুখমেসানো, পেচ্চ সো লভতে সুখ’’ন্তি.

ইদং ৰাসনাভাগিযং সুত্তং.

‘‘গুন্নঞ্চে তরমানানং, উজুং গচ্ছতি পুঙ্গৰো;

সব্বা তা উজুং গচ্ছন্তি, নেত্তে উজুং গতে সতি.

‘‘এৰমেৰ মনুস্সেসু, যো হোতি সেট্ঠসম্মতো;

সো সচে [সো চেৰ (সী.) পস্স (সী.) পস্স অ. নি. ৪.৭০] ধম্মং চরতি, পগেৰ ইতরা পজা;

সব্বং রট্ঠং সুখং সেতি, রাজা চে হোতি ধম্মিকো’’তি.

ইদং ৰাসনাভাগিযং সুত্তং.

৯৪. ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. তেন খো পন সমযেন সম্বহুলা ভিক্খূ ভগৰতো চীৰরকম্মং করোন্তি ‘‘নিট্ঠিতচীৰরো ভগৰা তেমাসচ্চযেন চারিকং পক্কমিস্সতী’’তি. তেন খো পন সমযেন ইসিদত্তপুরাণা থপতযো সাকেতে [সাধুকে (সং. নি. ৫.১০০২)] পটিৰসন্তি কেনচি দেৰ করণীযেন. অস্সোসুং খো ইসিদত্তপুরাণা থপতযো ‘‘সম্বহুলা কির ভিক্খূ ভগৰতো চীৰরকম্মং করোন্তি. নিট্ঠিতচীৰরো ভগৰা তেমাসচ্চযেন চারিকং পক্কমিস্সতী’’তি.

অথ খো ইসিদত্তপুরাণা থপতযো মগ্গে পুরিসং ঠপেসুং ‘‘যদা ত্ৰং অম্ভো পুরিস পস্সেয্যাসি ভগৰন্তং আগচ্ছন্তং অরহন্তং সম্মাসম্বুদ্ধং, অথ অম্হাকং আরোচেয্যাসী’’তি. দ্ৰীহতীহং ঠিতো খো সো পুরিসো অদ্দস ভগৰন্তং দূরতোৰ আগচ্ছন্তং, দিস্ৰান যেন ইসিদত্তপুরাণা থপতযো তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৰা ইসিদত্তপুরাণে থপতযো এতদৰোচ ‘‘অযং সো ভন্তে [অযং ভন্তে (সী. ক.) পস্স সং. নি. ৫.১০০২] ভগৰা আগচ্ছতি অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো, যস্সদানি কালং মঞ্ঞথা’’তি.

অথ খো ইসিদত্তপুরাণা থপতযো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসু, উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা ভগৰন্তং পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো অনুবন্ধিংসু. অথ খো ভগৰা মগ্গা ওক্কম্ম যেন অঞ্ঞতরং রুক্খমূলং তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৰা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. ইসিদত্তপুরাণা থপতযো ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু, একমন্তং নিসিন্না খো ইসিদত্তপুরাণা থপতযো ভগৰন্তং এতদৰোচুং –

‘‘যদা মযং ভন্তে ভগৰন্তং সুণোম ‘সাৰত্থিযা কোসলেসু চারিকং পক্কমিস্সতী’তি, হোতি নো তস্মিং সমযে অনত্তমনতা হোতি দোমনস্সং ‘দূরে নো ভগৰা ভৰিস্সতী’তি. যদা পন মযং ভন্তে ভগৰন্তং সুণোম ‘সাৰত্থিযা কোসলেসু চারিকং পক্কন্তো’তি, হোতি নো তস্মিং সমযে অনত্তমনতা হোতি দোমনস্সং ‘দূরে নো ভগৰা’তি…পে….

‘‘যদা পন মযং ভন্তে ভগৰন্তং সুণোম ‘কাসীসু মগধেসু [কাসীহি মাগধে (সং. নি. ৫.১০০২)] চারিকং পক্কমিস্সতী’তি, হোতি নো তস্মিং সমযে অনত্তমনতা হোতি দোমনস্সং ‘দূরে নো ভগৰা ভৰিস্সতী’তি. যদা পন মযং ভন্তে ভগৰন্তং সুণোম ‘কাসীসু মগধেসু চারিকং পক্কন্তো’তি, অনপ্পকা নো তস্মিং সমযে অনত্তমনতা হোতি অনপ্পকং দোমনস্সং ‘দূরে নো ভগৰা’তি.

‘‘যদা পন মযং ভন্তে ভগৰন্তং সুণোম ‘মগধেসু কাসীসু চারিকং পক্কমিস্সতী’তি, হোতি নো তস্মিং সমযে অত্তমনতা হোতি সোমনস্সং ‘আসন্নে নো ভগৰা ভৰিস্সতী’তি. যদা পন মযং ভন্তে ভগৰন্তং সুণোম ‘মগধেসু কাসীসু চারিকং পক্কন্তো’তি, হোতি নো তস্মিং সমযে অত্তমনতা হোতি সোমনস্সং ‘আসন্নে নো ভগৰা’তি…পে….

‘‘যদা পন মযং ভন্তে ভগৰন্তং সুণোম ‘কোসলেসু সাৰত্থিং [সাৰত্থিযং (সী. ক.)] চারিকং পক্কমিস্সতী’তি. হোতি নো তস্মিং সমযে অত্তমনতা হোতি সোমনস্সং ‘আসন্নে নো ভগৰা ভৰিস্সতী’তি.

‘‘যদা পন মযং ভন্তে ভগৰন্তং সুণোম ‘সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে’তি হোতি অনপ্পকা নো তস্মিং সমযে অত্তমনতা, হোতি অনপ্পকং সোমনস্সং ‘আসন্নে নো ভগৰা’’’তি.

‘‘তস্মাতিহ, থপতযো, সম্বাধো ঘরাৰাসো রজাপথো, অব্ভোকাসো পব্বজ্জা, অলঞ্চ পন ৰো, থপতযো, অপ্পমাদাযা’’তি. ‘‘অত্থি খো নো, ভন্তে, এতম্হা সম্বাধা অঞ্ঞো সম্বাধো সম্বাধতরো চেৰ সম্বাধসঙ্খাততরো চা’’তি? ‘‘কতমো পন ৰো, থপতযো, এতম্হা সম্বাধা অঞ্ঞো সম্বাধো সম্বাধতরো চেৰ সম্বাধসঙ্খাততরো চা’’তি?

‘‘ইধ মযং, ভন্তে, যদা রাজা পসেনদি কোসলো উয্যানভূমিং নিয্যাতুকামো [গন্তুকামো (সী. ক.) পস্স সং. নি. ৫.১০০২] হোতি, যে তে রঞ্ঞো পসেনদিস্স কোসলস্স নাগা ওপৰয্হা, তে কপ্পেত্ৰা যা তা রঞ্ঞো পসেনদিস্স কোসলস্স পজাপতিযো পিযা মনাপা, তা [তাসং (সী. ক.)] একং পুরতো একং পচ্ছতো নিসীদাপেম, তাসং খো পন, ভন্তে, ভগিনীনং এৰরূপো গন্ধো হোতি. সেয্যথাপি নাম গন্ধকরণ্ডকস্স তাৰদেৰ ৰিৰরিযমানস্স, যথা তং রাজকঞ্ঞানং [রাজারহেন (সী. ক.)] গন্ধেন ৰিভূসিতানং. তাসং খো পন, ভন্তে, ভগিনীনং এৰরূপো কাযসম্ফস্সো হোতি, সেয্যথাপি নাম তূলপিচুনো ৰা কপ্পাহপিচুনো ৰা, যথা তং রাজকঞ্ঞানং সুখেধিতানং. তস্মিং খো পন, ভন্তে, সমযে নাগোপি রক্খিতব্বো হোতি. তাপি ভগিনিযো রক্খিতব্বা হোতি. অত্তাপি রক্খিতব্বা হোতি. ন খো পন মযং, ভন্তে, অভিজানাম তাসু ভগীনিসু পাপকং চিত্তং ঞপ্পাদেন্তা, অযং খো নো, ভন্তে, এতম্হা সম্বাধা অঞ্ঞো সম্বাধো সম্বাধতরো চেৰ সম্বাধসঙ্ঘাততরো চাতি.

‘‘তস্মাতিহ, থপতযো, সম্বাধো ঘরাৰাসো রজাপথো, অব্ভোকাসো পব্বজ্জা. অলঞ্চ পন ৰো, থপতযো, অপ্পমাদায. চতূহি খো থপতযো, ধম্মেহি সমন্নাগতো অরিযসাৰকো সোতাপন্নো হোতি অৰিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপরাযণো.

‘‘কতমেহি চতূহি? ইধ, থপতযো, সুতৰা অরিযসাৰকো বুদ্ধে অৰেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি ইতিপি সো ভগৰা অরহং…পে… বুদ্ধো ভগৰাতি, ধম্মে…পে… সঙ্ঘে…পে… ৰিগতমলমচ্ছেরেন চেতসা অগারং অজ্ঝাৰসতি, মুত্তচাগো পযতপাণি ৰোস্সগ্গরতো যাচযোগো দানসংৰিভাগরতো অপ্পটিৰিভত্তং. ইমেহি খো, থপতযো, চতূহি ধম্মেহি সমন্নাগতো অরিযসাৰকো সোতাপন্নো হোতি অৰিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপরাযণো.

‘‘তুম্হে খো, থপতযো, বুদ্ধে অৰেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতা ইতিপি সো ভগৰা অরহং…পে… বুদ্ধো ভগৰাতি, ধম্মে…পে… সঙ্ঘে…পে… যং খো পন কিঞ্চি কুলে দেয্যধম্মং, সব্বং তং অপ্পটিৰিভত্তং সীলৰন্তেহি কল্যাণধম্মেহি, তং কিং মঞ্ঞথ, থপতযো, কতিৰিধা তে কোসলেসু মনুস্সা যে তুম্হাকং সমসমা যদিদং দানসংৰিভাগেহী’’তি? ‘‘লাভা নো, ভন্তে, সুলদ্ধং নো, ভন্তে, যেসং নো ভগৰা এৰং পজানাতী’’তি.

ইদং ৰাসনাভাগিযং সুত্তং.

৯৫. ‘‘একপুপ্ফং চজিত্ৰান [যজিত্ৰান (ক.) পস্স থেরগা. ৯৬], সহস্সং কপ্পকোটিযো;

দেৰে চেৰ মনুস্সে চ, সেসেন পরিনিব্বুতো’’তি.

ইদং ৰাসনাভাগিযং সুত্তং.

‘‘অস্সত্থে হরিতোভাসে, সংৰিরূল়্হম্হি পাদপে;

একং বুদ্ধগতং [বুদ্ধকতং (ক.) পস্স থেরগা. ২১৭] সঞ্ঞং, অলভিংত্থং [অলভিংহং (সী. ক.)] পতিস্সতো.

‘‘অজ্জ তিংসং ততো কপ্পা, নাভিজানামি দুগ্গতিং;

তিস্সো ৰিজ্জা সচ্ছিকতা, তস্সা সঞ্ঞায ৰাসনা’’তি.

ইদং ৰাসনাভাগিযং সুত্তং.

‘‘পিণ্ডায কোসলং পুরং, পাৰিসি অগ্গপুগ্গলো;

অনুকম্পকো পুরেভত্তং, তণ্হানিঘাতকো মুনি.

‘‘পুরিসস্স ৰটংসকো হত্থে, সব্বপুপ্ফেহিলঙ্কতো;

সো অদ্দসাসি সম্বুদ্ধং, ভিক্খুসঙ্ঘপুরক্খতং.

‘‘পৰিসন্তং রাজমগ্গেন, দেৰমানুসপূজিতং;

হট্ঠো চিত্তং পসাদেত্ৰা, সম্বুদ্ধমুপসঙ্কমি.

‘‘সো তং ৰটংসকং সুরভিং, ৰণ্ণৰন্তং মনোরমং;