৭. তিস্সমেত্তেয্যসুত্তনিদ্দেসো
অথ তিস্সমেত্তেয্যসুত্তনিদ্দেসং ৰক্খতি –
৪৯. মেথুনমনুযুত্তস্স, [ইচ্চাযস্মা তিস্সো মেত্তেয্যো]
ৰিঘাতং ব্রূহি মারিস;
সুত্ৰান তৰ সাসনং, ৰিৰেকে সিক্খিস্সামসে.
মেথুনমনুযুত্তস্সাতি. মেথুনধম্মো নাম যো সো অসদ্ধম্মো গামধম্মো ৰসলধম্মো দুট্ঠুল্লো ওদকন্তিকো রহস্সো দ্ৰযংদ্ৰযসমাপত্তি. কিংকারণা ৰুচ্চতি মেথুনধম্মো? উভিন্নং রত্তানং সারত্তানং অৰস্সুতানং পরিযুট্ঠিতানং পরিযাদিন্নচিত্তানং উভিন্নং সদিসানং ধম্মোতি – তংকারণা ৰুচ্চতি মেথুনধম্মো. যথা উভো কলহকারকা মেথুনকাতি ৰুচ্চন্তি, উভো ভণ্ডনকারকা মেথুনকাতি ৰুচ্চন্তি, উভো ভস্সকারকা মেথুনকাতি ৰুচ্চন্তি, উভো ৰিৰাদকারকা মেথুনকাতি ৰুচ্চন্তি, উভো অধিকরণকারকা মেথুনকাতি ৰুচ্চন্তি, উভো ৰাদিনো মেথুনকাতি ৰুচ্চন্তি, উভো সল্লাপকা মেথুনকাতি ৰুচ্চন্তি; এৰমেৰং উভিন্নং রত্তানং সারত্তানং অৰস্সুতানং পরিযুট্ঠিতানং পরিযাদিন্নচিত্তানং উভিন্নং সদিসানং ধম্মোতি – তংকারণা ৰুচ্চতি মেথুনধম্মো.
মেথুনমনুযুত্তস্সাতি. মেথুনধম্মে যুত্তস্স পযুত্তস্স আযুত্তস্স সমাযুত্তস্স তচ্চরিতস্স তব্বহুলস্স তগ্গরুকস্স তন্নিন্নস্স তপ্পোণস্স তপ্পব্ভারস্স তদধিমুত্তস্স তদধিপতেয্যস্সাতি – মেথুনমনুযুত্তস্স.
ইচ্চাযস্মা তিস্সো মেত্তেয্যোতি. ইচ্চাতি পদসন্ধি পদসংসগ্গো পদপারিপূরী অক্খরসমৰাযো ব্যঞ্জনসিলিট্ঠতা পদানুপুব্বতাপেতং – ইচ্চাতি. আযস্মাতি পিযৰচনং গরুৰচনং সগারৰৰচনং সপ্পতিস্সৰচনমেতং – আযস্মাতি. তিস্সোতি তস্স থেরস্স নামং সঙ্খা সমঞ্ঞা পঞ্ঞত্তি ৰোহারো নামং নামকম্মং নামধেয্যং নিরুত্তি ব্যঞ্জনং অভিলাপো. মেত্তেয্যোতি তস্স থেরস্স গোত্তং সঙ্খা সমঞ্ঞা পঞ্ঞত্তি ৰোহারোতি – ইচ্চাযস্মা তিস্সো মেত্তেয্যো.
ৰিঘাতং ব্রূহি মারিসাতি. ৰিঘাতন্তি ৰিঘাতং উপঘাতং পীল়নং ঘট্টনং উপদ্দৰং উপসগ্গং ব্রূহি আচিক্খ দেসেহি পঞ্ঞপেহি পট্ঠপেহি ৰিৰর ৰিভজ উত্তানীকরোহি [উত্তানিং করোহি (ক.)] পকাসেহি. মারিসাতি পিযৰচনং গরুৰচনং সগারৰৰচনং সপ্পতিস্সৰচনমেতং মারিসাতি – ৰিঘাতং ব্রূহি মারিস.
সুত্ৰান তৰ সাসনন্তি. তুয্হং ৰচনং ব্যপ্পথং দেসনং অনুসাসনং অনুসিট্ঠিং সুত্ৰা সুণিত্ৰা উগ্গহেত্ৰা উপধারযিত্ৰা উপলক্খযিত্ৰাতি – সুত্ৰান তৰ সাসনং.
ৰিৰেকে সিক্খিস্সামসেতি. ৰিৰেকোতি তযো ৰিৰেকা – কাযৰিৰেকো, চিত্তৰিৰেকো, উপধিৰিৰেকো. কতমো কাযৰিৰেকো? ইধ ভিক্খু ৰিৰিত্তং সেনাসনং ভজতি অরঞ্ঞং রুক্খমূলং পব্বতং কন্দরং গিরিগুহং সুসানং ৰনপত্থং অব্ভোকাসং পলাসপুঞ্জং, কাযেন ৰিৰিত্তো ৰিহরতি. সো একো গচ্ছতি, একো তিট্ঠতি, একো নিসীদতি, একো সেয্যং কপ্পেতি, একো গামং পিণ্ডায পৰিসতি, একো পটিক্কমতি, একো রহো নিসীদতি, একো চঙ্কমং অধিট্ঠাতি, একো চরতি, একো ৰিহরতি ইরিযতি ৰত্ততি পালেতি যপেতি যাপেতি – অযং কাযৰিৰেকো.
কতমো চিত্তৰিৰেকো? পঠমং ঝানং সমাপন্নস্স নীৰরণেহি চিত্তং ৰিৰিত্তং হোতি, দুতিযং ঝানং সমাপন্নস্স ৰিতক্কৰিচারেহি চিত্তং ৰিৰিত্তং হোতি, ততিযং ঝানং সমাপন্নস্স পীতিযা চিত্তং ৰিৰিত্তং হোতি, চতুত্থং ঝানং সমাপন্নস্স সুখদুক্খেহি চিত্তং ৰিৰিত্তং হোতি, আকাসানঞ্চাযতনং সমাপন্নস্স রূপসঞ্ঞায পটিঘসঞ্ঞায নানত্তসঞ্ঞায চিত্তং ৰিৰিত্তং হোতি, ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সমাপন্নস্স আকাসানঞ্চাযতনসঞ্ঞায চিত্তং ৰিৰিত্তং হোতি, আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সমাপন্নস্স ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসঞ্ঞায চিত্তং ৰিৰিত্তং হোতি, নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং সমাপন্নস্স আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞায চিত্তং ৰিৰিত্তং হোতি, সোতাপন্নস্স সক্কাযদিট্ঠিযা ৰিচিকিচ্ছায সীলব্বতপরামাসা দিট্ঠানুসযা ৰিচিকিচ্ছানুসযা তদেকট্ঠেহি চ কিলেসেহি চিত্তং ৰিৰিত্তং হোতি, সকদাগামিস্স ওল়ারিকা কামরাগসঞ্ঞোজনা পটিঘসঞ্ঞোজনা ওল়ারিকা কামরাগানুসযা পটিঘানুসযা তদেকট্ঠেহি চ কিলেসেহি চিত্তং ৰিৰিত্তং হোতি, অনাগামিস্স অনুসহগতা কামরাগসঞ্ঞোজনা পটিঘসঞ্ঞোজনা অনুসহগতা কামরাগানুসযা পটিঘানুসযা তদেকট্ঠেহি চ কিলেসেহি চিত্তং ৰিৰিত্তং হোতি, অরহতো রূপরাগা অরূপরাগা মানা উদ্ধচ্চা অৰিজ্জায মানানুসযা ভৰরাগানুসযা অৰিজ্জানুসযা তদেকট্ঠেহি চ কিলেসেহি বহিদ্ধা চ সব্বনিমিত্তেহি চিত্তং ৰিৰিত্তং হোতি – অযং চিত্তৰিৰেকো.
কতমো উপধিৰিৰেকো? উপধি ৰুচ্চন্তি কিলেসা চ খন্ধা চ অভিসঙ্খারা চ. উপধিৰিৰেকো ৰুচ্চতি অমতং নিব্বানং. যো সো সব্বসঙ্খারসমথো সব্বূপধিপটিনিস্সগ্গো তণ্হক্খযো ৰিরাগো নিরোধো নিব্বানং – অযং উপধিৰিৰেকো. কাযৰিৰেকো চ ৰিৰেকট্ঠকাযানং নেক্খম্মাভিরতানং; চিত্তৰিৰেকো চ পরিসুদ্ধচিত্তানং পরমৰোদানপত্তানং; উপধিৰিৰেকো চ নিরূপধীনং পুগ্গলানং ৰিসঙ্খারগতানং. ৰিৰেকে সিক্খিস্সামসেতি. সো থেরো পকতিযা সিক্খিতসিক্খো. অপি চ ধম্মদেসনং উপাদায ধম্মদেসনং সাৰেন্তো [যাচন্তো (সী. স্যা.)] এৰমাহ – ৰিৰেকে সিক্খিস্সামসেতি.
তেনাহ থেরো তিস্সমেত্তেয্যো –
‘‘মেথুনমনুযুত্তস্স, [ইচ্চাযস্মা তিস্সো মেত্তেয্যো]
ৰিঘাতং ব্রূহি মারিস;
সুত্ৰান তৰ সাসনং, ৰিৰেকে সিক্খিস্সামসে’’তি.
৫০. মেথুনমনুযুত্তস্স, [মেত্তেয্যাতি ভগৰা]
মুস্সতে ৰাপি সাসনং;
মিচ্ছা চ পটিপজ্জতি, এতং তস্মিং অনারিযং.
মেথুনমনুযুত্তস্সাতি. মেথুনধম্মো নাম যো সো অসদ্ধম্মো গামধম্মো ৰসলধম্মো দুট্ঠুল্লো ওদকন্তিকো রহস্সো দ্ৰযংদ্ৰযসমাপত্তি. কিংকারণা ৰুচ্চতি মেথুনধম্মো? উভিন্নং রত্তানং সারত্তানং অৰস্সুতানং পরিযুট্ঠিতানং পরিযাদিন্নচিত্তানং উভিন্নং সদিসানং ধম্মোতি – তংকারণা ৰুচ্চতি মেথুনধম্মো. যথা উভো কলহকারকা মেথুনকাতি ৰুচ্চন্তি, উভো ভণ্ডনকারকা মেথুনকাতি ৰুচ্চন্তি, উভো ভস্সকারকা মেথুনকাতি ৰুচ্চন্তি, উভো ৰিৰাদকারকা মেথুনকাতি ৰুচ্চন্তি, উভো অধিকরণকারকা মেথুনকাতি ৰুচ্চন্তি, উভো ৰাদিনো মেথুনকাতি ৰুচ্চন্তি, উভো সল্লাপকা মেথুনকাতি ৰুচ্চন্তি; এৰমেৰং উভিন্নং রত্তানং সারত্তানং অৰস্সুতানং পরিযুট্ঠিতানং পরিযাদিন্নচিত্তানং উভিন্নং সদিসানং ধম্মোতি – তংকারণা ৰুচ্চতি মেথুনধম্মো.
মেথুনমনুযুত্তস্সাতি. মেথুনধম্মে যুত্তস্স পযুত্তস্স আযুত্তস্স সমাযুত্তস্স তচ্চরিতস্স তব্বহুলস্স তগ্গরুকস্স তন্নিন্নস্স তপ্পোণস্স তপ্পব্ভারস্স তদধিমুত্তস্স তদধিপতেয্যস্সাতি – মেথুনমনুযুত্তস্স.
মেত্তেয্যাতি ভগৰা তং থেরং গোত্তেন আলপতি. ভগৰাতি গারৰাধিৰচনং. অপি চ ভগ্গরাগোতি ভগৰা, ভগ্গদোসোতি ভগৰা, ভগ্গমোহোতি ভগৰা, ভগ্গমানোতি ভগৰা, ভগ্গদিট্ঠীতি ভগৰা, ভগ্গকণ্ডকোতি [ভগ্গকণ্ডকোতি (সী. স্যা.)] ভগৰা, ভগ্গকিলেসোতি ভগৰা, ভজি ৰিভজি পৰিভজি ধম্মরতনন্তি ভগৰা, ভৰানং অন্তকরোতি ভগৰা, ভাৰিতকাযো ভাৰিতসীলো ভাৰিতচিত্তো ভাৰিতপঞ্ঞোতি ভগৰা, ভজি ৰা ভগৰা অরঞ্ঞৰনপত্থানি [অরঞ্ঞে ৰনপত্থানি (সী.)] পন্তানি সেনাসনানি অপ্পসদ্দানি অপ্পনিগ্ঘোসানি ৰিজনৰাতানি মনুস্সরাহস্সেয্যকানি [মনুস্সরাহসেয্যকানি (সী. স্যা.)] পটিসল্লানসারুপ্পানীতি ভগৰা, ভাগী ৰা ভগৰা চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারানন্তি ভগৰা, ভাগী ৰা ভগৰা অত্থরসস্স ধম্মরসস্স ৰিমুত্তিরসস্স অধিসীলস্স অধিচিত্তস্স অধিপঞ্ঞাযাতি ভগৰা, ভাগী ৰা ভগৰা চতুন্নং ঝানানং চতুন্নং অপ্পমঞ্ঞানং চতুন্নং অরূপসমাপত্তীনন্তি ভগৰা, ভাগী ৰা ভগৰা অট্ঠন্নং ৰিমোক্খানং অট্ঠন্নং অভিভাযতনানং নৰন্নং অনুপুব্বৰিহারসমাপত্তীনন্তি ভগৰা, ভাগী ৰা ভগৰা দসন্নং সঞ্ঞাভাৰনানং দসন্নং কসিণসমাপত্তীনং আনাপানস্সতিসমাধিস্স অসুভসমাপত্তিযাতি ভগৰা, ভাগী ৰা ভগৰা চতুন্নং সতিপট্ঠানানং চতুন্নং সম্মপ্পধানানং চতুন্নং ইদ্ধিপাদানং পঞ্চন্নং ইন্দ্রিযানং পঞ্চন্নং বলানং সত্তন্নং বোজ্ঝঙ্গানং অরিযস্স অট্ঠঙ্গিকস্স মগ্গস্সাতি ভগৰা, ভাগী ৰা ভগৰা দসন্নং তথাগতবলানং চতুন্নং ৰেসারজ্জানং চতুন্নং পটিসম্ভিদানং ছন্নং অভিঞ্ঞানং [অভিঞ্ঞাণানং (সী.)] ছন্নং বুদ্ধধম্মানন্তি ভগৰা. ভগৰাতি নেতং নামং মাতরা কতং, ন পিতরা কতং, ন ভাতরা কতং, ন ভগিনিযা কতং, ন মিত্তামচ্চেহি কতং, ন ঞাতিসালোহিতেহি কতং ন সমণব্রাহ্মণেহি কতং, ন দেৰতাহি কতং. ৰিমোক্খন্তিকমেতং বুদ্ধানং ভগৰন্তানং বোধিযা মূলে সহ সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণস্স পটিলাভা সচ্ছিকা পঞ্ঞত্তি যদিদং ভগৰাতি – মেত্তেয্যাতি ভগৰা.
মুস্সতে ৰাপি সাসনন্তি. দ্ৰীহি কারণেহি সাসনং মুস্সতি – পরিযত্তিসাসনম্পি মুস্সতি, পটিপত্তিসাসনম্পি মুস্সতি. কতমং পরিযত্তিসাসনং? যং তস্স পরিযাপুটং – সুত্তং গেয্যং ৰেয্যাকরণং গাথা উদানং ইতিৰুত্তকং জাতকং অব্ভুতধম্মং ৰেদল্লং – ইদং পরিযত্তিসাসনং. তম্পি মুস্সতি সম্মুস্সতি পমুস্সতি সম্পমুস্সতি পরিবাহিরো হোতীতি – এৰম্পি মুস্সতে ৰাপি সাসনং.
কতমং পটিপত্তিসাসনং? সম্মাপটিপদা অনুলোমপটিপদা অপচ্চনীকপটিপদা অন্ৰত্থপটিপদা ধম্মানুধম্মপটিপদা সীলেসু পরিপূরকারিতা ইন্দ্রিযেসু গুত্তদ্ৰারতা ভোজনে মত্তঞ্ঞুতা জাগরিযানুযোগো সতিসম্পজঞ্ঞং চত্তারো সতিপট্ঠানা চত্তারো সম্মপ্পধানা চত্তারো ইদ্ধিপাদা পঞ্চিন্দ্রিযানি পঞ্চ বলানি সত্ত বোজ্ঝঙ্গা অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো – ইদং পটিপত্তিসাসনং. তম্পি মুস্সতি সম্মুস্সতি পমুস্সতি সম্পমুস্সতি পরিবাহিরো হোতীতি. এৰম্পি মুস্সতে ৰাপি সাসনং.
মিচ্ছা চ পটিপজ্জতীতি. পাণম্পি হনতি, অদিন্নম্পি আদিযতি, সন্ধিম্পি ছিন্দতি, নিল্লোপম্পি হরতি, একাগারিকম্পি করোতি, পরিপন্থেপি তিট্ঠতি, পরদারম্পি গচ্ছতি, মুসাপি ভণতীতি – মিচ্ছা চ পটিপজ্জতি.
এতং তস্মিং অনারিযন্তি. এতং তস্মিং পুগ্গলে অনরিযধম্মো বালধম্মো মূল়্হধম্মো অঞ্ঞাণধম্মো অমরাৰিক্খেপধম্মো, যদিদং মিচ্ছাপটিপদাতি – এতং তস্মিং অনারিযং.
তেনাহ ভগৰা –
‘‘মেথুনমনুযুত্তস্স, [মেত্তেয্যাতি ভগৰা]
মুস্সতে ৰাপি সাসনং;
মিচ্ছা চ পটিপজ্জতি, এতং তস্মিং অনারিয’’ন্তি.
৫১. একো পুব্বে চরিত্ৰান, মেথুনং যো নিসেৰতি;
যানং ভন্তংৰ তং লোকে, হীনমাহু পুথুজ্জনং.
একো পুব্বে চরিত্ৰানাতি. দ্ৰীহি কারণেহি একো পুব্বে চরিত্ৰান – পব্বজ্জাসঙ্খাতেন ৰা গণাৰৰস্সগ্গট্ঠেন ৰা. কথং পব্বজ্জাসঙ্খাতেন একো পুব্বে চরিত্ৰান? সব্বং ঘরাৰাসপলিবোধং ছিন্দিত্ৰা পুত্তদারপলিবোধং ছিন্দিত্ৰা ঞাতিপলিবোধং ছিন্দিত্ৰা মিত্তামচ্চপলিবোধং ছিন্দিত্ৰা সন্নিধিপলিবোধং ছিন্দিত্ৰা কেসমস্সুং ওহারেত্ৰা কাসাযানি ৰত্থানি অচ্ছাদেত্ৰা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিত্ৰা অকিঞ্চনভাৰং উপগন্ত্ৰা একো চরতি ৰিহরতি ইরিযতি ৰত্ততি পালেতি যপেতি যাপেতি. এৰং পব্বজ্জাসঙ্খাতেন একো পুব্বে চরিত্ৰান.
কথং গণাৰৰস্সগ্গট্ঠেন একো পুব্বে চরিত্ৰান? সো এৰং পব্বজিতো সমানো একো অরঞ্ঞৰনপত্থানি পন্তানি সেনাসনানি পটিসেৰতি অপ্পসদ্দানি অপ্পনিগ্ঘোসানি ৰিজনৰাতানি মনুস্সরাহস্সেয্যকানি পটিসল্লানসারুপ্পানি. সো একো গচ্ছতি, একো তিট্ঠতি, একো নিসীদতি, একো সেয্যং কপ্পেতি, একো গামং পিণ্ডায পৰিসতি, একো পটিক্কমতি, একো রহো নিসীদতি, একো চঙ্কমং অধিট্ঠাতি, একো চরতি ৰিহরতি ইরিযতি ৰত্ততি পালেতি যপেতি যাপেতি. এৰং গণাৰৰস্সগ্গট্ঠেন একো পুব্বে চরিত্ৰান.
মেথুনং যো নিসেৰতীতি. মেথুনধম্মো নাম যো সো অসদ্ধম্মো…পে… তংকারণা ৰুচ্চতি মেথুনধম্মো. মেথুনং যো নিসেৰতীতি. যো অপরেন সমযেন বুদ্ধং ধম্মং সঙ্ঘং সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৰত্তিত্ৰা মেথুনং ধম্মং সেৰতি নিসেৰতি সংসেৰতি পটিসেৰতীতি – মেথুনং যো নিসেৰতি.
যানং ভন্তংৰ তং লোকেতি. যানন্তি হত্থিযানং অস্সযানং গোযানং অজযানং মেণ্ডযানং ওট্ঠযানং খরযানং ভন্তং অদন্তং অকারিতং অৰিনীতং উপ্পথং গণ্হাতি, ৰিসমং খাণুম্পি পাসাণম্পি অভিরুহতি, যানম্পি আরোহনকম্পি ভঞ্জতি, পপাতেপি পপততি. যথা তং ভন্তং যানং অদন্তং অকারিতং অৰিনীতং উপ্পথং গণ্হাতি; এৰমেৰং সো ৰিব্ভন্তকো ভন্তযানপটিভাগো উপ্পথং গণ্হাতি, মিচ্ছাদিট্ঠিং গণ্হাতি…পে… মিচ্ছাসমাধিং গণ্হাতি. যথা তং ভন্তং যানং অদন্তং অকারিতং অৰিনীতং ৰিসমং খাণুম্পি পাসাণম্পি অভিরুহতি; এৰমেৰং সো ৰিব্ভন্তকো ভন্তযানপটিভাগো ৰিসমং কাযকম্মং অভিরুহতি, ৰিসমং ৰচীকম্মং অভিরুহতি, ৰিসমং মনোকম্মং অভিরুহতি, ৰিসমং পাণাতিপাতং অভিরুহতি, ৰিসমং অদিন্নাদানং অভিরুহতি, ৰিসমং কামেসুমিচ্ছাচারং অভিরুহতি, ৰিসমং মুসাৰাদং অভিরুহতি, ৰিসমং পিসুণৰাচং অভিরুহতি, ৰিসমং ফরুসৰাচং অভিরুহতি, ৰিসমং সম্ফপ্পলাপং অভিরুহতি, ৰিসমং অভিজ্ঝং অভিরুহতি, ৰিসমং ব্যাপাদং অভিরুহতি, ৰিসমং মিচ্ছাদিট্ঠিং অভিরুহতি, ৰিসমে সঙ্খারে অভিরুহতি, ৰিসমে পঞ্চ কামগুণে অভিরুহতি, ৰিসমে নীৰরণে অভিরুহতি. যথা তং ভন্তং যানং অদন্তং অকারিতং অৰিনীতং যানম্পি আরোহনকম্পি ভঞ্জতি; এৰমেৰং সো ৰিব্ভন্তকো ভন্তযানপটিভাগো নিরযে অত্তানং ভঞ্জতি, তিরচ্ছানযোনিযং অত্তানং ভঞ্জতি, পেত্তিৰিসযে অত্তানং ভঞ্জতি, মনুস্সলোকে অত্তানং ভঞ্জতি, দেৰলোকে অত্তানং ভঞ্জতি. যথা তং ভন্তং যানং অদন্তং অকারিতং অৰিনীতং পপাতে পপততি; এৰমেৰং সো ৰিব্ভন্তকো ভন্তযানপটিভাগো জাতিপপাতম্পি পপততি, জরাপপাতম্পি পপততি, ব্যাধিপপাতম্পি পপততি, মরণপপাতম্পি পপততি, সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসপপাতম্পি পপততি. লোকেতি অপাযলোকে মনুস্সলোকেতি – যানং ভন্তংৰ তং লোকে.
হীনমাহু পুথুজ্জনন্তি. পুথুজ্জনাতি কেনট্ঠেন পুথুজ্জনা? পুথু কিলেসে জনেন্তীতি পুথুজ্জনা, পুথু অৰিহতসক্কাযদিট্ঠিকাতি পুথুজ্জনা, পুথু সত্থারানং মুখুল্লোকিকাতি পুথুজ্জনা, পুথু সব্বগতীহি অৰুট্ঠিতাতি পুথুজ্জনা, পুথু নানাভিসঙ্খারে [নানাভিসঙ্খারেহি (স্যা.)] অভিসঙ্খরোন্তীতি পুথুজ্জনা, পুথু নানাওঘেহি ৰুয্হন্তীতি পুথুজ্জনা, পুথু নানাসন্তাপেহি সন্তপন্তীতি পুথুজ্জনা, পুথু নানাপরিল়াহেহি পরিদয্হন্তীতি পুথুজ্জনা, পুথু পঞ্চসু কামগুণেসু রত্তা গিদ্ধা গধিতা মুচ্ছিতা অজ্ঝোসন্না [অজ্ঝোপন্না (সী. স্যা.)] লগ্গা লগ্গিতা পলিবুদ্ধাতি পুথুজ্জনা, পুথু পঞ্চহি নীৰরণেহি আৰুতা নিৰুতা ওৰুতা পিহিতা পটিচ্ছন্না পটিকুজ্জিতাতি পুথুজ্জনা. হীনমাহু পুথুজ্জনন্তি. পুথুজ্জনং হীনং নিহীনং ওমকং লামকং ছতুক্কং পরিত্তন্তি এৰমাহংসু এৰং কথেন্তি এৰং ভণন্তি এৰং দীপযন্তি এৰং ৰোহরন্তীতি – হীনমাহু পুথুজ্জনং.
তেনাহ ভগৰা –
‘‘একো পুব্বে চরিত্ৰান, মেথুনং যো নিসেৰতি;
যানং ভন্তংৰ তং লোকে, হীনমাহু পুথুজ্জন’’ন্তি.
৫২. যসো কিত্তি চ যা পুব্বে, হাযতে ৰাপি তস্স সা;
এতম্পি দিস্ৰা সিক্খেথ, মেথুনং ৰিপ্পহাতৰে.
যসো কিত্তি চ যা পুব্বে, হাযতে ৰাপি তস্স সাতি. কতমো যসো? ইধেকচ্চো পুব্বে সমণভাৰে সক্কতো হোতি গরুকতো মানিতো পূজিতো অপচিতো লাভী চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারানং – অযং যসো. কতমা কিত্তি? ইধেকচ্চো পুব্বে সমণভাৰে কিত্তিৰণ্ণগতো হোতি পণ্ডিতো ৰিযত্তো মেধাৰী বহুস্সুতো চিত্তকথী কল্যাণপটিভানো – সুত্তন্তিকোতি ৰা ৰিনযধরোতি ৰা ধম্মকথিকোতি ৰা আরঞ্ঞিকোতি ৰা পিণ্ডপাতিকোতি ৰা পংসুকূলিকোতি ৰা তেচীৰরিকোতি ৰা সপদানচারিকোতি ৰা খলুপচ্ছাভত্তিকোতি ৰা নেসজ্জিকোতি ৰা যথাসন্থতিকোতি ৰা পঠমস্স ঝানস্স লাভীতি ৰা দুতিযস্স ঝানস্স লাভীতি ৰা ততিযস্স ঝানস্স লাভীতি ৰা চতুত্থস্স ঝানস্স লাভীতি ৰা আকাসানঞ্চাযতনসমাপত্তিযা লাভীতি ৰা ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসমাপত্তিযা লাভীতি ৰা আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তিযা লাভীতি ৰা নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তিযা লাভীতি ৰা, অযং কিত্তীতি – যসো কিত্তি চ যা পুব্বে.
হাযতে ৰাপি তস্স সাতি. তস্স অপরেন সমযেন বুদ্ধং ধম্মং সঙ্ঘং সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৰত্তস্স সো চ যসো সা চ কিত্তি হাযতি পরিহাযতি পরিধংসতি পরিপততি অন্তরধাযতি ৰিপ্পলুজ্জতীতি – যসো কিত্তি চ যা পুব্বে হাযতে ৰাপি তস্স সা.
এতম্পি দিস্ৰা সিক্খেথ মেথুনং ৰিপ্পহাতৰেতি. এতন্তি পুব্বে সমণভাৰে যসো কিত্তি চ, অপরভাগে বুদ্ধং ধম্মং সঙ্ঘং সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৰত্তস্স অযসো চ অকিত্তি চ; এতং সম্পত্তিং ৰিপত্তিং. দিস্ৰাতি পস্সিত্ৰা তুলযিত্ৰা তীরযিত্ৰা ৰিভাৰযিত্ৰা ৰিভূতং কত্ৰাতি – এতম্পি দিস্ৰা. সিক্খেথাতি তিস্সো সিক্খা – অধিসীলসিক্খা, অধিচিত্তসিক্খা, অধিপঞ্ঞাসিক্খা. কতমা অধিসীলসিক্খা? ইধ ভিক্খু সীলৰা হোতি, পাতিমোক্খসংৰরসংৰুতো ৰিহরতি আচারগোচরসম্পন্নো অণুমত্তেসু ৰজ্জেসু ভযদস্সাৰী, সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসু. খুদ্দকো সীলক্খন্ধো, মহন্তো সীলক্খন্ধো. সীলং পতিট্ঠা আদি চরণং সংযমো সংৰরো মুখং পমুখং কুসলানং ধম্মানং সমাপত্তিযা – অযং অধিসীলসিক্খা.
কতমা অধিচিত্তসিক্খা? ইধ ভিক্খু ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি ৰিৰিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৰিতক্কং সৰিচারং ৰিৰেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি…পে… দুতিযং ঝানং… ততিযং ঝানং… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি – অযং অধিচিত্তসিক্খা.
কতমা অধিপঞ্ঞাসিক্খা? ইধ ভিক্খু পঞ্ঞৰা হোতি উদযত্থগামিনিযা পঞ্ঞায সমন্নাগতো অরিযায নিব্বেধিকায সম্মা দুক্খক্খযগামিনিযা. সো ইদং দুক্খন্তি যথাভূতং পজানাতি, অযং দুক্খসমুদযোতি যথাভূতং পজানাতি, অযং দুক্খনিরোধোতি যথাভূতং পজানাতি, অযং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদাতি যথাভূতং পজানাতি, ইমে আসৰাতি যথাভূতং পজানাতি, অযং আসৰসমুদযোতি যথাভূতং পজানাতি, অযং আসৰনিরোধোতি যথাভূতং পজানাতি, অযং আসৰনিরোধগামিনী পটিপদাতি যথাভূতং পজানাতি – অযং অধিপঞ্ঞাসিক্খা. মেথুনধম্মো নাম যো সো অসদ্ধম্মো…পে… তংকারণা ৰুচ্চতি মেথুনধম্মো.
এতম্পি দিস্ৰা সিক্খেথ, মেথুনং ৰিপ্পহাতৰেতি. মেথুনধম্মস্স পহানায ৰূপসমায পটিনিস্সগ্গায পটিপস্সদ্ধিযা অধিসীলম্পি সিক্খেয্য, অধিচিত্তম্পি সিক্খেয্য, অধিপঞ্ঞম্পি সিক্খেয্য. ইমা তিস্সো সিক্খাযো আৰজ্জন্তো সিক্খেয্য, জানন্তো সিক্খেয্য, পস্সন্তো সিক্খেয্য, পচ্চৰেক্খন্তো সিক্খেয্য, চিত্তং অধিট্ঠহন্তো সিক্খেয্য, সদ্ধায অধিমুচ্চন্তো সিক্খেয্য, ৰীরিযং পগ্গণ্হন্তো সিক্খেয্য, সতিং উপট্ঠপেন্তো সিক্খেয্য, চিত্তং সমাদহন্তো সিক্খেয্য, পঞ্ঞায পজানন্তো সিক্খেয্য, অভিঞ্ঞেয্যং অভিজানন্তো সিক্খেয্য, পরিঞ্ঞেয্যং পরিজানন্তো সিক্খেয্য, পহাতব্বং পজহন্তো সিক্খেয্য, ভাৰেতব্বং ভাৰেন্তো সিক্খেয্য, সচ্ছিকাতব্বং সচ্ছিকরোন্তো সিক্খেয্য আচরেয্য সমাচরেয্য সমাদায ৰত্তেয্যাতি – এতম্পি দিস্ৰা সিক্খেথ, মেথুনং ৰিপ্পহাতৰে.
তেনাহ ভগৰা –
‘‘যসো কিত্তি চ যা পুব্বে, হাযতে ৰাপি তস্স সা;
এতম্পি দিস্ৰা সিক্খেথ, মেথুনং ৰিপ্পহাতৰে’’তি.
৫৩. সঙ্কপ্পেহি পরেতো সো, কপণো ৰিয ঝাযতি;
সুত্ৰা পরেসং নিগ্ঘোসং, মঙ্কু হোতি তথাৰিধো.
সঙ্কপ্পেহি পরেতো সো, কপণো ৰিয ঝাযতীতি. কামসঙ্কপ্পেন ব্যাপাদসঙ্কপ্পেন ৰিহিংসাসঙ্কপ্পেন দিট্ঠিসঙ্কপ্পেন ফুট্ঠো পরেতো সমোহিতো সমন্নাগতো পিহিতো কপণো ৰিয মন্দো ৰিয মোমূহো ৰিয ঝাযতি পজ্ঝাযতি নিজ্ঝাযতি অপজ্ঝাযতি [অৰজ্ঝাযতি (স্যা.)]. যথা উলূকো রুক্খসাখাযং মূসিকং মগযমানো ঝাযতি পজ্ঝাযতি নিজ্ঝাযতি অপজ্ঝাযতি, যথা কোত্থু নদীতীরে মচ্ছে মগযমানো ঝাযতি পজ্ঝাযতি নিজ্ঝাযতি অপজ্ঝাযতি, যথা বিল়ারো সন্ধিসমলসঙ্কটিরে মূসিকং মগযমানো ঝাযতি পজ্ঝাযতি নিজ্ঝাযতি অপজ্ঝাযতি, যথা গদ্রভো ৰহচ্ছিন্নো সন্ধিসমলসঙ্কটিরে ঝাযতি পজ্ঝাযতি নিজ্ঝাযতি অপজ্ঝাযতি; এৰমেৰং সো ৰিব্ভন্তকো কামসঙ্কপ্পেন ব্যাপাদসঙ্কপ্পেন ৰিহিংসাসঙ্কপ্পেন দিট্ঠিসঙ্কপ্পেন ফুট্ঠো পরেতো সমোহিতো সমন্নাগতো পিহিতো কপণো ৰিয মন্দো ৰিয মোমূহো ৰিয ঝাযতি পজ্ঝাযতি নিজ্ঝাযতি অপজ্ঝাযতীতি – সঙ্কপ্পেহি পরেতো সো কপণো ৰিয ঝাযতি.
সুত্ৰা পরেসং নিগ্ঘোসং, মঙ্কু হোতি তথাৰিধোতি. পরেসন্তি উপজ্ঝাযা ৰা আচরিযা ৰা সমানুপজ্ঝাযকা ৰা সমানাচরিযকা ৰা মিত্তা ৰা সন্দিট্ঠা ৰা সম্ভত্তা ৰা সহাযা ৰা চোদেন্তি – ‘‘তস্স তে, আৰুসো, অলাভা, তস্স তে দুল্লদ্ধং, যং ত্ৰং এৰরূপং উল়ারং সত্থারং লভিত্ৰা এৰং স্ৰাক্খাতে ধম্মৰিনযে পব্বজিত্ৰা এৰরূপং অরিযগণং লভিত্ৰা হীনস্স মেথুনধম্মস্স কারণা বুদ্ধং ধম্মং সঙ্ঘং সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৰত্তোসি. সদ্ধাপি নাম তে নাহোসি কুসলেসু ধম্মেসু, হিরীপি নাম তে নাহোসি কুসলেসু ধম্মেসু, ওত্তপ্পম্পি নাম তে নাহোসি কুসলেসু ধম্মেসু, ৰীরিযম্পি নাম তে নাহোসি কুসলেসু ধম্মেসু, সতিপি নাম তে নাহোসি কুসলেসু ধম্মেসু, পঞ্ঞাপি নাম তে নাহোসি কুসলেসু ধম্মেসূ’’তি. তেসং ৰচনং ব্যপ্পথং দেসনং অনুসাসনং অনুসিট্ঠিং সুত্ৰা সুণিত্ৰা উগ্গহেত্ৰা উপধারযিত্ৰা উপলক্খযিত্ৰা মঙ্কু হোতি, পীল়িতো ঘট্টিতো ব্যাধিতো দোমনস্সিতো হোতি. তথাৰিধোতি তথাৰিধো তাদিসো তস্সণ্ঠিতো তপ্পকারো তপ্পটিভাগো. যো সো ৰিব্ভন্তকোতি – সুত্ৰা পরেসং নিগ্ঘোসং মঙ্কু হোতি তথাৰিধো.
তেনাহ ভগৰা –
‘‘সঙ্কপ্পেহি পরেতো সো, কপণো ৰিয ঝাযতি;
সুত্ৰা পরেসং নিগ্ঘোসং, মঙ্কু হোতি তথাৰিধো’’তি.
৫৪. অথ সত্থানি কুরুতে, পরৰাদেহি চোদিতো;
এস খ্ৰস্স মহাগেধো, মোসৰজ্জং পগাহতি [সংগাহতি (ক.)] .
অথ সত্থানি কুরুতে, পরৰাদেহি চোদিতোতি. অথাতি পদসন্ধি পদসংসগ্গো পদপারিপূরী অক্খরসমৰাযো ব্যঞ্জনসিলিট্ঠতা পদানুপুব্বতাপেতং – অথাতি. সত্থানীতি তীণি সত্থানি – কাযসত্থং, ৰচীসত্থং, মনোসত্থং. তিৰিধং কাযদুচ্চরিতং কাযসত্থং, চতুব্বিধং ৰচীদুচ্চরিতং ৰচীসত্থং, তিৰিধং মনোদুচ্চরিতং মনোসত্থং. পরৰাদেহি চোদিতোতি. উপজ্ঝাযেহি ৰা আচরিযেহি ৰা সমানুপজ্ঝাযকেহি ৰা সমানাচরিযকেহি ৰা মিত্তেহি ৰা সন্দিট্ঠেহি ৰা সম্ভত্তেহি ৰা সহাযেহি ৰা চোদিতো সম্পজানমুসা ভাসতি. ‘‘অভিরতো অহং, ভন্তে, অহোসিং পব্বজ্জায. মাতা মে পোসেতব্বা, তেনম্হি ৰিব্ভন্তো’’তি ভণতি. ‘‘পিতা মে পোসেতব্বো, তেনম্হি ৰিব্ভন্তো’’তি ভণতি. ‘‘ভাতা মে পোসেতব্বো… ভগিনী মে পোসেতব্বা… পুত্তো মে পোসেতব্বো… ধীতা মে পোসেতব্বা… মিত্তা মে পোসেতব্বা… অমচ্চা মে পোসেতব্বা… ঞাতকা মে পোসেতব্বা… সালোহিতা মে পোসেতব্বা, তেনম্হি ৰিব্ভন্তো’’তি ভণতি. ৰচীসত্থং করোতি সঙ্করোতি জনেতি সঞ্জনেতি নিব্বত্তেতি অভিনিব্বত্তেতীতি – অথ সত্থানি কুরুতে, পরৰাদেহি চোদিতো.
এস খ্ৰস্স মহাগেধোতি. এসো তস্স মহাগেধো মহাৰনং মহাগহনং মহাকন্তারো মহাৰিসমো মহাকুটিলো মহাপঙ্কো মহাপলিপো মহাপলিবোধো মহাবন্ধনং, যদিদং সম্পজানমুসাৰাদোতি – এস খ্ৰস্স মহাগেধো.
মোসৰজ্জং পগাহতীতি. মোসৰজ্জং ৰুচ্চতি মুসাৰাদো. ইধেকচ্চো সভগ্গতো ৰা পরিসগ্গতো ৰা ঞাতিমজ্ঝগতো ৰা পূগমজ্ঝগতো ৰা রাজকুলমজ্ঝগতো ৰা অভিনীতো সক্খিপুট্ঠো – ‘‘এহম্ভো পুরিস, যং জানাসি তং ৰদেহী’’তি, সো অজানং ৰা আহ – ‘‘জানামী’’তি, ‘‘জানং’’ ৰা আহ – ‘‘ন জানামী’’তি, অপস্সং ৰা আহ – ‘‘পস্সামী’’তি, পস্সং ৰা আহ – ‘‘ন পস্সামী’’তি. ইতি অত্তহেতু ৰা পরহেতু ৰা আমিসকিঞ্চিক্খহেতু ৰা সম্পজানমুসা ভাসতি – ইদং ৰুচ্চতি মোসৰজ্জং.
অপি চ তীহাকারেহি মুসাৰাদো হোতি. পুব্বেৰস্স হোতি – ‘‘মুসা ভণিস্স’’ন্তি, ভণন্তস্স হোতি – ‘‘মুসা ভণামী’’তি, ভণিতস্স হোতি – ‘‘মুসা মযা ভণিত’’ন্তি. ইমেহি তীহাকারেহি মুসাৰাদো হোতি. অপি চ চতূহাকারেহি মুসাৰাদো হোতি. পুব্বেৰস্স হোতি – ‘‘মুসা ভণিস্স’’ন্তি, ভণন্তস্স হোতি – ‘‘মুসা ভণামী’’তি, ভণিতস্স হোতি – ‘‘মুসা মযা ভণিত’’ন্তি, ৰিনিধায দিট্ঠিং. ইমেহি চতূহাকারেহি মুসাৰাদো হোতি. অপি চ পঞ্চহাকারেহি… ছহাকারেহি… সত্তহাকারেহি… অট্ঠহাকারেহি মুসাৰাদো হোতি. পুব্বেৰস্স হোতি – ‘‘মুসা ভণিস্স’’ন্তি, ভণন্তস্স হোতি – ‘‘মুসা ভণামী’’তি, ভণিতস্স হোতি – ‘‘মুসা মযা ভণিত’’ন্তি, ৰিনিধায দিট্ঠিং, ৰিনিধায খন্তিং, ৰিনিধায রুচিং, ৰিনিধায সঞ্ঞং, ৰিনিধায ভাৰং. ইমেহি অট্ঠহাকারেহি মুসাৰাদো হোতি. মোসৰজ্জং পগাহতীতি. মোসৰজ্জং পগাহতি ওগাহতি অজ্ঝোগাহতি পৰিসতীতি – মোসৰজ্জং পগাহতি.
তেনাহ ভগৰা –
‘‘অথ সত্থানি কুরুতে, পরৰাদেহি চোদিতো;
এস খ্ৰস্স মহাগেধো, মোসৰজ্জং পগাহতী’’তি.
৫৫. পণ্ডিতোতি সমঞ্ঞাতো, একচ্চরিযং [একচরিযং (সী. স্যা.)] অধিট্ঠিতো;
স চাপি মেথুনে যুত্তো, মন্দোৰ পরিকিস্সতি.
পণ্ডিতোতি সমঞ্ঞাতোতি. ইধেকচ্চো পুব্বে সমণভাৰে কিত্তি ৰণ্ণগতো হোতি – ‘‘পণ্ডিতো ৰিযত্তো মেধাৰী বহুস্সুতো চিত্তকথী কল্যাণপটিভানো সুত্তন্তিকোতি ৰা ৰিনযধরোতি ৰা ধম্মকথিকোতি ৰা…পে… নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তিযা লাভী’’তি ৰা. এৰং ঞাতো হোতি পঞ্ঞাতো সমঞ্ঞাতো হোতীতি – পণ্ডিতোতি সমঞ্ঞাতো.
একচ্চরিযং অধিট্ঠিতোতি. দ্ৰীহি কারণেহি একচ্চরিযং অধিট্ঠিতো – পব্বজ্জাসঙ্খাতেন ৰা গণাৰৰস্সগ্গট্ঠেন ৰা. কথং পব্বজ্জাসঙ্খাতেন একচ্চরিযং অধিট্ঠিতো? সব্বং ঘরাৰাসপলিবোধং ছিন্দিত্ৰা…পে… এৰং পব্বজ্জাসঙ্খাতেন একচ্চরিযং অধিট্ঠিতো. কথং গণাৰৰস্সগ্গট্ঠেন একচ্চরিযং অধিট্ঠিতো? সো এৰং পব্বজিতো সমানো একো অরঞ্ঞৰনপত্থানি পন্তানি…পে… এৰং গণাৰৰস্সগ্গট্ঠেন একচ্চরিযং অধিট্ঠিতোতি – একচ্চরিযং অধিট্ঠিতো.
স চাপি মেথুনে যুত্তোতি. মেথুনধম্মো নাম যো সো অসদ্ধম্মো গামধম্মো…পে… তংকারণা ৰুচ্চতি মেথুনধম্মো. স চাপি মেথুনে যুত্তোতি. সো অপরেন সমযেন বুদ্ধং ধম্মং সঙ্ঘং সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৰত্তিত্ৰা মেথুনধম্মে যুত্তো [যুত্তো সংযুত্তো (সী.)] পযুত্তো আযুত্তো সমাযুত্তোতি – স চাপি মেথুনে যুত্তো.
মন্দোৰ পরিকিস্সতীতি. কপণো ৰিয মন্দো ৰিয মোমূহো ৰিয কিস্সতি পরিকিস্সতি পরিকিলিস্সতি. পাণম্পি হনতি, অদিন্নম্পি আদিযতি, সন্ধিম্পি ছিন্দতি, নিল্লোপম্পি হরতি, একাগারিকম্পি করোতি, পরিপন্থেপি তিট্ঠতি, পরদারম্পি গচ্ছতি, মুসাপি ভণতি. এৰম্পি কিস্সতি পরিকিস্সতি পরিকিলিস্সতি. তমেনং রাজানো গহেত্ৰা ৰিৰিধা কম্মকারণা কারেন্তি – কসাহিপি তাল়েন্তি, ৰেত্তেহিপি তাল়েন্তি, অদ্ধদণ্ডকেহিপি তাল়েন্তি, হত্থম্পি ছিন্দন্তি, পাদম্পি ছিন্দন্তি, হত্থপাদম্পি ছিন্দন্তি, কণ্ণম্পি ছিন্দন্তি, নাসম্পি ছিন্দন্তি, কণ্ণনাসম্পি ছিন্দন্তি, বিলঙ্গথালিকম্পি করোন্তি, সঙ্খমুণ্ডিকম্পি করোন্তি, রাহুমুখম্পি করোন্তি, জোতিমালিকম্পি করোন্তি, হত্থপজ্জোতিকম্পি করোন্তি, এরকৰত্তিকম্পি করোন্তি, চিরকৰাসিকম্পি করোন্তি, এণেয্যকম্পি করোন্তি, বল়িসমংসিকম্পি করোন্তি, কহাপণিকম্পি করোন্তি, খারাপতচ্ছিকম্পি [খারাপটিচ্ছকম্পি (ক.)] করোন্তি, পলিঘপরিৰত্তিকম্পি করোন্তি, পলালপীঠকম্পি করোন্তি, তত্তেনপি তেলেন ওসিঞ্চন্তি, সুনখেহিপি খাদাপেন্তি, জীৰন্তম্পি সূলে উত্তাসেন্তি, অসিনাপি সীসং ছিন্দন্তি. এৰম্পি কিস্সতি পরিকিস্সতি পরিকিলিস্সতি.
অথ ৰা কামতণ্হায অভিভূতো পরিযাদিন্নচিত্তো ভোগে পরিযেসন্তো নাৰায মহাসমুদ্দং পক্খন্দতি, সীতস্স পুরক্খতো উণ্হস্স পুরক্খতো ডংসমকসৰাতাতপসরীসপসম্ফস্সেহি পীল়িযমানো খুপ্পিপাসায মিয্যমানো তিগুম্বং গচ্ছতি, তক্কোলং গচ্ছতি, তক্কসীলং গচ্ছতি, কালমুখং গচ্ছতি, পুরপূরং গচ্ছতি, ৰেসুঙ্গং গচ্ছতি, ৰেরাপথং গচ্ছতি, জৰং গচ্ছতি, তামলিং [কমলিং (স্যা.), তংমলিং (ক.)] গচ্ছতি, ৰঙ্গং গচ্ছতি, এল়বন্ধনং গচ্ছতি, সুৰণ্ণকূটং গচ্ছতি, সুৰণ্ণভূমিং গচ্ছতি, তম্বপাণিং গচ্ছতি, সুপ্পাদকং গচ্ছতি, ভারুকচ্ছং গচ্ছতি, সুরট্ঠং গচ্ছতি, ভঙ্গলোকং গচ্ছতি, ভঙ্গণং গচ্ছতি, সরমতং গণং গচ্ছতি, যোনং গচ্ছতি, পরমযোনং [পীনং (স্যা.)] গচ্ছতি, ৰিনকং [নৰকং (সী.)] গচ্ছতি, মূলপদং গচ্ছতি, মরুকন্তারং গচ্ছতি, জণ্ণুপথং গচ্ছতি, অজপথং গচ্ছতি, মেণ্ডপথং গচ্ছতি, সঙ্কুপথং গচ্ছতি, ছত্তপথং গচ্ছতি, ৰংসপথং গচ্ছতি, সকুণপথং গচ্ছতি, মূসিকপথং গচ্ছতি, দরিপথং গচ্ছতি, ৰেত্তাচারং গচ্ছতি. এৰম্পি কিস্সতি পরিকিস্সতি পরিকিলিস্সতি.
গৰেসন্তো ন ৰিন্দতি, অলাভমূলকম্পি দুক্খং দোমনস্সং পটিসংৰেদেতি. এৰম্পি কিস্সতি পরিকিস্সতি পরিকিলিস্সতি.
গৰেসন্তো ৰিন্দতি, লদ্ধাপি আরক্খমূলকম্পি দুক্খং দোমনস্সং পটিসংৰেদেতি – ‘‘কিন্তি মে ভোগে নেৰ রাজানো হরেয্যুং, ন চোরা হরেয্যুং, ন অগ্গী দহেয্যুং, ন উদকং ৰহেয্য, ন অপিযা দাযাদা হরেয্যু’’ন্তি. তস্স এৰং আরক্খতো গোপযতো তে ভোগা ৰিপ্পলুজ্জন্তি. সো ৰিপ্পযোগমূলকম্পি দুক্খং দোমনস্সং পটিসংৰেদেতি. এৰম্পি কিস্সতি পরিকিস্সতি পরিকিলিস্সতীতি – স চাপি মেথুনে যুত্তো, মন্দোৰ পরিকিস্সতি.
তেনাহ ভগৰা –
‘‘পণ্ডিতোতি সমঞ্ঞাতো, একচ্চরিযং অধিট্ঠিতো;
স চাপি মেথুনে যুত্তো, মন্দোৰ পরিকিস্সতী’’তি.
৫৬. এতমাদীনৰং ঞত্ৰা, মুনিং পুব্বাপরে ইধ;
একচ্চরিযং দল়্হং কযিরা, ন নিসেৰেথ মেথুনং.
এতমাদীনৰং ঞত্ৰা, মুনি পুব্বাপরে ইধাতি. এতন্তি পুব্বে সমণভাৰে যসো চ কিত্তি চ, অপরভাগে বুদ্ধং ধম্মং সঙ্ঘং সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৰত্তস্স অযসো চ অকিত্তি চ; এতং সম্পত্তিং ৰিপত্তিঞ্চ. ঞত্ৰাতি জানিত্ৰা তুলযিত্ৰা তীরযিত্ৰা ৰিভাৰযিত্ৰা ৰিভূতং কত্ৰা. মুনীতি. মোনং ৰুচ্চতি ঞাণং. যা পঞ্ঞা পজাননা…পে… সঙ্গজালমতিচ্চ সো মুনি. ইধাতি ইমিস্সা দিট্ঠিযা ইমিস্সা খন্তিযা ইমিস্সা রুচিযা ইমস্মিং আদাযে ইমস্মিং ধম্মে ইমস্মিং ৰিনযে ইমস্মিং ধম্মৰিনযে ইমস্মিং পাৰচনে ইমস্মিং ব্রহ্মচরিযে ইমস্মিং সত্থুসাসনে ইমস্মিং অত্তভাৰে ইমস্মিং মনুস্সলোকেতি – এতমাদীনৰং ঞত্ৰা মুনি পুব্বাপরে ইধ.
একচ্চরিযং দল়্হং কযিরাতি. দ্ৰীহি কারণেহি একচ্চরিযং দল়হং করেয্য – পব্বজ্জাসঙ্খাতেন ৰা গণাৰৰস্সগ্গট্ঠেন ৰা. কথং পব্বজ্জাসঙ্খাতেন একচ্চরিযং দল়্হং করেয্য? সব্বং ঘরাৰাসপলিবোধং ছিন্দিত্ৰা পুত্তদারপলিবোধং ছিন্দিত্ৰা ঞাতিপলিবোধং ছিন্দিত্ৰা মিত্তামচ্চপলিবোধং ছিন্দিত্ৰা সন্নিধিপলিবোধং ছিন্দিত্ৰা কেসমস্সুং ওহারেত্ৰা কাসাযানি ৰত্থানি অচ্ছাদেত্ৰা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিত্ৰা অকিঞ্চনভাৰং উপগন্ত্ৰা একো চরেয্য ৰিহরেয্য ইরিযেয্য ৰত্তেয্য পালেয্য যপেয্য যাপেয্য. এৰং পব্বজ্জাসঙ্খাতেন একচ্চরিযং দল়্হং করেয্য.
কথং গণাৰৰস্সগ্গট্ঠেন একচ্চরিযং দল়্হং করেয্য? সো এৰং পব্বজিতো সমানো একো অরঞ্ঞৰনপত্থানি পন্তানি সেনাসনানি পটিসেৰেয্য অপ্পসদ্দানি অপ্পনিগ্ঘোসানি ৰিজনৰাতানি মনুস্সরাহস্সেয্যকানি পটিসল্লানসারুপ্পানি. সো একো গচ্ছেয্য, একো তিট্ঠেয্য, একো নিসীদেয্য, একো সেয্যং কপ্পেয্য, একো গামং পিণ্ডায পৰিসেয্য, একো পটিক্কমেয্য, একো রহো নিসীদেয্য, একো চঙ্কমং অধিট্ঠেয্য, একো চরেয্য ৰিহরেয্য ইরিযেয্য ৰত্তেয্য পালেয্য যপেয্য যাপেয্য. এৰং গণাৰৰস্সগ্গট্ঠেন একচ্চরিযং দল়্হং করেয্যাতি – একচ্চরিযং দল়্হং করেয্য, থিরং করেয্য, দল়্হং সমাদানো অস্স, অৰট্ঠিতসমাদানো অস্স কুসলেসু ধম্মেসূতি – একচ্চরিযং দল়্হং কযিরা.
ন নিসেৰেথ মেথুনন্তি. মেথুনধম্মো নাম যো সো অসদ্ধম্মো গামধম্মো…পে… তংকারণা ৰুচ্চতি মেথুনধম্মো. মেথুনধম্মং ন সেৰেয্য ন নিসেৰেয্য ন সংসেৰেয্য ন পটিসেৰেয্য ন চরেয্য ন সমাচরেয্য ন সমাদায ৰত্তেয্যাতি – ন নিসেৰেথ মেথুনং.
তেনাহ ভগৰা –
‘‘এতমাদীনৰং ঞত্ৰা, মুনি পুব্বাপরে ইধ;
একচ্চরিযং দল়্হং কযিরা, ন নিসেৰেথ মেথুন’’ন্তি.
৫৭. ৰিৰেকঞ্ঞেৰ সিক্খেথ, এতং অরিযানমুত্তমং;
ন তেন সেট্ঠো মঞ্ঞেথ, স ৰে নিব্বানসন্তিকে.
ৰিৰেকঞ্ঞেৰ সিক্খেথাতি. ৰিৰেকোতি তযো ৰিৰেকা – কাযৰিৰেকো, চিত্তৰিৰেকো, উপধিৰিৰেকো. কতমো কাযৰিৰেকো…পে… অযং উপধিৰিৰেকো. কাযৰিৰেকো চ ৰিৰেকট্ঠকাযানং নেক্খম্মাভিরতানং. চিত্তৰিৰেকো চ পরিসুদ্ধচিত্তানং পরমৰোদানপ্পত্তানং. উপধিৰিৰেকো চ নিরূপধীনং পুগ্গলানং ৰিসঙ্খারগতানং. সিক্খাতি তিস্সো সিক্খা – অধিসীলসিক্খা, অধিচিত্তসিক্খা, অধিপঞ্ঞাসিক্খা…পে… অযং অধিপঞ্ঞাসিক্খা. ৰিৰেকঞ্ঞেৰ সিক্খেথাতি ৰিৰেকঞ্ঞেৰ সিক্খেয্য আচরেয্য সমাচরেয্য সমাদায ৰত্তেয্যাতি – ৰিৰেকঞ্ঞেৰ সিক্খেথ.
এতং অরিযানমুত্তমন্তি. অরিযা ৰুচ্চন্তি বুদ্ধা চ বুদ্ধসাৰকা চ পচ্চেকবুদ্ধা চ. অরিযানং এতং অগ্গং সেট্ঠং ৰিসিট্ঠং পামোক্খং উত্তমং পৰরং যদিদং ৰিৰেকচরিযাতি – এতং অরিযানমুত্তমং.
ন তেন সেট্ঠো মঞ্ঞেথাতি. কাযৰিৰেকচরিযায উন্নতিং ন করেয্য, উন্নমং ন করেয্য, মানং ন করেয্য, থামং ন করেয্য, থম্ভং ন করেয্য, ন তেন মানং জনেয্য, ন তেন থদ্ধো অস্স পত্থদ্ধো পগ্গহিতসিরোতি – তেন সেট্ঠো ন মঞ্ঞেথ.
স ৰে নিব্বানসন্তিকেতি. সো নিব্বানস্স সন্তিকে সামন্তা আসন্নে অৰিদূরে উপকট্ঠেতি – স ৰে নিব্বানসন্তিকে.
তেনাহ ভগৰা –
‘‘ৰিৰেকঞ্ঞেৰ সিক্খেথ, এতং অরিযানমুত্তমং;
ন তেন সেট্ঠো মঞ্ঞেথ, স ৰে নিব্বানসন্তিকে’’তি.
৫৮. রিত্তস্স মুনিনো চরতো, কামেসু অনপেক্খিনো;
ওঘতিণ্ণস্স পিহযন্তি, কামেসু গধিতা পজা.
রিত্তস্স মুনিনো চরতোতি. রিত্তস্স ৰিৰিত্তস্স পৰিৰিত্তস্স, কাযদুচ্চরিতেন রিত্তস্স ৰিৰিত্তস্স পৰিৰিত্তস্স. ৰচীদুচ্চরিতেন…পে… মনোদুচ্চরিতেন… রাগেন… দোসেন… মোহেন… কোধেন… উপনাহেন… মক্খেন… পল়াসেন… ইস্সায… মচ্ছরিযেন… মাযায… সাঠেয্যেন… থম্ভেন… সারম্ভেন… মানেন… অতিমানেন… মদেন… পমাদেন… সব্বকিলেসেহি… সব্বদুচ্চরিতেহি… সব্বদরথেহি… সব্বপরিল়াহেহি… সব্বসন্তাপেহি… সব্বাকুসলাভিসঙ্খারেহি রিত্তস্স ৰিৰিত্তস্স পৰিৰিত্তস্স. মুনিনোতি. মোনং ৰুচ্চতি ঞাণং…পে… সঙ্গজালমতিচ্চ সো মুনি. চরতোতি চরতো ৰিহরতো ইরিযতো ৰত্ততো পালযতো যপযতো যাপযতোতি – রিত্তস্স মুনিনো চরতো.
কামেসু অনপেক্খিনোতি. কামাতি উদ্দানতো দ্ৰে কামা – ৰত্থুকামা চ কিলেসকামা চ…পে… ইমে ৰুচ্চন্তি ৰত্থুকামা…পে… ইমে ৰুচ্চন্তি কিলেসকামা. ৰত্থুকামে পরিজানিত্ৰা কিলেসকামে পহায পজহিত্ৰা ৰিনোদেত্ৰা ব্যন্তিং করিত্ৰা অনভাৰং গমেত্ৰা কামেসু অনপেক্খমানো চত্তকামো ৰন্তকামো মুত্তকামো পহীনকামো পটিনিস্সট্ঠকামো, ৰীতরাগো চত্তরাগো ৰন্তরাগো মুত্তরাগো পহীনরাগো পটিনিস্সট্ঠরাগো নিচ্ছাতো নিব্বুতো সীতিভূতো [সীতীভূতো (সী.)] সুখপ্পটিসংৰেদী ব্রহ্মভূতেন অত্তনা ৰিহরতীতি – কামেসু অনপেক্খিনো.
ওঘতিণ্ণস্স পিহযন্তি, কামেসু গধিতা পজাতি. পজাতি সত্তাধিৰচনং পজা কামেসু রত্তা গিদ্ধা গধিতা মুচ্ছিতা অজ্ঝোসন্না লগ্গা লগ্গিতা পলিবুদ্ধা. তে কামোঘং তিণ্ণস্স ভৰোঘং তিণ্ণস্স দিট্ঠোঘং তিণ্ণস্স অৰিজ্জোঘং তিণ্ণস্স সব্বসঙ্খারপথং তিণ্ণস্স উত্তিণ্ণস্স নিত্তিণ্ণস্স অতিক্কন্তস্স সমতিক্কন্তস্স ৰীতিৰত্তস্স পারং গতস্স পারং পত্তস্স অন্তং গতস্স অন্তং পত্তস্স কোটিং গতস্স কোটিং পত্তস্স পরিযন্তং গতস্স পরিযন্তং পত্তস্স ৰোসানং গতস্স ৰোসানং পত্তস্স তাণং গতস্স তাণং পত্তস্স লেণং গতস্স লেণং পত্তস্স সরণং গতস্স সরণং পত্তস্স অভযং গতস্স অভযং পত্তস্স অচ্চুতং গতস্স অচ্চুতং পত্তস্স অমতং গতস্স অমতং পত্তস্স নিব্বানং গতস্স নিব্বানং পত্তস্স ইচ্ছন্তি সাদিযন্তি পত্থযন্তি পিহযন্তি অভিজপ্পন্তি. যথা ইণাযিকা আনণ্যং [আণণ্যং (অট্ঠ.)] পত্থেন্তি পিহযন্তি, যথা আবাধিকা আরোগ্যং পত্থেন্তি পিহযন্তি, যথা বন্ধনবদ্ধা বন্ধনমোক্খং পত্থেন্তি পিহযন্তি, যথা দাসা ভুজিস্সং পত্থেন্তি পিহযন্তি, যথা কন্তারদ্ধানপক্খন্দা [কন্তারদ্ধানপক্খন্তা (সী.), কন্তারদ্ধানপক্খন্না (স্যা.)] খেমন্তভূমিং পত্থেন্তি পিহযন্তি; এৰমেৰং পজা কামেসু রত্তা গিদ্ধা গধিতা মুচ্ছিতা অজ্ঝোসন্না লগ্গা লগ্গিতা পলিবুদ্ধা তে কামোঘং তিণ্ণস্স ভৰোঘং তিণ্ণস্স…পে… নিব্বানং গতস্স নিব্বানং পত্তস্স ইচ্ছন্তি সাদিযন্তি পত্থযন্তি পিহযন্তি অভিজপ্পন্তীতি – ওঘতিণ্ণস্স পিহযন্তি, কামেসু গধিতা পজা.
তেনাহ ভগৰা –
‘‘রিত্তস্স মুনিনো চরতো, কামেসু অনপেক্খিনো;
ওঘতিণ্ণস্স পিহযন্তি, কামেসু গধিতা পজা’’তি.
তিস্সমেত্তেয্যসুত্তনিদ্দেসো সত্তমো.