২. ৰিচযহারসম্পাতো

৫৩. তত্থ কতমো ৰিচযো হারসম্পাতো? তত্থ তণ্হা দুৰিধা কুসলাপি অকুসলাপি. অকুসলা সংসারগামিনী, কুসলা অপচযগামিনী পহানতণ্হা. মানোপি দুৰিধো কুসলোপি অকুসলোপি. যং মানং নিস্সায মানং পজহতি, অযং মানো কুসলো. যো পন মানো দুক্খং নিব্বত্তযতি, অযং মানো অকুসলো. তত্থ যং নেক্খম্মসিতং দোমনস্সং কুদাস্সুনামাহং তং আযতনং সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরিস্সং যং অরিযা সন্তং আযতনং সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরন্তীতি তস্স উপ্পজ্জতি পিহা, পিহাপচ্চযা দোমনস্সং, অযং তণ্হা কুসলা রাগৰিরাগা চেতোৰিমুত্তি, তদারম্মণা কুসলা অৰিজ্জাৰিরাগা পঞ্ঞাৰিমুত্তি.

তস্সা কো পৰিচযো? অট্ঠ মগ্গঙ্গানি সম্মাদিট্ঠি সম্মাসঙ্কপ্পো সম্মাৰাচা সম্মাকম্মন্তো সম্মাআজীৰো সম্মাৰাযামো সম্মাসতি সম্মাসমাধি. সো কত্থ দট্ঠব্বো? চতুত্থে ঝানে পারমিতায. চতুত্থে হি ঝানে অট্ঠঙ্গসমন্নাগতং চিত্তং ভাৰযতি পরিসুদ্ধং পরিযোদাতং অনঙ্গণং ৰিগতূপক্কিলেসং মুদু কম্মনিযং ঠিতং আনেঞ্জপ্পত্তং. সো তত্থ অট্ঠৰিধং অধিগচ্ছতি ছ অভিঞ্ঞা দ্ৰে চ ৰিসেসে, তং চিত্তং যতো পরিসুদ্ধং, ততো পরিযোদাতং, যতো পরিযোদাতং, ততো অনঙ্গণং, যতো অনঙ্গণং, ততো ৰিগতূপক্কিলেসং, যতো ৰিগতূপক্কিলেসং, ততো মুদু, যতো মুদু, ততো কম্মনিযং, যতো কম্মনিযং, ততো ঠিতং, যতো ঠিতং, ততো আনেঞ্জপ্পত্তং. তত্থ অঙ্গণা চ উপক্কিলেসা চ তদুভযং তণ্হাপক্খো. যা চ ইঞ্জনা যা চ চিত্তস্স অট্ঠিতি, অযং দিট্ঠিপক্খো.

চত্তারি ইন্দ্রিযানি দুক্খিন্দ্রিযং দোমনস্সিন্দ্রিযং সুখিন্দ্রিযং সোমনস্সিন্দ্রিযঞ্চ চতুত্থজ্ঝানে নিরুজ্ঝন্তি, তস্স উপেক্খিন্দ্রিযং অৰসিট্ঠং ভৰতি. সো উপরিমং সমাপত্তিং সন্ততো মনসিকরোতি, তস্স উপরিমং সমাপত্তিং সন্ততো মনসিকরোতো চতুত্থজ্ঝানে ওল়ারিকা সঞ্ঞা সণ্ঠহতি উক্কণ্ঠা চ পটিঘসঞ্ঞা, সো সব্বসো রূপসঞ্ঞানং সমতিক্কমা পটিঘসঞ্ঞানং অত্থঙ্গমা নানত্তসঞ্ঞানং অমনসিকারা ‘‘অনন্তং আকাস’’ন্তি আকাসানঞ্চাযতনসমাপত্তিং সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. অভিঞ্ঞাভিনীহারো রূপসঞ্ঞা ৰোকারো নানত্তসঞ্ঞা সমতিক্কমতি পটিঘসঞ্ঞা চস্স অব্ভত্থং গচ্ছতি, এৰং সমাধি তস্স সমাহিতস্স ওভাসো অন্তরধাযতি দস্সনঞ্চ রূপানং, সো সমাধি ছল়ঙ্গসমন্নাগতো পচ্চৰেক্খিতব্বো. অনভিজ্ঝাসহগতং মে মানসং সব্বলোকে, অব্যাপন্নং মে চিত্তং সব্বসত্তেসু, আরদ্ধং মে ৰীরিযং পগ্গহিতং, পস্সদ্ধো মে কাযো অসারদ্ধো, সমাহিতং মে চিত্তং অৰিক্খিত্তং, উপট্ঠিতা মে সতি অসম্মুট্ঠা [অপ্পম্মুট্ঠা (সী.)], তত্থ যঞ্চ অনভিজ্ঝাসহগতং মানসং সব্বলোকে যঞ্চ অব্যাপন্নং চিত্তং সব্বসত্তেসু যঞ্চ আরদ্ধং ৰীরিযং পগ্গহিতং যঞ্চ সমাহিতং চিত্তং অৰিক্খিত্তং, অযং সমথো. যো পস্সদ্ধো কাযো অসারদ্ধো, অযং সমাধিপরিক্খারো. যা উপট্ঠিতা সতি অসম্মুট্ঠা অযং ৰিপস্সনা.

৫৪. সো সমাধি পঞ্চৰিধেন ৰেদিতব্বো. অযং সমাধি ‘‘পচ্চুপ্পন্নসুখো’’তি ইতিস্স পচ্চত্তমেৰ ঞাণদস্সনং পচ্চুপট্ঠিতং ভৰতি, অযং সমাধি ‘‘আযতিং সুখৰিপাকো’’তি ইতিস্স পচ্চত্তমেৰ ঞাণদস্সনং পচ্চুপট্ঠিতং ভৰতি, অযং সমাধি ‘‘অরিযো নিরামিসো’’তি ইতিস্স পচ্চত্তমেৰ ঞাণদস্সনং পচ্চুপট্ঠিতং ভৰতি, অযং সমাধি ‘‘অকাপুরিসসেৰিতো’’তি ইতিস্স পচ্চত্তমেৰ ঞাণদস্সনং পচ্চুপট্ঠিতং ভৰতি, অযং সমাধি ‘‘সন্তো চেৰ পণীতো চ পটিপ্পস্সদ্ধিলদ্ধো চ একোদিভাৰাধিগতো চ ন সসঙ্খারনিগ্গয্হৰারিতগতো [সসঙ্খারনিগ্গয্হৰারিতৰতো (সী.), সসঙ্খারনিগ্গয্হৰারিৰাৰটো (ক.)] চা’’তি ইতিস্স পচ্চত্তমেৰ ঞাণদস্সনং পচ্চুপট্ঠিতং ভৰতি. তং খো পনিমং সমাধিং ‘‘সতো সমাপজ্জামি সতো ৰুট্ঠহামী’’তি ইতিস্স পচ্চত্তমেৰ ঞাণদস্সনং পচ্চুপট্ঠিতং ভৰতি. তত্থ যো চ সমাধি পচ্চুপ্পন্নসুখো যো চ সমাধি আযতিং সুখৰিপাকো অযং সমথো. যো চ সমাধি অরিযো নিরামিসো, যো চ সমাধি অকাপুরিসসেৰিতো, যো চ সমাধি সন্তো চেৰ পণীতো পটিপ্পস্সদ্ধিলদ্ধো চ একোদিভাৰাধিগতো চ ন সসঙ্খারনিগ্গয্হৰারিতগতো চ যঞ্চাহং তং খো পনিমং সমাধিং সতো সমাপজ্জামি সতো ৰুট্ঠহামীতি, অযং ৰিপস্সনা.

সো সমাধি পঞ্চৰিধেন ৰেদিতব্বো পীতিফরণতা সুখফরণতা চেতোফরণতা আলোকফরণতা পচ্চৰেক্খণানিমিত্তং. তত্থ যো চ পীতিফরণো যো চ সুখফরণো যো চ চেতোফরণো, অযং সমথো. যো চ আলোকফরণো যঞ্চ পচ্চৰেক্খণানিমিত্তং. অযং ৰিপস্সনা.

৫৫. দস কসিণাযতনানি পথৰীকসিণং আপোকসিণং তেজোকসিণং ৰাযোকসিণং নীলকসিণং পীতকসিণং লোহিতকসিণং ওদাতকসিণং আকাসকসিণং ৰিঞ্ঞাণকসিণং. তত্থ যঞ্চ পথৰীকসিণং যঞ্চ আপোকসিণং এৰং সব্বং, যঞ্চ ওদাতকসিণং. ইমানি অট্ঠ কসিণানি সমথো. যঞ্চ আকাসকসিণং যঞ্চ ৰিঞ্ঞাণকসিণং, অযং ৰিপস্সনা. এৰং সব্বো অরিযো মগ্গো যেন যেন আকারেন ৰুত্তো, তেন তেন সমথৰিপস্সনেন যোজযিতব্বো. তে তীহি ধম্মেহি সঙ্গহিতা অনিচ্চতায দুক্খতায অনত্ততায. সো সমথৰিপস্সনং ভাৰযমানো তীণি ৰিমোক্খমুখানি ভাৰযতি. তীণি ৰিমোক্খমুখানি ভাৰযন্তো তযো খন্ধে ভাৰযতি. তযো খন্ধে ভাৰযন্তো অরিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং ভাৰযতি.

রাগচরিতো পুগ্গলো অনিমিত্তেন ৰিমোক্খমুখেন নিয্যাতি [নীযাতি (সী.)] অধিচিত্তসিক্খায সিক্খন্তো লোভং অকুসলমূলং পজহন্তো সুখৰেদনীযং ফস্সং অনুপগচ্ছন্তো সুখং ৰেদনং পরিজানন্তো রাগমলং পৰাহেন্তো রাগরজং নিদ্ধুনন্তো রাগৰিসং ৰমেন্তো রাগগ্গিং নিব্বাপেন্তো রাগসল্লং উপ্পাটেন্তো রাগজটং ৰিজটেন্তো. দোসচরিতো পুগ্গলো অপ্পণিহিতেন ৰিমোক্খমুখেন নিয্যাতি অধিসীলসিক্খায সিক্খন্তো দোসং অকুসলমূলং পজহন্তো দুক্খৰেদনীযং ফস্সং অনুপগচ্ছন্তো দুক্খৰেদনং পরিজানন্তো দোসমলং পৰাহেন্তো দোসরজং নিদ্ধুনন্তো দোসৰিসং ৰমেন্তো দোসগ্গিং নিব্বাপেন্তো দোসসল্লং উপ্পাটেন্তো দোসজটং ৰিজটেন্তো. মোহচরিতো পুগ্গলো সুঞ্ঞতৰিমোক্খমুখেন নিয্যাতি অধিপঞ্ঞাসিক্খায সিক্খন্তো মোহং অকুসলমূলং পজহন্তো অদুক্খমসুখৰেদনীযং ফস্সং অনুপগচ্ছন্তো অদুক্খমসুখং ৰেদনং পরিজানন্তো মোহমলং পৰাহেন্তো মোহরজং নিদ্ধুনন্তো মোহৰিসং ৰমেন্তো মোহগ্গিং নিব্বাপেন্তো মোহসল্লং উপ্পাটেন্তো মোহজটং ৰিজটেন্তো.

তত্থ সুঞ্ঞতৰিমোক্খমুখং পঞ্ঞাক্খন্ধো, অনিমিত্তৰিমোক্খমুখং সমাধিক্খন্ধো, অপ্পণিহিতৰিমোক্খমুখং সীলক্খন্ধো. সো তীণি ৰিমোক্খমুখানি ভাৰযন্তো তযো খন্ধে ভাৰযতি, তযো খন্ধে ভাৰযন্তো অরিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং ভাৰযতি. তত্থ যা চ সম্মাৰাচা যো চ সম্মাকম্মন্তো যো চ সম্মাআজীৰো, অযং সীলক্খন্ধো, যো চ সম্মাৰাযামো যা চ সম্মাসতি যো চ সম্মাসমাধি, অযং সমাধিক্খন্ধো, যা চ সম্মাদিট্ঠি যো চ সম্মাসঙ্কপ্পো, অযং পঞ্ঞাক্খন্ধো.

তত্থ সীলক্খন্ধো চ সমাধিক্খন্ধো চ সমথো, পঞ্ঞাক্খন্ধো ৰিপস্সনা. যো সমথৰিপস্সনং ভাৰেতি, তস্স দ্ৰে ভৰঙ্গানি ভাৰনং গচ্ছন্তি কাযো চিত্তঞ্চ, ভৰনিরোধগামিনী পটিপদা দ্ৰে পদানি সীলং সমাধি চ. সো হোতি ভিক্খু ভাৰিতকাযো ভাৰিতসীলো ভাৰিতচিত্তো ভাৰিতপঞ্ঞো. কাযে ভাৰিযমানে দ্ৰে ধম্মা ভাৰনং গচ্ছন্তি সম্মাকম্মন্তো সম্মাৰাযামো চ, সীলে ভাৰিযমানে দ্ৰে ধম্মা ভাৰনং গচ্ছন্তি সম্মাৰাচা সম্মাআজীৰো চ, চিত্তে ভাৰিযমানে দ্ৰে ধম্মা ভাৰনং গচ্ছন্তি সম্মাসতি সম্মাসমাধি চ, পঞ্ঞায ভাৰিযমানায দ্ৰে ধম্মা ভাৰনং গচ্ছন্তি সম্মাদিট্ঠি সম্মাসঙ্কপ্পো চ.

তত্থ যো চ সম্মাকম্মন্তো যো চ সম্মাৰাযামো সিযা কাযিকো সিযা চেতসিকো, তত্থ যো কাযসঙ্গহো, সো কাযে ভাৰিতে ভাৰনং গচ্ছতি, যো চিত্তসঙ্গহো, সো চিত্তে ভাৰিতে ভাৰনং গচ্ছতি. সো সমথৰিপস্সনং ভাৰযন্তো পঞ্চৰিধং অধিগমং গচ্ছতি [অধিগচ্ছতি (সী.)] খিপ্পাধিগমো চ হোতি, ৰিমুত্তাধিগমো চ হোতি, মহাধিগমো চ হোতি, ৰিপুলাধিগমো চ হোতি, অনৰসেসাধিগমো চ হোতি. তত্থ সমথেন খিপ্পাধিগমো চ মহাধিগমো চ ৰিপুলাধিগমো চ হোতি, ৰিপস্সনায ৰিমুত্তাধিগমো চ অনৰসেসাধিগমো চ হোতি.

৫৬. তত্থ যো দেসযতি, সো দসবলসমন্নাগতো সত্থা ওৰাদেন সাৰকে ন ৰিসংৰাদযতি. সো তিৰিধং ইদং করোথ ইমিনা উপাযেন করোথ ইদং ৰো কুরুমানানং হিতায সুখায ভৰিস্সতি, সো তথা ওৰদিতো তথানুসিট্ঠো তথাকরোন্তো তথাপটিপজ্জন্তো তং ভূমিং ন পাপুণিস্সতীতি নেতং ঠানং ৰিজ্জতি. সো তথা ওৰদিতো তথানুসিট্ঠো সীলক্খন্ধং অপরিপূরযন্তো তং ভূমিং অনুপাপুণিস্সতীতি নেতং ঠানং ৰিজ্জতি. সো তথা ওৰদিতো তথানুসিট্ঠো সীলক্খন্ধং পরিপূরযন্তো তং ভূমিং অনুপাপুণিস্সতীতি ঠানমেতং ৰিজ্জতি.

সম্মাসম্বুদ্ধস্স তে সতো ইমে ধম্মা অনভিসম্বুদ্ধাতি নেতং ঠানং ৰিজ্জতি. সব্বাসৰপরিক্খীণস্স তে সতো ইমে আসৰা অপরিক্খীণাতি নেতং ঠানং ৰিজ্জতি. যস্স তে অত্থায ধম্মো দেসিতো, সো ন নিয্যাতি তক্করস্স সম্মা দুক্খক্খযাযাতি নেতং ঠানং ৰিজ্জতি. সাৰকো খো পন তে ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো সামীচিপ্পটিপন্নো অনুধম্মচারী সো পুব্বেন অপরং উল়ারং ৰিসেসাধিগমং ন সচ্ছিকরিস্সতীতি নেতং ঠানং ৰিজ্জতি.

যে খো পন ধম্মা অন্তরাযিকা, তে পটিসেৰতো নালং অন্তরাযাযাতি নেতং ঠানং ৰিজ্জতি. যে খো পন ধম্মা অনিয্যানিকা, তে নিয্যন্তি তক্করস্স সম্মা দুক্খক্খযাযাতি নেতং ঠানং ৰিজ্জতি. যে খো পন ধম্মা নিয্যানিকা, তে নিয্যন্তি তক্করস্স সম্মা দুক্খক্খযাযাতি ঠানমেতং ৰিজ্জতি. সাৰকো খো পন তে সউপাদিসেসো অনুপাদিসেসং নিব্বানধাতুং অনুপাপুণিস্সতীতি নেতং ঠানং ৰিজ্জতি.

দিট্ঠিসম্পন্নো মাতরং জীৰিতা ৰোরোপেয্য হত্থেহি ৰা পাদেহি ৰা সুহতং করেয্যাতি নেতং ঠানং ৰিজ্জতি, পুথুজ্জনো মাতরং জীৰিতা ৰোরোপেয্য হত্থেহি ৰা পাদেহি ৰা সুহতং করেয্যাতি ঠানমেতং ৰিজ্জতি. এৰং পিতরং, অরহন্তং, ভিক্খুং. দিট্ঠিসম্পন্নো পুগ্গলো সঙ্ঘং ভিন্দেয্য সঙ্ঘে ৰা সঙ্ঘরাজিং জনেয্যাতি নেতং ঠানং ৰিজ্জতি, পুথুজ্জনো সঙ্ঘং ভিন্দেয্য সঙ্ঘে ৰা সঙ্ঘরাজিং জনেয্যাতি ঠানমেতং ৰিজ্জতি, দিট্ঠিসম্পন্নো তথাগতস্স দুট্ঠচিত্তো লোহিতং উপ্পাদেয্য, পরিনিব্বুতস্স ৰা তথাগতস্স দুট্ঠচিত্তো থূপং ভিন্দেয্যাতি নেতং ঠানং ৰিজ্জতি. পুথুজ্জনো তথাগতস্স দুট্ঠচিত্তো লোহিতং উপ্পাদেয্য, পরিনিব্বুতস্স ৰা তথাগতস্স দুট্ঠচিত্তো থূপং ভিন্দেয্যাতি ঠানমেতং ৰিজ্জতি. দিট্ঠিসম্পন্নো অঞ্ঞং সত্থারং অপদিসেয্য অপি জীৰিতহেতূতি নেতং ঠানং ৰিজ্জতি, পুথুজ্জনো অঞ্ঞং সত্থারং অপদিসেয্যাতি ঠানমেতং ৰিজ্জতি. দিট্ঠিসম্পন্নো ইতো বহিদ্ধা অঞ্ঞং দক্খিণেয্যং পরিযেসেয্যাতি নেতং ঠানং ৰিজ্জতি, পুথুজ্জনো ইতো বহিদ্ধা অঞ্ঞং দক্খিণেয্যং পরিযেসেয্যাতি ঠানমেতং ৰিজ্জতি, দিট্ঠিসম্পন্নো কুতূহলমঙ্গলেন সুদ্ধিং পচ্চেয্যাতি নেতং ঠানং ৰিজ্জতি. পুথুজ্জনো কুতূহলমঙ্গলেন সুদ্ধিং পচ্চেয্যাতি ঠানমেতং ৰিজ্জতি.

৫৭. ইত্থী রাজা চক্কৰত্তী সিযাতি নেতং ঠানং ৰিজ্জতি, পুরিসো রাজা চক্কৰত্তী সিযাতি ঠানমেতং ৰিজ্জতি; ইত্থী সক্কো দেৰানমিন্দো সিযাতি নেতং ঠানং ৰিজ্জতি, পুরিসো সক্কো দেৰানমিন্দো সিযাতি ঠানমেতং ৰিজ্জতি; ইত্থী মারো পাপিমা সিযাতি নেতং ঠানং ৰিজ্জতি, পুরিসো মারো পাপিমা সিযাতি ঠানমেতং ৰিজ্জতি; ইত্থী মহাব্রহ্মা সিযাতি নেতং ঠানং ৰিজ্জতি, পুরিসো মহাব্রহ্মা সিযাতি ঠানমেতং ৰিজ্জতি; ইত্থী তথাগতো অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো সিযাতি নেতং ঠানং ৰিজ্জতি, পুরিসো তথাগতো অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো সিযাতি ঠানমেতং ৰিজ্জতি.

দ্ৰে তথাগতা অরহন্তো সম্মাসম্বুদ্ধা অপুব্বং অচরিমং একিস্সা লোকধাতুযা উপ্পজ্জেয্যুং ৰা ধম্মং ৰা দেসেয্যুন্তি নেতং ঠানং ৰিজ্জতি, একোৰ তথাগতো অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো একিস্সা লোকধাতুযা উপ্পজ্জিস্সতি ৰা ধম্মং ৰা দেসেস্সতীতি ঠানমেতং ৰিজ্জতি.

তিণ্ণং দুচ্চরিতানং ইট্ঠো কন্তো পিযো মনাপো ৰিপাকো ভৰিস্সতীতি নেতং ঠানং ৰিজ্জতি, তিণ্ণং দুচ্চরিতানং অনিট্ঠো অকন্তো অপ্পিযো অমনাপো ৰিপাকো ভৰিস্সতীতি ঠানমেতং ৰিজ্জতি. তিণ্ণং সুচরিতানং অনিট্ঠো অকন্তো অপ্পিযো অমনাপো ৰিপাকো ভৰিস্সতীতি নেতং ঠানং ৰিজ্জতি, তিণ্ণং সুচরিতানং ইট্ঠো কন্তো পিযো মনাপো ৰিপাকো ভৰিস্সতীতি ঠানমেতং ৰিজ্জতি.

অঞ্ঞতরো সমণো ৰা ব্রাহ্মণো ৰা কুহকো লপকো নেমিত্তকো কুহনলপননেমিত্তকত্তং পুব্বঙ্গমং কত্ৰা পঞ্চ নীৰরণে অপ্পহায চেতসো উপক্কিলেসে পঞ্ঞায দুব্বলীকরণে চতূসু সতিপট্ঠানেসু অনুপট্ঠিতস্সতি [অনুপট্ঠিতসতি (সী.)] ৰিহরন্তো সত্ত বোজ্ঝঙ্গে অভাৰযিত্ৰা অনুত্তরং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুজ্ঝিস্সতীতি নেতং ঠানং ৰিজ্জতি, অঞ্ঞতরো সমণো ৰা ব্রাহ্মণো ৰা সব্বদোসাপগতো পঞ্চ নীৰরণে পহায চেতসো উপক্কিলেসে পঞ্ঞায দুব্বলীকরণে চতূসু সতিপট্ঠানেসু উপট্ঠিতস্সতি ৰিহরন্তো সত্ত বোজ্ঝঙ্গে ভাৰযিত্ৰা অনুত্তরং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুজ্ঝিস্সতীতি ঠানমেতং ৰিজ্জতি. যং এত্থ ঞাণং হেতুসো ঠানসো অনোধিসো ইদং ৰুচ্চতি ঠানাট্ঠানঞাণং পঠমং তথাগতবলং.

ইতি ঠানাট্ঠানগতা সব্বে খযধম্মা ৰযধম্মা ৰিরাগধম্মা নিরোধধম্মা কেচি সগ্গূপগা কেচি অপাযূপগা কেচি নিব্বানূপগা, এৰং ভগৰা আহ –

৫৮. সব্বে সত্তা [পস্স সং. নি. ১.১৩৩] মরিস্সন্তি, মরণন্তং হি জীৰিতং;

যথাকম্মং গমিস্সন্তি, পুঞ্ঞপাপফলূপগা;

নিরযং পাপকম্মন্তা, পুঞ্ঞকম্মা চ সুগ্গতিং;

অপরে চ মগ্গং ভাৰেত্ৰা, পরিনিব্বন্তিনাসৰাতি [পরিনিব্বন্তি অনাসৰাতি (সী. ক.)].

সব্বে সত্তাতি অরিযা চ অনরিযা চ সক্কাযপরিযাপন্না চ সক্কাযৰীতিৰত্তা চ. মরিস্সন্তীতি দ্ৰীহি মরণেহি দন্ধমরণেন চ অদন্ধমরণেন চ, সক্কাযপরিযাপন্নানং অদন্ধমরণং সক্কাযৰীতিৰত্তানং দন্ধমরণং. মরণন্তং হি জীৰিতন্তি খযা আযুস্স ইন্দ্রিযানং উপরোধা জীৰিতপরিযন্তো মরণপরিযন্তো. যথাকম্মং গমিস্সন্তীতি কম্মস্সকতা. পুঞ্ঞপাপফলূপগাতি কম্মানং ফলদস্সাৰিতা চ অৰিপ্পৰাসো চ.

নিরযং পাপকম্মন্তাতি অপুঞ্ঞসঙ্খারা. পুঞ্ঞকম্মা চ সুগ্গতিন্তি পুঞ্ঞসঙ্খারা সুগতিং গমিস্সন্তি. অপরে চ মগ্গং ভাৰেত্ৰা, পরিনিব্বন্তিনাসৰাতি সব্বসঙ্খারানং সমতিক্কমনং. তেনাহ ভগৰা – ‘‘সব্বে…পে… নাসৰা’’তি.

‘‘সব্বে সত্তা মরিস্সন্তি, মরণন্তং হি জীৰিতং. যথাকম্মং গমিস্সন্তি, পুঞ্ঞপাপফলূপগা. নিরযং পাপকম্মন্তা’’তি আগাল়্হা চ নিজ্ঝামা চ পটিপদা. ‘‘অপরে চ মগ্গং ভাৰেত্ৰা, পরিনিব্বন্তিনাসৰা’’তি মজ্ঝিমা পটিপদা. ‘‘সব্বে সত্তা মরিস্সন্তি, মরণন্তং হি জীৰিতং, যথাকম্মং গমিস্সন্তি, পুঞ্ঞপাপফলূপগা, নিরযং পাপকম্মন্তা’’তি অযং সংকিলেসো. এৰং সংসারং নিব্বত্তযতি. ‘‘সব্বে সত্তা মরিস্সন্তি…পে… নিরযং পাপকম্মন্তা’’তি ইমে তযো ৰট্টা দুক্খৰট্টো কম্মৰট্টো কিলেসৰট্টো. ‘‘অপরে চ মগ্গং ভাৰেত্ৰা, পরিনিব্বন্তিনাসৰা’’তি তিণ্ণং ৰট্টানং ৰিৰট্টনা. ‘‘সব্বে সত্তা মরিস্সন্তি…পে… নিরযং পাপকম্মন্তা’’তি আদীনৰো, ‘‘পুঞ্ঞকম্মা চ সুগ্গতি’’ন্তি অস্সাদো, ‘‘অপরে চ মগ্গং ভাৰেত্ৰা, পরিনিব্বন্তিনাসৰা’’তি নিস্সরণং. ‘‘সব্বে সত্তা মরিস্সন্তি…পে… নিরযং পাপকম্মন্তা’’তি হেতু চ ফলঞ্চ, পঞ্চক্খন্ধা ফলং, তণ্হা হেতু, ‘‘অপরে চ মগ্গং ভাৰেত্ৰা, পরিনিব্বন্তিনাসৰা’’তি মগ্গো চ ফলঞ্চ. ‘‘সব্বে সত্তা মরিস্সন্তি, মরণন্তং হি জীৰিতং. যথাকম্মং গমিস্সন্তি, পুঞ্ঞপাপফলূপগা, নিরযং পাপকম্মন্তা’’তি অযং সংকিলেসো, সো সংকিলেসো তিৰিধো তণ্হাসংকিলেসো দিট্ঠিসংকিলেসো দুচ্চরিতসংকিলেসোতি.

৫৯. তত্থ তণ্হাসংকিলেসো তীহি তণ্হাহি নিদ্দিসিতব্বো – কামতণ্হায ভৰতণ্হায ৰিভৰতণ্হায. যেন যেন ৰা পন ৰত্থুনা অজ্ঝোসিতো, তেন তেনেৰ নিদ্দিসিতব্বো, তস্সা ৰিত্থারো ছত্তিংসায তণ্হায জালিনিযা ৰিচরিতানি. তত্থ দিট্ঠিসংকিলেসো উচ্ছেদসস্সতেন নিদ্দিসিতব্বো, যেন যেন ৰা পন ৰত্থুনা দিট্ঠিৰসেন অভিনিৰিসতি, ‘‘ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি তেন তেনেৰ নিদ্দিসিতব্বো, তস্সা ৰিত্থারো দ্ৰাসট্ঠি দিট্ঠিগতানি. তত্থ দুচ্চরিতসংকিলেসো চেতনা চেতসিককম্মেন নিদ্দিসিতব্বো, তীহি দুচ্চরিতেহি কাযদুচ্চরিতেন ৰচীদুচ্চরিতেন মনোদুচ্চরিতেন, তস্সা ৰিত্থারো দস অকুসলকম্মপথা. অপরে চ মগ্গং ভাৰেত্ৰা, পরিনিব্বন্তিনাসৰাতি ইদং ৰোদানং.

তযিদং ৰোদানং তিৰিধং; তণ্হাসংকিলেসো সমথেন ৰিসুজ্ঝতি, সো সমথো সমাধিক্খন্ধো, দিট্ঠিসংকিলেসো ৰিপস্সনায ৰিসুজ্ঝতি, সা ৰিপস্সনা পঞ্ঞাক্খন্ধো, দুচ্চরিতসংকিলেসো সুচরিতেন ৰিসুজ্ঝতি, তং সুচরিতং সীলক্খন্ধো.

‘‘সব্বে সত্তা মরিস্সন্তি, মরণন্তং হি জীৰিতং, যথাকম্মং গমিস্সন্তি, পুঞ্ঞপাপফলূপগা, নিরযং পাপকম্মন্তা’’তি অপুঞ্ঞপ্পটিপদা, ‘‘পুঞ্ঞকম্মা চ সুগ্গতি’’ন্তি পুঞ্ঞপ্পটিপদা, ‘‘অপরে চ মগ্গং ভাৰেত্ৰা, পরিনিব্বন্তিনাসৰা’’তি পুঞ্ঞপাপসমতিক্কমপ্পটিপদা, তত্থ যা চ পুঞ্ঞপ্পটিপদা যা চ অপুঞ্ঞপ্পটিপদা, অযং একা পটিপদা সব্বত্থগামিনী একা অপাযেসু, একা দেৰেসু, যা চ পুঞ্ঞপাপসমতিক্কমা পটিপদা অযং তত্থ তত্থ গামিনী পটিপদা.

তযো রাসী – মিচ্ছত্তনিযতো রাসি, সম্মত্তনিযতো রাসি, অনিযতো রাসি, তত্থ যো চ মিচ্ছত্তনিযতো রাসি যো চ সম্মত্তনিযতো রাসি একা পটিপদা তত্থ তত্থ গামিনী, তত্থ যো অনিযতো রাসি, অযং সব্বত্থগামিনী পটিপদা. কেন কারণেন? পচ্চযং লভন্তো নিরযে উপপজ্জেয্য, পচ্চযং লভন্তো তিরচ্ছানযোনীসু উপপজ্জেয্য, পচ্চযং লভন্তো পেত্তিৰিসযেসু উপপজ্জেয্য, পচ্চযং লভন্তো অসুরেসু উপপজ্জেয্য, পচ্চযং লভন্তো দেৰেসু উপপজ্জেয্য, পচ্চযং লভন্তো মনুস্সেসু উপপজ্জেয্য, পচ্চযং লভন্তো পরিনিব্বাযেয্য, তস্মাযং সব্বত্থগামিনী পটিপদা, যং এত্থ ঞাণং হেতুসো ঠানসো অনোধিসো, ইদং ৰুচ্চতি সব্বত্থগামিনী পটিপদা ঞাণং দুতিযং তথাগতবলং.

ইতি সব্বত্থগামিনী পটিপদা অনেকধাতুলোকো, তত্থ তত্থ গামিনী পটিপদা নানাধাতুলোকো. তত্থ কতমো অনেকধাতুলোকো? চক্খুধাতু রূপধাতু চক্খুৰিঞ্ঞাণধাতু, সোতধাতু সদ্দধাতু সোতৰিঞ্ঞাণধাতু, ঘানধাতু গন্ধধাতু ঘানৰিঞ্ঞাণধাতু, জিৰ্হাধাতু রসধাতু জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণধাতু, কাযধাতু ফোট্ঠব্বধাতু কাযৰিঞ্ঞাণধাতু, মনোধাতু ধম্মধাতু মনোৰিঞ্ঞাণধাতু, পথৰীধাতু, আপোধাতু, তেজোধাতু, ৰাযোধাতু, আকাসধাতু, ৰিঞ্ঞাণধাতু, কামধাতু, ব্যাপাদধাতু, ৰিহিংসাধাতু, নেক্খম্মধাতু, অব্যাপাদধাতু, অৰিহিংসাধাতু, দুক্খধাতু, দোমনস্সধাতু, অৰিজ্জাধাতু, সুখধাতু, সোমনস্সধাতু, উপেক্খাধাতু, রূপধাতু, অরূপধাতু, নিরোধধাতু, সঙ্খারধাতু, নিব্বানধাতু, অযং অনেকধাতুলোকো.

তত্থ কতমো নানাধাতুলোকো? অঞ্ঞা চক্খুধাতু, অঞ্ঞা রূপধাতু, অঞ্ঞা চক্খুৰিঞ্ঞাণধাতু. এৰং সব্বা. অঞ্ঞা নিব্বানধাতু. যং এত্থ ঞাণং হেতুসো ঠানসো অনোধিসো, ইদং ৰুচ্চতি অনেকধাতু নানাধাতু ঞাণং ততিযং তথাগতবলং.

৬০. ইতি অনেকধাতু নানাধাতুকস্স লোকস্স যং যদেৰ ধাতুং সত্তা অধিমুচ্চন্তি, তং তদেৰ অধিট্ঠহন্তি অভিনিৰিসন্তি, কেচি রূপাধিমুত্তা, কেচি সদ্দাধিমুত্তা, কেচি গন্ধাধিমুত্তা, কেচি রসাধিমুত্তা, কেচি ফোট্ঠব্বাধিমুত্তা, কেচি ধম্মাধিমুত্তা, কেচি ইত্থাধিমুত্তা, কেচি পুরিসাধিমুত্তা, কেচি চাগাধিমুত্তা, কেচি হীনাধিমুত্তা, কেচি পণীতাধিমুত্তা, কেচি দেৰাধিমুত্তা, কেচি মনুস্সাধিমুত্তা, কেচি নিব্বানাধিমুত্তা. যং এত্থ ঞাণং হেতুসো ঠানসো অনোধিসো, অযং ৰেনেয্যো, অযং ন ৰেনেয্যো, অযং সগ্গগামী, অযং দুগ্গতিগামীতি, ইদং ৰুচ্চতি সত্তানং নানাধিমুত্তিকতা ঞাণং চতুত্থং তথাগতবলং.

ইতি তে যথাধিমুত্তা চ ভৰন্তি, তং তং কম্মসমাদানং সমাদিযন্তি. তে ছব্বিধং কম্মং সমাদিযন্তি – কেচি লোভৰসেন, কেচি দোসৰসেন, কেচি মোহৰসেন, কেচি সদ্ধাৰসেন, কেচি ৰীরিযৰসেন, কেচি পঞ্ঞাৰসেন. তং ৰিভজ্জমানং দুৰিধং – সংসারগামি চ নিব্বানগামি চ.

তত্থ যং লোভৰসেন দোসৰসেন মোহৰসেন চ কম্মং করোতি, ইদং কম্মং কণ্হং কণ্হৰিপাকং. তত্থ যং সদ্ধাৰসেন কম্মং করোতি, ইদং কম্মং সুক্কং সুক্কৰিপাকং. তত্থ যং লোভৰসেন দোসৰসেন মোহৰসেন সদ্ধাৰসেন চ কম্মং করোতি, ইদং কম্মং কণ্হসুক্কং কণ্হসুক্কৰিপাকং. তত্থ যং ৰীরিযৰসেন পঞ্ঞাৰসেন চ কম্মং করোতি, ইদং কম্মং অকণ্হং অসুক্কং অকণ্হঅসুক্কৰিপাকং কম্মুত্তমং কম্মসেট্ঠং কম্মক্খযায সংৰত্ততি.

চত্তারি কম্মসমাদানানি. অত্থি কম্মসমাদানং পচ্চুপ্পন্নসুখং আযতিং দুক্খৰিপাকং, অত্থি কম্মসমাদানং পচ্চুপ্পন্নদুক্খং আযতিং সুখৰিপাকং, অত্থি কম্মসমাদানং পচ্চুপ্পন্নদুক্খঞ্চেৰ আযতিং চ দুক্খৰিপাকং, অত্থি কম্মসমাদানং পচ্চুপ্পন্নসুখঞ্চেৰ আযতিং চ সুখৰিপাকং. যং এৰং জাতিযং কম্মসমাদানং, ইমিনা পুগ্গলেন অকুসলকম্মসমাদানং উপচিতং অৰিপক্কং ৰিপাকায পচ্চুপট্ঠিতং ন চ ভব্বো অভিনিব্বিধা গন্তুন্তি তং ভগৰা ন ওৰদতি. যথা দেৰদত্তং কোকালিকং সুনক্খত্তং লিচ্ছৰিপুত্তং, যে ৰা পনঞ্ঞেপি সত্তা মিচ্ছত্তনিযতা ইমেসঞ্চ পুগ্গলানং উপচিতং অকুসলং ন চ তাৰ পারিপূরিং গতং, পুরা পারিপূরিং গচ্ছতি. পুরা ফলং নিব্বত্তযতি, পুরা মগ্গমাৰারযতি, পুরা ৰেনেয্যত্তং সমতিক্কমতীতি তে ভগৰা অসমত্তে ওৰদতি. যথা পুণ্ণঞ্চ গোৰতিকং অচেলঞ্চ কুক্কুরৰতিকং.

৬১. ইমস্স চ পুগ্গলস্স অকুসলকম্মসমাদানং পরিপূরমানং মগ্গং আৰারযিস্সতি পুরা পারিপূরিং গচ্ছতি, পুরা ফলং নিব্বত্তযতি, পুরা মগ্গমাৰারযতি, পুরা ৰেনেয্যত্তং সমতিক্কমতীতি তং ভগৰা অসমত্তং ওৰদতি. যথা আযস্মন্তং অঙ্গুলিমালং.

সব্বেসং মুদুমজ্ঝাধিমত্ততা. তত্থ মুদু আনেঞ্জাভিসঙ্খারা মজ্ঝং অৰসেসকুসলসঙ্খারা, অধিমত্তং অকুসলসঙ্খারা, যং এত্থ ঞাণং হেতুসো ঠানসো অনোধিসো, ইদং দিট্ঠধম্মৰেদনীযং, ইদং উপপজ্জৰেদনীযং, ইদং অপরাপরিযৰেদনীযং, ইদং নিরযৰেদনীযং, ইদং তিরচ্ছানৰেদনীযং, ইদং পেত্তিৰিসযৰেদনীযং, ইদং অসুরৰেদনীযং, ইদং দেৰৰেদনীযং, ইদং মনুস্সৰেদনীযন্তি, ইদং ৰুচ্চতি অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নানং কম্মসমাদানানং হেতুসো ঠানসো অনোধিসো ৰিপাকৰেমত্ততা ঞাণং পঞ্চমং তথাগতবলং.

৬২. ইতি তথা সমাদিন্নানং কম্মানং সমাদিন্নানং ঝানানং ৰিমোক্খানং সমাধীনং সমাপত্তীনং অযং সংকিলেসো, ইদং ৰোদানং, ইদং ৰুট্ঠানং, এৰং সংকিলিস্সতি, এৰং ৰোদাযতি, এৰং ৰুট্ঠহতীতি ঞাণং অনাৰরণং.

তত্থ কতি ঝানানি? চত্তারি ঝানানি. কতি ৰিমোক্খা? একাদস চ অট্ঠ চ সত্ত চ তযো চ দ্ৰে চ. কতি সমাধী? তযো সমাধী – সৰিতক্কো সৰিচারো সমাধি, অৰিতক্কো ৰিচারমত্তো সমাধি, অৰিতক্কো অৰিচারো সমাধি. কতি সমাপত্তিযো? পঞ্চ সমাপত্তিযো – সঞ্ঞাসমাপত্তি অসঞ্ঞাসমাপত্তি নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাসমাপত্তি ৰিভূতসঞ্ঞাসমাপত্তি [ৰিভূতসমাপত্তি (সী. ক.)] নিরোধসমাপত্তি.

তত্থ কতমো সংকিলেসো? পঠমজ্ঝানস্স কামরাগব্যাপাদা সংকিলেসো. যে চ কুক্কুটঝাযী দ্ৰে পঠমকা যো ৰা পন কোচি হানভাগিযো সমাধি, অযং সংকিলেসো. তত্থ কতমং ৰোদানং, নীৰরণপারিসুদ্ধি, পঠমস্স ঝানস্স যে চ কুক্কুটঝাযী দ্ৰে পচ্ছিমকা যো ৰা পন কোচি ৰিসেসভাগিযো সমাধি, ইদং ৰোদানং. তত্থ কতমং ৰুট্ঠানং? যং সমাপত্তিৰুট্ঠানকোসল্লং, ইদং ৰুট্ঠানং. যং এত্থ ঞাণং হেতুসো ঠানসো অনোধিসো, ইদং ৰুচ্চতি সব্বেসং ঝানৰিমোক্খসমাধিসমাপত্তীনং সংকিলেসৰোদানৰুট্ঠানঞাণং ছট্ঠং তথাগতবলং.

৬৩. ইতি তস্সেৰ সমাধিস্স তযো ধম্মা পরিৰারা ইন্দ্রিযানি বলানি ৰীরিযমিতি, তানিযেৰ ইন্দ্রিযানি ৰীরিযৰসেন বলানি ভৰন্তি, আধিপতেয্যট্ঠেন ইন্দ্রিযানি, অকম্পিযট্ঠেন বলানি, ইতি তেসং মুদুমজ্ঝাধিমত্ততা অযং মুদিন্দ্রিযো অযং মজ্ঝিন্দ্রিযো অযং তিক্খিন্দ্রিযোতি. তত্থ ভগৰা তিক্খিন্দ্রিযং সংখিত্তেন ওৰাদেন ওৰদতি, মজ্ঝিন্দ্রিযং ভগৰা সংখিত্তৰিত্থারেন ওৰদতি, মুদিন্দ্রিযং ভগৰা ৰিত্থারেন ওৰদতি. তত্থ ভগৰা তিক্খিন্দ্রিযস্স মুদুকং ধম্মদেসনং উপদিসতি, মজ্ঝিন্দ্রিযস্স ভগৰা মুদুতিক্খধম্মদেসনং উপদিসতি, মুদিন্দ্রিযস্স ভগৰা তিক্খং ধম্মদেসনং উপদিসতি. তত্থ ভগৰা তিক্খিন্দ্রিযস্স সমথং উপদিসতি, মজ্ঝিন্দ্রিযস্স ভগৰা সমথৰিপস্সনং উপদিসতি, মুদিন্দ্রিযস্স ভগৰা ৰিপস্সনং উপদিসতি. তত্থ ভগৰা তিক্খিন্দ্রিযস্স নিস্সরণং উপদিসতি, মজ্ঝিন্দ্রিযস্স ভগৰা আদীনৰঞ্চ নিস্সরণঞ্চ উপদিসতি, মুদিন্দ্রিযস্স ভগৰা অস্সাদঞ্চ আদীনৰঞ্চ নিস্সরণঞ্চ উপদিসতি. তত্থ ভগৰা তিক্খিন্দ্রিযস্স অধিপঞ্ঞাসিক্খায পঞ্ঞাপযতি, মজ্ঝিন্দ্রিযস্স ভগৰা অধিচিত্তসিক্খায পঞ্ঞাপযতি, মুদিন্দ্রিযস্স ভগৰা অধিসীলসিক্খায পঞ্ঞাপযতি.

যং এত্থ ঞাণং হেতুসো ঠানসো অনোধিসো অযং ইমং ভূমিং ভাৰনঞ্চ গতো, ইমায ৰেলায ইমায অনুসাসনিযা এৰং ধাতুকো চাযং অযং চস্স আসযো অযঞ্চ অনুসযো ইতি, ইদং ৰুচ্চতি পরসত্তানং পরপুগ্গলানং ইন্দ্রিযপরোপরিযত্তৰেমত্ততা ঞাণং সত্তমং তথাগতবলং.

ইতি তত্থ যং অনেকৰিহিতং পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরতি. সেয্যথিদং, একম্পি জাতিং দ্ৰেপি জাতিযো তিস্সোপি জাতিযো চতস্সোপি জাতিযো পঞ্চপি জাতিযো দসপি জাতিযো ৰীসম্পি জাতিযো তিংসম্পি জাতিযো চত্তারীসম্পি জাতিযো পঞ্ঞাসম্পি জাতিযো জাতিসতম্পি জাতিসহস্সম্পি জাতিসতসহস্সম্পি অনেকানিপি জাতিসতানি অনেকানিপি জাতিসহস্সানি অনেকানিপি জাতিসতসহস্সানি অনেকেপি সংৰট্টকপ্পে অনেকেপি ৰিৰট্টকপ্পে অনেকেপি সংৰট্টৰিৰট্টকপ্পে. অমুত্রাসিং এৰংনামো এৰংগোত্তো এৰংৰণ্ণো এৰমাহারো এৰংসুখদুক্খপ্পটিসংৰেদী এৰমাযুপরিযন্তো, সো ততো চুতো অমুত্র উদপাদিং. তত্রাপাসিং এৰংনামো এৰংগোত্তো এৰংৰণ্ণো এৰমাহারো এৰংসুখদুক্খপ্পটিসংৰেদী এৰমাযুপরিযন্তো, সো ততো চুতো ইধূপপন্নোতি, ইতি সাকারং সউদ্দেসং অনেকৰিহিতং পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরতি.

৬৪. তত্থ সগ্গূপগেসু চ সত্তেসু মনুস্সূপগেসু চ সত্তেসু অপাযূপগেসু চ সত্তেসু ইমস্স পুগ্গলস্স লোভাদযো উস্সন্না অলোভাদযো মন্দা, ইমস্স পুগ্গলস্স অলোভাদযো উস্সন্না লোভাদযো মন্দা, যে ৰা পন উস্সন্না যে ৰা পন মন্দা ইমস্স পুগ্গলস্স ইমানি ইন্দ্রিযানি উপচিতানি ইমস্স পুগ্গলস্স ইমানি ইন্দ্রিযানি অনুপচিতানি অমুকায ৰা কপ্পকোটিযং কপ্পসতসহস্সে ৰা কপ্পসহস্সে ৰা কপ্পসতে ৰা কপ্পে ৰা অন্তরকপ্পে ৰা উপড্ঢকপ্পে ৰা সংৰচ্ছরে ৰা উপড্ঢসংৰচ্ছরে ৰা মাসে ৰা পক্খে ৰা দিৰসে ৰা মুহুত্তে ৰা ইমিনা পমাদেন ৰা পসাদেন ৰাতি. তং তং ভৰং ভগৰা অনুস্সরন্তো অসেসং জানাতি, তত্থ যং দিব্বেন চক্খুনা ৰিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সত্তে পস্সতি চৰমানে উপপজ্জমানে হীনে পণীতে সুৰণ্ণে দুব্বণ্ণে সুগতে দুগ্গতে যথাকম্মূপগে সত্তে পজানাতি ইমে ৰত ভোন্তো সত্তা কাযদুচ্চরিতেন সমন্নাগতা ৰচীদুচ্চরিতেন সমন্নাগতা মনোদুচ্চরিতেন সমন্নাগতা অরিযানং উপৰাদকা মিচ্ছাদিট্ঠিকা মিচ্ছাদিট্ঠিকম্মসমাদানা, তে কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপন্না.

ইমে ৰা পন ভোন্তো সত্তা কাযসুচরিতেন সমন্নাগতা ৰচীসুচরিতেন সমন্নাগতা মনোসুচরিতেন সমন্নাগতা অরিযানং অনুপৰাদকা সম্মাদিট্ঠিকা সম্মাদিট্ঠিকম্মসমাদানা, তে কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপন্না, তত্থ সগ্গূপগেসু চ সত্তেসু মনুস্সূপগেসু চ সত্তেসু অপাযূপগেসু চ সত্তেসু ইমিনা পুগ্গলেন এৰরূপং কম্মং অমুকায কপ্পকোটিযং উপচিতং কপ্পসতসহস্সে ৰা কপ্পসহস্সে ৰা কপ্পসতে ৰা কপ্পে ৰা অন্তরকপ্পে ৰা উপড্ঢকপ্পে ৰা সংৰচ্ছরে ৰা উপড্ঢসংৰচ্ছরে ৰা মাসে ৰা পক্খে ৰা দিৰসে ৰা মুহুত্তে ৰা ইমিনা পমাদেন ৰা পসাদেন ৰাতি. ইমানি ভগৰতো দ্ৰে ঞাণানি – পুব্বেনিৰাসানুস্সতিঞাণঞ্চ দিব্বচক্খু চ অট্ঠমং নৰমং তথাগতবলং.

ইতি তত্থ যং সব্বঞ্ঞুতা পত্তা ৰিদিতা সব্বধম্মা ৰিরজং ৰীতমলং উপ্পন্নং সব্বঞ্ঞুতঞাণং নিহতো মারো বোধিমূলে, ইদং ভগৰতো দসমং বলং সব্বাসৰপরিক্খযং ঞাণং. দসবলসমন্নাগতা হি বুদ্ধা ভগৰন্তোতি.

নিযুত্তো ৰিচযো হারসম্পাতো.