৯. মাগণ্ডিযসুত্তনিদ্দেসো

অথ মাগণ্ডিযসুত্তনিদ্দেসং ৰক্খতি –

৭০. দিস্ৰান তণ্হং অরতিং রগঞ্চ, নাহোসি ছন্দো অপি মেথুনস্মিং;

কিমেৰিদং মুত্তকরীসপুণ্ণং, পাদাপি নং সম্ফুসিতুং ন ইচ্ছে.

দিস্ৰান তণ্হং অরতিং রগঞ্চ, নাহোসি ছন্দো অপি মেথুনস্মিন্তি. তণ্হঞ্চ অরতিঞ্চ রগঞ্চ মারধীতরো দিস্ৰা পস্সিত্ৰা মেথুনধম্মে ছন্দো ৰা রাগো ৰা পেমং ৰা নাহোসীতি – দিস্ৰান তণ্হং অরতিং রগঞ্চ নাহোসি ছন্দো অপি মেথুনস্মিং.

কিমেৰিদং মুত্তকরীসপুণ্ণং, পাদাপি নং সম্ফুসিতুং ন ইচ্ছেতি. কিমেৰিদং সরীরং মুত্তপুণ্ণং করীসপুণ্ণং সেম্হপুণ্ণং রুহিরপুণ্ণং অট্ঠিসঙ্ঘাতন্হারুসম্বন্ধং রুধিরমংসাৰলেপনং চম্মৰিনদ্ধং ছৰিযা পটিচ্ছন্নং ছিদ্দাৰছিদ্দং উগ্ঘরন্তং পগ্ঘরন্তং কিমিসঙ্ঘনিসেৰিতং নানাকলিমলপরিপূরং পাদেন অক্কমিতুং ন ইচ্ছেয্য, কুতো পন সংৰাসো ৰা সমাগমো ৰাতি – কিমেৰিদং মুত্তকরীসপুণ্ণং, পাদাপি নং সম্ফুসিতুং ন ইচ্ছে. অনচ্ছরিযঞ্চেতং মনুস্সো দিব্বে কামে পত্থযন্তো মানুসকে কামে ন ইচ্ছেয্য, মানুসকে ৰা কামে পত্থযন্তো দিব্বে কামে ন ইচ্ছেয্য. যং ত্ৰং উভোপি ন ইচ্ছসি ন সাদিযসি ন পত্থেসি ন পিহেসি নাভিজপ্পসি, কিং তে দস্সনং, কতমায ত্ৰং দিট্ঠিযা সমন্নাগতোতি পুচ্ছতীতি.

তেনাহ ভগৰা –

‘‘দিস্ৰান তণ্হং অরতিং রগঞ্চ, নাহোসি ছন্দো অপি মেথুনস্মিং;

কিমেৰিদং মুত্তকরীসপুণ্ণং, পাদাপি নং সম্ফুসিতুং ন ইচ্ছে’’তি.

৭১. এতাদিসং চে রতনং ন ইচ্ছসি, নারিং নরিন্দেহি বহূহি পত্থিতং;

দিট্ঠিগতং সীলৰতং নু জীৰিতং, ভৰূপপত্তিঞ্চ ৰদেসি কীদিসং.

৭২. ইদং ৰদামীতি ন তস্স হোতি, [মাগণ্ডিযাতি [মাগন্দিযাতি (সী. স্যা.)] ভগৰা]

ধম্মেসু নিচ্ছেয্য সমুগ্গহীতং;

পস্সঞ্চ দিট্ঠীসু অনুগ্গহায, অজ্ঝত্তসন্তিং পচিনং অদস্সং.

ইদং ৰদামীতি ন তস্স হোতীতি. ইদং ৰদামীতি ইদং ৰদামি, এতং ৰদামি, এত্তকং ৰদামি, এত্তাৰতা ৰদামি, ইদং দিট্ঠিগতং ৰদামি – ‘‘সস্সতো লোকো’’তি ৰা…পে… ‘‘নেৰ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পরং মরণা’’তি ৰা. ন তস্স হোতীতি ন ময্হং হোতি, ‘‘এত্তাৰতা ৰদামী’’তি ন তস্স হোতীতি – ইদং ৰদামীতি ন তস্স হোতি.

মাগণ্ডিযাতি ভগৰা তং ব্রাহ্মণং নামেন আলপতি. ভগৰাতি গারৰাধিৰচনং…পে… সচ্ছিকা পঞ্ঞত্তি যদিদং ভগৰাতি – মাগণ্ডিযাতি ভগৰা.

ধম্মেসু নিচ্ছেয্য সমুগ্গহীতন্তি. ধম্মেসূতি দ্ৰাসট্ঠিযা দিট্ঠিগতেসু. নিচ্ছেয্যাতি নিচ্ছিনিত্ৰা ৰিনিচ্ছিনিত্ৰা ৰিচিনিত্ৰা পৰিচিনিত্ৰা তুলযিত্ৰা তীরযিত্ৰা ৰিভাৰযিত্ৰা ৰিভূতং কত্ৰা, ওধিগ্গাহো বিলগ্গাহো ৰরগ্গাহো কোট্ঠাসগ্গাহো উচ্চযগ্গাহো সমুচ্চযগ্গাহো, ‘‘ইদং সচ্চং তচ্ছং তথং ভূতং যাথাৰং অৰিপরীত’’ন্তি গহিতং পরামট্ঠং অভিনিৰিট্ঠং অজ্ঝোসিতং অধিমুত্তং, নত্থি ন সন্তি ন সংৰিজ্জতি নুপলব্ভতি, পহীনং সমুচ্ছিন্নং ৰূপসন্তং পটিপস্সদ্ধং অভব্বুপ্পত্তিকং ঞাণগ্গিনা দড্ঢন্তি – ধম্মেসু নিচ্ছেয্য সমুগ্গহীতং.

পস্সঞ্চ দিট্ঠীসু অনুগ্গহাযাতি. দিট্ঠীসু আদীনৰং পস্সন্তো দিট্ঠিযো ন গণ্হামি ন পরামসামি নাভিনিৰিসামি. অথ ৰা ন গণ্হিতব্বা ন পরামসিতব্বা নাভিনিৰিসিতব্বাতি. এৰম্পি পস্সঞ্চ দিট্ঠীসু অনুগ্গহায.

অথ ৰা ‘‘সস্সতো লোকো, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি দিট্ঠিগতমেতং দিট্ঠিগহনং দিট্ঠিকন্তারো দিট্ঠিৰিসূকাযিকং দিট্ঠিৰিপ্ফন্দিতং দিট্ঠিসঞ্ঞোজনং, সদুক্খং সৰিঘাতং সউপাযাসং সপরিল়াহং, ন নিব্বিদায ন ৰিরাগায ন নিরোধায ন উপসমায ন অভিঞ্ঞায ন সম্বোধায ন নিব্বানায সংৰত্ততীতি. দিট্ঠীসু আদীনৰং পস্সন্তো দিট্ঠিযো ন গণ্হামি ন পরামসামি নাভিনিৰিসামি. অথ ৰা ন গণ্হিতব্বা ন পরামসিতব্বা নাভিনিৰিসিতব্বাতি. এৰম্পি পস্সঞ্চ দিট্ঠীসু অনুগ্গহায.

অথ ৰা ‘‘অসস্সতো লোকো, অন্তৰা লোকো, অনন্তৰা লোকো, তং জীৰং তং সরীরং, অঞ্ঞং জীৰং অঞ্ঞং সরীরং, হোতি তথাগতো পরং মরণা, ন হোতি তথাগতো পরং মরণা, হোতি চ ন চ হোতি তথাগতো পরং মরণা, নেৰ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পরং মরণা, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি দিট্ঠিগতমেতং দিট্ঠিগহনং দিট্ঠিকন্তারো দিট্ঠিৰিসূকাযিকং দিট্ঠিৰিপ্ফন্দিতং দিট্ঠিসঞ্ঞোজনং, সদুক্খং সৰিঘাতং সউপাযাসং সপরিল়াহং ন নিব্বিদায ন ৰিরাগায ন নিরোধায ন উপসমায ন অভিঞ্ঞায ন সম্বোধায ন নিব্বানায সংৰত্ততীতি. দিট্ঠীসু আদীনৰং পস্সন্তো দিট্ঠিযো ন গণ্হামি ন পরামসামি নাভিনিৰিসামি. অথ ৰা ন গণ্হিতব্বা ন পরামসিতব্বা নাভিনিৰিসিতব্বাতি. এৰম্পি পস্সঞ্চ দিট্ঠীসু অনুগ্গহায.

অথ ৰা ইমা দিট্ঠিযো এৰংগহিতা এৰংপরামট্ঠা এৰংগতিকা ভৰিস্সন্তি এৰংঅভিসম্পরাযাতি. দিট্ঠীসু আদীনৰং পস্সন্তো দিট্ঠিযো ন গণ্হামি ন পরামসামি নাভিনিৰিসামি. অথ ৰা ন গণ্হিতব্বা ন পরামসিতব্বা নাভিনিৰিসিতব্বাতি. এৰম্পি পস্সঞ্চ দিট্ঠীসু অনুগ্গহায.

অথ ৰা ইমা দিট্ঠিযো নিরযসংৰত্তনিকা তিরচ্ছানযোনিসংৰত্তনিকা পেত্তিৰিসযসংৰত্তনিকাতি. দিট্ঠীসু আদীনৰং পস্সন্তো দিট্ঠিযো ন গণ্হামি ন পরামসামি নাভিনিৰিসামি. অথ ৰা ন গণ্হিতব্বা ন পরামসিতব্বা নাভিনিৰিসিতব্বাতি. এৰম্পি পস্সঞ্চ দিট্ঠীসু অনুগ্গহায.

অথ ৰা ইমা দিট্ঠিযো অনিচ্চা সঙ্খতা পটিচ্চসমুপ্পন্না খযধম্মা ৰযধম্মা ৰিরাগধম্মা নিরোধধম্মাতি. দিট্ঠীসু আদীনৰং পস্সন্তো দিট্ঠিযো ন গণ্হামি ন পরামসামি নাভিনিৰিসামি. অথ ৰা ন গণ্হিতব্বা ন পরামসিতব্বা নাভিনিৰিসিতব্বাতি. এৰম্পি পস্সঞ্চ দিট্ঠীসু অনুগ্গহায.

অজ্ঝত্তসন্তিং পচিনং অদস্সন্তি. অজ্ঝত্তসন্তিং অজ্ঝত্তং রাগস্স সন্তিং, দোসস্স সন্তিং, মোহস্স সন্তিং, কোধস্স… উপনাহস্স… মক্খস্স … পল়াসস্স… ইস্সায… মচ্ছরিযস্স … মাযায… সাঠেয্যস্স… থম্ভস্স… সারম্ভস্স… মানস্স… অতিমানস্স… মদস্স… পমাদস্স… সব্বকিলেসানং… সব্বদুচ্চরিতানং… সব্বদরথানং… সব্বপরিল়াহানং… সব্বসন্তাপানং… সব্বাকুসলাভিসঙ্খারানং সন্তিং উপসন্তিং ৰূপসন্তিং নিব্বুতিং পটিপস্সদ্ধিং সন্তিং. পচিনন্তি পচিনন্তো ৰিচিনন্তো পৰিচিনন্তো তুলযন্তো তীরযন্তো ৰিভাৰযন্তো ৰিভূতং করোন্তো, ‘‘সব্বে সঙ্খারা অনিচ্চা’’তি পচিনন্তো ৰিচিনন্তো পৰিচিনন্তো তুলযন্তো তীরযন্তো ৰিভাৰযন্তো ৰিভূতং করোন্তো, ‘‘সব্বে সঙ্খারা দুক্খা’’তি… ‘‘সব্বে ধম্মা অনত্তা’’তি পচিনন্তো ৰিচিনন্তো পৰিচিনন্তো… ‘‘যং কিঞ্চি সমুদযধম্মং, সব্বং তং নিরোধধম্ম’’ন্তি পচিনন্তো ৰিচিনন্তো পৰিচিনন্তো তুলযন্তো তীরযন্তো ৰিভাৰযন্তো ৰিভূতং করোন্তো. অদস্সন্তি অদস্সং অদক্খিং অপস্সিং পটিৰিজ্ঝিন্তি – অজ্ঝত্তসন্তিং পচিনং অদস্সং.

তেনাহ ভগৰা –

‘‘ইদং ৰদামীতি ন তস্স হোতি, [মাগণ্ডিযাতি ভগৰা]

ধম্মেসু নিচ্ছেয্য সমুগ্গহীতং;

পস্সঞ্চ দিট্ঠীসু অনুগ্গহায;

অজ্ঝত্তসন্তিং পচিনং অদস্স’’ন্তি.

৭৩. ৰিনিচ্ছযা যানি পকপ্পিতানি, [ইতি মাগণ্ডিযো]

তে ৰে মুনী ব্রূসি অনুগ্গহায;

অজ্ঝত্তসন্তীতি যমেতমত্থং, কথং নু ধীরেহি পৰেদিতং তং.

ৰিনিচ্ছযা যানি পকপ্পিতানীতি. ৰিনিচ্ছযা ৰুচ্চন্তি দ্ৰাসট্ঠি দিট্ঠিগতানি দিট্ঠিৰিনিচ্ছযা. পকপ্পিতানীতি কপ্পিতা পকপ্পিতা অভিসঙ্খতা সণ্ঠপিতাতিপি পকপ্পিতা. অথ ৰা অনিচ্চা সঙ্খতা পটিচ্চসমুপ্পন্না খযধম্মা ৰযধম্মা ৰিরাগধম্মা নিরোধধম্মা ৰিপরিণামধম্মাতিপি পকপ্পিতাতি – ৰিনিচ্ছযা যানি পকপ্পিতানি.

ইতি মাগণ্ডিযোতি. ইতীতি পদসন্ধি পদসংসগ্গো পদপারিপূরী অক্খরসমৰাযো ব্যঞ্জনসিলিট্ঠতা পদানুপুব্বতাপেতং – ইতীতি. মাগণ্ডিযোতি তস্স ব্রাহ্মণস্স নামং সঙ্খা সমঞ্ঞা পঞ্ঞত্তি ৰোহারো – ইতি মাগণ্ডিযোতি.

তে ৰে মুনী ব্রূসি অনুগ্গহায, অজ্ঝত্তসন্তীতি যমেতমত্থন্তি. তে ৰেতি দ্ৰাসট্ঠি দিট্ঠিগতানি. মুনীতি. মোনং ৰুচ্চতি ঞাণং…পে… সঙ্গজালমতিচ্চ সো মুনীতি. অনুগ্গহাযাতি দিট্ঠীসু আদীনৰং পস্সন্তো দিট্ঠিযো ন গণ্হামি ন পরামসামি নাভিনিৰিসামীতি চ ভণসি, অজ্ঝত্তসন্তীতি চ ভণসি. যমেতমত্থন্তি যং পরমত্থন্তি – তে ৰে মুনী ব্রূসি অনুগ্গহায, অজ্ঝত্তসন্তীতি যমেতমত্থং.

কথং নু ধীরেহি পৰেদিতং তন্তি. কথং নূতি পদং সংসযপুচ্ছা ৰিমতিপুচ্ছা দ্ৰেল়্হকপুচ্ছা অনেকংসপুচ্ছা, এৰং নু খো ননু খো কিং নু খো কথং নু খোতি – কথং নু. ধীরেহীতি ধীরেহি পণ্ডিতেহি পঞ্ঞৰন্তেহি [পঞ্ঞাৰন্তেহি (সী. স্যা.)] বুদ্ধিমন্তেহি ঞাণীহি ৰিভাৰীহি মেধাৰীহি. পৰেদিতন্তি ৰেদিতং পৰেদিতং আচিক্খিতং দেসিতং পঞ্ঞাপিতং পট্ঠপিতং ৰিৰটং ৰিভত্তং উত্তানীকতং পকাসিতন্তি – কথং নু ধীরেহি পৰেদিতং তং.

তেনাহ সো ব্রাহ্মণো –

‘‘ৰিনিচ্ছযা যানি পকপ্পিতানি, [ইতি মাগণ্ডিযো]

তে ৰে মুনী ব্রূসি অনুগ্গহায;

অজ্ঝত্তসন্তীতি যমেতমত্থং, কথং নু ধীরেহি পৰেদিতং ত’’ন্তি.

৭৪. ন দিট্ঠিযা ন সুতিযা ন ঞাণেন, [মাগণ্ডিযাতি ভগৰা]

সীলব্বতেনাপি ন সুদ্ধিমাহ;

অদিট্ঠিযা অস্সুতিযা অঞাণা, অসীলতা অব্বতা নোপি তেন;

এতে চ নিস্সজ্জ অনুগ্গহায, সন্তো অনিস্সায ভৰং ন জপ্পে.

ন দিট্ঠিযা ন সুতিযা ন ঞাণেনাতি. দিট্ঠেনাপি সুদ্ধিং ৰিসুদ্ধিং পরিসুদ্ধিং, মুত্তিং ৰিমুত্তিং পরিমুত্তিং নাহ ন কথেসি ন ভণসি ন দীপযসি ন ৰোহরসি; সুতেনাপি সুদ্ধিং ৰিসুদ্ধিং পরিসুদ্ধিং, মুত্তিং ৰিমুত্তিং পরিমুত্তিং নাহ ন কথেসি ন ভণসি ন দীপযসি ন ৰোহরসি; দিট্ঠসুতেনাপি সুদ্ধিং ৰিসুদ্ধিং পরিসুদ্ধিং, মুত্তিং ৰিমুত্তিং পরিমুত্তিং নাহ ন কথেসি ন ভণসি ন দীপযসি ন ৰোহরসি; ঞাণেনাপি সুদ্ধিং ৰিসুদ্ধিং পরিসুদ্ধিং, মুত্তিং ৰিমুত্তিং পরিমুত্তিং নাহ ন কথেসি ন ভণসি ন দীপযসি ন ৰোহরসীতি – ন দিট্ঠিযা ন সুতিযা ন ঞাণেন.

মাগণ্ডিযাতি ভগৰা তং ব্রাহ্মণং নামেন আলপতি. ভগৰাতি গারৰাধিৰচনং…পে… সচ্ছিকা পঞ্ঞত্তি যদিদং ভগৰাতি – মাগণ্ডিযাতি ভগৰা.

সীলব্বতেনাপি ন সুদ্ধিমাহাতি. সীলেনাপি সুদ্ধিং ৰিসুদ্ধিং পরিসুদ্ধিং, মুত্তিং ৰিমুত্তিং পরিমুত্তিং নাহ ন কথেসি ন ভণসি ন দীপযসি ন ৰোহরসি; ৰতেনাপি সুদ্ধিং ৰিসুদ্ধিং পরিসুদ্ধিং, মুত্তিং ৰিমুত্তিং পরিমুত্তিং নাহ ন কথেসি ন ভণসি ন দীপযসি ন ৰোহরসি; সীলব্বতেনাপি সুদ্ধিং ৰিসুদ্ধিং পরিসুদ্ধিং, মুত্তিং ৰিমুত্তিং পরিমুত্তিং নাহ ন কথেসি ন ভণসি ন দীপযসি ন ৰোহরসীতি – সীলব্বতেনাপি ন সুদ্ধিমাহ.

অদিট্ঠিযা অস্সুতিযা অঞাণা, অসীলতা অব্বতা নোপি তেনাতি. দিট্ঠিপি ইচ্ছিতব্বা. দসৰত্থুকা সম্মাদিট্ঠি – অত্থি দিন্নং, অত্থি যিট্ঠং, অত্থি হুতং, অত্থি সুকতদুক্কটানং [সুকটদুক্কটানং (সী.)] কম্মানং ফলং ৰিপাকো, অত্থি অযং লোকো, অত্থি পরো লোকো, অত্থি মাতা, অত্থি পিতা, অত্থি সত্তা ওপপাতিকা, অত্থি লোকে সমণব্রাহ্মণা সম্মগ্গতা [সমগ্গতা (ক.)] সম্মাপটিপন্না যে ইমঞ্চ লোকং পরঞ্চ লোকং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা পৰেদেন্তীতি; সৰনম্পি ইচ্ছিতব্বং – পরতো ঘোসো, সুত্তং, গেয্যং, ৰেয্যাকরণং, গাথা, উদানং, ইতিৰুত্তকং, জাতকং, অব্ভুতধম্মং, ৰেদল্লং; ঞাণম্পি ইচ্ছিতব্বং – কম্মস্সকতঞাণং, সচ্চানুলোমিকঞাণং [কম্মস্সকতং ঞাণং সচ্চানুলোমিকং ঞাণং (সী. ক.) ঞাণৰিভঙ্গেপি], অভিঞ্ঞাঞাণং, সমাপত্তিঞাণং; সীলম্পি ইচ্ছিতব্বং – পাতিমোক্খসংৰরো; ৰতম্পি ইচ্ছিতব্বং – অট্ঠ ধুতঙ্গানি – আরঞ্ঞিকঙ্গং, পিণ্ডপাতিকঙ্গং, পংসুকূলিকঙ্গং, তেচীৰরিকঙ্গ, সপদানচারিকঙ্গং, খলুপচ্ছাভত্তিকঙ্গং, নেসজ্জিকঙ্গং, যথাসন্থতিকঙ্গন্তি.

অদিট্ঠিযা অস্সুতিযা অঞাণা, অসীলতা অব্বতা নোপি তেনাতি. নাপি সম্মাদিট্ঠিমত্তেন, নাপি সৰনমত্তেন, নাপি ঞাণমত্তেন, নাপি সীলমত্তেন, নাপি ৰতমত্তেন অজ্ঝত্তসন্তিং পত্তো হোতি, নাপি ৰিনা এতেহি ধম্মেহি অজ্ঝত্তসন্তিং পাপুণাতি. অপি চ সম্ভারা ইমে ধম্মা হোন্তি অজ্ঝত্তসন্তিং পাপুণিতুং অধিগন্তুং ফস্সিতুং সচ্ছিকাতুন্তি – অদিট্ঠিযা অস্সুতিযা অঞাণা অসীলতা অব্বতা নোপি তেন.

এতে চ নিস্সজ্জ অনুগ্গহাযাতি. এতেতি কণ্হপক্খিকানং ধম্মানং সমুগ্ঘাততো পহানং ইচ্ছিতব্বং, তেধাতুকেসু কুসলেসু ধম্মেসু অতম্মযতা [অকম্মযতা (সী. ক.)] ইচ্ছিতব্বা, যতো কণ্হপক্খিযা ধম্মা সমুগ্ঘাতপহানেন পহীনা হোন্তি উচ্ছিন্নমূলা তালাৰত্থুকতা অনভাৰংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা, তেধাতুকেসু চ কুসলেসু ধম্মেসু অতম্মযতা হোতি, এত্তাৰতাপি ন গণ্হাতি ন পরামসতি নাভিনিৰিসতি. অথ ৰা ন গণ্হিতব্বা ন পরামসিতব্বা নাভিনিৰিসিতব্বাতি. এৰম্পি এতে চ নিস্সজ্জ অনুগ্গহায. যতো তণ্হা চ দিট্ঠি চ মানো চ পহীনা হোন্তি উচ্ছিন্নমূলা তালাৰত্থুকতা অনভাৰংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মাতি, এত্তাৰতাপি ন গণ্হাতি ন পরামসতি নাভিনিৰিসতীতি. এৰম্পি এতে চ নিস্সজ্জ অনুগ্গহায.

যতো পুঞ্ঞাভিসঙ্খারো চ অপুঞ্ঞাভিসঙ্খারো চ আনেঞ্জাভিসঙ্খারো চ পহীনা হোন্তি উচ্ছিন্নমূলা তালাৰত্থুকতা অনভাৰংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মাতি, এত্তাৰতাপি ন গণ্হাতি ন পরামসতি নাভিনিৰিসতীতি. এৰম্পি এতে চ নিস্সজ্জ অনুগ্গহায.

সন্তো অনিস্সায ভৰং ন জপ্পেতি. সন্তোতি রাগস্স সমিতত্তা সন্তো, দোসস্স সমিতত্তা সন্তো, মোহস্স সমিতত্তা সন্তো, কোধস্স… উপনাহস্স… মক্খস্স… পল়াসস্স… ইস্সায… মচ্ছরিযস্স… মাযায… সাঠেয্যস্স… থম্ভস্স… সারম্ভস্স… মানস্স… অতিমানস্স… মদস্স… পমাদস্স… সব্বকিলেসানং… সব্বদুচ্চরিতানং… সব্বদরথানং… সব্বপরিল়াহানং… সব্বসন্তাপানং… সব্বাকুসলাভিসঙ্খারানং সন্তত্তা সমিতত্তা ৰূপসমিতত্তা ৰিজ্ঝাতত্তা নিব্বুতত্তা ৰিগতত্তা পটিপস্সদ্ধত্তা সন্তো উপসন্তো ৰূপসন্তো নিব্বুতো পটিপস্সদ্ধোতি – সন্তো.

অনিস্সাযাতি দ্ৰে নিস্সযা – তণ্হানিস্সযো চ দিট্ঠিনিস্সযো চ…পে… অযং তণ্হানিস্সযো…পে… অযং দিট্ঠিনিস্সযো. তণ্হানিস্সযং পহায দিট্ঠিনিস্সযং পটিনিস্সজ্জিত্ৰা চক্খুং অনিস্সায, সোতং অনিস্সায, ঘানং অনিস্সায, জিৰ্হং অনিস্সায, কাযং অনিস্সায, মনং অনিস্সায, রূপে… সদ্দে… গন্ধে… রসে… ফোট্ঠব্বে… কুলং… গণং… আৰাসং… লাভং… যসং… পসংসং… সুখং… চীৰরং… পিণ্ডপাতং… সেনাসনং… গিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারং… কামধাতুং… রূপধাতুং… অরূপধাতুং… কামভৰং… রূপভৰং… অরূপভৰং… সঞ্ঞাভৰং… অসঞ্ঞাভৰং… নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাভৰং… একৰোকারভৰং… চতুৰোকারভৰং… পঞ্চৰোকারভৰং… অতীতং… অনাগতং… পচ্চুপ্পন্নং… দিট্ঠসুতমুতৰিঞ্ঞাতব্বে ধম্মে অনিস্সায অগ্গণ্হিত্ৰা অপরামসিত্ৰা অনভিনিৰিসিত্ৰাতি – সন্তো অনিস্সায. ভৰং ন জপ্পেতি কামভৰং ন জপ্পেয্য, রূপভৰং ন জপ্পেয্য, অরূপভৰং ন জপ্পেয্য নপ্পজপ্পেয্য ন অভিজপ্পেয্যাতি – সন্তো অনিস্সায ভৰং ন জপ্পে.

তেনাহ ভগৰা –

‘‘ন দিট্ঠিযা ন সুতিযা ন ঞাণেন, [মাগণ্ডিযাতি ভগৰা]

সীলব্বতেনাপি ন সুদ্ধিমাহ;

অদিট্ঠিযা অস্সুতিযা অঞাণা, অসীলতা অব্বতা নোপি তেন;

এতে চ নিস্সজ্জ অনুগ্গহায, সন্তো অনিস্সায ভৰং ন জপ্পে’’তি.

৭৫. নো চে কির দিট্ঠিযা ন সুতিযা ন ঞাণেন, [ইতি মাগণ্ডিযো]

সীলব্বতেনাপি ন সুদ্ধিমাহ;

অদিট্ঠিযা অস্সুতিযা অঞাণা, অসীলতা অব্বতা নোপি তেন;

মঞ্ঞামহং মোমুহমেৰ ধম্মং, দিট্ঠিযা একে পচ্চেন্তি সুদ্ধিং.

নো চে কির দিট্ঠিযা ন সুতিযা ন ঞাণেনাতি. দিট্ঠিযাপি সুদ্ধিং ৰিসুদ্ধিং পরিসুদ্ধিং, মুত্তিং ৰিমুত্তিং পরিমুত্তিং নাহ ন কথেসি ন ভণসি ন দীপযসি ন ৰোহরসি; সুতেনাপি সুদ্ধিং ৰিসুদ্ধিং পরিসুদ্ধিং, মুত্তিং ৰিমুত্তিং পরিমুত্তিং… দিট্ঠসুতেনাপি সুদ্ধিং ৰিসুদ্ধিং পরিসুদ্ধিং, মুত্তিং ৰিমুত্তিং পরিমুত্তিং… ঞাণেনাপি সুদ্ধিং ৰিসুদ্ধিং পরিসুদ্ধিং, মুত্তিং ৰিমুত্তিং পরিমুত্তিং নাহ ন কথেসি ন ভণসি ন দীপযসি ন ৰোহরসীতি – নো চে কির দিট্ঠিযা ন সুতিযা ন ঞাণেন.

ইতি মাগণ্ডিযোতি ইতীতি পদসন্ধি…পে…. মাগণ্ডিযোতি তস্স ব্রাহ্মণস্স নামং…পে… ইতি মাগণ্ডিযো.

সীলব্বতেনাপি ন সুদ্ধিমাহাতি. সীলেনাপি সুদ্ধিং ৰিসুদ্ধিং পরিসুদ্ধিং…পে… ৰতেনাপি সুদ্ধিং ৰিসুদ্ধিং পরিসুদ্ধিং…পে… সীলব্বতেনাপি সুদ্ধিং ৰিসুদ্ধিং পরিসুদ্ধিং, মুত্তিং ৰিমুত্তিং পরিমুত্তিং নাহ ন কথেসি ন ভণসি ন দীপযসি ন ৰোহরসীতি – সীলব্বতেনাপি ন সুদ্ধিমাহ.

অদিট্ঠিযা অস্সুতিযা অঞাণা, অসীলতা অব্বতা নোপি তেনাতি. দিট্ঠিপি ইচ্ছিতব্বাতি এৰং ভণসি, সৰনম্পি ইচ্ছিতব্বন্তি এৰং ভণসি, ঞাণম্পি ইচ্ছিতব্বন্তি এৰং ভণসি, ন সক্কোসি একংসেন অনুজানিতুং, নপি সক্কোসি একংসেন পটিক্খিপিতুন্তি – অদিট্ঠিযা অস্সুতিযা অঞাণা, অসীলতা অব্বতা নোপি তেন.

মঞ্ঞামহং মোমুহমেৰ ধম্মন্তি. মোমূহধম্মো অযং তুয্হং বালধম্মো মূল়্হধম্মো অঞ্ঞাণধম্মো অমরাৰিক্খেপধম্মোতি এৰং মঞ্ঞামি এৰং জানামি এৰং আজানামি এৰং ৰিজানামি এৰং পটিৰিজানামি এৰং পটিৰিজ্ঝামীতি – মঞ্ঞামহং মোমুহমেৰ ধম্মং.

দিট্ঠিযা একে পচ্চেন্তি সুদ্ধিন্তি. সুদ্ধিদিট্ঠিযা একে সমণব্রাহ্মণা সুদ্ধিং ৰিসুদ্ধিং পরিসুদ্ধিং, মুত্তিং ৰিমুত্তিং পরিমুত্তিং পচ্চেন্তি; ‘‘সস্সতো লোকো, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি দিট্ঠিযা একে সমণব্রাহ্মণা সুদ্ধিং ৰিসুদ্ধিং পরিসুদ্ধিং, মুত্তিং ৰিমুত্তিং পরিমুত্তিং পচ্চেন্তি; ‘‘অসস্সতো লোকো…পে… নেৰ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পরং মরণা, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি দিট্ঠিযা একে সমণব্রাহ্মণা সুদ্ধিং ৰিসুদ্ধিং পরিসুদ্ধিং, মুত্তিং ৰিমুত্তিং পরিমুত্তিং পচ্চেন্তীতি – দিট্ঠিযা একে পচ্চেন্তি সুদ্ধিং.

তেনাহ সো ব্রাহ্মণো –

‘‘নো চে কির দিট্ঠিযা ন সুতিযা ন ঞাণেন, [ইতি মাগণ্ডিযো]

সীলব্বতেনাপি ন সুদ্ধিমাহ;

অদিট্ঠিযা অস্সুতিযা অঞাণা, অসীলতা অব্বতা নোপি তেন;

মঞ্ঞামহং মোমুহমেৰ ধম্মং, দিট্ঠিযা একে পচ্চেন্তি সুদ্ধি’’ন্তি.

৭৬. দিট্ঠিঞ্চ [দিট্ঠীসু (সী. স্যা. ক.)] নিস্সাযনুপুচ্ছমানো, [মাগণ্ডিযাতি ভগৰা]

সমুগ্গহীতেসু পমোহমাগা [সমোহমাগা (ক.)] ;

ইতো চ নাদ্দক্খি অণুম্পি সঞ্ঞং, তস্মা তুৰং মোমুহতো দহাসি.

দিট্ঠিঞ্চ নিস্সাযনুপুচ্ছমানোতি. মাগণ্ডিযো ব্রাহ্মণো দিট্ঠিং নিস্সায দিট্ঠিং পুচ্ছতি, লগ্গনং নিস্সায লগ্গনং পুচ্ছতি, বন্ধনং নিস্সায বন্ধনং পুচ্ছতি, পলিবোধং নিস্সায পলিবোধং পুচ্ছতি. অনুপুচ্ছমানোতি পুনপ্পুনং পুচ্ছতীতি – দিট্ঠিঞ্চ নিস্সাযনুপুচ্ছমানো.

মাগণ্ডিযাতি ভগৰা তং ব্রাহ্মণং নামেন আলপতি. ভগৰাতি গারৰাধিৰচনং…পে… সচ্ছিকা পঞ্ঞত্তি যদিদং ভগৰাতি – মাগণ্ডিযাতি ভগৰা.

সমুগ্গহীতেসু পমোহমাগাতি. যা সা দিট্ঠি তযা গহিতা পরামট্ঠা অভিনিৰিট্ঠা অজ্ঝোসিতা অধিমুত্তা, তাযেৰ ত্ৰং দিট্ঠিযা মূল়্হোসি পমূল়্হোসি সম্মূল়্হোসি মোহং আগতোসি পমোহং আগতোসি সম্মোহং আগতোসি অন্ধকারং পক্খন্দোসীতি – সমুগ্গহীতেসু পমোহমাগা.

ইতো চ নাদ্দক্খি অণুম্পি সঞ্ঞন্তি. ইতো অজ্ঝত্তসন্তিতো ৰা পটিপদাতো ৰা ধম্মদেসনাতো ৰা, যুত্তসঞ্ঞং পত্তসঞ্ঞং লক্খণসঞ্ঞং কারণসঞ্ঞং ঠানসঞ্ঞং ন পটিলভতি, কুতো ঞাণন্তি. এৰম্পি ইতো চ নাদ্দক্খি অণুম্পি সঞ্ঞং. অথ ৰা অনিচ্চং ৰা অনিচ্চসঞ্ঞানুলোমং ৰা, দুক্খং ৰা দুক্খসঞ্ঞানুলোমং ৰা, অনত্তং ৰা অনত্তসঞ্ঞানুলোমং ৰা, সঞ্ঞুপ্পাদমত্তং ৰা সঞ্জানিতমত্তং ৰা ন পটিলভতি, কুতো ঞাণন্তি. এৰম্পি ইতো চ নাদ্দক্খি অণুম্পি সঞ্ঞং.

তস্মা তুৰং মোমুহতো দহাসীতি. তস্মাতি তস্মা তংকারণা তংহেতু তপ্পচ্চযা তংনিদানা মোমূহধম্মতো বালধম্মতো মূল়্হধম্মতো অঞ্ঞাণধম্মতো অমরাৰিক্খেপধম্মতো দহাসি পস্সসি দক্খসি ওলোকেসি নিজ্ঝাযসি উপপরিক্খসীতি – তস্মা তুৰং মোমুহতো দহাসি.

তেনাহ ভগৰা –

‘‘দিট্ঠিঞ্চ নিস্সাযনুপুচ্ছমানো, [মাগণ্ডিযাতি ভগৰা]

সমুগ্গহীতেসু পমোহমাগা;

ইতো চ নাদ্দক্খি অণুম্পি সঞ্ঞং, তস্মা তুৰং মোমুহতো দহাসী’’তি.

৭৭. সমো ৰিসেসী উদ ৰা নিহীনো, যো মঞ্ঞতি সো ৰিৰদেথ তেন;

তীসু ৰিধাসু অৰিকম্পমানো, সমো ৰিসেসীতি ন তস্স হোতি.

সমো ৰিসেসী উদ ৰা নিহীনো, যো মঞ্ঞতি সো ৰিৰদেথ তেনাতি. সদিসোহমস্মীতি ৰা সেয্যোহমস্মীতি ৰা হীনোহমস্মীতি ৰা যো মঞ্ঞতি, সো তেন মানেন তায দিট্ঠিযা তেন ৰা পুগ্গলেন কলহং করেয্য ভণ্ডনং করেয্য ৰিগ্গহং করেয্য ৰিৰাদং করেয্য মেধগং করেয্য – ‘‘ন ত্ৰং ইমং ধম্মৰিনযং আজানাসি, অহং ইমং ধম্মৰিনযং আজানামি, কিং ত্ৰং ইমং ধম্মৰিনযং আজানিস্সসি, মিচ্ছাপটিপন্নো ত্ৰমসি, অহমস্মি সম্মাপটিপন্নো, সহিতং মে, অসহিতং তে, পুরে ৰচনীযং পচ্ছা অৰচ, পচ্ছা ৰচনীযং পুরে অৰচ, অধিচিণ্ণং তে ৰিপরাৰত্তং, আরোপিতো তে ৰাদো, নিগ্গহিতো ত্ৰমসি, চর ৰাদপ্পমোক্খায, নিব্বেঠেহি ৰা সচে পহোসী’’তি – সমো ৰিসেসী উদ ৰা নিহীনো যো মঞ্ঞতি সো ৰিৰদেথ তেন.

তীসু ৰিধাসু অৰিকম্পমানো, সমো ৰিসেসীতি ন তস্স হোতীতি. যস্সেতা তিস্সো ৰিধা পহীনা সমুচ্ছিন্না ৰূপসন্তা পটিপস্সদ্ধা অভব্বুপ্পত্তিকা ঞাণগ্গিনা দড্ঢা, সো তীসু ৰিধাসু ন কম্পতি ন ৰিকম্পতি, অৰিকম্পমানস্স পুগ্গলস্স সদিসোহমস্মীতি ৰা সেয্যোহমস্মীতি ৰা হীনোহমস্মীতি ৰা. ন তস্স হোতীতি. ন ময্হং হোতীতি তীসু ৰিধাসু অৰিকম্পমানো, সমো ৰিসেসীতি – ন তস্স হোতি.

তেনাহ ভগৰা –

‘‘সমো ৰিসেসী উদ ৰা নিহীনো, যো মঞ্ঞতি সো ৰিৰদেথ তেন;

তীসু ৰিধাসু অৰিকম্পমানো, সমো ৰিসেসীতি ন তস্স হোতী’’তি.

৭৮. সচ্চন্তি সো ব্রাহ্মণো কিং ৰদেয্য, মুসাতি ৰা সো ৰিৰদেথ কেন;

যস্মিং সমং ৰিসমং ৰাপি নত্থি, স কেন ৰাদং পটিসংযুজেয্য.

সচ্চন্তি সো ব্রাহ্মণো কিং ৰদেয্যাতি. ব্রাহ্মণোতি সত্তন্নং ধম্মানং বাহিতত্তা ব্রাহ্মণো…পে… অসিতো তাদি পৰুচ্চতে স ব্রহ্মা. সচ্চন্তি সো ব্রাহ্মণো কিং ৰদেয্যাতি. ‘‘সস্সতো লোকো, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি ব্রাহ্মণো কিং ৰদেয্য কিং কথেয্য কিং ভণেয্য কিং দীপযেয্য কিং ৰোহরেয্য; ‘‘অসস্সতো লোকো…পে… নেৰ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পরং মরণা, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি ব্রাহ্মণো কিং ৰদেয্য কিং কথেয্য কিং ভণেয্য কিং দীপযেয্য কিং ৰোহরেয্যাতি – সচ্চন্তি সো ব্রাহ্মণো কিং ৰদেয্য.

মুসাতি ৰা সো ৰিৰদেথ কেনাতি. ব্রাহ্মণো ময্হংৰ সচ্চং, তুয্হং মুসাতি কেন মানেন, কায দিট্ঠিযা, কেন ৰা পুগ্গলেন কলহং করেয্য ভণ্ডনং করেয্য ৰিগ্গহং করেয্য ৰিৰাদং করেয্য মেধগং করেয্য – ‘‘ন ত্ৰং ইমং ধম্মৰিনযং আজানাসি…পে… নিব্বেঠেহি ৰা সচে পহোসী’’তি – মুসাতি ৰা সো ৰিৰদেথ কেন.

যস্মিং সমং ৰিসমং ৰাপি নত্থীতি. যস্মিন্তি যস্মিং পুগ্গলে অরহন্তে খীণাসৰে সদিসোহমস্মীতি মানো নত্থি, সেয্যোহমস্মীতি মানো নত্থি, হীনোহমস্মীতি ওমানো নত্থি ন সন্তি ন সংৰিজ্জতি নুপলব্ভতি, পহীনং সমুচ্ছিন্নং ৰূপসন্তং পটিপস্সদ্ধং অভব্বুপ্পত্তিকং ঞাণগ্গিনা দড্ঢন্তি – যস্মিং সমং ৰিসমং ৰাপি নত্থি.

স কেন ৰাদং পটিসংযুজেয্যাতি. সো কেন মানেন, কায দিট্ঠিযা, কেন ৰা পুগ্গলেন ৰাদং পটিসঞ্ঞোজেয্য পটিবলেয্য কলহং করেয্য ভণ্ডনং করেয্য ৰিগ্গহং করেয্য ৰিৰাদং করেয্য মেধগং করেয্য – ‘‘ন ত্ৰং ইমং ধম্মৰিনযং আজানাসি…পে… নিব্বেঠেহি ৰা সচে পহোসী’’তি – স কেন ৰাদং পটিসংযুজেয্য.

তেনাহ ভগৰা –

‘‘সচ্চন্তি সো ব্রাহ্মণো কিং ৰদেয্য, মুসাতি ৰা সো ৰিৰদেথ কেন;

যস্মিং সমং ৰিসমং ৰাপি নত্থি, স কেন ৰাদং পটিসংযুজেয্যা’’তি.

৭৯. ওকং পহায অনিকেতসারী, গামে অকুব্বং মুনি সন্থৰানি [সন্ধৰানি (ক.)] ;

কামেহি রিত্তো অপুরেক্খরানো, কথং ন ৰিগ্গয্হ জনেন কযিরা.

অথ খো হালিদ্দকানি [হলিদ্দকানী (সী.)] গহপতি যেনাযস্মা মহাকচ্চানো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মন্তং মহাকচ্চানং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো হালিদ্দকানি গহপতি আযস্মন্তং মহাকচ্চানং এতদৰোচ – ‘‘ৰুত্তমিদং ভন্তে, কচ্চান, ভগৰতা অট্ঠকৰগ্গিকে মাগণ্ডিযপঞ্হে –

‘‘ওকং পহায অনিকেতসারী, গামে অকুব্বং মুনি সন্থৰানি;

কামেহি রিত্তো অপুরেক্খরানো, কথং ন ৰিগ্গয্হ জনেন কযিরা’’তি.

‘‘ইমস্স নু খো ভন্তে, কচ্চান, ভগৰতা সঙ্খিত্তেন ভাসিতস্স কথং ৰিত্থারেন অত্থো দট্ঠব্বো’’তি?

‘‘রূপধাতু খো, গহপতি, ৰিঞ্ঞাণস্স ওকো রূপধাতু রাগৰিনিবন্ধঞ্চ [রাগৰিনিবদ্ধঞ্চ (সী.)] পন ৰিঞ্ঞাণং ওকসারীতি ৰুচ্চতি. ৰেদনাধাতু খো, গহপতি… সঞ্ঞাধাতু খো, গহপতি… সঙ্খারধাতু খো, গহপতি, ৰিঞ্ঞাণস্স ওকো সঙ্খারধাতু রাগৰিনিবন্ধঞ্চ পন ৰিঞ্ঞাণং ওকসারীতি ৰুচ্চতি. এৰং খো, গহপতি, ওকসারী হোতি.

‘‘কথঞ্চ, গহপতি, অনোকসারী হোতি? রূপধাতুযা খো, গহপতি, যো ছন্দো যো রাগো যা নন্দী যা তণ্হা যে উপাযুপাদানা [উপযুপাদানা (ক.)] চেতসো অধিট্ঠানাভিনিৰেসানুসযা তে তথাগতস্স পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৰত্থুকতা অনভাৰংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা; তস্মা তথাগতো অনোকসারীতি ৰুচ্চতি. ৰেদনাধাতুযা খো, গহপতি… সঞ্ঞাধাতুযা খো, গহপতি… সঙ্খারধাতুযা খো, গহপতি… ৰিঞ্ঞাণধাতুযা খো, গহপতি, যো ছন্দো যো রাগো যা নন্দী যা তণ্হা যে উপাযুপাদানা চেতসো অধিট্ঠানাভিনিৰেসানুসযা তে তথাগতস্স পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৰত্থুকতা অনভাৰংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা; তস্মা তথাগতো অনোকসারীতি ৰুচ্চতি. এৰং খো, গহপতি, অনোকসারী হোতি.

‘‘কথঞ্চ, গহপতি, নিকেতসারী হোতি? রূপনিমিত্তনিকেতৰিসারৰিনিবন্ধা খো, গহপতি, নিকেতসারীতি ৰুচ্চতি. সদ্দনিমিত্ত… গন্ধনিমিত্ত… রসনিমিত্ত… ফোট্ঠব্বনিমিত্ত… ধম্মনিমিত্তনিকেতৰিসারৰিনিবন্ধা খো, গহপতি, নিকেতসারীতি ৰুচ্চতি. এৰং খো, গহপতি, নিকেতসারী হোতি.

‘‘কথঞ্চ, গহপতি, অনিকেতসারী হোতি? রূপনিমিত্তনিকেতৰিসারৰিনিবন্ধা খো, গহপতি, তথাগতস্স পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৰত্থুকতা অনভাৰংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা; তস্মা তথাগতো অনিকেতসারীতি ৰুচ্চতি. সদ্দনিমিত্ত… গন্ধনিমিত্ত… রসনিমিত্ত… ফোট্ঠব্বনিমিত্ত… ধম্মনিমিত্তনিকেতৰিসারৰিনিবন্ধা খো, গহপতি, তথাগতস্স পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৰত্থুকতা অনভাৰংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা; তস্মা তথাগতো অনিকেতসারীতি ৰুচ্চতি. এৰং খো, গহপতি, অনিকেতসারী হোতি.

‘‘কথঞ্চ, গহপতি, গামে সন্থৰজাতো হোতি? ইধ, গহপতি, একচ্চো ভিক্খু গিহীহি সংসট্ঠো ৰিহরতি সহনন্দী সহসোকী, সুখিতেসু সুখিতো, দুক্খিতেসু দুক্খিতো, উপ্পন্নেসু কিচ্চকরণীযেসু অত্তনা ৰোযোগং আপজ্জতি. এৰং খো, গহপতি, গামে সন্থৰজাতো হোতি.

‘‘কথঞ্চ, গহপতি, গামে ন সন্থৰজাতো হোতি? ইধ, গহপতি, একচ্চো ভিক্খু গিহীহি অসংসট্ঠো ৰিহরতি ন সহনন্দী ন সহসোকী, ন সুখিতেসু সুখিতো, ন দুক্খিতেসু দুক্খিতো, উপ্পন্নেসু কিচ্চকরণীযেসু ন অত্তনা ৰোযোগং আপজ্জতি. এৰং খো, গহপতি, গামে ন সন্থৰজাতো হোতি.

‘‘কথঞ্চ, গহপতি, কামেহি অরিত্তো হোতি? ইধ, গহপতি, একচ্চো ভিক্খু কামেসু অৰীতরাগো হোতি অৰিগতচ্ছন্দো অৰিগতপেমো অৰিগতপিপাসো অৰিগতপরিল়াহো অৰিগততণ্হো. এৰং খো, গহপতি, কামেহি অরিত্তো হোতি.

‘‘কথঞ্চ, গহপতি, কামেহি রিত্তো হোতি? ইধ, গহপতি, একচ্চো ভিক্খু কামেসু ৰীতরাগো হোতি ৰিগতচ্ছন্দো ৰিগতপেমো ৰিগতপিপাসো ৰিগতপরিল়াহো ৰিগততণ্হো. এৰং খো, গহপতি, কামেহি রিত্তো হোতি.

‘‘কথঞ্চ, গহপতি, পুরেক্খরানো হোতি? ইধ, গহপতি, একচ্চস্স ভিক্খুনো এৰং হোতি – ‘এৰংরূপো সিযং অনাগতমদ্ধান’ন্তি তত্থ নন্দিং সমন্নানেতি, ‘এৰংৰেদনো সিযং… এৰংসঞ্ঞো সিযং… এৰংসঙ্খারো সিযং… এৰংৰিঞ্ঞাণো সিযং অনাগতমদ্ধান’ন্তি তত্থ নন্দিং সমন্নানেতি. এৰং খো, গহপতি, পুরেক্খরানো হোতি.

‘‘কথঞ্চ, গহপতি, অপুরেক্খরানো হোতি? ইধ, গহপতি, একচ্চস্স ভিক্খুনো এৰং হোতি – ‘এৰংরূপো সিযং অনাগতমদ্ধান’ন্তি ন তত্থ নন্দিং সমন্নানেতি, ‘এৰংৰেদনো সিযং… এৰংসঞ্ঞো সিযং… এৰংসঙ্খারো সিযং… এৰংৰিঞ্ঞাণো সিযং অনাগতমদ্ধান’ন্তি ন তত্থ নন্দিং সমন্নানেতি. এৰং খো, গহপতি, অপুরেক্খরানো হোতি.

‘‘কথঞ্চ, গহপতি, কথং ৰিগ্গয্হ জনেন কত্তা হোতি? ইধ, গহপতি, একচ্চো এৰরূপিং কথং কত্তা হোতি – ‘ন ত্ৰং ইমং ধম্মৰিনযং আজানাসি, অহং ইমং ধম্মৰিনযং আজানামি, কিং ত্ৰং ইমং ধম্মৰিনযং আজানিস্সসি, মিচ্ছাপটিপন্নো ত্ৰমসি, অহমস্মি সম্মাপটিপন্নো, সহিতং মে, অসহিতং তে, পুরে ৰচনীযং পচ্ছা অৰচ, পচ্ছা ৰচনীযং পুরে অৰচ, অধিচিণ্ণং তে ৰিপরাৰত্তং, আরোপিতো তে ৰাদো, নিগ্গহিতো ত্ৰমসি, চর ৰাদপ্পমোক্খায, নিব্বেঠেহি ৰা সচে পহোসী’তি. এৰং খো, গহপতি, কথং ৰিগ্গয্হ জনেন কত্তা হোতি.

‘‘কথঞ্চ, গহপতি, কথং ৰিগ্গয্হ জনেন ন কত্তা হোতি? ইধ, গহপতি, একচ্চো ন এৰরূপিং কথং কত্তা হোতি – ‘ন ত্ৰং ইমং ধম্মৰিনযং আজানাসি…পে… নিব্বেঠেহি ৰা সচে পহোসী’তি. এৰং খো, গহপতি, ৰিগ্গয্হ জনেন ন কত্তা হোতি. ইতি খো, গহপতি, যং তং ৰুত্তং ভগৰতা অট্ঠকৰগ্গিকে মাগণ্ডিযপঞ্হে –

‘‘ওকং পহায অনিকেতসারী, গামে অকুব্বং মুনি সন্থৰানি;

কামেহি রিত্তো অপুরেক্খরানো, কথং ন ৰিগ্গয্হ জনেন কযিরা’’তি.

‘‘ইমস্স খো, গহপতি, ভগৰতা সঙ্খিত্তেন ভাসিতস্স এৰং ৰিত্থারেন অত্থো দট্ঠব্বো’’তি.

তেনাহ ভগৰা –

‘‘ওকং পহায অনিকেতসারী, গামে অকুব্বং মুনি সন্থৰানি;

কামেহি রিত্তো অপুরেক্খরানো, কথং ন ৰিগ্গয্হ জনেন কযিরা’’তি.

৮০. যেহি ৰিৰিত্তো ৰিচরেয্য লোকে, ন তানি উগ্গয্হ ৰদেয্য নাগো;

এলম্বুজং কণ্ডকৰারিজং [কণ্টকং ৰারিজং (সী.)] যথা, জলেন পঙ্কেন চনূপলিত্তং;

এৰং মুনী সন্তিৰাদো অগিদ্ধো, কামে চ লোকে চ অনূপলিত্তো.

যেহি ৰিৰিত্তো ৰিচরেয্য লোকেতি. যেহীতি যেহি দিট্ঠিগতেহি. ৰিৰিত্তোতি কাযদুচ্চরিতেন রিত্তো ৰিৰিত্তো পৰিৰিত্তো, ৰচীদুচ্চরিতেন… মনোদুচ্চরিতেন… রাগেন…পে… সব্বাকুসলাভিসঙ্খারেহি রিত্তো ৰিৰিত্তো পৰিৰিত্তো. ৰিচরেয্যাতি ৰিচরেয্য ৰিহরেয্য ইরিযেয্য ৰত্তেয্য পালেয্য যপেয্য যাপেয্য. লোকেতি মনুস্সলোকেতি – যেহি ৰিৰিত্তো ৰিচরেয্য লোকে.

ন তানি উগ্গয্হ ৰদেয্য নাগোতি. নাগোতি আগুং ন করোতীতি – নাগো, ন গচ্ছতীতি – নাগো, নাগচ্ছতীতি – নাগো. কথং আগুং ন করোতীতি – নাগো? আগূ ৰুচ্চন্তি পাপকা অকুসলা ধম্মা সংকিলেসিকা পোনোভৰিকা সদরা দুক্খৰিপাকা আযতিং জাতিজরামরণিযা.

আগুং ন করোতি কিঞ্চি লোকে, [সভিযাতি ভগৰা]

সব্বসঞ্ঞোগে ৰিসজ্জ বন্ধনানি;

সব্বত্থ ন সজ্জতি ৰিমুত্তো, নাগো তাদী পৰুচ্চতে তথত্তা.

এৰং আগুং ন করোতীতি – নাগো.

কথং ন গচ্ছতীতি – নাগো? ন ছন্দাগতিং গচ্ছতি, ন দোসাগতিং গচ্ছতি, ন মোহাগতিং গচ্ছতি, ন ভযাগতিং গচ্ছতি, ন রাগৰসেন গচ্ছতি, ন দোসৰসেন গচ্ছতি, ন মোহৰসেন গচ্ছতি, ন মানৰসেন গচ্ছতি, ন দিট্ঠিৰসেন গচ্ছতি, ন উদ্ধচ্চৰসেন গচ্ছতি, ন ৰিচিকিচ্ছাৰসেন গচ্ছতি, নানুসযৰসেন গচ্ছতি, ন ৰগ্গেহি ধম্মেহি যাযতি নীযতি ৰুয্হতি সংহরীযতি. এৰং ন গচ্ছতীতি – নাগো.

কথং নাগচ্ছতীতি – নাগো? সোতাপত্তিমগ্গেন যে কিলেসা পহীনা তে কিলেসে ন পুনেতি ন পচ্চেতি ন পচ্চাগচ্ছতি. সকদাগামিমগ্গেন… অনাগামিমগ্গেন… অরহত্তমগ্গেন যে কিলেসা পহীনা তে কিলেসে ন পুনেতি ন পচ্চেতি ন পচ্চাগচ্ছতি. এৰং নাগচ্ছতীতি – নাগো.

ন তানি উগ্গয্হ ৰদেয্য নাগোতি. নাগো ন তানি দিট্ঠিগতানি গহেত্ৰা উগ্গহেত্ৰা গণ্হিত্ৰা পরামসিত্ৰা অভিনিৰিসিত্ৰা ৰদেয্য কথেয্য ভণেয্য দীপযেয্য ৰোহরেয্য; ‘‘সস্সতো লোকো…পে… নেৰ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পরং মরণা, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি ৰদেয্য কথেয্য ভণেয্য দীপযেয্য ৰোহরেয্যাতি – ন তানি উগ্গয্হ ৰদেয্য নাগো.

এলম্বুজং কণ্ডকৰারিজং যথা, জলেন পঙ্কেন চনূপলিত্তন্তি. এলং ৰুচ্চতি উদকং, অম্বুজং ৰুচ্চতি পদুমং, কণ্ডকো ৰুচ্চতি খরদণ্ডো, ৰারি ৰুচ্চতি উদকং, ৰারিজং ৰুচ্চতি পদুমং ৰারিসম্ভৰং, জলং ৰুচ্চতি উদকং, পঙ্কো ৰুচ্চতি কদ্দমো. যথা পদুমং ৰারিজং ৰারিসম্ভৰং জলেন চ পঙ্কেন চ ন লিম্পতি ন পলিম্পতি ন উপলিম্পতি, অলিত্তং অসংলিত্তং অনুপলিত্তন্তি – এলম্বুজং কণ্ডকৰারিজং যথা জলেন পঙ্কেন চনূপলিত্তং.

এৰং মুনী সন্তিৰাদো অগিদ্ধো, কামে চ লোকে চ অনূপলিত্তোতি. এৰন্তি ওপম্মসংপটিপাদনং. মুনীতি. মোনং ৰুচ্চতি ঞাণং…পে… সঙ্গজালমতিচ্চ সো মুনি. সন্তিৰাদোতি সন্তিৰাদো মুনি তাণৰাদো লেণৰাদো সরণৰাদো অভযৰাদো অচ্চুতৰাদো অমতৰাদো নিব্বানৰাদোতি – এৰং মুনি সন্তিৰাদো. অগিদ্ধোতি. গেধো ৰুচ্চতি তণ্হা. যো রাগো সারাগো…পে… অভিজ্ঝা লোভো অকুসলমূলং. যস্সেসো গেধো পহীনো সমুচ্ছিন্নো ৰূপসন্তো পটিপস্সদ্ধো অভব্বুপ্পত্তিকো ঞাণগ্গিনা দড্ঢো সো ৰুচ্চতি অগিদ্ধো. সো রূপে অগিদ্ধো, সদ্দে… গন্ধে… রসে… ফোট্ঠব্বে… কুলে… গণে… আৰাসে… লাভে… যসে… পসংসায… সুখে… চীৰরে… পিণ্ডপাতে … সেনাসনে… গিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারে… কামধাতুযা … রূপধাতুযা… অরূপধাতুযা… কামভৰে… রূপভৰে… অরূপভৰে… সঞ্ঞাভৰে… অসঞ্ঞাভৰে… নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাভৰে… একৰোকারভৰে… চতুৰোকারভৰে… পঞ্চৰোকারভৰে… অতীতে… অনাগতে… পচ্চুপ্পন্নে… দিট্ঠ-সুত-মুত-ৰিঞ্ঞাতব্বেসু ধম্মেসু অগিদ্ধো অগধিতো অমুচ্ছিতো অনজ্ঝোসন্নো [অনজ্ঝাপন্নো (সী.), অনজ্ঝোপন্নো (স্যা.)], ৰীতগেধো ৰিগতগেধো চত্তগেধো ৰন্তগেধো মুত্তগেধো পহীনগেধো পটিনিস্সট্ঠগেধো, ৰীতরাগো ৰিগতরাগো চত্তরাগো ৰন্তরাগো মুত্তরাগো পহীনরাগো পটিনিস্সট্ঠরাগো, নিচ্ছাতো নিব্বুতো সীতিভূতো সুখপ্পটিসংৰেদী ব্রহ্মভূতেন অত্তনা ৰিহরতীতি – এৰং মুনি সন্তিৰাদো অগিদ্ধো.

কামে চ লোকে চ অনূপলিত্তোতি. কামাতি উদানতো দ্ৰে কামা – ৰত্থুকামা চ কিলেসকামা চ…পে… ইমে ৰুচ্চন্তি ৰত্থুকামা…পে… ইমে ৰুচ্চন্তি কিলেসকামা. লোকেতি অপাযলোকে মনুস্সলোকে দেৰলোকে খন্ধলোকে ধাতুলোকে আযতনলোকে. লেপাতি দ্ৰে লেপা – তণ্হালেপো চ দিট্ঠিলেপো চ…পে… অযং তণ্হালেপো…পে… অযং দিট্ঠিলেপো. মুনি তণ্হালেপং পহায দিট্ঠিলেপং পটিনিস্সজ্জিত্ৰা কামে চ লোকে চ ন লিম্পতি ন পলিম্পতি ন উপলিম্পতি, অলিত্তো অপলিত্তো অনুপলিত্তো নিক্খন্তো নিস্সটো ৰিপ্পমুত্তো ৰিসঞ্ঞুত্তো ৰিমরিযাদিকতেন চেতসা ৰিহরতীতি – এৰং মুনী সন্তিৰাদো অগিদ্ধো, কামে চ লোকে চ অনূপলিত্তো.

তেনাহ ভগৰা –

‘‘যেহি ৰিৰিত্তো ৰিচরেয্য লোকে, ন তানি উগ্গয্হ ৰদেয্য নাগো;

এলম্বুজং কণ্ডকৰারিজং যথা, জলেন পঙ্কেন চনূপলিত্তং;

এৰং মুনী সন্তিৰাদো অগিদ্ধো, কামে চ লোকে চ অনূপলিত্তো’’তি.

৮১. ন ৰেদগূ দিট্ঠিযা [দিট্ঠিযাযকো (ক. অট্ঠ.) সু. নি. ৮৫২] ন মুতিযা, স মানমেতি ন হি তম্মযো সো;

ন কম্মুনা নোপি সুতেন নেয্যো, অনূপনীতো স নিৰেসনেসু.

ন ৰেদগূ দিট্ঠিযা ন মুতিযা, স মানমেতীতি. নাতি পটিক্খেপো. ৰেদগূতি. ৰেদো ৰুচ্চতি চতূসু মগ্গেসু ঞাণং, পঞ্ঞা পঞ্ঞিন্দ্রিযং পঞ্ঞাবলং ধম্মৰিচযসম্বোজ্ঝঙ্গো ৰীমংসা ৰিপস্সনা সম্মাদিট্ঠি. তেহি ৰেদেহি জাতিজরামরণস্স অন্তগতো অন্তপ্পত্তো, কোটিগতো কোটিপ্পত্তো, পরিযন্তগতো পরিযন্তপ্পত্তো, ৰোসানগতো ৰোসানপ্পত্তো, তাণগতো তাণপ্পত্তো, লেণগতো লেণপ্পত্তো, সরণগতো সরণপ্পত্তো, অভযগতো অভযপ্পত্তো, অচ্চুতগতো অচ্চুতপ্পত্তো, অমতগতো অমতপ্পত্তো, নিব্বানগতো নিব্বানপ্পত্তো, ৰেদানং ৰা অন্তং গতোতি ৰেদগূ, ৰেদেহি ৰা অন্তং গতোতি ৰেদগূ, সত্তন্নং ৰা ধম্মানং ৰিদিতত্তা ৰেদগূ, সক্কাযদিট্ঠি ৰিদিতা হোতি, ৰিচিকিচ্ছা ৰিদিতা হোতি, সীলব্বতপরামাসো ৰিদিতো হোতি, রাগো ৰিদিতো হোতি, দোসো ৰিদিতো হোতি, মোহো ৰিদিতো হোতি, মানো ৰিদিতো হোতি, ৰিদিতাস্স হোন্তি পাপকা অকুসলা ধম্মা সংকিলেসিকা পোনোভৰিকা সদরা দুক্খৰিপাকা আযতিং জাতিজরামরণিযা.

ৰেদানি ৰিচেয্য কেৰলানি, [সভিযাতি ভগৰা]

সমণানং যানীধত্থি ব্রাহ্মণানং;

সব্বৰেদনাসু ৰীতরাগো, সব্বং ৰেদমতিচ্চ ৰেদগূ সোতি.