৮. পসূরসুত্তনিদ্দেসো
অথ পসূরসুত্তনিদ্দেসং ৰক্খতি –
৫৯. ইধেৰ সুদ্ধিং ইতি ৰাদযন্তি, নাঞ্ঞেসু ধম্মেসু ৰিসুদ্ধিমাহু;
যং নিস্সিতা তত্থ সুভং ৰদানা, পচ্চেকসচ্চেসু পুথূ নিৰিট্ঠা.
ইধেৰ সুদ্ধিং ইতি ৰাদযন্তীতি. ইধেৰ সুদ্ধিং ৰিসুদ্ধিং পরিসুদ্ধিং মুত্তিং ৰিমুত্তিং পরিমুত্তিং ৰদন্তি কথেন্তি ভণন্তি দীপযন্তি ৰোহরন্তি. ‘‘সস্সতো লোকো, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি সুদ্ধিং ৰিসুদ্ধিং পরিসুদ্ধিং মুত্তিং ৰিমুত্তিং পরিমুত্তিং ৰদন্তি কথেন্তি ভণন্তি দীপযন্তি ৰোহরন্তি. ‘‘অসস্সতো লোকো … অন্তৰা লোকো… অনন্তৰা লোকো… তং জীৰং তং সরীরং… অঞ্ঞং জীৰং অঞ্ঞং সরীরং… হোতি তথাগতো পরং মরণা… ন হোতি তথাগতো পরং মরণা… হোতি চ ন চ হোতি তথাগতো পরং মরণা… নেৰ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পরং মরণা, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি সুদ্ধিং ৰিসুদ্ধিং পরিসুদ্ধিং মুত্তিং ৰিমুত্তিং পরিমুত্তিং ৰদন্তি কথেন্তি ভণন্তি দীপযন্তি ৰোহরন্তীতি – ইধেৰ সুদ্ধিং ইতি ৰাদযন্তি.
নাঞ্ঞেসু ধম্মেসু ৰিসুদ্ধিমাহূতি. অত্তনো সত্থারং ধম্মক্খানং গণং দিট্ঠিং পটিপদং মগ্গং ঠপেত্ৰা সব্বে পরৰাদে খিপন্তি উক্খিপন্তি পরিক্খিপন্তি. ‘‘সো সত্থা ন সব্বঞ্ঞূ, ধম্মো ন স্ৰাক্খাতো, গণো ন সুপ্পটিপন্নো, দিট্ঠি ন ভদ্দিকা, পটিপদা ন সুপঞ্ঞত্তা, মগ্গো ন নিয্যানিকো, নত্থেত্থ সুদ্ধি ৰা ৰিসুদ্ধি ৰা পরিসুদ্ধি ৰা মুত্তি ৰা ৰিমুত্তি ৰা পরিমুত্তি ৰা, ন তত্থ সুজ্ঝন্তি ৰা ৰিসুজ্ঝন্তি ৰা পরিসুজ্ঝন্তি ৰা মুচ্চন্তি ৰা ৰিমুচ্চন্তি ৰা পরিমুচ্চন্তি ৰা, হীনা নিহীনা ওমকা লামকা ছতুক্কা পরিত্তা’’তি – এৰমাহংসু এৰং ৰদন্তি এৰং কথেন্তি এৰং ভণন্তি এৰং দীপযন্তি এৰং ৰোহরন্তীতি – নাঞ্ঞেসু ধম্মেসু ৰিসুদ্ধিমাহু.
যং নিস্সিতা তত্থ সুভং ৰদানাতি. যং নিস্সিতাতি যং সত্থারং ধম্মক্খানং গণং দিট্ঠিং পটিপদং মগ্গং নিস্সিতা আনিস্সিতা [পতিট্ঠিতা (সী.), সন্নিস্সিতা (স্যা.)] অল্লীনা উপগতা অজ্ঝোসিতা অধিমুত্তা. তত্থাতি সকায দিট্ঠিযা সকায খন্তিযা সকায রুচিযা সকায লদ্ধিযা. সুভং ৰদানাতি সুভৰাদা সোভনৰাদা পণ্ডিতৰাদা থিরৰাদা [ধীরৰাদা (স্যা.)] ঞাযৰাদা হেতুৰাদা লক্খণৰাদা কারণৰাদা ঠানৰাদা সকায লদ্ধিযাতি – যং নিস্সিতা তত্থ সুভং ৰদানা.
পচ্চেকসচ্চেসু পুথূ নিৰিট্ঠাতি. পুথূ সমণব্রাহ্মণা পুথূ পচ্চেকসচ্চেসু নিৰিট্ঠা পতিট্ঠিতা অল্লীনা উপগতা অজ্ঝোসিতা অধিমুত্তা. ‘‘সস্সতো লোকো, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি নিৰিট্ঠা পতিট্ঠিতা অল্লীনা উপগতা অজ্ঝোসিতা অধিমুত্তা. ‘‘অসস্সতো লোকো…পে… নেৰ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পরং মরণা, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি নিৰিট্ঠা পতিট্ঠিতা অল্লীনা উপগতা অজ্ঝোসিতা অধিমুত্তাতি – পচ্চেকসচ্চেসু পুথূ নিৰিট্ঠা.
তেনাহ ভগৰা –
‘‘ইধেৰ সুদ্ধিং ইতি ৰাদযন্তি, নাঞ্ঞেসু ধম্মেসু ৰিসুদ্ধিমাহু;
যং নিস্সিতা তত্থ সুভং ৰদানা, পচ্চেকসচ্চেসু পুথূ নিৰিট্ঠা’’তি.
৬০. তে ৰাদকামা পরিসং ৰিগয্হ, বালং দহন্তী মিথু অঞ্ঞমঞ্ঞং;
ৰদন্তি তে অঞ্ঞসিতা কথোজ্জং, পসংসকামা কুসলাৰদানা.
তে ৰাদকামা পরিসং ৰিগয্হাতি. তে ৰাদকামাতি তে ৰাদকামা ৰাদত্থিকা ৰাদাধিপ্পাযা ৰাদপুরেক্খারা ৰাদপরিযেসনং চরন্তা. পরিসং ৰিগয্হাতি খত্তিযপরিসং ব্রাহ্মণপরিসং গহপতিপরিসং সমণপরিসং ৰিগয্হ ওগয্হ অজ্ঝোগাহেত্ৰা পৰিসিত্ৰাতি – তে ৰাদকামা পরিসং ৰিগয্হ.
বালং দহন্তী মিথু অঞ্ঞমঞ্ঞন্তি. মিথূতি দ্ৰে জনা দ্ৰে কলহকারকা দ্ৰে ভণ্ডনকারকা দ্ৰে ভস্সকারকা দ্ৰে ৰিৰাদকারকা দ্ৰে অধিকরণকারকা দ্ৰে ৰাদিনো দ্ৰে সল্লাপকা; তে অঞ্ঞমঞ্ঞং বালতো হীনতো নিহীনতো ওমকতো লামকতো ছতুক্কতো পরিত্ততো দহন্তি পস্সন্তি দক্খন্তি ওলোকেন্তি নিজ্ঝাযন্তি উপপরিক্খন্তীতি – বালং দহন্তী মিথু অঞ্ঞমঞ্ঞং.
ৰদন্তি তে অঞ্ঞসিতা কথোজ্জন্তি. অঞ্ঞং সত্থারং ধম্মক্খানং গণং দিট্ঠিং পটিপদং মগ্গং নিস্সিতা আনিস্সিতা অল্লীনা উপগতা অজ্ঝোসিতা অধিমুত্তা. কথোজ্জং ৰুচ্চতি কলহো ভণ্ডনং ৰিগ্গহো ৰিৰাদো মেধগং. অথ ৰা কথোজ্জন্তি অনোজৰন্তী নিসাকথা কথোজ্জং ৰদন্তি, কলহং ৰদন্তি, ভণ্ডনং ৰদন্তি, ৰিগ্গহং ৰদন্তি, ৰিৰাদং ৰদন্তি, মেধগং ৰদন্তি কথেন্তি ভণন্তি দীপযন্তি ৰোহরন্তীতি – ৰদন্তি তে অঞ্ঞসিতা কথোজ্জং.
পসংসকামা কুসলাৰদানাতি. পসংসকামাতি পসংসকামা পসংসত্থিকা পসংসাধিপ্পাযা পসংসপুরেক্খারা পসংসপরিযেসনং চরন্তা. কুসলাৰদানাতি কুসলৰাদা পণ্ডিতৰাদা থিরৰাদা ঞাযৰাদা হেতুৰাদা লক্খণৰাদা কারণৰাদা ঠানৰাদা সকায লদ্ধিযাতি – পসংসকামা কুসলাৰদানা.
তেনাহ ভগৰা –
‘‘তে ৰাদকামা পরিসং ৰিগয্হ, বালং দহন্তী মিথু অঞ্ঞমঞ্ঞং;
ৰদন্তি তে অঞ্ঞসিতা কথোজ্জং, পসংসকামা কুসলাৰদানা’’তি.
৬১. যুত্তো কথাযং পরিসায মজ্ঝে, পসংসমিচ্ছং ৰিনিঘাতি হোতি;
অপাহতস্মিং পন মঙ্কু হোতি, নিন্দায সো কুপ্পতি রন্ধমেসী.
যুত্তো কথাযং পরিসায মজ্ঝেতি. খত্তিযপরিসায ৰা ব্রাহ্মণপরিসায ৰা গহপতিপরিসায ৰা সমণপরিসায ৰা মজ্ঝে অত্তনো কথাযং যুত্তো পযুত্তো আযুত্তো সমাযুত্তো সম্পযুত্তো কথেতুন্তি – যুত্তো কথাযং পরিসায মজ্ঝে.
পসংসমিচ্ছং ৰিনিঘাতি হোতীতি. পসংসমিচ্ছন্তি পসংসং থোমনং কিত্তিং ৰণ্ণহারিযং ইচ্ছন্তো সাদিযন্তো পত্থযন্তো পিহযন্তো অভিজপ্পন্তো. ৰিনিঘাতি হোতীতি পুব্বেৰ সল্লাপা কথংকথী ৰিনিঘাতী হোতি. ‘‘জযো নু খো মে ভৰিস্সতি, পরাজযো নু খো মে ভৰিস্সতি, কথং নিগ্গহং করিস্সামি, কথং পটিকম্মং করিস্সামি, কথং ৰিসেসং করিস্সামি, কথং পটিৰিসেসং করিস্সামি, কথং আৰেঠিযং [আৰেধিযং (স্যা.)] করিস্সামি, কথং নিব্বেঠিযং [নিব্বেধিযং (স্যা. ক.)] করিস্সামি, কথং ছেদং করিস্সামি, কথং মণ্ডলং করিস্সামী’’তি, এৰং পুব্বেৰ সল্লাপা কথংকথী ৰিনিঘাতি হোতীতি – পসংসমিচ্ছং ৰিনিঘাতি হোতি.
অপাহতস্মিং পন মঙ্কু হোতীতি. যে তে পঞ্হৰীমংসকা পরিসা পারিসজ্জা পাসারিকা [পাসনিকা (স্যা.)], তে অপহরন্তি. ‘‘অত্থাপগতং ভণিত’’ন্তি অত্থতো অপহরন্তি, ‘‘ব্যঞ্জনাপগতং ভণিত’’ন্তি ব্যঞ্জনতো অপহরন্তি, ‘‘অত্থব্যঞ্জনাপগতং ভণিত’’ন্তি অত্থব্যঞ্জনতো অপহরন্তি, ‘‘অত্থো তে দুন্নীতো, ব্যঞ্জনং তে দুরোপিতং, অত্থব্যঞ্জনং তে দুন্নীতং দুরোপিতং, নিগ্গহো তে অকতো, পটিকম্মং তে দুক্কটং, ৰিসেসো তে অকতো, পটিৰিসেসো তে দুক্কটো, আৰেঠিযা তে অকতা, নিব্বেঠিযা তে দুক্কটা, ছেদো তে অকতো, মণ্ডলং তে দুক্কটং ৰিসমকথং দুক্কথিতং দুব্ভণিতং দুল্লপিতং দুরুত্তং দুব্ভাসিত’’ন্তি অপহরন্তি. অপাহতস্মিং পন মঙ্কু হোতীতি. অপাহতস্মিং মঙ্কু হোতি পীল়িতো ঘট্টিতো ব্যাধিতো দোমনস্সিতো হোতীতি – অপাহতস্মিং পন মঙ্কু হোতি.
নিন্দায সো কুপ্পতি রন্ধমেসীতি. নিন্দায গরহায অকিত্তিযা অৰণ্ণহারিকায কুপ্পতি ব্যাপজ্জতি পতিট্ঠীযতি, কোপঞ্চ দোসঞ্চ অপ্পচ্চযঞ্চ পাতুকরোতীতি – নিন্দায সো কুপ্পতি. রন্ধমেসীতি ৰিরন্ধমেসী অপরদ্ধমেসী খলিতমেসী গল়িতমেসী ৰিৰরমেসীতি – নিন্দায সো কুপ্পতি রন্ধমেসী.
তেনাহ ভগৰা –
‘‘যুত্তো কথাযং পরিসায মজ্ঝে, পসংসমিচ্ছং ৰিনিঘাতি হোতি;
অপাহতস্মিং পন মঙ্কু হোতি, নিন্দায সো কুপ্পতি রন্ধমেসী’’তি.
৬২. যমস্স ৰাদং পরিহীনমাহু, অপাহতং পঞ্হৰিমংসকাসে [পঞ্হৰিমংসকা যে (স্যা.)] ;
পরিদেৰতি সোচতি হীনৰাদো, উপচ্চগা মন্তি অনুত্থুনাতি.
যমস্স ৰাদং পরিহীনমাহূতি যং তস্স ৰাদং হীনং নিহীনং পরিহীনং পরিহাপিতং ন পরিপূরিতং, এৰমাহংসু এৰং কথেন্তি এৰং ভণন্তি এৰং দীপযন্তি এৰং ৰোহরন্তীতি – যমস্স ৰাদং পরিহীনমাহু.
অপাহতং পঞ্হৰিমংসকাসেতি. যে তে পঞ্হৰীমংসকা পরিসা পারিসজ্জা পাসারিকা, তে অপহরন্তি. ‘‘অত্থাপগতং ভণিত’’ন্তি অত্থতো অপহরন্তি, ‘‘ব্যঞ্জনাপগতং ভণিত’’ন্তি ব্যঞ্জনতো অপহরন্তি, ‘‘অত্থব্যঞ্জনাপগতং ভণিত’’ন্তি অত্থব্যঞ্জনতো অপহরন্তি, ‘‘অত্থো তে দুন্নীতো, ব্যঞ্জনং তে দুরোপিতং, অত্থব্যঞ্জনং তে দুন্নীতং দুরোপিতং, নিগ্গহো তে অকতো, পটিকম্মং তে দুক্কটং, ৰিসেসো তে অকতো, পটিৰিসেসো তে দুক্কটো, আৰেঠিযা তে অকতা, নিব্বেঠিযা তে দুক্কটা, ছেদো তে অকতো, মণ্ডলং তে দুক্কটং ৰিসমকথং দুক্কথিতং দুব্ভণিতং দুল্লপিতং দুরুত্তং দুব্ভাসিত’’ন্তি, অপহরন্তীতি – অপাহতং পঞ্হৰিমংসকাসে.
পরিদেৰতি সোচতি হীনৰাদোতি. পরিদেৰতীতি ‘‘অঞ্ঞং মযা আৰজ্জিতং অঞ্ঞং চিন্তিতং অঞ্ঞং উপধারিতং, অঞ্ঞং উপলক্খিতং সো মহাপক্খো মহাপরিসো মহাপরিৰারো; পরিসা চাযং ৰগ্গা, ন সমগ্গা; সমগ্গায পরিসায হেতু কথাসল্লাপো পুন ভঞ্জিস্সামী’’তি, যা এৰরূপা [যো এৰরূপো (স্যা.)] ৰাচা পলাপো ৰিপ্পলাপো লালপ্পো লালপ্পাযনা লালপ্পাযিতত্তন্তি – পরিদেৰতি. সোচতীতি ‘‘তস্স জযো’’তি সোচতি ‘‘ময্হং পরাজযো’’তি সোচতি, ‘‘তস্স লাভো’’তি সোচতি, ‘‘ময্হং অলাভো’’তি সোচতি, ‘‘তস্স যসো’’তি সোচতি, ‘‘ময্হং অযসো’’তি সোচতি, ‘‘তস্স পসংসা’’তি সোচতি, ‘‘ময্হং নিন্দা’’তি সোচতি, ‘‘তস্স সুখ’’ন্তি সোচতি, ‘‘ময্হং দুক্খ’’ন্তি সোচতি, ‘‘সো সক্কতো গরুকতো মানিতো পূজিতো অপচিতো লাভী চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারানং, অহমস্মি অসক্কতো অগরুকতো অমানিতো অপূজিতো অনপচিতো ন লাভী চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারান’’ন্তি সোচতি কিলমতি পরিদেৰতি উরত্তাল়িং কন্দতি সম্মোহং আপজ্জতীতি – পরিদেৰতি সোচতি. হীনৰাদোতি হীনৰাদো নিহীনৰাদো পরিহীনৰাদো পরিহাপিতৰাদো ন পরিপূরৰাদোতি – পরিদেৰতি সোচতি হীনৰাদো.
উপচ্চগা মন্তি অনুত্থুনাতীতি. সো মং ৰাদেন ৰাদং অচ্চগা উপচ্চগা অতিক্কন্তো সমতিক্কন্তো ৰীতিৰত্তোতি. এৰম্পি উপচ্চগা মন্তি. অথ ৰা মং ৰাদেন ৰাদং অভিভৰিত্ৰা অজ্ঝোত্থরিত্ৰা পরিযাদিযিত্ৰা মদ্দযিত্ৰা চরতি ৰিহরতি ইরিযতি ৰত্ততি পালেতি যপেতি যাপেতীতি. এৰম্পি উপচ্চগা মন্তি. অনুত্থুনা ৰুচ্চতি ৰাচা পলাপো ৰিপ্পলাপো লালপ্পো লালপ্পাযনা লালপ্পাযিতত্তন্তি – উপচ্চগা মন্তি অনুত্থুনাতি.
তেনাহ ভগৰা –
‘‘যমস্স ৰাদং পরিহীনমাহু, অপাহতং পঞ্হৰিমংসকাসে;
পরিদেৰতি সোচতি হীনৰাদো, উপচ্চগা মন্তি অনুত্থুনাতী’’তি.
৬৩. এতে ৰিৰাদা সমণেসু জাতা, এতেসু উগ্ঘাতিনিঘাতি হোতি;
এতম্পি দিস্ৰা ৰিরমে কথোজ্জং, ন হঞ্ঞদত্থত্থি পসংসলাভা.
এতে ৰিৰাদা সমণেসু জাতাতি. সমণাতি যে কেচি ইতো বহিদ্ধা পরিব্বজূপগতা পরিব্বজসমাপন্না. এতে দিট্ঠিকলহা দিট্ঠিভণ্ডনা দিট্ঠিৰিগ্গহা দিট্ঠিৰিৰাদা দিট্ঠিমেধগা সমণেসু জাতা সঞ্জাতা নিব্বত্তা অভিনিব্বত্তা পাতুভূতাতি – এতে ৰিৰাদা সমণেসু জাতা.
এতেসু উগ্ঘাতিনিঘাতি হোতীতি. জযপরাজযো হোতি, লাভালাভো হোতি, যসাযসো হোতি, নিন্দাপসংসা হোতি, সুখদুক্খং হোতি, সোমনস্সদোমনস্সং হোতি, ইট্ঠানিট্ঠং হোতি, অনুনযপটিঘং হোতি, উগ্ঘাতিতনিগ্ঘাতিতং হোতি, অনুরোধৰিরোধো হোতি, জযেন চিত্তং উগ্ঘাতিতং হোতি পরাজযেন চিত্তং নিগ্ঘাতিতং হোতি, লাভেন চিত্তং উগ্ঘাতিতং হোতি অলাভেন চিত্তং নিগ্ঘাতিতং হোতি, যসেন চিত্তং উগ্ঘাতিতং হোতি অযসেন চিত্তং নিগ্ঘাতিতং হোতি, পসংসায চিত্তং উগ্ঘাতিতং হোতি নিন্দায চিত্তং নিগ্ঘাতিতং হোতি, সুখেন চিত্তং উগ্ঘাতিতং হোতি দুক্খেন চিত্তং নিগ্ঘাতিতং হোতি, সোমনস্সেন চিত্তং উগ্ঘাতিতং হোতি দোমনস্সেন চিত্তং নিগ্ঘাতিতং হোতি, উন্নতিযা [উণ্ণতিযা (স্যা. ক.)] চিত্তং উগ্ঘাতিতং হোতি ওনতিযা [ওণতিযা (স্যা. ক.)] চিত্তং নিগ্ঘাতিতং হোতীতি – এতেসু উগ্ঘাতিনিঘাতি হোতি.
এতম্পি দিস্ৰা ৰিরমে কথোজ্জন্তি. এতম্পি দিস্ৰাতি এতং আদীনৰং দিস্ৰা পস্সিত্ৰা তুলযিত্ৰা তীরযিত্ৰা ৰিভাৰযিত্ৰা ৰিভূতং কত্ৰা দিট্ঠিকলহেসু দিট্ঠিভণ্ডনেসু দিট্ঠিৰিগ্গহেসু দিট্ঠিৰিৰাদেসু দিট্ঠিমেধগেসূতি – এতম্পি দিস্ৰা ৰিরমে কথোজ্জন্তি. কথোজ্জং ৰুচ্চতি কলহো ভণ্ডনং ৰিগ্গহো ৰিৰাদো মেধগং. অথ ৰা কথোজ্জন্তি অনোজৰন্তী নিসাকথা কথোজ্জং ন করেয্য, কলহং ন করেয্য, ভণ্ডনং ন করেয্য, ৰিগ্গহং ন করেয্য, ৰিৰাদং ন করেয্য, মেধগং ন করেয্য, কলহভণ্ডনৰিগ্গহৰিৰাদমেধগং পজহেয্য ৰিনোদেয্য ব্যন্তিং করেয্য অনভাৰং গমেয্য, কলহভণ্ডনৰিগ্গহৰিৰাদমেধগা আরতো অস্স ৰিরতো পটিৰিরতো নিক্খন্তো নিস্সটো ৰিপ্পযুত্তো ৰিসঞ্ঞুত্তো ৰিমরিযাদিকতেন চেতসা ৰিহরেয্যাতি – এতম্পি দিস্ৰা ৰিরমে কথোজ্জং.
ন হঞ্ঞদত্থত্থি পসংসলাভাতি. পসংসলাভা অঞ্ঞো অত্থো নত্থি অত্তত্থো ৰা পরত্থো ৰা উভযত্থো ৰা দিট্ঠধম্মিকো ৰা অত্থো, সম্পরাযিকো ৰা অত্থো, উত্তানো ৰা অত্থো, গম্ভীরো ৰা অত্থো, গূল়্হো ৰা অত্থো, পটিচ্ছন্নো ৰা অত্থো, নেয্যো ৰা অত্থো, নীতো ৰা অত্থো, অনৰজ্জো ৰা অত্থো, নিক্কিলেসো ৰা অত্থো, ৰোদানো ৰা অত্থো, পরমত্থো ৰা অত্থো নত্থি ন সন্তি ন সংৰিজ্জন্তি নুপলব্ভন্তীতি – ন হঞ্ঞদত্থত্থি পসংসলাভা.
তেনাহ ভগৰা –
‘‘এতে ৰিৰাদা সমণেসু জাতা, এতেসু উগ্ঘাতিনিঘাতি হোতি;
এতম্পি দিস্ৰা ৰিরমে কথোজ্জং, ন হঞ্ঞদত্থত্থি পসংসলাভা’’তি.
৬৪. পসংসিতো ৰা পন তত্থ হোতি, অক্খায ৰাদং পরিসায মজ্ঝে;
সো [সো তং (সী.)] হস্সতী উন্নমতী [উণ্ণমতী (স্যা. ক.)] চ তেন, পপ্পুয্য তমত্থং যথা মনো অহু.
পসংসিতো ৰা পন তত্থ হোতীতি. তত্থাতি সকায দিট্ঠিযা সকায খন্তিযা সকায রুচিযা সকায লদ্ধিযা পসংসিতো থোমিতো কিত্তিতো ৰণ্ণিতো হোতীতি – পসংসিতো ৰা পন তত্থ হোতি.
অক্খায ৰাদং পরিসায মজ্ঝেতি. খত্তিযপরিসায ৰা ব্রাহ্মণপরিসায ৰা গহপতিপরিসায ৰা সমণপরিসায ৰা মজ্ঝে অত্তনো ৰাদং অক্খায আচিক্খিত্ৰা অনুৰাদং অক্খায আচিক্খিত্ৰা থম্ভযিত্ৰা ব্রূহযিত্ৰা দীপযিত্ৰা জোতযিত্ৰা ৰোহরিত্ৰা পরিগ্গণ্হিত্ৰাতি – অক্খায ৰাদং পরিসায মজ্ঝে.
সো হস্সতী উন্নমতী চ তেনাতি. সো তেন জযত্থেন তুট্ঠো হোতি হট্ঠো পহট্ঠো অত্তমনো পরিপুণ্ণসঙ্কপ্পো. অথ ৰা দন্তৰিদংসকং হসমানো. সো হস্সতী উন্নমতী চ তেনাতি সো তেন জযত্থেন উন্নতো হোতি উন্নমো ধজো সম্পগ্গাহো কেতুকম্যতা চিত্তস্সাতি – সো হস্সতী উন্নমতী চ তেন.
পপ্পুয্য তমত্থং যথা মনো অহূতি. তং জযত্থং পপ্পুয্য পাপুণিত্ৰা অধিগন্ত্ৰা ৰিন্দিত্ৰা পটিলভিত্ৰা. যথা মনো অহূতি যথা মনো অহু, যথা চিত্তো অহু, যথা সঙ্কপ্পো অহু, যথা ৰিঞ্ঞাণো অহূতি – পপ্পুয্য তমত্থং যথা মনো অহু.
তেনাহ ভগৰা –
‘‘পসংসিতো ৰা পন তত্থ হোতি, অক্খায ৰাদং পরিসায মজ্ঝে;
সো হস্সতী উন্নমতী চ তেন, পপ্পুয্য তমত্থং যথা মনো অহূ’’তি.
৬৫. যা উন্নতী সাস্স ৰিঘাতভূমি, মানাতিমানং ৰদতে পনেসো;
এতম্পি দিস্ৰা ন ৰিৰাদযেথ, ন হি তেন সুদ্ধিং কুসলা ৰদন্তি.
যা উন্নতী সাস্স ৰিঘাতভূমীতি. যা উন্নতি উন্নমো ধজো সম্পগ্গাহো কেতুকম্যতা চিত্তস্সাতি – যা উন্নতি. সাস্স ৰিঘাতভূমীতি সা তস্স ৰিঘাতভূমি উপঘাতভূমি পীল়নভূমি ঘট্টনভূমি উপদ্দৰভূমি উপসগ্গভূমীতি – যা উন্নতী সাস্স ৰিঘাতভূমি.
মানাতিমানং ৰদতে পনেসোতি. সো পুগ্গলো মানঞ্চ ৰদতি অতিমানঞ্চ ৰদতীতি – মানাতিমানং ৰদতে পনেসো.
এতম্পি দিস্ৰা ন ৰিৰাদযেথাতি. এতং আদীনৰং দিস্ৰা পস্সিত্ৰা তুলযিত্ৰা তীরযিত্ৰা ৰিভাৰযিত্ৰা ৰিভূতং কত্ৰা দিট্ঠিকলহেসু দিট্ঠিভণ্ডনেসু দিট্ঠিৰিগ্গহেসু দিট্ঠিৰিৰাদেসু দিট্ঠিমেধগেসূতি – এতম্পি দিস্ৰা. ন ৰিৰাদযেথাতি ন কলহং করেয্য ন ভণ্ডনং করেয্য ন ৰিগ্গহং করেয্য ন ৰিৰাদং করেয্য, ন মেধগং করেয্য, কলহভণ্ডনৰিগ্গহৰিৰাদমেধগং পজহেয্য ৰিনোদেয্য ব্যন্তিং করেয্য অনভাৰং গমেয্য, কলহভণ্ডনৰিগ্গহৰিৰাদমেধগা আরতো অস্স ৰিরতো পটিৰিরতো নিক্খন্তো নিস্সটো ৰিপ্পযুত্তো ৰিসঞ্ঞুত্তো ৰিমরিযাদিকতেন চেতসা ৰিহরেয্যাতি – এতম্পি দিস্ৰা ন ৰিৰাদযেথ.
ন হি তেন সুদ্ধিং কুসলা ৰদন্তীতি. কুসলাতি যে তে খন্ধকুসলা ধাতুকুসলা আযতনকুসলা পটিচ্চসমুপ্পাদকুসলা সতিপট্ঠানকুসলা সম্মপ্পধানকুসলা ইদ্ধিপাদকুসলা ইন্দ্রিযকুসলা বলকুসলা বোজ্ঝঙ্গকুসলা মগ্গকুসলা ফলকুসলা নিব্বানকুসলা, তে কুসলা দিট্ঠিকলহেন দিট্ঠিভণ্ডনেন দিট্ঠিৰিগ্গহেন দিট্ঠিৰিৰাদেন দিট্ঠিমেধগেন সুদ্ধিং ৰিসুদ্ধিং পরিসুদ্ধিং, মুত্তিং ৰিমুত্তিং পরিমুত্তিং ন ৰদন্তি ন কথেন্তি ন ভণন্তি ন দীপযন্তি ন ৰোহরন্তীতি – ন হি তেন সুদ্ধিং কুসলা ৰদন্তি.
তেনাহ ভগৰা –
‘‘যা উন্নতী সাস্স ৰিঘাতভূমি, মানাতিমানং ৰদতে পনেসো;
এতম্পি দিস্ৰা ন ৰিৰাদযেথ, ন হি তেন সুদ্ধিং কুসলা ৰদন্তী’’তি.
৬৬. সূরো যথা রাজখাদায পুট্ঠো, অভিগজ্জমেতি পটিসূরমিচ্ছং;
যেনেৰ সো তেন পলেহি সূর, পুব্বেৰ নত্থি যদিদং যুধায.
সূরো যথা রাজখাদায পুট্ঠোতি. সূরোতি সূরো ৰীরো ৰিক্কন্তো অভীরূ অছম্ভী অনুত্রাসী অপলাযী. রাজখাদায পুট্ঠোতি রাজখাদনীযেন রাজভোজনীযেন পুট্ঠো পোসিতো অপাদিতো ৰড্ঢিতোতি – সূরো যথা রাজখাদায পুট্ঠো.
অভিগজ্জমেতি পটিসূরমিচ্ছন্তি. সো গজ্জন্তো উগ্গজ্জন্তো অভিগজ্জন্তো এতি উপেতি উপগচ্ছতি পটিসূরং পটিপুরিসং পটিসত্তুং পটিমল্লং ইচ্ছন্তো সাদিযন্তো পত্থযন্তো পিহযন্তো অভিজপ্পন্তোতি – অভিগজ্জমেতি পটিসূরমিচ্ছং.
যেনেৰ সো তেন পলেহি সূরাতি. যেনেৰ সো দিট্ঠিগতিকো তেন পলেহি, তেন ৰজ, তেন গচ্ছ, তেন অতিক্কম, সো তুয্হং পটিসূরো পটিপুরিসো পটিসত্তু পটিমল্লোতি – যেনেৰ সো তেন পলেহি সূর.
পুব্বেৰ নত্থি যদিদং যুধাযাতি. পুব্বেৰ বোধিযা মূলে যে পটিসেনিকরা কিলেসা পটিলোমকরা পটিকণ্ডককরা পটিপক্খকরা তে নত্থি ন সন্তি ন সংৰিজ্জন্তি নুপলব্ভন্তি, পহীনা সমুচ্ছিন্না ৰূপসন্তা পটিপস্সদ্ধা অভব্বুপ্পত্তিকা ঞাণগ্গিনা দড্ঢা. যদিদং যুধাযাতি যদিদং যুদ্ধত্থায কলহত্থায ভণ্ডনত্থায ৰিগ্গহত্থায ৰিৰাদত্থায মেধগত্থাযাতি – পুব্বেৰ নত্থি যদিদং যুধায.
তেনাহ ভগৰা –
‘‘সূরো যথা রাজখাদায পুট্ঠো, অভিগজ্জমেতি পটিসূরমিচ্ছং;
যেনেৰ সো তেন পলেহি সূর, পুব্বেৰ নত্থি যদিদং যুধাযা’’তি.
৬৭. যে দিট্ঠিমুগ্গয্হ ৰিৰাদযন্তি, ইদমেৰ সচ্চন্তি চ ৰাদযন্তি;
তে ত্ৰং ৰদস্সূ ন হি তেধ অত্থি, ৰাদম্হি জাতে পটিসেনিকত্তা.
যে দিট্ঠিমুগ্গয্হ ৰিৰাদযন্তীতি যে দ্ৰাসট্ঠিদিট্ঠিগতানং অঞ্ঞতরঞ্ঞতরং দিট্ঠিগতং গহেত্ৰা গণ্হিত্ৰা উগ্গণ্হিত্ৰা পরামসিত্ৰা অভিনিৰিসিত্ৰা ৰিৰাদযন্তি কলহং করোন্তি ভণ্ডনং করোন্তি ‘ৰিগ্গহং করোন্তি ৰিৰাদং করোন্তি, মেধগং করোন্তি – ‘‘ন ত্ৰং ইমং ধম্মৰিনযং আজানাসি, অহং ইমং ধম্মৰিনযং আজানামি, কিং ত্ৰং ইমং ধম্মৰিনযং আজানিস্সসি, মিচ্ছাপটিপন্নো ত্ৰমসি, অহমস্মি সম্মাপটিপন্নো, সহিতং মে, অসহিতং তে, পুরে ৰচনীযং পচ্ছা অৰচ, পচ্ছা ৰচনীযং পুরে অৰচ, অধিচিণ্ণং তে ৰিপরাৰত্তং, আরোপিতো তে ৰাদো, নিগ্গহিতো ত্ৰমসি, চর ৰাদপ্পমোক্খায, নিব্বেঠেহি ৰা সচে পহোসী’’তি – যে দিট্ঠিমুগ্গয্হ ৰিৰাদযন্তি.
ইদমেৰ সচ্চন্তি চ ৰাদযন্তীতি. ‘‘সস্সতো লোকো, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি ৰাদযন্তি কথেন্তি ভণন্তি দীপযন্তি ৰোহরন্তি. ‘‘অসস্সতো লোকো…পে… নেৰ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পরং মরণা, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি ৰাদযন্তি কথেন্তি ভণন্তি দীপযন্তি ৰোহরন্তীতি – ইদমেৰ সচ্চন্তি চ ৰাদযন্তি.
তে ত্ৰং ৰদস্সূ ন হি তেধ অত্থি, ৰাদম্হি জাতে পটিসেনিকত্তাতি. তে ত্ৰং দিট্ঠিগতিকে ৰদস্সু ৰাদেন ৰাদং, নিগ্গহেন নিগ্গহং, পটিকম্মেন পটিকম্মং, ৰিসেসেন ৰিসেসং, পটিৰিসেসেন পটিৰিসেসং, আৰেঠিযায আৰেঠিযং, নিব্বেঠিযায নিব্বেঠিযং, ছেদেন ছেদং, মণ্ডলেন মণ্ডলং, তে তুয্হং পটিসূরা পটিপুরিসা পটিসত্তূ পটিমল্লাতি – তে ত্ৰং ৰদস্সূ ন হি তেধ অত্থি. ৰাদম্হি জাতে পটিসেনিকত্তাতি. ৰাদে জাতে সঞ্জাতে নিব্বত্তে অভিনিব্বত্তে পাতুভূতেযেৰ পটিসেনিকত্তা [পটিসেনিকতা (ক.), এৰং সেসেসু তীসু পদেসুপি] পটিলোমকত্তা পটিভণ্ডকত্তা পটিপক্খকত্তা কলহং করেয্যুং ভণ্ডনং করেয্যুং ৰিগ্গহং করেয্যুং ৰিৰাদং করেয্যুং মেধগং করেয্যুং, তে নত্থি ন সন্তি ন সংৰিজ্জন্তি নুপলব্ভন্তি, পহীনা…পে… ঞাণগ্গিনা দড্ঢাতি – তে ত্ৰং ৰদস্সূ ন হি তেধ অত্থি ৰাদম্হি জাতে পটিসেনিকত্তা.
তেনাহ ভগৰা –
‘‘যে দিট্ঠিমুগ্গয্হ ৰিৰাদযন্তি, ইদমেৰ সচ্চন্তি চ ৰাদযন্তি;
তে ত্ৰং ৰদস্সূ ন হি তেধ অত্থি, ৰাদম্হি জাতে পটিসেনিকত্তা’’তি.
৬৮. ৰিসেনিকত্ৰা পন যে চরন্তি, দিট্ঠীহি দিট্ঠিং অৰিরুজ্ঝমানা;
তেসু ত্ৰং কিং লভেথ পসূর, যেসীধ নত্থি পরমুগ্গহীতং.
ৰিসেনিকত্ৰা পন যে চরন্তীতি. সেনা ৰুচ্চতি মারসেনা. কাযদুচ্চরিতং মারসেনা, ৰচীদুচ্চরিতং মারসেনা, মনোদুচ্চরিতং মারসেনা, লোভো মারসেনা, দোসো মারসেনা, মোহো মারসেনা, কোধো… উপনাহো… মক্খো… পল়াসো… ইস্সা… মচ্ছরিযং… মাযা… সাঠেয্যং… থম্ভো… সারম্ভো… মানো… অতিমানো… মদো… পমাদো… সব্বে কিলেসা… সব্বে দুচ্চরিতা… সব্বে দরথা… সব্বে পরিল়াহা… সব্বে সন্তাপা… সব্বাকুসলাভিসঙ্খারা মারসেনা.
ৰুত্তঞ্হেতং ভগৰতা –
‘‘কামা তে পঠমা সেনা, দুতিযা অরতি ৰুচ্চতি…পে…;
ন নং অসুরো জিনাতি, জেত্ৰাৰ লভতে সুখ’’ন্তি.
যতো চতূহি অরিযমগ্গেহি সব্বা চ মারসেনা সব্বে চ পটিসেনিকরা কিলেসা জিতা চ পরাজিতা চ ভগ্গা ৰিপ্পলুগ্গা পরম্মুখা, তেন ৰুচ্চতি ৰিসেনিকত্ৰাতি. যেতি অরহন্তো খীণাসৰা. চরন্তীতি চরন্তি ৰিহরন্তি ইরিযন্তি ৰত্তেন্তি পালেন্তি যপেন্তি যাপেন্তীতি – ৰিসেনিকত্ৰা পন যে চরন্তি.
দিট্ঠীহি দিট্ঠিং অৰিরুজ্ঝমানাতি. যেসং দ্ৰাসট্ঠি দিট্ঠিগতানি পহীনানি সমুচ্ছিন্নানি ৰূপসন্তানি পটিপস্সদ্ধানি অভব্বুপ্পত্তিকানি ঞাণগ্গিনা দড্ঢানি, তে দিট্ঠীহি দিট্ঠিং অৰিরুজ্ঝমানা অপ্পটিৰিরুজ্ঝমানা অপ্পহীযমানা অপ্পটিহঞ্ঞমানা অপ্পটিহতমানাতি – দিট্ঠীহি দিট্ঠিং অৰিরুজ্ঝমানা.
তেসু ত্ৰং কিং লভেথ পসূরাতি. তেসু অরহন্তেসু খীণাসৰেসু কিং লভেথ পটিসূরং পটিপুরিসং পটিসত্তুং পটিমল্লন্তি – তেসু ত্ৰং কিং লভেথ পসূর.
যেসীধ নত্থি পরমুগ্গহীতন্তি. যেসং অরহন্তানং খীণাসৰানং ‘‘ইদং পরমং অগ্গং সেট্ঠং ৰিসিট্ঠং পামোক্খং উত্তমং পৰর’’ন্তি গহিতং পরামট্ঠং অভিনিৰিট্ঠং অজ্ঝোসিতং অধিমুত্তং, নত্থি ন সন্তি ন সংৰিজ্জন্তি নুপলব্ভন্তি, পহীনং সমুচ্ছিন্নং ৰূপসন্তং পটিপস্সদ্ধং অভব্বুপ্পত্তিকং ঞাণগ্গিনা দড্ঢন্তি – যেসীধ নত্থি পরমুগ্গহীতং.
তেনাহ ভগৰা –
‘‘ৰিসেনিকত্ৰা পন যে চরন্তি, দিট্ঠীহি দিট্ঠিং অৰিরুজ্ঝমানা;
তেসু ত্ৰং কিং লভেথ পসূর, যেসীধ নত্থি পরমুগ্গহীত’’ন্তি.
৬৯. অথ ত্ৰং পৰিতক্কমাগমা, [পৰিতক্কমাগম (সী.), সৰিতক্কমাগমা (ক.)] মনসা দিট্ঠিগতানি চিন্তযন্তো;
ধোনেন যুগং সমাগমা, ন হি ত্ৰং সক্খসি সম্পযাতৰে.
অথ ত্ৰং পৰিতক্কমাগমাতি. অথাতি পদসন্ধি পদসংসগ্গো পদপারিপূরী অক্খরসমৰাযো ব্যঞ্জনসিলিট্ঠতা পদানুপুব্বতাপেতং – অথাতি. পৰিতক্কমাগমাতি তক্কেন্তো ৰিতক্কেন্তো সঙ্কপ্পেন্তো ‘‘জযো নু খো মে ভৰিস্সতি, পরাজযো নু খো মে ভৰিস্সতি, কথং নিগ্গহং করিস্সামি, কথং পটিকম্মং করিস্সামি, কথং ৰিসেসং করিস্সামি, কথং পটিৰিসেসং করিস্সামি, কথং আৰেঠিযং করিস্সামি, কথং নিব্বেঠিযং করিস্সামি, কথং ছেদং করিস্সামি, কথং মণ্ডলং করিস্সামি’’ এৰং তক্কেন্তো ৰিতক্কেন্তো সঙ্কপ্পেন্তো আগতোসি উপগতোসি সম্পত্তোসি মযা সদ্ধিং সমাগতোসীতি – অথ ত্ৰং পৰিতক্কমাগমা.
মনসা দিট্ঠিগতানি চিন্তযন্তোতি. মনোতি যং চিত্তং মনো মানসং হদযং পণ্ডরং, মনো মনাযতনং মনিন্দ্রিযং ৰিঞ্ঞাণং ৰিঞ্ঞাণক্খন্ধো তজ্জা মনোৰিঞ্ঞাণধাতু. চিত্তেন দিট্ঠিং চিন্তেন্তো ৰিচিন্তেন্তো ‘‘সস্সতো লোকো’’তি ৰা, ‘‘অসস্সতো লোকো’’তি ৰা…পে… ‘‘নেৰ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পরং মরণা’’তি ৰাতি – মনসা দিট্ঠিগতানি চিন্তযন্তো.
ধোনেন যুগং সমাগমা, ন হি ত্ৰং সক্খসি সম্পযাতৰেতি. ধোনা ৰুচ্চতি পঞ্ঞা. যা পঞ্ঞা পজাননা…পে… অমোহো ধম্মৰিচযো সম্মাদিট্ঠি. কিংকারণা ধোনা ৰুচ্চতি পঞ্ঞা? তায পঞ্ঞায কাযদুচ্চরিতং ধুতঞ্চ ধোতঞ্চ সন্ধোতঞ্চ নিদ্ধোতঞ্চ, ৰচীদুচ্চরিতং…পে… সব্বাকুসলাভিসঙ্খারা ধুতা চ ধোতা চ সন্ধোতা চ নিদ্ধোতা চ. অথ ৰা সম্মাদিট্ঠিযা মিচ্ছাদিট্ঠি… সম্মাসঙ্কপ্পেন মিচ্ছাসঙ্কপ্পো…পে… সম্মাৰিমুত্তিযা মিচ্ছাৰিমুত্তি ধুতা চ ধোতা চ সন্ধোতা চ নিদ্ধোতা চ. অথ ৰা অরিযেন অট্ঠঙ্গিকেন মগ্গেন সব্বে কিলেসা… সব্বে দুচ্চরিতা… সব্বে দরথা… সব্বে পরিল়াহা… সব্বে সন্তাপা… সব্বাকুসলাভিসঙ্খারা ধুতা চ ধোতা চ সন্ধোতা চ নিদ্ধোতা চ. ভগৰা ইমেহি ধোনেয্যেহি ধম্মেহি উপেতো সমুপেতো উপগতো সমুপগতো উপপন্নো সমুপপন্নো সমন্নাগতো, তস্মা ভগৰা ধোনো. সো ধুতরাগো ধুতপাপো ধুতকিলেসো ধুতপরিল়াহোতি – ধোনোতি.
ধোনেন যুগং সমাগমা, ন হি ত্ৰং সক্খসি সম্পযাতৰেতি. পসূরো পরিব্বাজকো ন পটিবলো ধোনেন বুদ্ধেন ভগৰতা সদ্ধিং যুগং সমাগমং সমাগন্ত্ৰা যুগগ্গাহং গণ্হিত্ৰা সাকচ্ছেতুং সল্লপিতুং সাকচ্ছং সমাপজ্জিতুং. তং কিস্স হেতু? পসূরো পরিব্বাজকো হীনো নিহীনো ওমকো লামকো ছতুক্কো পরিত্তো. সো হি ভগৰা অগ্গো চ সেট্ঠো চ ৰিসিট্ঠো চ পামোক্খো চ উত্তমো চ পৰরো চ. যথা সসো ন পটিবলো মত্তেন মাতঙ্গেন সদ্ধিং যুগং সমাগমং সমাগন্ত্ৰা যুগগ্গাহং গণ্হিতুং; যথা কোত্থুকো ন পটিবলো সীহেন মিগরঞ্ঞা সদ্ধিং যুগং সমাগমং সমাগন্ত্ৰা যুগগ্গাহং গণ্হিতুং; যথা ৰচ্ছকো তরুণকো ধেনুপকো ন পটিবলো উসভেন চলককুনা [বলক্ককুনা (স্যা.)] সদ্ধিং যুগং সমাগমং সমাগন্ত্ৰা যুগগ্গাহং গণ্হিতুং; যথা ধঙ্কো ন পটিবলো গরুল়েন ৰেনতেয্যেন সদ্ধিং যুগং সমাগমং সমাগন্ত্ৰা যুগগ্গাহং গণ্হিতুং; যথা চণ্ডালো ন পটিবলো রঞ্ঞা চক্কৰত্তিনা সদ্ধিং যুগং সমাগমং সমাগন্ত্ৰা যুগগ্গাহং গণ্হিতুং; যথা পংসুপিসাচকো ন পটিবলো ইন্দেন দেৰরঞ্ঞা সদ্ধিং যুগং সমাগমং সমাগন্ত্ৰা যুগগ্গাহং গণ্হিতুং; এৰমেৰ পসূরো পরিব্বাজকো ন পটিবলো ধোনেন বুদ্ধেন ভগৰতা সদ্ধিং যুগং সমাগমং সমাগন্ত্ৰা যুগগ্গাহং গণ্হিত্ৰা সাকচ্ছেতুং সল্লপিতুং সাকচ্ছং সমাপজ্জিতুং. তং কিস্স হেতু? পসূরো পরিব্বাজকো হীনপঞ্ঞো নিহীনপঞ্ঞো ওমকপঞ্ঞো লামকপঞ্ঞো ছতুক্কপঞ্ঞো পরিত্তপঞ্ঞো. সো হি ভগৰা মহাপঞ্ঞো পুথুপঞ্ঞো হাসপঞ্ঞো জৰনপঞ্ঞো তিক্খপঞ্ঞো নিব্বেধিকপঞ্ঞো, পঞ্ঞাপভেদকুসলো পভিন্নঞাণো অধিগতপটিসম্ভিদো, চতুৰেসারজ্জপ্পত্তো দসবলধারী, পুরিসাসভো পুরিসসীহো পুরিসনাগো পুরিসাজঞ্ঞো পুরিসধোরয্হো, অনন্তঞাণো অনন্ততেজো অনন্তযসো অড্ঢো মহদ্ধনো ধনৰা, নেতা ৰিনেতা অনুনেতা, পঞ্ঞাপেতা নিজ্ঝাপেতা পেক্খেতা পসাদেতা. সো হি ভগৰা অনুপ্পন্নস্স মগ্গস্স উপ্পাদেতা, অসঞ্জাতস্স মগ্গস্স সঞ্জনেতা, অনক্খাতস্স মগ্গস্স অক্খাতা, মগ্গঞ্ঞূ মগ্গৰিদূ মগ্গকোৰিদো মগ্গানুগা চ পনস্স এতরহি সাৰকা ৰিহরন্তি পচ্ছা সমন্নাগতা.
সো হি ভগৰা জানং জানাতি পস্সং পস্সতি, চক্খুভূতো ঞাণভূতো ধম্মভূতো ব্রহ্মভূতো, ৰত্তা পৰত্তা অত্থস্স নিন্নেতা অমতস্স দাতা ধম্মস্সামী তথাগতো; নত্থি তস্স ভগৰতো অঞ্ঞাতং অদিট্ঠং অৰিদিতং অসচ্ছিকতং অফস্সিতং [অফুসিতং (স্যা.)] পঞ্ঞায. অতীতং অনাগতং পচ্চুপ্পন্নং উপাদায সব্বে ধম্মা সব্বাকারেন বুদ্ধস্স ভগৰতো ঞাণমুখে আপাথং আগচ্ছন্তি. যং কিঞ্চি নেয্যং নাম অত্থি ধম্মং জানিতব্বং. অত্তত্থো ৰা পরত্থো ৰা উভযত্থো ৰা দিট্ঠধম্মিকো ৰা অত্থো, সম্পরাযিকো ৰা অত্থো, উত্তানো ৰা অত্থো, গম্ভীরো ৰা অত্থো, গূল়্হো ৰা অত্থো, পটিচ্ছন্নো ৰা অত্থো, নেয্যো ৰা অত্থো, নীতো ৰা অত্থো, অনৰজ্জো ৰা অত্থো, নিক্কিলেসো ৰা অত্থো, ৰোদানো ৰা অত্থো, পরমত্থো ৰা অত্থো, সব্বং তং অন্তোবুদ্ধঞাণে পরিৰত্ততি.
সব্বং কাযকম্মং বুদ্ধস্স ভগৰতো ঞাণানুপরিৰত্তি, সব্বং ৰচীকম্মং ঞাণানুপরিৰত্তি, সব্বং মনোকম্মং ঞাণানুপরিৰত্তি. অতীতে বুদ্ধস্স ভগৰতো অপ্পটিহতং ঞাণং, অনাগতে অপ্পটিহতং ঞাণং, পচ্চুপ্পন্নে অপ্পটিহতং ঞাণং, যাৰতকং নেয্যং তাৰতকং ঞাণং, যাৰতকং ঞাণং তাৰতকং নেয্যং, নেয্যপরিযন্তিকং ঞাণং, ঞাণপরিযন্তিকং নেয্যং, নেয্যং অতিক্কমিত্ৰা ঞাণং নপ্পৰত্ততি, ঞাণং অতিক্কমিত্ৰা নেয্যপথো নত্থি. অঞ্ঞমঞ্ঞপরিযন্তট্ঠাযিনো তে ধম্মা. যথা দ্ৰিন্নং সমুগ্গপটলানং সম্মা ফুসিতানং হেট্ঠিমং সমুগ্গপটলং উপরিমং নাতিৰত্ততি, উপরিমং সমুগ্গপটলং হেট্ঠিমং নাতিৰত্ততি অঞ্ঞমঞ্ঞপরিযন্তট্ঠাযিনো; এৰমেৰ বুদ্ধস্স ভগৰতো নেয্যঞ্চ ঞাণঞ্চ অঞ্ঞমঞ্ঞপরিযন্তট্ঠাযিনো; যাৰতকং নেয্যং তাৰতকং ঞাণং, যাৰতকং ঞাণং তাৰতকং নেয্যং, নেয্যপরিযন্তিকং ঞাণং, ঞাণপরিযন্তিকং নেয্যং, নেয্যং অতিক্কমিত্ৰা ঞাণং নপ্পৰত্ততি, ঞাণং অতিক্কমিত্ৰা নেয্যপথো নত্থি. অঞ্ঞমঞ্ঞপরিযন্তট্ঠাযিনো তে ধম্মা সব্বধম্মেসু বুদ্ধস্স ভগৰতো ঞাণং পৰত্ততি.
সব্বে ধম্মা বুদ্ধস্স ভগৰতো আৰজ্জনপটিবদ্ধা আকঙ্খপটিবদ্ধা মনসিকারপটিবদ্ধা চিত্তুপ্পাদপটিবদ্ধা. সব্বসত্তেসু বুদ্ধস্স ভগৰতো ঞাণং পৰত্ততি, সব্বেসঞ্চ সত্তানং ভগৰা আসযং জানাতি অনুসযং জানাতি চরিতং জানাতি অধিমুত্তিং জানাতি. অপ্পরজক্খে মহারজক্খে তিক্খিন্দ্রিযে মুদিন্দ্রিযে স্ৰাকারে দ্ৰাকারে সুৰিঞ্ঞাপযে দুৰিঞ্ঞাপযে ভব্বাভব্বে সত্তে পজানাতি. সদেৰকো লোকো সমারকো সব্রহ্মকো সস্সমণব্রাহ্মণী পজা সদেৰমনুস্সা অন্তোবুদ্ধঞাণে পরিৰত্ততি.
যথা যে কেচি মচ্ছকচ্ছপা অন্তমসো তিমিতিমিঙ্গলং উপাদায অন্তোমহাসমুদ্দে পরিৰত্তন্তি; এৰমেৰ সদেৰকো লোকো সমারকো সব্রহ্মকো সস্সমণব্রাহ্মণী পজা সদেৰমনুস্সা অন্তোবুদ্ধঞাণে পরিৰত্ততি. যথা যে কেচি পক্খী অন্তমসো গরুল়ং ৰেনতেয্যং উপাদায আকাসস্স পদেসে পরিৰত্তন্তি; এৰমেৰ যেপি তে সারিপুত্তসমা পঞ্ঞায তেপি বুদ্ধঞাণস্স পদেসে পরিৰত্তন্তি. বুদ্ধঞাণং দেৰমনুস্সানং পঞ্ঞং ফরিত্ৰা অভিভৰিত্ৰা তিট্ঠতিযেৰ.
যেপি তে খত্তিযপণ্ডিতা ব্রাহ্মণপণ্ডিতা গহপতিপণ্ডিতা সমণপণ্ডিতা নিপুণা কতপরপ্পৰাদা ৰালৰেধিরূপা. ৰোভিন্দন্তা [তে ভিন্দন্তা (ক.)] মঞ্ঞে চরন্তি পঞ্ঞাগতেন দিট্ঠিগতানি. তে পঞ্হে অভিসঙ্খরিত্ৰা অভিসঙ্খরিত্ৰা তথাগতে উপসঙ্কমিত্ৰা পুচ্ছন্তি গূল়্হানি চ পটিচ্ছন্নানি চ. কথিতা ৰিসজ্জিতাৰ তে পঞ্হা ভগৰতা হোন্তি নিদ্দিট্ঠকারণা উপক্খিত্তকা চ. তে ভগৰতো সম্পজ্জন্তি. অথ খো ভগৰাৰ তত্থ অতিরোচতি যদিদং পঞ্ঞাযাতি – ধোনেন যুগং সমাগমা, ন হি ত্ৰং সক্খসি সম্পযাতৰে.
তেনাহ ভগৰা –
‘‘অথ ত্ৰং পৰিতক্কমাগমা, মনসা দিট্ঠিগতানি চিন্তযন্তো;
ধোনেন যুগং সমাগমা, ন হি ত্ৰং সক্খসি সম্পযাতৰে’’তি.
পসূরসুত্তনিদ্দেসো অট্ঠমো.