১৮. পারাযনানুগীতিগাথানিদ্দেসো

১০২. পারাযনমনুগাযিস্সং, [ইচ্চাযস্মা পিঙ্গিযো]

যথাদ্দক্খি তথাক্খাসি, ৰিমলো ভূরিমেধসো;

নিক্কামো নিব্বনো নাগো, কিস্স হেতু মুসা ভণে.

পারাযনমনুগাযিস্সন্তি গীতমনুগাযিস্সং কথিতমনুকথযিস্সং [কথিতমনুগাযিস্সং (স্যা.) এৰং সব্বপদেসু অনুগাযিস্সন্তি আগতং] ভণিতমনুভণিস্সং লপিতমনুলপিস্সং ভাসিতমনুভাসিস্সন্তি – পারাযনমনুগাযিস্সং. ইচ্চাযস্মা পিঙ্গিযোতি. ইচ্চাতি পদসন্ধি…পে… পদানুপুব্বতাপেতং – ইচ্চাতি. আযস্মাতি পিযৰচনং গরুৰচনং সগারৰসপ্পতিস্সাধিৰচনমেতং – আযস্মাতি. পিঙ্গিযোতি তস্স থেরস্স নামং সঙ্খা সমঞ্ঞা পঞ্ঞত্তি ৰোহারো নামং নামকম্মং নামধেয্যং নিরুত্তি ব্যঞ্জনং অভিলাপোতি – ইচ্চাযস্মা পিঙ্গিযো.

যথাদ্দক্খি তথাক্খাসীতি যথা অদ্দক্খি তথা অক্খাসি আচিক্খি দেসেসি পঞ্ঞপেসি পট্ঠপেসি ৰিৰরি ৰিভজি উত্তানীঅকাসি পকাসেসি. ‘‘সব্বে সঙ্খারা অনিচ্চা’’তি যথা অদ্দক্খি তথা অক্খাসি আচিক্খি দেসেসি পঞ্ঞপেসি পট্ঠপেসি ৰিৰরি ৰিভজি উত্তানীঅকাসি পকাসেসি. ‘‘সব্বে সঙ্খারা দুক্খা’’তি…পে… ‘‘সব্বে ধম্মা অনত্তা’’তি… ‘‘যং কিঞ্চি সমুদযধম্মং সব্বং তং নিরোধধম্ম’’ন্তি যথা অদ্দক্খি তথা অক্খাসি আচিক্খি দেসেসি পঞ্ঞপেসি পট্ঠপেসি ৰিৰরি ৰিভজি উত্তানীঅকাসি পকাসেসীতি – যথাদ্দক্খি তথাক্খাসি.

ৰিমলো ভূরিমেধসোতি. ৰিমলোতি রাগো মলং, দোসো মলং, মোহো মলং, কোধো… উপনাহো…পে… সব্বাকুসলাভিসঙ্খারা মলা. তে মলা বুদ্ধস্স ভগৰতো পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৰত্থুকতা অনভাৰংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা. অমলো বুদ্ধো ৰিমলো নিম্মলো মলাপগতো মলৰিপ্পহীনো মলৰিমুত্তো সব্বমলৰীতিৰত্তো. ভূরি ৰুচ্চতি পথৰী. ভগৰা তায [ভগৰা ইমায (স্যা.)] পথৰিসমায পঞ্ঞায ৰিপুলায ৰিত্থতায সমন্নাগতো. মেধা ৰুচ্চতি পঞ্ঞা. যা পঞ্ঞা পজাননা…পে… অমোহো ধম্মৰিচযো সম্মাদিট্ঠি. ভগৰা ইমায মেধায পঞ্ঞায উপেতো সমুপেতো উপাগতো সমুপাগতো উপপন্নো সমুপপন্নো সমন্নাগতো, তস্মা বুদ্ধো সুমেধসোতি – ৰিমলো ভূরিমেধসো.

নিক্কামো নিব্বনো নাগোতি. কামাতি উদ্দানতো দ্ৰে কামা – ৰত্থুকামা চ কিলেসকামা চ…পে… ইমে ৰুচ্চন্তি ৰত্থুকামা…পে… ইমে ৰুচ্চন্তি কিলেসকামা. বুদ্ধস্স ভগৰতো ৰত্থুকামা পরিঞ্ঞাতা কিলেসকামা পহীনা ৰত্থুকামানং পরিঞ্ঞাতত্তা কিলেসকামানং পহীনত্তা. ভগৰা ন কামে কামেতি ন কামে ইচ্ছতি ন কামে পত্থেতি ন কামে পিহেতি ন কামে অভিজপ্পতি. যে কামে কামেন্তি কামে ইচ্ছন্তি কামে পত্থেন্তি কামে পিহেন্তি কামে অভিজপ্পন্তি তে কামকামিনো রাগরাগিনো সঞ্ঞসঞ্ঞিনো. ভগৰা ন কামে কামেতি ন কামে ইচ্ছতি ন কামে পত্থেতি ন কামে পিহেতি ন কামে অভিজপ্পতি. তস্মা বুদ্ধো অকামো নিক্কামো চত্তকামো ৰন্তকামো মুত্তকামো পহীনকামো পটিনিস্সট্ঠকামো ৰীতরাগো ৰিগতরাগো চত্তরাগো ৰন্তরাগো মুত্তরাগো পহীনরাগো পটিনিস্সট্ঠরাগো নিচ্ছাতো নিব্বুতো সীতিভূতো সুখপ্পটিসংৰেদী ব্রহ্মভূতেন অত্তনা ৰিহরতীতি – নিক্কামো.

নিব্বনোতি রাগো ৰনং, দোসো ৰনং, মোহো ৰনং, কোধো ৰনং, উপনাহো ৰনং…পে… সব্বাকুসলাভিসঙ্খারা ৰনা. তে ৰনা বুদ্ধস্স ভগৰতো পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৰত্থুকতা অনভাৰংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা. তস্মা বুদ্ধো অৰনো ৰিৰনো নিব্বনো ৰনাপগতো ৰনৰিপ্পহীনো ৰনৰিমুত্তো সব্বৰনৰীতিৰত্তোতি – নিব্বনো. নাগোতি নাগো; ভগৰা আগুং ন করোতীতি নাগো, ন গচ্ছতীতি নাগো, ন আগচ্ছতীতি নাগো…পে… এৰং ভগৰা ন আগচ্ছতীতি নাগোতি – নিক্কামো নিব্বনো নাগো.

কিস্স হেতু মুসা ভণেতি. কিস্স হেতূতি কিস্স হেতু কিংহেতু কিংকারণা কিংনিদানা কিংপচ্চযাতি – কিস্স হেতু. মুসা ভণেতি মুসা ভণেয্য কথেয্য দীপেয্য ৰোহরেয্য; মুসা ভণেতি মোসৰজ্জং ভণেয্য, মুসাৰাদং ভণেয্য, অনরিযৰাদং ভণেয্য. ইধেকচ্চো সভাগতো [সভগ্গতো (স্যা.)] ৰা পরিসাগতো [পরিসগ্গতো (স্যা.)] ৰা ঞাতিমজ্ঝগতো ৰা পূগমজ্ঝগতো ৰা রাজকুলমজ্ঝগতো ৰা অভিনীতো সক্খিপুট্ঠো – ‘‘এহম্ভো [এহি ভো (স্যা.) পস্স ম. নি. ৩.১১২] পুরিস, যং জানাসি তং ৰদেহী’’তি, সো অজানং ৰা আহ – ‘‘জানামী’’তি, জানং ৰা আহ – ‘‘ন জানামী’’তি, অপস্সং ৰা আহ – ‘‘পস্সামী’’তি, পস্সং ৰা আহ – ‘‘ন পস্সামী’’তি. ইতি অত্তহেতু ৰা পরহেতু ৰা আমিসকিঞ্চিক্খহেতু ৰা সম্পজানমুসা ভাসতি, ইদং ৰুচ্চতি মোসৰজ্জং.

অপি চ, তীহাকারেহি মুসাৰাদো হোতি. পুব্বেৰস্স হোতি – ‘‘মুসা ভণিস্স’’ন্তি, ভণন্তস্স হোতি – ‘‘মুসা ভণামী’’তি, ভণিতস্স হোতি – ‘‘মুসা মযা ভণিত’’ন্তি – ইমেহি তীহাকারেহি মুসাৰাদো হোতি. অপি চ, চতূহাকারেহি মুসাৰাদো হোতি. পুব্বেৰস্স হোতি – ‘‘মুসা ভণিস্স’’ন্তি, ভণন্তস্স হোতি – ‘‘মুসা ভণামী’’তি, ভণিতস্স হোতি – ‘‘মুসা মযা ভণিত’’ন্তি, ৰিনিধায দিট্ঠিং – ইমেহি চতূহাকারেহি মুসাৰাদো হোতি. অপি চ, পঞ্চহাকারেহি…পে… ছহাকারেহি… সত্তহাকারেহি… অট্ঠহাকারেহি মুসাৰাদো হোতি. পুব্বেৰস্স হোতি – ‘‘মুসা ভণিস্স’’ন্তি, ভণন্তস্স হোতি – ‘‘মুসা ভণামী’’তি, ভণিতস্স হোতি – ‘‘মুসা মযা ভণিত’’ন্তি, ৰিনিধায দিট্ঠিং, ৰিনিধায খন্তিং, ৰিনিধায রুচিং, ৰিনিধায সঞ্ঞং, ৰিনিধায ভাৰং – ইমেহি অট্ঠহাকারেহি মুসাৰাদো হোতি মোসৰজ্জং. কিস্স হেতু মুসা ভণেয্য কথেয্য দীপেয্য ৰোহরেয্যাতি – কিস্স হেতু মুসা ভণে. তেনাহ থেরো পিঙ্গিযো –

‘‘পারাযনমনুগাযিস্সং, [ইচ্চাযস্মা পিঙ্গিযো]

যথাদ্দক্খি তথাক্খাসি, ৰিমলো ভূরিমেধসো;

নিক্কামো নিব্বনো নাগো, কিস্স হেতু মুসা ভণে’’তি.

১০৩. পহীনমলমোহস্স, মানমক্খপ্পহাযিনো;

হন্দাহং কিত্তযিস্সামি, গিরং ৰণ্ণূপসংহিতং.

পহীনমলমোহস্সাতি. মলন্তি রাগো মলং, দোসো মলং, মোহো মলং, মানো মলং, দিট্ঠি মলং, কিলেসো মলং, সব্বদুচ্চরিতং মলং, সব্বভৰগামিকম্মং মলং.

মোহোতি যং দুক্খে অঞ্ঞাণং…পে… অৰিজ্জালঙ্গী মোহো অকুসলমূলং. অযং ৰুচ্চতি মোহো. মলঞ্চ মোহো চ বুদ্ধস্স ভগৰতো পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৰত্থুকতা অনভাৰংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা. তস্মা বুদ্ধো পহীনমলমোহোতি – পহীনমলমোহস্স.

মানমক্খপ্পহাযিনোতি. মানোতি একৰিধেন মানো – যা চিত্তস্স উন্নতি [উণ্ণতি (স্যা. ক.)]. দুৰিধেন মানো – অত্তুক্কংসনমানো, পরৰম্ভনমানো. তিৰিধেন মানো – সেয্যোহমস্মীতি মানো, সদিসোহমস্মীতি মানো, হীনোহমস্মীতি মানো. চতুব্বিধেন মানো – লাভেন মানং জনেতি, যসেন মানং জনেতি, পসংসায মানং জনেতি, সুখেন মানং জনেতি. পঞ্চৰিধেন মানো – লাভিম্হি মনাপিকানং রূপানন্তি মানং জনেতি, লাভিম্হি মনাপিকানং সদ্দানং…পে… গন্ধানং… রসানং… ফোট্ঠব্বানন্তি মানং জনেতি. ছব্বিধেন মানো – চক্খুসম্পদায মানং জনেতি, সোতসম্পদায…পে… ঘানসম্পদায… জিৰ্হাসম্পদায… কাযসম্পদায… মনোসম্পদায মানং জনেতি. সত্তৰিধেন মানো – মানো, অতিমানো, মানাতিমানো, ওমানো, অৰমানো, অস্মিমানো, মিচ্ছামানো. অট্ঠৰিধেন মানো – লাভেন মানং জনেতি, অলাভেন ওমানং জনেতি, যসেন মানং জনেতি, অযসেন ওমানং জনেতি, পসংসায মানং জনেতি, নিন্দায ওমানং জনেতি, সুখেন মানং জনেতি, দুক্খেন ওমানং জনেতি. নৰৰিধেন মানো – সেয্যস্স সেয্যোহমস্মীতি মানো, সেয্যস্স সদিসোহমস্মীতি মানো, সেয্যস্স হীনোহমস্মীতি মানো, সদিসস্স সেয্যোহমস্মীতি মানো, সদিসস্স সদিসোহমস্মীতি মানো, সদিসস্স হীনোহমস্মীতি মানো, হীনস্স সেয্যোহমস্মীতি মানো, হীনস্স সদিসোহমস্মীতি মানো, হীনস্স হীনোহমস্সীতি মানো. দসৰিধেন মানো – ইধেকচ্চো মানং জনেতি জাতিযা ৰা গোত্তেন ৰা কোলপুত্তিযেন ৰা ৰণ্ণপোক্খরতায ৰা ধনেন ৰা অজ্ঝেনেন ৰা কম্মাযতনেন ৰা সিপ্পাযতনেন ৰা ৰিজ্জাট্ঠানেন [ৰিজ্জাঠানেন (ক.)] ৰা সুতেন ৰা পটিভানেন ৰা অঞ্ঞতরঞ্ঞতরেন ৰা ৰত্থুনা. যো এৰরূপো মানো মঞ্ঞনা মঞ্ঞিতত্তং উন্নতি উন্নমো ধজো সম্পগ্গাহো কেতুকম্যতা চিত্তস্স – অযং ৰুচ্চতি মানো.

মক্খোতি যো মক্খো মক্খাযনা মক্খাযিতত্তং নিট্ঠুরিযং নিট্ঠুরিযকম্মং [নিত্থুরিযকম্মং (ক.) পস্স ৰিভ. ৮৯২] – অযং ৰুচ্চতি মক্খো. বুদ্ধস্স ভগৰতো মানো চ মক্খো চ পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৰত্থুকতা অনভাৰংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা. তস্মা বুদ্ধো মানমক্খপ্পহাযীতি – মানমক্খপ্পহাযিনো.

হন্দাহং কিত্তযিস্সামি গিরং ৰণ্ণূপসংহিতন্তি. হন্দাহন্তি পদসন্ধি পদসংসগ্গো পদপারিপূরী অক্খরসমৰাযো ব্যঞ্জনসিলিট্ঠতা পদানুপুব্বতাপেতং – হন্দাহন্তি. কিত্তযিস্সামি গিরং ৰণ্ণূপসংহিতন্তি ৰণ্ণেন উপেতং সমুপেতং উপাগতং সমুপাগতং উপপন্নং সমুপপন্নং সমন্নাগতং ৰাচং গিরং ব্যপ্পথং উদীরণং [ওদীরণং (স্যা.)] কিত্তযিস্সামি দেসেস্সামি পঞ্ঞপেস্সামি পট্ঠপেস্সামি ৰিৰরিস্সামি ৰিভজিস্সামি উত্তানীকরিস্সামি পকাসেস্সামীতি – হন্দাহং কিত্তযিস্সামি গিরং ৰণ্ণূপসংহিতং. তেনাহ থেরো পিঙ্গিযো –

‘‘পহীনমলমোহস্স, মানমক্খপ্পহাযিনো;

হন্দাহং কিত্তযিস্সামি, গিরং ৰণ্ণূপসংহিত’’ন্তি.

১০৪. তমোনুদো বুদ্ধো সমন্তচক্খু, লোকন্তগূ সব্বভৰাতিৰত্তো;

অনাসৰো সব্বদুক্খপ্পহীনো, সচ্চৰ্হযো ব্রহ্মে উপাসিতো মে.

তমোনুদো বুদ্ধো সমন্তচক্খূতি. তমোনুদোতি রাগতমং দোসতমং মোহতমং মানতমং দিট্ঠিতমং কিলেসতমং দুচ্চরিততমং অন্ধকরণং অঞ্ঞাণকরণং পঞ্ঞানিরোধিকং ৰিঘাতপক্খিকং অনিব্বানসংৰত্তনিকং নুদি পনুদি পজহি ৰিনোদেসি ব্যন্তীঅকাসি অনভাৰং গমেসি. বুদ্ধোতি যো সো ভগৰা…পে… সচ্ছিকা পঞ্ঞত্তি; যদিদং বুদ্ধোতি. সমন্তচক্খু ৰুচ্চতি সব্বঞ্ঞুতঞাণং…পে… তথাগতো তেন সমন্তচক্খূতি – তমোনুদো বুদ্ধো সমন্তচক্খু.

লোকন্তগূ সব্বভৰাতিৰত্তোতি. লোকোতি একো লোকো – ভৰলোকো. দ্ৰে লোকা – ভৰলোকো চ সম্ভৰলোকো চ; সম্পত্তিভৰলোকো চ সম্পত্তিসম্ভৰলোকো চ; ৰিপত্তিভৰলোকো চ ৰিপত্তিসম্ভৰলোকো চ [দ্ৰে লোকা সম্পত্তি চ ভৰলোকো ৰিপত্তি চ ভৰলোকো (স্যা.)]. তযো লোকা – তিস্সো ৰেদনা. চত্তারো লোকা – চত্তারো আহারা. পঞ্চ লোকা – পঞ্চুপাদানক্খন্ধা. ছ লোকা – ছ অজ্ঝত্তিকানি আযতনানি. সত্ত লোকা – সত্তৰিঞ্ঞাণট্ঠিতিযো. অট্ঠ লোকা – অট্ঠ লোকধম্মা. নৰ লোকা – নৰ সত্তাৰাসা. দস লোকা – দস আযতনানি. দ্ৰাদস লোকা – দ্ৰাদসাযতনানি. অট্ঠারস লোকা – অট্ঠারস ধাতুযো. লোকন্তগূতি ভগৰা লোকস্স অন্তগতো অন্তপ্পত্তো কোটিগতো কোটিপ্পত্তো… নিব্বানগতো নিব্বানপ্পত্তো. সো ৰুত্থৰাসো চিণ্ণচরণো… জাতিমরণসংসারো নত্থি তস্স পুনব্ভৰোতি – লোকন্তগূ.

সব্বভৰাতিৰত্তোতি. ভৰাতি দ্ৰে ভৰা – কম্মভৰো চ পটিসন্ধিকো চ পুনব্ভৰো. কতমো কম্মভৰো? পুঞ্ঞাভিসঙ্খারো অপুঞ্ঞাভিসঙ্খারো আনেঞ্জাভিসঙ্খারো – অযং কম্মভৰো. কতমো পটিসন্ধিকো পুনব্ভৰো? পটিসন্ধিকা রূপা ৰেদনা সঞ্ঞা সঙ্খারা ৰিঞ্ঞাণং – অযং পটিসন্ধিকো পুনব্ভৰো. ভগৰা কম্মভৰঞ্চ পটিসন্ধিকঞ্চ পুনব্ভৰং অতিৰত্তো [উপাতিৰত্তো (ক.)] অতিক্কন্তো ৰীতিৰত্তোতি – লোকন্তগূ সব্বভৰাতিৰত্তো.

অনাসৰো সব্বদুক্খপ্পহীনোতি. অনাসৰোতি চত্তারো আসৰা – কামাসৰো, ভৰাসৰো, দিট্ঠাসৰো, অৰিজ্জাসৰো. তে আসৰা বুদ্ধস্স ভগৰতো পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৰত্থুকতা অনভাৰংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা. তস্মা বুদ্ধো অনাসৰো. সব্বদুক্খপ্পহীনোতি সব্বং তস্স পটিসন্ধিকং জাতিদুক্খং জরাদুক্খং ব্যাধিদুক্খং মরণদুক্খং সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসদুক্খং …পে… দিট্ঠিব্যসনদুক্খং পহীনং সমুচ্ছিন্নং ৰূপসন্তং পটিপ্পস্সদ্ধং অভব্বুপ্পত্তিকং ঞাণগ্গিনা দড্ঢং. তস্মা বুদ্ধো সব্বদুক্খপ্পহীনোতি – অনাসৰো সব্বদুক্খপ্পহীনো.

সচ্চৰ্হযো ব্রহ্মে উপাসিতো মেতি. সচ্চৰ্হযোতি সচ্চৰ্হযো সদিসনামো সদিসৰ্হযো সচ্চসদিসৰ্হযো. ৰিপস্সী ভগৰা, সিখী ভগৰা, ৰেস্সভূ ভগৰা, ককুসন্ধো ভগৰা, কোণাগমনো ভগৰা, কস্সপো ভগৰা. তে বুদ্ধা ভগৰন্তো সদিসনামা সদিসৰ্হযা. ভগৰাপি সক্যমুনি তেসং বুদ্ধানং ভগৰন্তানং সদিসনামো সদিসৰ্হযোতি – তস্মা বুদ্ধো সচ্চৰ্হযো.

ব্রহ্মে উপাসিতো মেতি সো মযা ভগৰা আসিতো উপাসিতো পযিরুপাসিতো পরিপুচ্ছিতো পরিপঞ্হিতোতি – সচ্চৰ্হযো ব্রহ্মে উপাসিতো মে. তেনাহ থেরো পিঙ্গিযো –

‘‘তমোনুদো বুদ্ধো সমন্তচক্খু, লোকন্তগূ সব্বভৰাতিৰত্তো;

অনাসৰো সব্বদুক্খপ্পহীনো, সচ্চৰ্হযো ব্রহ্মে উপাসিতো মে’’তি.

১০৫. দিজো যথা কুব্বনকং পহায, বহুপ্ফলং কাননমাৰসেয্য;

এৰমহং অপ্পদস্সে পহায, মহোদধিং হংসোরিৰ অজ্ঝপত্তো [অজ্জ পত্তো (ক.)] .

দিজো যথা কুব্বনকং পহায, বহুপ্ফলং কাননমাৰসেয্যাতি. দিজো ৰুচ্চতি পক্খী. কিংকারণা দিজো ৰুচ্চতি পক্খী? দ্ৰিক্খত্তুং জাযতীতি দিজো, মাতুকুচ্ছিম্হা চ অণ্ডকোসম্হা চ. তংকারণা দিজো ৰুচ্চতি পক্খীতি – দিজো. যথা কুব্বনকং পহাযাতি যথা দিজো কুব্বনকং পরিত্তৰনকং অপ্পফলং অপ্পভক্খং অপ্পোদকং পহায জহিত্ৰা অতিক্কমিত্ৰা সমতিক্কমিত্ৰা ৰীতিৰত্তেত্ৰা অঞ্ঞং বহুপ্ফলং বহুভক্খং বহূদকং [বহুরুক্খং (স্যা.)] মহন্তং কাননং ৰনসণ্ডং অধিগচ্ছেয্য ৰিন্দেয্য পটিলভেয্য, তস্মিঞ্চ ৰনসণ্ডে ৰাসং কপ্পেয্যাতি – দিজো যথা কুব্বনকং পহায বহুপ্ফলং কাননং আৰসেয্য.

এৰমহং অপ্পদস্সে পহায, মহোদধিং হংসোরিৰ অজ্ঝপত্তোতি. এৰন্তি ওপম্মসম্পটিপাদনং. অপ্পদস্সে পহাযাতি যো চ বাৰরী ব্রাহ্মণো যে চঞ্ঞে তস্স আচরিযা বুদ্ধং ভগৰন্তং উপাদায অপ্পদস্সা পরিত্তদস্সা থোকদস্সা ওমকদস্সা লামকদস্সা ছতুক্কদস্সা [জতুক্কদস্সা (স্যা.), জতুকদস্সা (সী. অট্ঠ.)] ৰা. তে অপ্পদস্সে পরিত্তদস্সে থোকদস্সে ওমকদস্সে লামকদস্সে ছতুক্কদস্সে পহায পজহিত্ৰা অতিক্কমিত্ৰা সমতিক্কমিত্ৰা ৰীতিৰত্তেত্ৰা বুদ্ধং ভগৰন্তং অপ্পমাণদস্সং অগ্গদস্সং সেট্ঠদস্সং ৰিসেট্ঠদস্সং পামোক্খদস্সং উত্তমদস্সং পৰরদস্সং অসমং অসমসমং অপ্পটিসমং অপ্পটিভাগং অপ্পটিপুগ্গলং দেৰাতিদেৰং নরাসভং পুরিসসীহং পুরিসনাগং পুরিসাজঞ্ঞং পুরিসনিসভং পুরিসধোরয্হং দসবলধারিং [দসবলং তাদিং (স্যা.)] অধিগচ্ছিং ৰিন্দিং পটিলভিং. যথা চ হংসো মহন্তং মানসকং [মানুসকতং (স্যা.)] ৰা সরং অনোতত্তং ৰা দহং মহাসমুদ্দং ৰা অক্খোভং অমিতোদকং জলরাসিং অধিগচ্ছেয্য ৰিন্দেয্য পটিলভেয্য, এৰমেৰ বুদ্ধং ভগৰন্তং অক্খোভং অমিততেজং পভিন্নঞাণং ৰিৰটচক্খুং পঞ্ঞাপভেদকুসলং অধিগতপটিসম্ভিদং চতুৰেসারজ্জপ্পত্তং সুদ্ধাধিমুত্তং সেতপচ্চত্তং অদ্ৰযভাণিং তাদিং তথাপটিঞ্ঞং অপরিত্তং মহন্তং গম্ভীরং অপ্পমেয্যং দুপ্পরিযোগাহং পহূতরতনং সাগরসমং ছল়ঙ্গুপেক্খায সমন্নাগতং অতুলং ৰিপুলং অপ্পমেয্যং, তং তাদিসং পৰদতং মগ্গৰাদিনং [পৰরমগ্গৰাদিনং (ক.)] মেরুমিৰ নগানং গরুল়মিৰ দিজানং সীহমিৰ মিগানং উদধিমিৰ অণ্ণৰানং অধিগচ্ছিং, তং সত্থারং জিনপৰরং মহেসিন্তি – এৰমহং অপ্পদস্সে পহায মহোদধিং হংসোরিৰ অজ্ঝপত্তো. তেনাহ থেরো পিঙ্গিযো –

‘‘দিজো যথা কুব্বনকং পহায, বহুপ্ফলং কাননমাৰসেয্য;

এৰমহং অপ্পদস্সে পহায, মহোদধিং হংসোরিৰ অজ্ঝপত্তো’’তি.

১০৬. যে মে পুব্বে ৰিযাকংসু,

হুরং গোতমসাসনা ‘ইচ্চাসি ইতি ভৰিস্সতি’;

সব্বং তং ইতিহীতিহং, সব্বং তং তক্কৰড্ঢনং.

যে মে পুব্বে ৰিযাকংসূতি. যেতি যো চ বাৰরী ব্রাহ্মণো যে চঞ্ঞে তস্স আচরিযা, তে সকং দিট্ঠিং সকং খন্তিং সকং রুচিং সকং লদ্ধিং সকং অজ্ঝাসযং সকং অধিপ্পাযং ব্যাকংসু আচিক্খিংসু দেসযিংসু পঞ্ঞপিংসু পট্ঠপিংসু ৰিৰরিংসু ৰিভজিংসু উত্তানীঅকংসু পকাসেসুন্তি – যে মে পুব্বে ৰিযাকংসু.

হুরং গোতমসাসনাতি হুরং গোতমসাসনা, পরং গোতমসাসনা, পুরে গোতমসাসনা, পঠমতরং গোতমসাসনা বুদ্ধসাসনা জিনসাসনা তথাগতসাসনা [তথাগতসাসনা দেৰসাসনা (স্যা. ক.)] অরহন্তসাসনাতি – হুরং গোতমসাসনা.

ইচ্চাসি ইতি ভৰিস্সতীতি এৰং কির আসি, এৰং কির ভৰিস্সতীতি – ইচ্চাসি ইতি ভৰিস্সতি.

সব্বং তং ইতিহীতিহন্তি সব্বং তং ইতিহীতিহং ইতিকিরায পরম্পরায পিটকসম্পদায তক্কহেতু নযহেতু আকারপরিৰিতক্কেন দিট্ঠিনিজ্ঝানক্খন্তিযা ন সামং সযমভিঞ্ঞাতং ন অত্তপচ্চক্খং ধম্মং যং কথযিংসূতি – সব্বং তং ইতিহীতিহং.

সব্বং তং তক্কৰড্ঢনন্তি সব্বং তং তক্কৰড্ঢনং ৰিতক্কৰড্ঢনং সঙ্কপ্পৰড্ঢনং কামৰিতক্কৰড্ঢনং ব্যাপাদৰিতক্কৰড্ঢনং ৰিহিংসাৰিতক্কৰড্ঢনং ঞাতিৰিতক্কৰড্ঢনং জনপদৰিতক্কৰড্ঢনং অমরাৰিতক্কৰড্ঢনং পরানুদযতাপটিসংযুত্তৰিতক্কৰড্ঢনং লাভসক্কারসিলোকপটিসংযুত্তৰিতক্কৰড্ঢনং অনৰঞ্ঞত্তিপটিসংযুত্তৰিতক্কৰড্ঢনন্তি – সব্বং তং তক্কৰড্ঢনং. তেনাহ থেরো পিঙ্গিযো –

‘‘যে মে পুব্বে ৰিযাকংসু, হুরং গোতমসাসনা;

‘ইচ্চাসি ইতি ভৰিস্স’তি;

সব্বং তং ইতিহীতিহং, সব্বং তং তক্কৰড্ঢন’’ন্তি.

১০৭. একো তমোনুদাসীনো, জুতিমা সো পভঙ্করো;

গোতমো ভূরিপঞ্ঞাণো, গোতমো ভূরিমেধসো.

একো তমোনুদাসীনোতি. একোতি ভগৰা পব্বজ্জসঙ্খাতেন একো, অদুতিযট্ঠেন একো, তণ্হায পহানট্ঠেন একো, একন্তৰীতরাগোতি একো, একন্তৰীতদোসোতি একো, একন্তৰীতমোহোতি একো, একন্তনিক্কিলেসোতি একো, একাযনমগ্গং গতোতি একো, একো অনুত্তরং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধোতি একো.

কথং ভগৰা পব্বজ্জসঙ্খাতেন একো? ভগৰা দহরোৰ সমানো সুসু কাল়কেসো ভদ্রেন যোব্বনেন সমন্নাগতো পঠমেন ৰযসা অকামকানং মাতাপিতূনং অস্সুমুখানং রোদন্তানং ৰিলপন্তানং ঞাতিসঙ্ঘং সব্বং ঘরাৰাসপলিবোধং ছিন্দিত্ৰা পুত্তদারপলিবোধং ছিন্দিত্ৰা ঞাতিপলিবোধং ছিন্দিত্ৰা মিত্তামচ্চপলিবোধং ছিন্দিত্ৰা কেসমস্সুং ওহারেত্ৰা কাসাযানি ৰত্থানি অচ্ছাদেত্ৰা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিত্ৰা অকিঞ্চনভাৰং উপগন্ত্ৰা একো চরতি ৰিহরতি ইরিযতি ৰত্তেতি পালেতি যপেতি যাপেতি. এৰং ভগৰা পব্বজ্জসঙ্খাতেন একো.

কথং ভগৰা অদুতিযট্ঠেন একো? এৰং পব্বজিতো সমানো একো অরঞ্ঞৰনপত্থানি পন্তানি সেনাসনানি পটিসেৰতি অপ্পসদ্দানি অপ্পনিগ্ঘোসানি ৰিজনৰাতানি মনুস্সরাহস্সেয্যকানি [মনুস্সরাহসেয্যকানি (স্যা. ক.)] পটিসল্লানসারুপ্পানি [পটিসল্লাণসারুপ্পানি (ক.)]. সো একো গচ্ছতি, একো তিট্ঠতি, একো নিসীদতি, একো সেয্যং কপ্পেতি, একো গামং পিণ্ডায পৰিসতি, একো অভিক্কমতি, একো পটিক্কমতি, একো রহো নিসীদতি, একো চঙ্কমং অধিট্ঠাতি, একো চরতি ৰিহরতি ইরিযতি ৰত্তেতি পালেতি যপেতি যাপেতি. এৰং ভগৰা অদুতিযট্ঠেন একো.

কথং ভগৰা তণ্হায পহানট্ঠেন একো? সো এৰং একো অদুতিযো অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৰিহরন্তো নজ্জা নেরঞ্জরায তীরে বোধিরুক্খমূলে মহাপধানং পদহন্তো মারং সসেনং কণ্হং নমুচিং পমত্তবন্ধুং ৰিধমিত্ৰা তণ্হাজালিনিং [তণ্হং জালিনিং (স্যা.)] ৰিসটং [সরিতং (স্যা.) মহানি. ১৯১] ৰিসত্তিকং পজহি ৰিনোদেসি ব্যন্তীঅকাসি অনভাৰং গমেসি.

‘‘তণ্হাদুতিযো পুরিসো, দীঘমদ্ধান সংসরং;

ইত্থভাৰঞ্ঞথাভাৰং, সংসারং নাতিৰত্ততি.

‘‘এতমাদীনৰং [এৰমাদীনৰং (ক.) পস্স ইতিৰু. ১৫] ঞত্ৰা, তণ্হং [তণ্হা (স্যা. ক.) মহানি. ১৯১] দুক্খস্স সম্ভৰং;

ৰীততণ্হো অনাদানো, সতো ভিক্খু পরিব্বজে’’তি.

এৰং ভগৰা তণ্হায পহানট্ঠেন একো.

কথং ভগৰা একন্তৰীতরাগোতি একো? রাগস্স পহীনত্তা একন্তৰীতরাগোতি একো, দোসস্স পহীনত্তা একন্তৰীতদোসোতি একো, মোহস্স পহীনত্তা একন্তৰীতমোহোতি একো, কিলেসানং পহীনত্তা একন্তনিক্কিলেসোতি একো.

কথং ভগৰা একাযনমগ্গং গতোতি একো? একাযনমগ্গো ৰুচ্চতি চত্তারো সতিপট্ঠানা…পে… অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো.

‘‘একাযনং জাতিখযন্তদস্সী, মগ্গং পজানাতি হিতানুকম্পী;

এতেন মগ্গেন তরিংসু [অতরিংসু (ক.) পস্স সং. নি. ৫.৪০৯; মহানি. ১৯১] পুব্বে, তরিস্সন্তি যে চ তরন্তি ওঘ’’ন্তি.

এৰং ভগৰা একাযনমগ্গং গতোতি একো.

কথং ভগৰা একো অনুত্তরং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধোতি একো. বোধি ৰুচ্চতি চতূসু মগ্গেসু ঞাণং পঞ্ঞা পঞ্ঞিন্দ্রিযং পঞ্ঞাবলং ধম্মৰিচযসম্বোজ্ঝঙ্গো ৰীমংসা ৰিপস্সনা সম্মাদিট্ঠি. ভগৰা তেন বোধিঞাণেন ‘‘সব্বে সঙ্খারা অনিচ্চা’’তি বুজ্ঝি, ‘‘সব্বে সঙ্খারা দুক্খা’’তি বুজ্ঝি, ‘‘সব্বে ধম্মা অনত্তা’’তি বুজ্ঝি…পে… ‘‘যং কিঞ্চি সমুদযধম্মং সব্বং তং নিরোধধম্ম’’ন্তি বুজ্ঝি. অথ ৰা, যং বুজ্ঝিতব্বং অনুবুজ্ঝিতব্বং পটিবুজ্ঝিতব্বং সম্বুজ্ঝিতব্বং অধিগন্তব্বং ফস্সিতব্বং সচ্ছিকাতব্বং সব্বং তং তেন বোধিঞাণেন বুজ্ঝি অনুবুজ্ঝি পটিবুজ্ঝি সম্বুজ্ঝি অধিগচ্ছি ফস্সেসি সচ্ছাকাসি. এৰং ভগৰা একো অনুত্তরং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধোতি একো.

তমোনুদোতি ভগৰা রাগতমং দোসতমং মোহতমং দিট্ঠিতমং কিলেসতমং দুচ্চরিততমং অন্ধকরণং অচক্খুকরণং অঞ্ঞাণকরণং পঞ্ঞানিরোধিকং ৰিঘাতপক্খিকং অনিব্বানসংৰত্তনিকং নুদি পনুদি পজহি ৰিনোদেসি ব্যন্তীঅকাসি অনভাৰং গমেসি. আসীনোতি নিসিন্নো ভগৰা পাসাণকে চেতিযেতি – আসীনো [আসিনো (ক.)].

নগস্স পস্সে আসীনং, মুনিং দুক্খস্স পারগুং;

সাৰকা পযিরুপাসন্তি, তেৰিজ্জা মচ্চুহাযিনোতি.

এৰম্পি ভগৰা আসীনো…পে… অথ ৰা, ভগৰা সব্বোস্সুক্কপটিপ্পস্সদ্ধত্তা আসীনো সো ৰুত্থৰাসো চিণ্ণচরণো…পে… জাতিমরণসংসারো নত্থি তস্স পুনব্ভৰোতি, এৰম্পি ভগৰা আসীনোতি – একো তমোনুদাসীনো.

জুতিমা সো পভঙ্করোতি. জুতিমাতি জুতিমা মতিমা পণ্ডিতো পঞ্ঞৰা বুদ্ধিমা ঞাণী ৰিভাৰী মেধাৰী. পভঙ্করোতি পভঙ্করো আলোককরো ওভাসকরো দীপঙ্করো পদীপকরো উজ্জোতকরো পজ্জোতকরোতি – জুতিমা সো পভঙ্করো.

গোতমো ভূরিপঞ্ঞাণোতি গোতমো ভূরিপঞ্ঞাণো ঞাণপঞ্ঞাণো পঞ্ঞাধজো পঞ্ঞাকেতু পঞ্ঞাধিপতেয্যো ৰিচযবহুলো পৰিচযবহুলো ওক্খাযনবহুলো সমোক্খাযনধম্মো ৰিভূতৰিহারী তচ্চরিতো তব্বহুলো তগ্গরুকো তন্নিন্নো তপ্পোণো তপ্পব্ভারো তদধিমুত্তো তদধিপতেয্যো.

ধজো রথস্স পঞ্ঞাণং, ধূমো [ধুমো (স্যা.)] পঞ্ঞাণমগ্গিনো;

রাজা রট্ঠস্স পঞ্ঞাণং, ভত্তা পঞ্ঞাণমিত্থিযাতি.

এৰমেৰ গোতমো ভূরিপঞ্ঞাণো ঞাণপঞ্ঞাণো পঞ্ঞাধজো পঞ্ঞাকেতু পঞ্ঞাধিপতেয্যো ৰিচযবহুলো পৰিচযবহুলো ওক্খাযনবহুলো সমোক্খাযনধম্মো ৰিভূতৰিহারী তচ্চরিতো তব্বহুলো তগ্গরুকো তন্নিন্নো তপ্পোণো তপ্পব্ভারো তদধিমুত্তো তদধিপতেয্যোতি – গোতমো ভূরিপঞ্ঞাণো.

গোতমো ভূরিমেধসোতি ভূরি ৰুচ্চতি পথৰী. ভগৰা তায পথৰিসমায পঞ্ঞায ৰিপুলায ৰিত্থতায সমন্নাগতো. মেধা ৰুচ্চতি পঞ্ঞা. যা পঞ্ঞা পজাননা…পে… অমোহো ধম্মৰিচযো সম্মাদিট্ঠি. ভগৰা ইমায মেধায উপেতো সমুপেতো উপাগতো সমুপাগতো উপপন্নো সমুপপন্নো সমন্নাগতো, তস্মা বুদ্ধো সুমেধসোতি [ভূরিমেধসোতি (স্যা.) এৰমুপরিপি] – গোতমো ভূরিমেধসো. তেনাহ থেরো পিঙ্গিযো –

‘‘একো তমোনুদাসীনো, জুতিমা সো পভঙ্করো;

গোতমো ভূরিপঞ্ঞাণো, গোতমো ভূরিমেধসো’’তি.

১০৮. যো মে ধম্মমদেসেসি, সন্দিট্ঠিকমকালিকং;

তণ্হক্খযমনীতিকং, যস্স নত্থি উপমা ক্ৰচি.

যো মে ধম্মদেসেসীতি. যোতি যো সো ভগৰা সযম্ভূ অনাচরিযকো পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু সামং সচ্চানি অভিসম্বুজ্ঝি, তত্থ চ সব্বঞ্ঞুতং পত্তো বলেসু চ ৰসীভাৰং. ধম্মমদেসেসীতি. ধম্মন্তি আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং পরিযোসানকল্যাণং সাত্থং সব্যঞ্জনং কেৰলপরিপুণ্ণং পরিসুদ্ধং ব্রহ্মচরিযং, চত্তারো সতিপট্ঠানে…পে… অরিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং নিব্বানঞ্চ নিব্বানগামিনিঞ্চ পটিপদং আচিক্খি দেসেসি পঞ্ঞপেসি পট্ঠপেসি ৰিৰরি ৰিভজি উত্তানীঅকাসি পকাসেসীতি – যো মে ধম্মমদেসেসি.

সন্দিট্ঠিকমকালিকন্তি সন্দিট্ঠিকং অকালিকং এহিপস্সিকং ওপনেয্যিকং পচ্চত্তং ৰেদিতব্বং ৰিঞ্ঞূহীতি – এৰং সন্দিট্ঠিকং. অথ ৰা, যো দিট্ঠেৰ ধম্মে অরিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং ভাৰেতি, তস্স মগ্গস্স অনন্তরা সমনন্তরা অধিগচ্ছতেৰ ফলং ৰিন্দতি পটিলভতীতি, এৰম্পি সন্দিট্ঠিকং. অকালিকন্তি যথা মনুস্সা কালিকং ধনং দত্ৰা অনন্তরা ন লভন্তি কালং আগমেন্তি, নেৰাযং ধম্মো. যো দিট্ঠেৰ ধম্মে অরিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং ভাৰেতি, তস্স মগ্গস্স অনন্তরা সমনন্তরা অধিগচ্ছতেৰ ফলং ৰিন্দতি পটিলভতি, ন পরত্থ ন পরলোকে, এৰং অকালিকন্তি – সন্দিট্ঠিকমকালিকং.

তণ্হক্খযমনীতিকন্তি. তণ্হাতি রূপতণ্হা…পে… ধম্মতণ্হা. তণ্হক্খযন্তি তণ্হক্খযং রাগক্খযং দোসক্খযং মোহক্খযং গতিক্খযং উপপত্তিক্খযং পটিসন্ধিক্খযং ভৰক্খযং সংসারক্খযং ৰট্টক্খযং. অনীতিকন্তি ঈতি ৰুচ্চন্তি কিলেসা চ খন্ধা চ অভিসঙ্খারা চ. ঈতিপ্পহানং ঈতিৰূপসমং ঈতিপটিনিস্সগ্গং ঈতিপটিপ্পস্সদ্ধিং অমতং নিব্বানন্তি – তণ্হক্খযমনীতিকং.

যস্স নত্থি উপমা ক্ৰচীতি. যস্সাতি নিব্বানস্স. নত্থি উপমাতি উপমা নত্থি, উপনিধা নত্থি, সদিসং নত্থি, পটিভাগো নত্থি ন সতি ন সংৰিজ্জতি নুপলব্ভতি. ক্ৰচীতি ক্ৰচি কিম্হিচি কত্থচি অজ্ঝত্তং ৰা বহিদ্ধা ৰা অজ্ঝত্তবহিদ্ধা ৰাতি – যস্স নত্থি উপমা ক্ৰচি. তেনাহ থেরো পিঙ্গিযো –

‘‘যো মে ধম্মমদেসেসি, সন্দিট্ঠিকমকালিকং;

তণ্হক্খযমনীতিকং, যস্স নত্থি উপমা ক্ৰচী’’তি.

১০৯. কিং নু তম্হা ৰিপ্পৰসি, মুহুত্তমপি পিঙ্গিয;

গোতমা ভূরিপঞ্ঞাণা, গোতমা ভূরিমেধসা.

কিং নু তম্হা ৰিপ্পৰসীতি কিং নু বুদ্ধম্হা ৰিপ্পৰসি অপেসি অপগচ্ছি [অপগচ্ছসি (স্যা. ক.)] ৰিনা হোসীতি – কিং নু তম্হা ৰিপ্পৰসি.

মুহুত্তমপি পিঙ্গিযাতি মুহুত্তম্পি খণম্পি লযম্পি ৰযম্পি অদ্ধম্পীতি – মুহুত্তমপি. পিঙ্গিযাতি বাৰরী তং নত্তারং নামেন আলপতি.

গোতমা ভূরিপঞ্ঞাণাতি গোতমা ভূরিপঞ্ঞাণা ঞাণপঞ্ঞাণা পঞ্ঞাধজা পঞ্ঞাকেতুম্হা পঞ্ঞাধিপতেয্যম্হা ৰিচযবহুলা পৰিচযবহুলা ওক্খাযনবহুলা সমোক্খাযনধম্মা ৰিভূতৰিহারিম্হা তচ্চরিতা তব্বহুলা তগ্গরুকা তন্নিন্না তপ্পোণা তপ্পব্ভারা তদধিমুত্তা তদধিপতেয্যম্হাতি – গোতমা ভূরিপঞ্ঞাণা.

গোতমা ভূরিমেধসাতি ভূরি ৰুচ্চতি পথৰী. ভগৰা তায পথৰিসমায পঞ্ঞায ৰিপুলায ৰিত্থতায সমন্নাগতো. মেধা ৰুচ্চতি পঞ্ঞা. যা পঞ্ঞা পজাননা…পে… অমোহো ধম্মৰিচযো সম্মাদিট্ঠি. ভগৰা ইমায মেধায পঞ্ঞায উপেতো সমুপেতো উপাগতো সমুপাগতো উপপন্নো সমুপপন্নো সমন্নাগতো, তস্মা বুদ্ধো সুমেধসোতি – গোতমা ভূরিমেধসা. তেনাহ সো ব্রাহ্মণো –

‘‘কিংনু তম্হা ৰিপ্পৰসি, মুহুত্তমপি পিঙ্গিয;

গোতমা ভূরিপঞ্ঞাণা, গোতমা ভূরিমেধসা’’তি.

১১০. যো তে ধম্মমদেসেসি, সন্দিট্ঠিকমকালিকং;

তণ্হক্খযমনীতিকং, যস্স নত্থি উপমা ক্ৰচি.

যো তে ধম্মমদেসেসীতি যো সো ভগৰা…পে… তত্থ চ সব্বঞ্ঞুতং পত্তো বলেসু চ ৰসীভাৰং. ধম্মমদেসেসীতি ধম্মন্তি আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং…পে… নিব্বানঞ্চ নিব্বানগামিনিঞ্চ পটিপদং আচিক্খি দেসেসি পঞ্ঞপেসি পট্ঠপেসি ৰিৰরি ৰিভজি উত্তানীঅকাসি পকাসেসীতি – যো তে ধম্মমদেসেসি.

সন্দিট্ঠিকমকালিকন্তি সন্দিট্ঠিকং অকালিকং এহিপস্সিকং ওপনেয্যিকং পচ্চত্তং ৰেদিতব্বং ৰিঞ্ঞূহীতি – এৰং সন্দিট্ঠিকং. অথ ৰা, যো দিট্ঠেৰ ধম্মে অরিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং ভাৰেতি, তস্স মগ্গস্স অনন্তরা সমনন্তরা অধিগচ্ছতেৰ ফলং ৰিন্দতি পটিলভতীতি – এৰম্পি সন্দিট্ঠিকং. অকালিকন্তি যথা মনুস্সা কালিকং ধনং দত্ৰা অনন্তরা ন লভন্তি, কালং আগমেন্তি, নেৰাযং ধম্মো. যো দিট্ঠেৰ ধম্মে অরিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং ভাৰেতি; তস্স মগ্গস্স অনন্তরা সমনন্তরা অধিগচ্ছতেৰ ফলং ৰিন্দতি পটিলভতি, ন পরত্থ ন পরলোকে, এৰং অকালিকন্তি – সন্দিট্ঠিকমকালিকং.

তণ্হক্খযমনীতিকন্তি. তণ্হাতি রূপতণ্হা…পে… ধম্মতণ্হা. তণ্হক্খযন্তি তণ্হক্খযং রাগক্খযং দোসক্খযং মোহক্খযং গতিক্খযং উপপত্তিক্খযং পটিসন্ধিক্খযং ভৰক্খযং সংসারক্খযং ৰট্টক্খযং. অনীতিকন্তি ঈতি ৰুচ্চন্তি কিলেসা চ খন্ধা চ অভিসঙ্খারা চ. ঈতিপ্পহানং ঈতিৰূপসমং ঈতিপটিনিস্সগ্গং ঈতিপটিপ্পস্সদ্ধিং অমতং নিব্বানন্তি – তণ্হক্খযমনীতিকং.

যস্স নত্থি উপমা ক্ৰচীতি. যস্সাতি নিব্বানস্স. নত্থি উপমাতি উপমা নত্থি, উপনিধা নত্থি, সদিসং নত্থি, পটিভাগো নত্থি ন সতি ন সংৰিজ্জতি নুপলব্ভতি. ক্ৰচীতি ক্ৰচি কিম্হিচি কত্থচি অজ্ঝত্তং ৰা বহিদ্ধা ৰা অজ্ঝত্তবহিদ্ধা ৰাতি – যস্স নত্থি উপমা ক্ৰচি. তেনাহ সো ব্রাহ্মণো –

‘‘যো তে ধম্মমদেসেসি, সন্দিট্ঠিকমকালিকং;

তণ্হক্খযমনীতিকং, যস্স নত্থি উপমা ক্ৰচী’’তি.

১১১. নাহং তম্হা ৰিপ্পৰসামি, মুহুত্তমপি ব্রাহ্মণ;

গোতমা ভূরিপঞ্ঞাণা, গোতমা ভূরিমেধসা.

নাহং তম্হা ৰিপ্পৰসামীতি নাহং বুদ্ধম্হা ৰিপ্পৰসামি অপেমি অপগচ্ছামি ৰিনা হোমীতি – নাহং তম্হা ৰিপ্পৰসামি.

মুহুত্তমপি ব্রাহ্মণাতি মুহুত্তম্পি খণম্পি লযম্পি ৰযম্পি অদ্ধম্পীতি মুহুত্তমপি. ব্রাহ্মণাতি গারৰেন মাতুলং আলপতি.

গোতমা ভূরিপঞ্ঞাণাতি গোতমা ভূরিপঞ্ঞাণা ঞাণপঞ্ঞাণা পঞ্ঞাধজা পঞ্ঞাকেতুম্হা পঞ্ঞাধিপতেয্যম্হা ৰিচযবহুলা পৰিচযবহুলা ওক্খাযনবহুলা সমোক্খাযনধম্মা ৰিভূতৰিহারিম্হা তচ্চরিতা তব্বহুলা তগ্গরুকা তন্নিন্না তপ্পোণা তপ্পব্ভারা তদধিমুত্তা তদধিপতেয্যম্হাতি – গোতমা ভূরিপঞ্ঞাণা.

গোতমা ভূরিমেধসাতি ভূরি ৰুচ্চতি পথৰী. ভগৰা তায পথৰিসমায পঞ্ঞায ৰিপুলায ৰিত্থতায সমন্নাগতো. মেধা ৰুচ্চতি পঞ্ঞা. যা পঞ্ঞা পজাননা…পে… অমোহো ধম্মৰিচযো সম্মাদিট্ঠি. ভগৰা ইমায মেধায পঞ্ঞায উপেতো সমুপেতো উপাগতো সমুপাগতো উপপন্নো সমুপপন্নো সমন্নাগতো. তস্মা বুদ্ধো সুমেধসোতি – গোতমা ভূরিমেধসা. তেনাহ থেরো পিঙ্গিযো –

‘‘নাহং তম্হা ৰিপ্পৰসামি, মুহুত্তমপি ব্রাহ্মণ;

গোতমা ভূরিপঞ্ঞাণা, গোতমা ভূরিমেধসা’’তি.

১১২. যো মে ধম্মমদেসেসি, সন্দিট্ঠিকমকালিকং;

তণ্হক্খযমনীতিকং, যস্স নত্থি উপমা ক্ৰচি.

যো মে ধম্মমদেসেসীতি যো সো ভগৰা সযম্ভূ অনাচরিযকো পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু সামং সচ্চানি অভিসম্বুজ্ঝি, তত্থ চ সব্বঞ্ঞুতং পত্তো বলেসু চ ৰসীভাৰং. ধম্মমদেসেসীতি. ধম্মন্তি আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং পরিযোসানকল্যাণং সাত্থং সব্যঞ্জনং কেৰলপরিপুণ্ণং পরিসুদ্ধং ব্রহ্মচরিযং, চত্তারো সতিপট্ঠানে চত্তারো সম্মপ্পধানে চত্তারো ইদ্ধিপাদে পঞ্চিন্দ্রিযানি পঞ্চ বলানি সত্ত বোজ্ঝঙ্গে অরিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং নিব্বানঞ্চ নিব্বানগামিনিঞ্চ পটিপদং আচিক্খি দেসেসি পঞ্ঞপেসি পট্ঠপেসি ৰিৰরি ৰিভজি উত্তানীঅকাসি পকাসেসীতি – যো মে ধম্মমদেসেসি.

সন্দিট্ঠিকমকালিকন্তি সন্দিট্ঠিকং অকালিকং এহিপস্সিকং ওপনেয্যিকং পচ্চত্তং ৰেদিতব্বং ৰিঞ্ঞূহীতি, এৰং সন্দিট্ঠিকং. অথ ৰা, যো দিট্ঠেৰ ধম্মে অরিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং ভাৰেতি, তস্স মগ্গস্স অনন্তরা সমনন্তরা অধিগচ্ছতেৰ ফলং ৰিন্দতি পটিলভতীতি, এৰম্পি সন্দিট্ঠিকং. অকালিকন্তি যথা মনুস্সা কালিকং ধনং দত্ৰা অনন্তরা ন লভন্তি, কালং আগমেন্তি, নেৰাযং ধম্মো. যো দিট্ঠেৰ ধম্মে অরিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং ভাৰেতি, তস্স মগ্গস্স অনন্তরা সমনন্তরা অধিগচ্ছতেৰ ফলং ৰিন্দতি পটিলভতি, ন পরত্থ ন পরলোকে, এৰং অকালিকন্তি – সন্দিট্ঠিকমকালিকং.

তণ্হক্খযমনীতিকন্তি. তণ্হাতি রূপতণ্হা…পে… ধম্মতণ্হা. তণ্হক্খযন্তি তণ্হক্খযং রাগক্খযং দোসক্খযং মোহক্খযং গতিক্খযং উপপত্তিক্খযং পটিসন্ধিক্খযং ভৰক্খযং সংসারক্খযং ৰট্টক্খযং. অনীতিকন্তি ঈতি ৰুচ্চন্তি কিলেসা চ খন্ধা চ অভিসঙ্খারা চ. ঈতিপ্পহানং ঈতিৰূপসমং ঈতিপটিপ্পস্সদ্ধিং অমতং নিব্বানন্তি – তণ্হক্খযমনীতিকং.

যস্স নত্থি উপমা ক্ৰচীতি. যস্সাতি নিব্বানস্স. নত্থি উপমাতি উপমা নত্থি, উপনিধা নত্থি, সদিসং নত্থি, পটিভাগো নত্থি ন অত্থি ন সংৰিজ্জতি নুপলব্ভতি. ক্ৰচীতি ক্ৰচি কিম্হিচি কত্থচি অজ্ঝত্তং ৰা বহিদ্ধা ৰা অজ্ঝত্তবহিদ্ধা ৰাতি – যস্স নত্থি উপমা ক্ৰচি. তেনাহ থেরো পিঙ্গিযো –

‘‘যো মে ধম্মমদেসেসি, সন্দিট্ঠিকমকালিকং;

তণ্হক্খযমনীতিকং, যস্স নত্থি উপমা ক্ৰচী’’তি.

১১৩. পস্সামি নং মনসা চক্খুনাৰ, রত্তিন্দিৰং ব্রাহ্মণ অপ্পমত্তো;

নমস্সমানো ৰিৰসেমি [নমস্সমানোৰ ৰসেমি (সী. অট্ঠ.) … ৰিৰসামি (স্যা.)] রত্তিং, তেনেৰ মঞ্ঞামি অৰিপ্পৰাসং.

পস্সামি নং মনসা চক্খুনাৰাতি যথা চক্খুমা পুরিসো আলোকে রূপগতানি পস্সেয্য দক্খেয্য ওলোকেয্য নিজ্ঝাযেয্য উপপরিক্খেয্য, এৰমেৰাহং বুদ্ধং ভগৰন্তং মনসা পস্সামি দক্খামি ওলোকেমি নিজ্ঝাযামি উপপরিক্খামীতি – পস্সামি নং মনসা চক্খুনাৰ.

রত্তিন্দিৰং ব্রাহ্মণ অপ্পমত্তোতি রত্তিঞ্চ দিৰা চ বুদ্ধানুস্সতিং মনসা ভাৰেন্তো অপ্পমত্তোতি – রত্তিন্দিৰং ব্রাহ্মণ অপ্পমত্তো.

নমস্সমানো ৰিৰসেমি রত্তিন্তি. নমস্সমানোতি কাযেন ৰা নমস্সমানো, ৰাচায ৰা নমস্সমানো, চিত্তেন ৰা নমস্সমানো, অন্ৰত্থপটিপত্তিযা ৰা নমস্সমানো, ধম্মানুধম্মপটিপত্তিযা ৰা নমস্সমানো সক্কারমানো গরুকারমানো মানযমানো পূজযমানো রত্তিন্দিৰং ৰিৰসেমি অতিনামেমি অতিক্কমেমীতি – নমস্সমানো ৰিৰসেমি রত্তিং.

তেনেৰ মঞ্ঞামি অৰিপ্পৰাসন্তি তায বুদ্ধানুস্সতিযা ভাৰেন্তো অৰিপ্পৰাসোতি তং মঞ্ঞামি, অৰিপ্পৰুট্ঠোতি তং মঞ্ঞামি জানামি. এৰং জানামি এৰং আজানামি এৰং ৰিজানামি এৰং পটিৰিজানামি এৰং পটিৰিজ্ঝামীতি – তেনেৰ মঞ্ঞামি অৰিপ্পৰাসং. তেনাহ থেরো পিঙ্গিযো –

‘‘পস্সামি নং মনসা চক্খুনাৰ, রত্তিন্দিৰং ব্রাহ্মণ অপ্পমত্তো;

নমস্সমানো ৰিৰসেমি রত্তিং, তেনেৰ মঞ্ঞামি অৰিপ্পৰাস’’ন্তি.

১১৪. সদ্ধা চ পীতি চ মনো সতি চ,নাপেন্তিমে গোতমসাসনম্হা;

যং যং দিসং ৰজতি ভূরিপঞ্ঞো, স তেন তেনেৰ নতোহমস্মি.

সদ্ধা চ পীতি চ মনো সতি চাতি. সদ্ধাতি যা চ ভগৰন্তং আরব্ভ সদ্ধা সদ্দহনা [সদ্ধহনা (ক.)] ওকপ্পনা অভিপ্পসাদো সদ্ধা সদ্ধিন্দ্রিযং সদ্ধাবলং. পীতীতি যা ভগৰন্তং আরব্ভ পীতি পামোজ্জং [পামুজ্জং (স্যা.)] মোদনা আমোদনা পমোদনা হাসো পহাসো ৰিত্তি তুট্ঠি ওদগ্যং অত্তমনতা চিত্তস্স. মনোতি যঞ্চ ভগৰন্তং আরব্ভ চিত্তং মনো মানসং হদযং পণ্ডরং মনো মনাযতনং মনিন্দ্রিযং ৰিঞ্ঞাণং ৰিঞ্ঞাণক্খন্ধো তজ্জা মনোৰিঞ্ঞাণধাতু. সতীতি যা ভগৰন্তং আরব্ভ সতি অনুস্সতি সম্মাসতীতি – সদ্ধা চ পীতি চ মনো সতি চ.

নাপেন্তিমে গোতমসাসনম্হাতি ইমে চত্তারো ধম্মা গোতমসাসনা বুদ্ধসাসনা জিনসাসনা তথাগতসাসনা অরহন্তসাসনা নাপেন্তি ন গচ্ছন্তি ন ৰিজহন্তি ন ৰিনাসেন্তীতি – নাপেন্তিমে গোতমসাসনম্হা.

যং যং দিসং ৰজতি ভূরিপঞ্ঞোতি. যং যং দিসন্তি পুরত্থিমং ৰা দিসং পচ্ছিমং ৰা দিসং দক্খিণং ৰা দিসং উত্তরং ৰা দিসং ৰজতি গচ্ছতি কমতি অভিক্কমতি. ভূরিপঞ্ঞোতি ভূরিপঞ্ঞো মহাপঞ্ঞো তিক্খপঞ্ঞো পুথুপঞ্ঞো হাসপঞ্ঞো জৰনপঞ্ঞো নিব্বেধিকপঞ্ঞো. ভূরি ৰুচ্চতি পথৰী. ভগৰা তায পথৰিসমায পঞ্ঞায ৰিপুলায ৰিত্থতায সমন্নাগতোতি – যং যং দিসং ৰজতি ভূরিপঞ্ঞো.

স তেন তেনেৰ নতোহমস্মীতি সো যেন বুদ্ধো তেন তেনেৰ নতো তন্নিন্নো তপ্পোণো তপ্পব্ভারো তদধিমুত্তো তদধিপতেয্যোতি – স তেন তেনেৰ নতোহমস্মি. তেনাহ থেরো পিঙ্গিযো –

‘‘সদ্ধা চ পীতি চ মনো সতি চ, নাপেন্তিমে গোতমসাসনম্হা;

যং যং দিসং ৰজতি ভূরিপঞ্ঞো, স তেন তেনেৰ নতোহমস্মী’’তি.

১১৫. জিণ্ণস্স মে দুব্বলথামকস্স,তেনেৰ কাযো ন পলেতি তত্থ;

সঙ্কপ্পযন্তায ৰজামি নিচ্চং, মনো হি মে ব্রাহ্মণ তেন যুত্তো.

জিণ্ণস্স মে দুব্বলথামকস্সাতি জিণ্ণস্স ৰুড্ঢস্স মহল্লকস্স অদ্ধগতস্স ৰযোঅনুপ্পত্তস্স. দুব্বলথামকস্সাতি দুব্বলথামকস্স অপ্পথামকস্স পরিত্তথামকস্সাতি – জিণ্ণস্স মে দুব্বলথামকস্স.

তেনেৰ কাযো ন পলেতি তত্থাতি কাযো যেন বুদ্ধো তেন ন পলেতি ন ৰজতি ন গচ্ছতি নাতিক্কমতীতি – তেনেৰ কাযো ন পলেতি তত্থ.

সঙ্কপ্পযন্তায ৰজামি নিচ্চন্তি সঙ্কপ্পগমনেন ৰিতক্কগমনেন ঞাণগমনেন পঞ্ঞাগমনেন বুদ্ধিগমনেন ৰজামি গচ্ছামি অতিক্কমামীতি – সঙ্কপ্পযন্তায ৰজামি নিচ্চং.

মনো হি মে ব্রাহ্মণ তেন যুত্তোতি. মনোতি যং চিত্তং মনো মানসং…পে… তজ্জা মনোৰিঞ্ঞাণধাতু. মনো হি মে ব্রাহ্মণ তেন যুত্তোতি মনো যেন বুদ্ধো তেন যুত্তো পযুত্তো সংযুত্তোতি – মনো হি মে ব্রাহ্মণ তেন যুত্তো. তেনাহ থেরো পিঙ্গিযো –

‘‘জিণ্ণস্স মে দুব্বলথামকস্স, তেনেৰ কাযো ন পলেতি তত্থ;

সঙ্কপ্পযন্তায ৰজামি নিচ্চং, মনো হি মে ব্রাহ্মণ তেন যুত্তো’’তি.

১১৬. পঙ্কে সযানো পরিফন্দমানো, দীপা দীপং উপল্লৰিং;

অথদ্দসাসিং সম্বুদ্ধং, ওঘতিণ্ণমনাসৰং.

পঙ্কে সযানো পরিফন্দমানোতি. পঙ্কে সযানোতি কামপঙ্কে কামকদ্দমে কামকিলেসে কামবল়িসে কামপরিল়াহে কামপলিবোধে সেমানো সযমানো ৰসমানো আৰসমানো পরিৰসমানো [অৰসেমানো পরিসেমানো (স্যা.)] তি – পঙ্কে সযানো. পরিফন্দমানোতি তণ্হাফন্দনায ফন্দমানো, দিট্ঠিফন্দনায ফন্দমানো, কিলেসফন্দনায ফন্দমানো, পযোগফন্দনায ফন্দমানো, ৰিপাকফন্দনায ফন্দমানো, মনোদুচ্চরিতফন্দনায ফন্দমানো, রত্তো রাগেন ফন্দমানো, দুট্ঠো দোসেন ফন্দমানো, মূল়্হো মোহেন ফন্দমানো, ৰিনিবন্ধো মানেন ফন্দমানো, পরামট্ঠো দিট্ঠিযা ফন্দমানো, ৰিক্খেপগতো উদ্ধচ্চেন ফন্দমানো, অনিট্ঠঙ্গতো ৰিচিকিচ্ছায ফন্দমানো, থামগতো অনুসযেহি ফন্দমানো, লাভেন ফন্দমানো, অলাভেন ফন্দমানো, যসেন ফন্দমানো, অযসেন ফন্দমানো, পসংসায ফন্দমানো, নিন্দায ফন্দমানো, সুখেন ফন্দমানো, দুক্খেন ফন্দমানো, জাতিযা ফন্দমানো, জরায ফন্দমানো, ব্যাধিনা ফন্দমানো, মরণেন ফন্দমানো, সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসেহি ফন্দমানো, নেরযিকেন দুক্খেন ফন্দমানো, তিরচ্ছানযোনিকেন দুক্খেন ফন্দমানো, পেত্তিৰিসযিকেন দুক্খেন ফন্দমানো, মানুসিকেন দুক্খেন…পে… গব্ভোক্কন্তিমূলকেন দুক্খেন… গব্ভট্ঠিতিমূলকেন দুক্খেন… গব্ভৰুট্ঠানমূলকেন দুক্খেন… জাতস্সূপনিবন্ধকেন দুক্খেন… জাতস্স পরাধেয্যকেন দুক্খেন… অত্তূপক্কমেন দুক্খেন… পরূপক্কমেন দুক্খেন… সঙ্খারদুক্খেন… ৰিপরিণামদুক্খেন… চক্খুরোগেন দুক্খেন… সোতরোগেন দুক্খেন… ঘানরোগেন দুক্খেন… জিৰ্হারোগেন দুক্খেন… কাযরোগেন দুক্খেন… সীসরোগেন দুক্খেন… কণ্ণরোগেন দুক্খেন… মুখরোগেন দুক্খেন… দন্তরোগেন দুক্খেন… ওট্ঠরোগেন দুক্খেন… কাসেন… সাসেন… পিনাসেন… ডাহেন [দাহেন (ক.) মহানি. ১১] … জরেন… কুচ্ছিরোগেন… মুচ্ছায… পক্খন্দিকায… সূলায… ৰিসূচিকায… কুট্ঠেন… গণ্ডেন… কিলাসেন… সোসেন… অপমারেন … দদ্দুযা… কণ্ডুযা… কচ্ছুযা… রখসায… ৰিতচ্ছিকায… লোহিতপিত্তেন [লোহিতেন. পিত্তেন (স্যা. ক.)] … মধুমেহেন… অংসায… পিল়কায… ভগন্দলেন [ভগন্দলায (স্যা.)] … পিত্তসমুট্ঠানেন আবাধেন… সেম্হসমুট্ঠানেন আবাধেন… ৰাতসমুট্ঠানেন আবাধেন… সন্নিপাতিকেন আবাধেন… উতুপরিণামজেন আবাধেন… ৰিসমপরিহারজেন আবাধেন… ওপক্কমিকেন আবাধেন… কম্মৰিপাকজেন আবাধেন… সীতেন… উণ্হেন… জিঘচ্ছায … পিপাসায… উচ্চারেন… পস্সাৰেন… ডংসমকসৰাতাতপসরীসপসম্ফস্সেন দুক্খেন… মাতুমরণেন দুক্খেন… পিতুমরণেন দুক্খেন… পুত্তমরণেন দুক্খেন… ধীতুমরণেন দুক্খেন… ঞাতিব্যসনেন দুক্খেন… ভোগব্যসনেন দুক্খেন… রোগব্যসনেন দুক্খেন… সীলব্যসনেন দুক্খেন… দিট্ঠিব্যসনেন দুক্খেন ফন্দমানো পরিফন্দমানো পৰেধমানো সম্পৰেধমানোতি – পঙ্কে সযানো পরিফন্দমানো.

দীপা দীপং উপল্লৰিন্তি সত্থারতো সত্থারং ধম্মক্খানতো ধম্মক্খানং গণতো গণং দিট্ঠিযা দিট্ঠিং পটিপদায পটিপদং মগ্গতো মগ্গং পল্লৰিং উপল্লৰিং সম্পল্লৰিন্তি – দীপা দীপং উপল্লৰিং.

অথদ্দসাসিং সম্বুদ্ধন্তি. অথাতি পদসন্ধি পদসংসগ্গো পদপারিপূরী অক্খরসমৰাযো ব্যঞ্জনসিলিট্ঠতা পদানুপুব্বতাপেতং – অথাতি. অদ্দসাসিন্তি অদ্দসং অদ্দক্খিং অপস্সিং পটিৰিজ্ঝিং. বুদ্ধোতি যো সো ভগৰা সযম্ভূ অনাচরিযকো…পে… সচ্ছিকা পঞ্ঞত্তি, যদিদং বুদ্ধোতি – অথদ্দসাসিং সম্বুদ্ধং.

ওঘতিণ্ণমনাসৰন্তি. ওঘতিণ্ণন্তি ভগৰা কামোঘং তিণ্ণো, ভৰোঘং তিণ্ণো, দিট্ঠোঘং তিণ্ণো, অৰিজ্জোঘং তিণ্ণো, সব্বসংসারপথং তিণ্ণো উত্তিণ্ণো নিত্থিণ্ণো অতিক্কন্তো সমতিক্কন্তো ৰীতিৰত্তো, সো ৰুত্থৰাসো চিণ্ণচরণো…পে… জাতিমরণসংসারো, নত্থি তস্স পুনব্ভৰোতি – ওঘতিণ্ণং. অনাসৰন্তি চত্তারো আসৰা – কামাসৰো, ভৰাসৰো, দিট্ঠাসৰো, অৰিজ্জাসৰো. তে আসৰা বুদ্ধস্স ভগৰতো পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৰত্থুকতা অনভাৰংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা. তস্মা বুদ্ধো অনাসৰাতি – ওঘতিণ্ণমনাসৰং. তেনাহ থেরো পিঙ্গিযো –

‘‘পঙ্কে সযানো পরিফন্দমানো, দীপা দীপং উপল্লৰিং;