৩. দুট্ঠট্ঠকসুত্তনিদ্দেসো

অথ দুট্ঠট্ঠকসুত্তনিদ্দেসং ৰক্খতি –

১৫. ৰদন্তি ৰে দুট্ঠমনাপি একে,অথোপি [অঞ্ঞেপি তে (সী.), অঞ্ঞেপি (স্যা.)] ৰে সচ্চমনা ৰদন্তি;

ৰাদঞ্চ জাতং মুনি নো উপেতি, তস্মা মুনী নত্থি খিলো কুহিঞ্চি.

ৰদন্তি ৰে দুট্ঠমনাপি একেতি তে তিত্থিযা দুট্ঠমনা ৰিরুদ্ধমনা পটিৰিরুদ্ধমনা আহতমনা পচ্চাহতমনা আঘাতিতমনা পচ্চাঘাতিতমনা ৰদন্তি উপৰদন্তি ভগৰন্তঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ অভূতেনাতি – ৰদন্তি ৰে দুট্ঠমনাপি একে.

অথোপি ৰে সচ্চমনা ৰদন্তীতি যে তেসং তিত্থিযানং সদ্দহন্তা ওকপ্পেন্তা অধিমুচ্চন্তা সচ্চমনা সচ্চসঞ্ঞিনো ভূতমনা ভূতসঞ্ঞিনো তথমনা তথসঞ্ঞিনো যাথাৰমনা যাথাৰসঞ্ঞিনো অৰিপরীতমনা অৰিপরীতসঞ্ঞিনো ৰদন্তি উপৰদন্তি ভগৰন্তঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ অভূতেনাতি – অথোপি ৰে সচ্চমনা ৰদন্তি.

ৰাদঞ্চ জাতং মুনি নো উপেতীতি. সো ৰাদো জাতো হোতি সঞ্জাতো নিব্বত্তো অভিনিব্বত্তো পাতুভূতো পরতোঘোসো অক্কোসো উপৰাদো ভগৰতো চ ভিক্খুসঙ্ঘস্স চ অভূতেনাতি – ৰাদঞ্চ জাতং. মুনি নো উপেতীতি. মুনীতি. মোনং ৰুচ্চতি ঞাণং. যা পঞ্ঞা পজাননা অমোহো ধম্মৰিচযো সম্মাদিট্ঠি, তেন ঞাণেন সমন্নাগতো মুনি মোনপ্পত্তো…পে… সঙ্গজালমতিচ্চ সো মুনি. যো ৰাদং উপেতি সো দ্ৰীহি কারণেহি ৰাদং উপেতি – কারকো কারকতায ৰাদং উপেতি, অথ ৰা ৰুচ্চমানো উপৰদিযমানো কুপ্পতি ব্যাপজ্জতি পতিট্ঠিযতি কোপঞ্চ দোসঞ্চ অপ্পচ্চযঞ্চ পাতুকরোতি. অকারকোম্হীতি যো ৰাদং উপেতি সো ইমেহি দ্ৰীহি কারণেহি ৰাদং উপেতি. মুনি দ্ৰীহি কারণেহি ৰাদং ন উপেতি – অকারকো মুনি অকারকতায ৰাদং ন উপেতি, অথ ৰা ৰুচ্চমানো উপৰদিযমানো ন কুপ্পতি ন ব্যাপজ্জতি ন পতিট্ঠিযতি ন কোপঞ্চ দোসঞ্চ অপ্পচ্চযঞ্চ পাতুকরোতি. অকারকোম্হীতি মুনি ইমেহি দ্ৰীহি কারণেহি ৰাদং ন উপেতি ন উপগচ্ছতি ন গণ্হাতি ন পরামসতি ন অভিনিৰিসতীতি – ৰাদঞ্চ জাতং মুনি নো উপেতি.

তস্মা মুনী নত্থি খিলো কুহিঞ্চীতি. তস্মাতি তস্মা তংকারণা তংহেতু তপ্পচ্চযা তংনিদানং মুনিনো আহতচিত্ততা খিলজাততাপি নত্থি. পঞ্চপি চেতোখিলা নত্থি, তযোপি খিলা নত্থি. রাগখিলো দোসখিলো মোহখিলো নত্থি ন সন্তি ন সংৰিজ্জতি নুপলব্ভতি, পহীনো সমুচ্ছিন্নো ৰূপসন্তো পটিপস্সদ্ধো অভব্বুপ্পত্তিকো ঞাণগ্গিনা দড্ঢো. কুহিঞ্চীতি কুহিঞ্চি কিম্হিচি কত্থচি অজ্ঝত্তং ৰা বহিদ্ধা ৰা অজ্ঝত্তবহিদ্ধা ৰাতি – তস্মা মুনী নত্থি খিলো কুহিঞ্চীতি.

তেনাহ ভগৰা –

‘‘ৰদন্তি ৰে দুট্ঠমনাপি একে, অথোপি ৰে সচ্চমনা ৰদন্তি;

ৰাদঞ্চ জাতং মুনি নো উপেতি, তস্মা মুনী নত্থি খিলো কুহিঞ্চী’’তি.

১৬. সকঞ্হি দিট্ঠিং কথমচ্চযেয্য, ছন্দানুনীতো রুচিযা নিৰিট্ঠো;

সযং সমত্তানি পকুব্বমানো, যথা হি জানেয্য তথা ৰদেয্য.

সকঞ্হি দিট্ঠিং কথমচ্চযেয্যাতি. যং তে তিত্থিযা সুন্দরিপরিব্বাজিকং হন্ত্ৰা সমণানং সক্যপুত্তিযানং অৰণ্ণং পকাসযিত্ৰা ‘‘এৰং এতং লাভং যসসক্কারং সম্মানং পচ্চাহরিস্সামা’’তি তে এৰংদিট্ঠিকা এৰংখন্তিকা এৰংরুচিকা এৰংলদ্ধিকা এৰংঅজ্ঝাসযা এৰংঅধিপ্পাযা, তে নাসক্খিংসু সকং দিট্ঠিং সকং খন্তিং সকং রুচিং সকং লদ্ধিং সকং অজ্ঝাসযং সকং অধিপ্পাযং অতিক্কমিতুং; অথ খো স্ৰেৰ অযসো তে পচ্চাগতোতি, এৰম্পি – সকঞ্হি দিট্ঠিং কথমচ্চযেয্য. অথ ৰা ‘‘সস্সতো লোকো, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি যো সো এৰংৰাদো, সো সকং দিট্ঠিং সকং খন্তিং সকং রুচিং সকং লদ্ধিং সকং অজ্ঝাসযং সকং অধিপ্পাযং কথং অচ্চযেয্য অতিক্কমেয্য সমতিক্কমেয্য ৰীতিৰত্তেয্য? তং কিস্স হেতু? তস্স সা দিট্ঠি তথা সমত্তা সমাদিন্না গহিতা পরামট্ঠা অভিনিৰিট্ঠা অজ্ঝোসিতা অধিমুত্তাতি. এৰম্পি – সকঞ্হি দিট্ঠিং কথমচ্চযেয্য? ‘‘অসস্সতো লোকো…পে… অন্তৰা লোকো… অনন্তৰা লোকো… তং জীৰং তং সরীরং… অঞ্ঞং জীৰং অঞ্ঞং সরীরং… হোতি তথাগতো পরং মরণা… ন হোতি তথাগতো পরং মরণা… হোতি চ ন চ হোতি তথাগতো পরং মরণা… নেৰ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পরং মরণা, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি যো সো এৰং ৰাদো, সো সকং দিট্ঠিং সকং খন্তিং সকং রুচিং সকং লদ্ধিং সকং অজ্ঝাসযং সকং অধিপ্পাযং কথং অচ্চযেয্য অতিক্কমেয্য সমতিক্কমেয্য ৰীতিৰত্তেয্য? তং কিস্স হেতু? তস্স সা দিট্ঠি তথা সমত্তা সমাদিন্না গহিতা পরামট্ঠা অভিনিৰিট্ঠা অজ্ঝোসিতা অধিমুত্তাতি. এৰম্পি – সকঞ্হি দিট্ঠিং কথমচ্চযেয্য.

ছন্দানুনীতো রুচিযা নিৰিট্ঠোতি. ছন্দানুনীতোতি সকায দিট্ঠিযা সকায খন্তিযা সকায রুচিযা সকায লদ্ধিযা যাযতি নিয্যতি ৰুয্হতি সংহরীযতি. যথা হত্থিযানেন ৰা অস্সযানেন ৰা রথযানেন ৰা গোযানেন ৰা অজযানেন ৰা মেণ্ডযানেন ৰা ওট্ঠযানেন ৰা খরযানেন ৰা যাযতি নিয্যতি ৰুয্হতি সংহরীযতি, এৰমেৰ সকায দিট্ঠিযা সকায খন্তিযা সকায রুচিযা সকায লদ্ধিযা যাযতি নিয্যতি ৰুয্হতি সংহরীযতীতি – ছন্দানুনীতো. রুচিযা নিৰিট্ঠোতি সকায দিট্ঠিযা সকায রুচিযা সকায লদ্ধিযা নিৰিট্ঠো পতিট্ঠিতো অল্লীনো উপগতো অজ্ঝোসিতো অধিমুত্তোতি – ছন্দানুনীতো রুচিযা নিৰিট্ঠো.

সযং সমত্তানি পকুব্বমানোতি. সযং সমত্তং করোতি পরিপুণ্ণং করোতি অনোমং করোতি অগ্গং সেট্ঠং ৰিসিট্ঠং পামোক্খং উত্তমং পৰরং করোতি. ‘‘অযং সত্থা সব্বঞ্ঞূ’’তি সযং সমত্তং করোতি পরিপুণ্ণং করোতি অনোমং করোতি অগ্গং সেট্ঠং ৰিসিট্ঠং পামোক্খং উত্তমং পৰরং করোতি. ‘‘অযং ধম্মো স্ৰাক্খাতো…পে… অযং গণো সুপ্পটিপন্নো… অযং দিট্ঠি ভদ্দিকা… অযং পটিপদা সুপঞ্ঞত্তা… অযং মগ্গো নিয্যানিকো’’তি সযং সমত্তং করোতি পরিপুণ্ণং করোতি অনোমং করোতি অগ্গং সেট্ঠং ৰিসিট্ঠং পামোক্খং উত্তমং পৰরং করোতি জনেতি সঞ্জনেতি নিব্বত্তেতি অভিনিব্বত্তেতীতি – সযং সমত্তানি পকুব্বমানো.

যথা হি জানেয্য তথা ৰদেয্যাতি যথা জানেয্য, তথা ৰদেয্য কথেয্য ভণেয্য দীপযেয্য ৰোহরেয্য. ‘‘সস্সতো লোকো, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি যথা জানেয্য, তথা ৰদেয্য কথেয্য ভণেয্য দীপযেয্য ৰোহরেয্য. ‘‘অসস্সতো লোকো…পে… নেৰ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পরং মরণা, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি যথা জানেয্য, তথা ৰদেয্য কথেয্য ভণেয্য দীপযেয্য ৰোহরেয্যাতি – যথা হি জানেয্য তথা ৰদেয্য.

তেনাহ ভগৰা –

‘‘সকঞ্হি দিট্ঠিং কথমচ্চযেয্য, ছন্দানুনীতো রুচিযা নিৰিট্ঠো;

সযং সমত্তানি পকুব্বমানো, যথা হি জানেয্য তথা ৰদেয্যা’’তি.

১৭. যো অত্তনো সীলৰতানি জন্তু, অনানুপুট্ঠোৰ [অনানুপুট্ঠো চ (স্যা.)] পরেস পাৰ পাৰা (সী. স্যা.) ;

অনরিযধম্মং কুসলা তমাহু, যো আতুমানং সযমেৰ পাৰ [পাৰা (সী. স্যা.)] .

যো অত্তনো সীলৰতানি জন্তূতি. যোতি যো যাদিসো যথাযুত্তো যথাৰিহিতো যথাপকারো যংঠানপ্পত্তো যংধম্মসমন্নাগতো খত্তিযো ৰা ব্রাহ্মণো ৰা ৰেস্সো ৰা সুদ্দো ৰা গহট্ঠো ৰা পব্বজিতো ৰা দেৰো ৰা মনুস্সো ৰা. সীলৰতানীতি অত্থি সীলঞ্চেৰ ৰতঞ্চ [ৰত্তঞ্চ (স্যা.), এৰমুপরিপি], অত্থি ৰতং ন সীলং. কতমং সীলঞ্চেৰ ৰতঞ্চ? ইধ ভিক্খু সীলৰা হোতি, পাতিমোক্খসংৰরসংৰুতো ৰিহরতি আচারগোচরসম্পন্নো অণুমত্তেসু ৰজ্জেসু ভযদস্সাৰী, সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসু. যো তত্থ সংযমো সংৰরো অৰীতিক্কমো, ইদং সীলং. যং সমাদানং তং ৰতং. সংৰরট্ঠেন সীলং; সমাদানট্ঠেন ৰতং – ইদং ৰুচ্চতি সীলঞ্চেৰ ৰতঞ্চ. কতমং ৰতং, ন সীলং? অট্ঠ ধুতঙ্গানি – আরঞ্ঞিকঙ্গং, পিণ্ডপাতিকঙ্গং, পংসুকূলিকঙ্গং, তেচীৰরিকঙ্গং, সপদানচারিকঙ্গং, খলুপচ্ছাভত্তিকঙ্গং, নেসজ্জিকঙ্গং, যথাসন্থতিকঙ্গং – ইদং ৰুচ্চতি ৰতং, ন সীলং. ৰীরিযসমাদানম্পি ৰুচ্চতি ৰতং, ন সীলং. ‘‘কামং তচো চ ন্হারু [নহারু (সী. স্যা.)] চ অট্ঠি চ অৰসিস্সতু [অৰসুস্সতু (স্যা.)], সরীরে উপস্সুস্সতু মংসলোহিতং. যং তং পুরিসথামেন পুরিসবলেন পুরিসৰীরিযেন পুরিসপরক্কমেন পত্তব্বং, ন তং অপাপুণিত্ৰা ৰীরিযস্স সণ্ঠানং ভৰিস্সতী’’তি – চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি. এৰরূপং ৰীরিযসমাদানং – ইদং ৰুচ্চতি ৰতং, ন সীলং.

‘‘নাসিস্সং ন পিৰিস্সামি, ৰিহারতো ন নিক্খমে;

নপি পস্সং নিপাতেস্সং, তণ্হাসল্লে অনূহতে’’তি.

চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি. এৰরূপম্পি ৰীরিযসমাদানং ৰুচ্চতি ৰতং, ন সীলং. ‘‘ন তাৰাহং ইমং পল্লঙ্কং ভিন্দিস্সামি যাৰ মে ন অনুপাদায আসৰেহি চিত্তং ৰিমুচ্চিস্সতী’’তি – চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি. এৰরূপম্পি ৰীরিযসমাদানং ৰুচ্চতি ৰতং, ন সীলং. ‘‘ন তাৰাহং ইমম্হা আসনা ৰুট্ঠহিস্সামি, চঙ্কমা ওরোহিস্সামি, ৰিহারা নিক্খমিস্সামি, অড্ঢযোগা নিক্খমিস্সামি, পাসাদা নিক্খমিস্সামি, হম্মিযা নিক্খমিস্সামি, গুহায নিক্খমিস্সামি, লেণা নিক্খমিস্সামি, কুটিযা নিক্খমিস্সামি, কূটাগারা নিক্খমিস্সামি, অট্টা নিক্খমিস্সামি, মাল়া নিক্খমিস্সামি, উদ্দণ্ডা [উট্টণ্ডা (ক.)] নিক্খমিস্সামি উপট্ঠানসালায নিক্খমিস্সামি মণ্ডপা নিক্খমিস্সামি, রুক্খমূলা নিক্খমিস্সামি যাৰ মে ন অনুপাদায আসৰেহি চিত্তং ৰিমুচ্চিস্সতী’’তি – চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি. এৰরূপম্পি ৰীরিযসমাদানং ৰুচ্চতি ৰতং, ন সীলং. ‘‘ইমস্মিঞ্ঞেৰ পুব্বণ্হসমযং অরিযধম্মং আহরিস্সামি সমাহরিস্সামি অধিগচ্ছিস্সামি ফস্সযিস্সামি সচ্ছিকরিস্সামী’’তি – চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি. এৰরূপম্পি ৰীরিযসমাদানং ৰুচ্চতি ৰতং, ন সীলং. ‘‘ইমস্মিঞ্ঞেৰ মজ্ঝন্হিকসমযং, সাযন্হসমযং, পুরেভত্তং, পচ্ছাভত্তং, পুরিমং যামং, মজ্ঝিমং যামং, পচ্ছিমং যামং, কাল়ে, জুণ্হে, ৰস্সে, হেমন্তে, গিম্হে, পুরিমে ৰযোখন্ধে, মজ্ঝিমে ৰযোখন্ধে, পচ্ছিমে ৰযোখন্ধে অরিযধম্মং আহরিস্সামি সমাহরিস্সামি অধিগচ্ছিস্সামি ফস্সযিস্সামি সচ্ছিকরিস্সামী’’তি – চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি. এৰরূপম্পি ৰীরিযসমাদানং ৰুচ্চতি ৰতং, ন সীলং. জন্তূতি সত্তো নরো মানৰো [মাণৰো (ক.)] পোসো পুগ্গলো জীৰো জাগু জন্তু ইন্দগু মনুজোতি – যো অত্তনো সীলৰতানি জন্তু.

অনানুপুট্ঠোৰ পরেস পাৰাতি. পরেসন্তি পরেসং খত্তিযানং ব্রাহ্মণানং ৰেস্সানং সুদ্দানং গহট্ঠানং পব্বজিতানং দেৰানং মনুস্সানং. অনানুপুট্ঠোতি অপুট্ঠো অপুচ্ছিতো অযাচিতো অনজ্ঝেসিতো অপসাদিতো. পাৰাতি অত্তনো সীলং ৰা ৰতং ৰা সীলব্বতং ৰা পাৰদতি. অহমস্মি সীলসম্পন্নোতি ৰা, ৰতসম্পন্নোতি ৰা, সীলব্বতসম্পন্নোতি ৰা জাতিযা ৰা গোত্তেন ৰা কোলপুত্তিযেন ৰা ৰণ্ণপোক্খরতায ৰা ধনেন ৰা অজ্ঝেনেন ৰা কম্মাযতনেন ৰা সিপ্পাযতনেন ৰা ৰিজ্জাট্ঠানেন [ৰিজ্জট্ঠানেন (স্যা.)] ৰা সুতেন ৰা পটিভানেন [পটিভাণেন (সী. স্যা. ক.)] ৰা অঞ্ঞতরঞ্ঞতরেন ৰা ৰত্থুনা, উচ্চা কুলা পব্বজিতোতি ৰা, মহাকুলা পব্বজিতোতি ৰা, মহাভোগকুলা পব্বজিতোতি ৰা, উল়ারভোগকুলা পব্বজিতোতি ৰা, ঞাতো যসস্সী সগহট্ঠপব্বজিতানন্তি ৰা, লাভিম্হি চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারান’’ন্তি ৰা, সুত্তন্তিকোতি ৰা, ৰিনযধরোতি ৰা, ধম্মকথিকোতি ৰা, আরঞ্ঞিকোতি ৰা, পিণ্ডপাতিকোতি ৰা, পংসুকূলিকোতি ৰা, তেচীৰরিকোতি ৰা, সপদানচারিকোতি ৰা, খলুপচ্ছাভত্তিকোতি ৰা, নেসজ্জিকোতি ৰা, যথাসন্থতিকোতি ৰা, পঠমস্স ঝানস্স লাভীতি ৰা, দুতিযস্স ঝানস্স লাভীতি ৰা, ততিযস্স ঝানস্স লাভীতি ৰা, চতুত্থস্স ঝানস্স লাভীতি ৰা, আকাসানঞ্চাযতনসমাপত্তিযা লাভীতি ৰা, ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসমাপত্তিযা লাভীতি ৰা, আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তিযা লাভীতি ৰা, নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তিযা লাভীতি ৰা পাৰদতি কথেতি ভণতি দীপযতি ৰোহরতীতি – অনানুপুট্ঠোৰ পরেসং পাৰ.

অনরিযধম্মং কুসলা তমাহূতি. কুসলাতি যে তে খন্ধকুসলা ধাতুকুসলা আযতনকুসলা পটিচ্চসমুপ্পাদকুসলা সতিপট্ঠানকুসলা সম্মপ্পধানকুসলা ইদ্ধিপাদকুসলা ইন্দ্রিযকুসলা বলকুসলা বোজ্ঝঙ্গকুসলা মগ্গকুসলা ফলকুসলা নিব্বানকুসলা, তে কুসলা এৰমাহংসু – ‘‘অনরিযানং এসো ধম্মো, নেসো ধম্মো অরিযানং; বালানং এসো ধম্মো, নেসো ধম্মো পণ্ডিতানং; অসপ্পুরিসানং এসো ধম্মো, নেসো ধম্মো সপ্পুরিসান’’ন্তি. এৰমাহংসু এৰং কথেন্তি এৰং ভণন্তি এৰং দীপযন্তি এৰং ৰোহরন্তীতি – অনরিযধম্মং কুসলা তমাহু.

যো আতুমানং সযমেৰ পাৰাতি. আতুমা ৰুচ্চতি অত্তা. সযমেৰ পাৰাতি সযমেৰ অত্তানং পাৰদতি – ‘‘অহমস্মি সীলসম্পন্নোতি ৰা, ৰতসম্পন্নোতি ৰা, সীলব্বতসম্পন্নোতি ৰা, জাতিযা ৰা গোত্তেন ৰা কোলপুত্তিযেন ৰা ৰণ্ণপোক্খরতায ৰা ধনেন ৰা অজ্ঝেনেন ৰা কম্মাযতনেন ৰা সিপ্পাযতনেন ৰা ৰিজ্জাট্ঠানেন ৰা সুতেন ৰা পটিভানেন ৰা অঞ্ঞতরঞ্ঞতরেন ৰা ৰত্থুনা, উচ্চা কুলা পব্বজিতোতি ৰা, মহাকুলা পব্বজিতোতি ৰা, মহাভোগকুলা পব্বজিতোতি ৰা, উল়ারভোগকুলা পব্বজিতোতি ৰা, ঞাতো যসস্সী সগহট্ঠপব্বজিতানন্তি ৰা, লাভিম্হি চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারানন্তি ৰা, সুত্তন্তিকোতি ৰা, ৰিনযধরোতি ৰা, ধম্মকথিকোতি ৰা, আরঞ্ঞিকোতি ৰা, পিণ্ডপাতিকোতি ৰা, পংসুকূলিকোতি ৰা, তেচীৰরিকোতি ৰা, সপদানচারিকোতি ৰা, খলুপচ্ছাভত্তিকোতি ৰা, নেসজ্জিকোতি ৰা, যথাসন্থতিকোতি ৰা, পঠমস্স ঝানস্স লাভীতি ৰা, দুতিযস্স ঝানস্স লাভীতি ৰা, ততিযস্স ঝানস্স লাভীতি ৰা, চতুত্থস্স ঝানস্স লাভীতি ৰা, আকাসানঞ্চাযতনসমাপত্তিযা লাভীতি ৰা, ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসমাপত্তিযা লাভীতি ৰা,

ৰিভৰঞ্চ ভৰঞ্চ ৰিপ্পহায, ৰুসিতৰা খীণপুনব্ভৰো স ভিক্খূ’’তি.

আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তিযা লাভীতি ৰা, নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তিযা লাভীতি ৰা’’ পাৰদতি কথেতি ভণতি দীপযতি ৰোহরতীতি – যো আতুমানং সযমেৰ পাৰাতি.

তেনাহ ভগৰা –

‘‘যো অত্তনো সীলৰতানি জন্তু, অনানুপুট্ঠোৰ পরেস পাৰ;

অনরিযধম্মং কুসলা তমাহু, যো আতুমানং সযমেৰ পাৰা’’তি.

১৮. সন্তো চ ভিক্খু অভিনিব্বুতত্তো,ইতিহন্তি সীলেসু অকত্থমানো;

তমরিযধম্মং কুসলা ৰদন্তি, যস্সুস্সদা নত্থি কুহিঞ্চি লোকে.

সন্তো চ ভিক্খু অভিনিব্বুতত্তোতি. সন্তোতি রাগস্স সমিতত্তা সন্তো, দোসস্স সমিতত্তা সন্তো, মোহস্স সমিতত্তা সন্তো, কোধস্স…পে… উপনাহস্স… মক্খস্স… পল়াসস্স [পলাসস্স (সী. ক.)] … ইস্সায… মচ্ছরিযস্স… মাযায… সাঠেয্যস্স… থম্ভস্স… সারম্ভস্স… মানস্স… অতিমানস্স… মদস্স… পমাদস্স… সব্বকিলেসানং… সব্বদুচ্চরিতানং… সব্বদরথানং… সব্বপরিল়াহানং… সব্বসন্তাপানং… সব্বাকুসলাভিসঙ্খারানং সন্তত্তা সমিতত্তা ৰূপসমিতত্তা ৰিজ্ঝাতত্তা নিব্বুতত্তা ৰিগতত্তা পটিপস্সদ্ধত্তা সন্তো উপসন্তো ৰূপসন্তো নিব্বুতো পটিপস্সদ্ধোতি – সন্তো. ভিক্খূতি সত্তন্নং ধম্মানং ভিন্নত্তা ভিক্খু – সক্কাযদিট্ঠি ভিন্না হোতি, ৰিচিকিচ্ছা ভিন্না হোতি, সীলব্বতপরামাসো ভিন্নো হোতি, রাগো ভিন্নো হোতি, দোসো ভিন্নো হোতি, মোহো ভিন্নো হোতি, মানো ভিন্নো হোতি. ভিন্নাস্স হোন্তি পাপকা অকুসলা ধম্মা সংকিলেসিকা পোনোভৰিকা [পোনোব্ভৰিকা (স্যা. ক.)] সদরা দুক্খৰিপাকা আযতিং জাতিজরামরণিযা.

‘‘পজ্জেন কতেন অত্তনা, [সভিযাতি ভগৰা]

পরিনিব্বানগতো ৰিতিণ্ণকঙ্খো;

ৰিভৰঞ্চ [ৰিভৰং (সী. ক.) সু. নি. ৫১৯] ভৰঞ্চ ৰিপ্পহায,

ৰুসিতৰা খীণপুনব্ভৰো স ভিক্খূ’’তি.

সন্তো চ ভিক্খু অভিনিব্বুতত্তোতি রাগস্স নিব্বাপিতত্তা অভিনিব্বুতত্তো, দোসস্স নিব্বাপিতত্তা অভিনিব্বুতত্তো, মোহস্স নিব্বাপিতত্তা অভিনিব্বুতত্তো, কোধস্স…পে… উপনাহস্স… মক্খস্স… পল়াসস্স… ইস্সায… মচ্ছরিযস্স… মাযায… সাঠেয্যস্স… থম্ভস্স… সারম্ভস্স… মানস্স… অতিমানস্স… মদস্স… পমাদস্স… সব্বকিলেসানং… সব্বদুচ্চরিতানং… সব্বদরথানং… সব্বপরিল়াহানং… সব্বসন্তাপানং… সব্বাকুসলাভিসঙ্খারানং নিব্বাপিতত্তা অভিনিব্বুতত্তোতি – সন্তো চ ভিক্খু অভিনিব্বুতত্তো.

ইতিহন্তি সীলেসু অকত্থমানোতি. ইতিহন্তি পদসন্ধি পদসংসগ্গো পদপারিপূরী অক্খরসমৰাযো ব্যঞ্জনসিলিট্ঠতা পদানুপুব্বতাপেতং [পদানুপুব্বতা মেতং (স্যা. ক.)] – ইতিহন্তি. সীলেসু অকত্থমানোতি. ইধেকচ্চো কত্থী হোতি ৰিকত্থী. সো কত্থতি ৰিকত্থতি. অহমস্মি সীলসম্পন্নোতি ৰা, ৰতসম্পন্নোতি ৰা, সীলব্বতসম্পন্নোতি ৰা, জাতিযা ৰা গোত্তেন ৰা কোলপুত্তিযেন ৰা ৰণ্ণপোক্খরতায ৰা…পে… নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তিযা লাভীতি ৰা কত্থতি ৰিকত্থতি. এৰং ন কত্থতি ন ৰিকত্থতি. কত্থনা আরতো ৰিরতো পটিৰিরতো নিক্খন্তো নিস্সটো ৰিপ্পমুত্তো ৰিসঞ্ঞুত্তো ৰিমরিযাদিকতেন চেতসা ৰিহরতীতি – ইতিহন্তি সীলেসু অকত্থমানো.

তমরিযধম্মং কুসলা ৰদন্তীতি. কুসলাতি যে তে খন্ধকুসলা ধাতুকুসলা আযতনকুসলা পটিচ্চসমুপ্পাদকুসলা সতিপট্ঠানকুসলা সম্মপ্পধানকুসলা ইদ্ধিপাদকুসলা ইন্দ্রিযকুসলা বলকুসলা বোজ্ঝঙ্গকুসলা মগ্গকুসলা ফলকুসলা নিব্বানকুসলা, তে কুসলা এৰং ৰদন্তি – ‘‘অরিযানং এসো ধম্মো, নেসো ধম্মো অনরিযানং; পণ্ডিতানং এসো ধম্মো, নেসো ধম্মো বালানং; সপ্পুরিসানং এসো ধম্মো, নেসো ধম্মো অসপ্পুরিসান’’ন্তি. এৰং ৰদন্তি, অরিযানং এৰং কথেন্তি এৰং ভণন্তি এৰং দীপযন্তি এৰং ৰোহরন্তীতি – তমরিযধম্মং কুসলা ৰদন্তি.

যস্সুস্সদা নত্থি কুহিঞ্চি লোকেতি. যস্সাতি অরহতো খীণাসৰস্স. উস্সদাতি সত্তুস্সদা – রাগুস্সদো, দোসুস্সদো, মোহুস্সদো, মানুস্সদো, দিট্ঠুস্সদো, কিলেসুস্সদো, কম্মুস্সদো. যস্সিমে [তস্সিমে (সী. স্যা.)] উস্সদা নত্থি ন সন্তি ন ৰিজ্জন্তি নুপলব্ভন্তি, পহীনা সমুচ্ছিন্না ৰূপসন্তা পটিপস্সদ্ধা অভব্বুপ্পত্তিকা ঞাণগ্গিনা দড্ঢা. কুহিঞ্চীতি কুহিঞ্চি কিম্হিচি কত্থচি অজ্ঝত্তং ৰা বহিদ্ধা ৰা অজ্ঝত্তবহিদ্ধা ৰা. লোকেতি অপাযলোকে মনুস্সলোকে দেৰলোকে খন্ধলোকে ধাতুলোকে আযতনলোকেতি – যস্সুস্সদা নত্থি কুহিঞ্চি লোকে.

তেনাহ ভগৰা –

‘‘সন্তো চ ভিক্খু অভিনিব্বুতত্তো, ইতিহন্তি সীলেসু অকত্থমানো;

তমরিযধম্মং কুসলা ৰদন্তি, যস্সুস্সদা নত্থি কুহিঞ্চি লোকে’’তি.

১৯. পকপ্পিতা সঙ্খতা যস্স ধম্মা,পুরক্খতা [পুরেক্খতা (সী. ক.)] সন্তি অৰীৰদাতা;

যদত্তনি পস্সতি আনিসংসং, তং নিস্সিতো কুপ্পপটিচ্চসন্তিং.

পকপ্পিতা সঙ্খতা যস্স ধম্মাতি. পকপ্পনাতি দ্ৰে পকপ্পনা – তণ্হাপকপ্পনা চ দিট্ঠিপকপ্পনা চ…পে… অযং তণ্হাপকপ্পনা…পে… অযং দিট্ঠিপকপ্পনা. সঙ্খতাতি সঙ্খতা অভিসঙ্খতা সণ্ঠপিতাতিপি – সঙ্খতা. অথ ৰা অনিচ্চা সঙ্খতা পটিচ্চসমুপ্পন্না খযধম্মা ৰযধম্মা ৰিরাগধম্মা নিরোধধম্মাতিপি – সঙ্খতা. যস্সাতি দিট্ঠিগতিকস্স. ধম্মা ৰুচ্চন্তি দ্ৰাসট্ঠি দিট্ঠিগতানীতি – পকপ্পিতা সঙ্খতা যস্স ধম্মা.

পুরক্খতা সন্তি অৰীৰদাতাতি. পুরক্খতাতি দ্ৰে পুরেক্খারা – তণ্হাপুরেক্খারো চ দিট্ঠিপুরেক্খারো চ…পে… অযং তণ্হাপুরেক্খারো…পে… অযং দিট্ঠিপুরেক্খারো. তস্স তণ্হাপুরেক্খারো অপ্পহীনো, দিট্ঠিপুরেক্খারো অপ্পটিনিস্সট্ঠো. তস্স তণ্হাপুরেক্খারস্স অপ্পহীনত্তা, দিট্ঠিপুরেক্খারস্স অপ্পটিনিস্সট্ঠত্তা সো তণ্হং ৰা দিট্ঠিং ৰা পুরতো কত্ৰা চরতি তণ্হাধজো তণ্হাকেতু তণ্হাধিপতেয্যো, দিট্ঠিধজো দিট্ঠিকেতু দিট্ঠাধিপতেয্যো, তণ্হায ৰা দিট্ঠিযা ৰা পরিৰারিতো চরতীতি – পুরক্খতা. সন্তীতি সন্তি সংৰিজ্জন্তি অত্থি উপলব্ভন্তি. অৰীৰদাতাতি অৰেৰদাতা অৰোদাতা অপরিসুদ্ধা সংকিলিট্ঠা সংকিলেসিকাতি – পুরক্খতা সন্তি অৰীৰদাতা.

যদত্তনি পস্সতি আনিসংসন্তি. যদত্তনীতি যং অত্তনি. অত্তা ৰুচ্চতি দিট্ঠিগতং. অত্তনো দিট্ঠিযা দ্ৰে আনিসংসে পস্সতি – দিট্ঠধম্মিকঞ্চ আনিসংসং, সম্পরাযিকঞ্চ আনিসংসং. কতমো দিট্ঠিযা দিট্ঠধম্মিকো আনিসংসো? যংদিট্ঠিকো সত্থা হোতি, তংদিট্ঠিকা সাৰকা হোন্তি. তংদিট্ঠিকং সত্থারং সাৰকা সক্করোন্তি গরুং করোন্তি [গরুকরোন্তি (সী. স্যা.)] মানেন্তি পূজেন্তি অপচিতিং করোন্তি. লভতি চ ততোনিদানং চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারং – অযং দিট্ঠিযা দিট্ঠধম্মিকো আনিসংসো. কতমো দিট্ঠিযা সম্পরাযিকো আনিসংসো? অযং দিট্ঠি অলং নাগত্তায ৰা সুপণ্ণত্তায ৰা যক্খত্তায ৰা অসুরত্তায ৰা গন্ধব্বত্তায ৰা মহারাজত্তায ৰা ইন্দত্তায ৰা ব্রহ্মত্তায ৰা দেৰত্তায ৰা. অযং দিট্ঠি সুদ্ধিযা ৰিসুদ্ধিযা পরিসুদ্ধিযা, মুত্তিযা ৰিমুত্তিযা পরিমুত্তিযা. ইমায দিট্ঠিযা সুজ্ঝন্তি ৰিসুজ্ঝন্তি পরিসুজ্ঝন্তি মুচ্চন্তি ৰিমুচ্চন্তি পরিমুচ্চন্তি. ইমায দিট্ঠিযা সুজ্ঝিস্সামি ৰিসুজ্ঝিস্সামি পরিসুজ্ঝিস্সামি, মুচ্চিস্সামি ৰিমুচ্চিস্সামি পরিমুচ্চিস্সামীতি আযতিং ফলপাটিকঙ্খী হোতি – অযং দিট্ঠিযা সম্পরাযিকো আনিসংসো. অত্তনো দিট্ঠিযা ইমে দ্ৰে আনিসংসে পস্সতি দক্খতি ওলোকেতি নিজ্ঝাযতি উপপরিক্খতীতি – যদত্তনি পস্সতি আনিসংসং.

তং নিস্সিতো কুপ্পপটিচ্চসন্তিন্তি. তিস্সো সন্তিযো – অচ্চন্তসন্তি, তদঙ্গসন্তি, সম্মুতিসন্তি. কতমা অচ্চন্তসন্তি? অচ্চন্তসন্তি ৰুচ্চতি অমতং নিব্বানং. যো সো সব্বসঙ্খারসমথো সব্বূপধিপটিনিস্সগ্গো তণ্হক্খযো ৰিরাগো নিরোধো নিব্বানং. অযং অচ্চন্তসন্তি. কতমা তদঙ্গসন্তি? পঠমং ঝানং সমাপন্নস্স নীৰরণা সন্তা হোন্তি; দুতিযং ঝানং সমাপন্নস্স ৰিতক্কৰিচারা সন্তা হোন্তি; ততিযং ঝানং সমাপন্নস্স পীতি সন্তা হোতি; চতুত্থং ঝানং সমাপন্নস্স সুখদুক্খা সন্তা হোন্তি; আকাসানঞ্চাযতনং সমাপন্নস্স রূপসঞ্ঞা পটিঘসঞ্ঞা নানত্তসঞ্ঞা সন্তা হোতি; ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সমাপন্নস্স আকাসানঞ্চাযতনসঞ্ঞা সন্তা হোতি; আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সমাপন্নস্স ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসঞ্ঞা সন্তা হোতি; নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং সমাপন্নস্স আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞা সন্তা হোতি. অযং তদঙ্গসন্তি. কতমা সম্মুতিসন্তি? সম্মুতিসন্তিযো ৰুচ্চন্তি দ্ৰাসট্ঠি দিট্ঠিগতানি দিট্ঠিসন্তিযো. অপি চ সম্মুতিসন্তি ইমস্মিং অত্থে অধিপ্পেতা সন্তীতি. তং নিস্সিতো কুপ্পপটিচ্চসন্তিন্তি. কুপ্পসন্তিং পকুপ্পসন্তিং এরিতসন্তিং সমেরিতসন্তিং চলিতসন্তিং ঘট্টিতসন্তিং কপ্পিতসন্তিং পকপ্পিতসন্তিং অনিচ্চং সঙ্খতং পটিচ্চসমুপ্পন্নং খযধম্মং ৰযধম্মং ৰিরাগধম্মং নিরোধধম্মং, সন্তিং নিস্সিতো অসিতো অল্লীনো উপগতো অজ্ঝোসিতো অধিমুত্তোতি – তং নিস্সিতো কুপ্পপটিচ্চসন্তিং.

তেনাহ ভগৰা –

‘‘পকপ্পিতা সঙ্খতা যস্স ধম্মা, পুরক্খতা সন্তি অৰীৰদাতা;

যদত্তনি পস্সতি আনিসংসং, তং নিস্সিতো কুপ্পপটিচ্চসন্তি’’ন্তি.

২০. দিট্ঠীনিৰেসা ন হি স্ৰাতিৰত্তা, ধম্মেসু নিচ্ছেয্য সমুগ্গহীতং;

তস্মা নরো তেসু নিৰেসনেসু, নিরস্সতী আদিযতী চ ধম্মং.

দিট্ঠীনিৰেসা ন হি স্ৰাতিৰত্তাতি. দিট্ঠীনিৰেসাতি ‘‘সস্সতো লোকো, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি অভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠিনিৰেসনং. ‘‘অসস্সতো লোকো…পে… অন্তৰা লোকো… অনন্তৰা লোকো … তং জীৰং তং সরীরং… অঞ্ঞং জীৰং অঞ্ঞং সরীরং… হোতি তথাগতো পরং মরণা… ন হোতি তথাগতো পরং মরণা… হোতি চ ন চ হোতি তথাগতো পরং মরণা… নেৰ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পরং মরণা, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি অভিনিৰেসপরামাসো দিট্ঠিনিৰেসনন্তি. দিট্ঠীনিৰেসা ন হি স্ৰাতিৰত্তাতি দিট্ঠিনিৰেসা ন হি স্ৰাতিৰত্তা দুরতিৰত্তা দুত্তরা দুপ্পতরা দুস্সমতিক্কমা দুব্বিনিৰত্তাতি – [দুব্বীতিৰত্তাতি (সী. স্যা. ক.)] দিট্ঠীনিৰেসা ন হি স্ৰাতিৰত্তা.

ধম্মেসু নিচ্ছেয্য সমুগ্গহীতন্তি. ধম্মেসূতি দ্ৰাসট্ঠি দিট্ঠিগতেসু. নিচ্ছেয্যাতি নিচ্ছিনিত্ৰা ৰিনিচ্ছিনিত্ৰা ৰিচিনিত্ৰা পৰিচিনিত্ৰা তুলযিত্ৰা তীরযিত্ৰা ৰিভাৰযিত্ৰা ৰিভূতং কত্ৰা. সমুগ্গহীতন্তি নিৰেসনেসু ওধিগ্গাহো বিলগ্গাহো ৰরগ্গাহো কোট্ঠাসগ্গাহো উচ্চযগ্গাহো সমুচ্চযগ্গাহো. ইদং সচ্চং তচ্ছং তথং ভূতং যাথাৰং অৰিপরীতং গহিতং পরামট্ঠং অভিনিৰিট্ঠং অজ্ঝোসিতং অধিমুত্তন্তি – ধম্মেসু নিচ্ছেয্য সমুগ্গহীতং.

তস্মা নরো তেসু নিৰেসনেসূতি. তস্মাতি তস্মা তংকারণা তংহেতু তপ্পচ্চযা তংনিদানং. নরোতি সত্তো নরো মানৰো পোসো পুগ্গলো জীৰো জাগু জন্তু ইন্দগু মনুজো. তেসু নিৰেসনেসূতি তেসু দিট্ঠিনিৰেসনেসূতি – তস্মা নরো তেসু নিৰেসনেসু.

নিরস্সতী আদিযতী চ ধম্মন্তি. নিরস্সতীতি দ্ৰীহি কারণেহি নিরস্সতি – পরৰিচ্ছিন্দনায ৰা নিরস্সতি, অনভিসম্ভুণন্তো ৰা নিরস্সতি. কথং পরৰিচ্ছিন্দনায নিরস্সতি? পরো ৰিচ্ছিন্দেতি – সো সত্থা ন সব্বঞ্ঞূ, ধম্মো ন স্ৰাক্খাতো, গণো ন সুপ্পটিপন্নো, দিট্ঠি ন ভদ্দিকা, পটিপদা ন সুপঞ্ঞত্তা, মগ্গো ন নিয্যানিকো, নত্থেত্থ সুদ্ধি ৰা ৰিসুদ্ধি ৰা পরিসুদ্ধি ৰা মুত্তি ৰা ৰিমুত্তি ৰা পরিমুত্তি ৰা, নত্থেত্থ সুজ্ঝন্তি ৰা ৰিসুজ্ঝন্তি ৰা পরিসুজ্ঝন্তি ৰা মুচ্চন্তি ৰা ৰিমুচ্চন্তি ৰা পরিমুচ্চন্তি ৰা, হীনা নিহীনা ওমকা লামকা ছতুক্কা [জতুক্কা (সী. স্যা.)] পরিত্তাতি – এৰং পরো ৰিচ্ছিন্দেতি. এৰং ৰিচ্ছিন্দিযমানো সত্থারং নিরস্সতি, ধম্মক্খানং নিরস্সতি, গণং নিরস্সতি, দিট্ঠিং নিরস্সতি, পটিপদং নিরস্সতি, মগ্গং নিরস্সতি. এৰং পরৰিচ্ছিন্দনায নিরস্সতি. কথং অনভিসম্ভুণন্তো নিরস্সতি? সীলং অনভিসম্ভুণন্তো সীলং নিরস্সতি, ৰতং অনভিসম্ভুণন্তো ৰতং নিরস্সতি, সীলব্বতং অনভিসম্ভুণন্তো সীলব্বতং নিরস্সতি. এৰং অনভিসম্ভুণন্তো নিরস্সতি. আদিযতী চ ধম্মন্তি. সত্থারং গণ্হাতি, ধম্মক্খানং গণ্হাতি, গণং গণ্হাতি, দিট্ঠিং গণ্হাতি, পটিপদং গণ্হাতি, মগ্গং গণ্হাতি পরামসতি অভিনিৰিসতীতি – নিরস্সতী আদিযতী চ ধম্মং.

তেনাহ ভগৰা –

‘‘দিট্ঠীনিৰেসা ন হি স্ৰাতিৰত্তা, ধম্মেসু নিচ্ছেয্য সমুগ্গহীতং;

তস্মা নরো তেসু নিৰেসনেসু, নিরস্সতী আদিযতী চ ধম্ম’’ন্তি.

২১. ধোনস্স হি নত্থি কুহিঞ্চি লোকে,পকপ্পিতা দিট্ঠি ভৰাভৰেসু;

মাযঞ্চ মানঞ্চ পহায ধোনো, স কেন গচ্ছেয্য অনূপযো সো.

ধোনস্স হি নত্থি কুহিঞ্চি লোকে পকপ্পিতা দিট্ঠি ভৰাভৰেসূতি. ধোনোতি. ধোনা ৰুচ্চতি পঞ্ঞা – যা পঞ্ঞা পজাননা ৰিচযো পৰিচযো ধম্মৰিচযো সল্লক্খণা উপলক্খণা পচ্চুপলক্খণা পণ্ডিচ্চং কোসল্লং নেপুঞ্ঞং ৰেভব্যা চিন্তা উপপরিক্খা ভূরি মেধা পরিণাযিকা ৰিপস্সনা সম্পজঞ্ঞং পতোদো পঞ্ঞা পঞ্ঞিন্দ্রিযং পঞ্ঞাবলং পঞ্ঞাসত্থং পঞ্ঞাপাসাদো পঞ্ঞাআলোকো পঞ্ঞাওভাসো পঞ্ঞাপজ্জোতো পঞ্ঞারতনং অমোহো ধম্মৰিচযো সম্মাদিট্ঠি. কিংকারণা ধোনা ৰুচ্চতি পঞ্ঞা? তায পঞ্ঞায কাযদুচ্চরিতং ধুতঞ্চ ধোতঞ্চ সন্ধোতঞ্চ নিদ্ধোতঞ্চ; ৰচীদুচ্চরিতং… মনোদুচ্চরিতং ধুতঞ্চ ধোতঞ্চ সন্ধোতঞ্চ নিদ্ধোতঞ্চ; রাগো ধুতো চ ধোতো চ সন্ধোতো চ নিদ্ধোতো চ; দোসো…পে… মোহো… কোধো… উপনাহো… মক্খো… পল়াসো ধুতো চ ধোতো চ সন্ধোতো চ নিদ্ধোতো চ; ইস্সা ধুতা চ ধোতা চ সন্ধোতা চ নিদ্ধোতা চ; মচ্ছরিযং ধুতঞ্চ ধোতঞ্চ সন্ধোতঞ্চ নিদ্ধোতঞ্চ; মাযা ধুতা চ ধোতা চ সন্ধোতা চ নিদ্ধোতা চ; সাঠেয্যং ধুতঞ্চ ধোতঞ্চ সন্ধোতঞ্চ নিদ্ধোতঞ্চ; থম্ভো ধুতো চ ধোতো চ সন্ধোতো চ নিদ্ধোতো চ; সারম্ভো… মানো… অতিমানো… মদো… পমাদো ধুতো চ ধোতো চ সন্ধোতো চ নিদ্ধোতো চ; সব্বে কিলেসা, সব্বে দুচ্চরিতা, সব্বে দরথা, সব্বে পরিল়াহা, সব্বে সন্তাপা, সব্বাকুসলাভিসঙ্খারা ধুতা চ ধোতা চ সন্ধোতা চ নিদ্ধোতা চ. তংকারণা ধোনা ৰুচ্চতি পঞ্ঞা.

অথ ৰা সম্মাদিট্ঠিযা মিচ্ছাদিট্ঠি ধুতা চ ধোতা চ সন্ধোতা চ নিদ্ধোতা চ; সম্মাসঙ্কপ্পেন মিচ্ছাসঙ্কপ্পো ধুতো চ ধোতো চ সন্ধোতো চ নিদ্ধোতো চ; সম্মাৰাচায মিচ্ছাৰাচা ধুতা চ ধোতা চ…পে… সম্মাকম্মন্তেন মিচ্ছাকম্মন্তো ধুতো চ… সম্মাআজীৰেন মিচ্ছাআজীৰো ধুতো চ… সম্মাৰাযামেন মিচ্ছাৰাযামো ধুতো চ… সম্মাসতিযা মিচ্ছাসতি ধুতা চ… সম্মাসমাধিনা মিচ্ছাসমাধি ধুতো চ ধোতো চ সন্ধোতো চ নিদ্ধোতো চ; সম্মাঞাণেন মিচ্ছাঞাণং ধুতং চ… সম্মাৰিমুত্তিযা মিচ্ছাৰিমুত্তি ধুতা চ ধোতা চ সন্ধোতা চ নিদ্ধোতা চ.

অথ ৰা অরিযেন অট্ঠঙ্গিকেন মগ্গেন সব্বে কিলেসা, সব্বে দুচ্চরিতা, সব্বে দরথা, সব্বে পরিল়াহা, সব্বে সন্তাপা, সব্বাকুসলাভিসঙ্খারা ধুতা চ ধোতা চ সন্ধোতা চ নিদ্ধোতা চ. অরহা ইমেহি ধোনেয্যেহি ধম্মেহি উপেতো সমুপেতো উপগতো সমুপগতো উপপন্নো সমুপপন্নো সমন্নাগতো; তস্মা অরহা ধোনো. সো ধুতরাগো ধুতপাপো ধুতকিলেসো ধুতপরিল়াহোতি – ধোনো. কুহিঞ্চীতি কুহিঞ্চি কিম্হিচি কত্থচি অজ্ঝত্তং ৰা বহিদ্ধা ৰা অজ্ঝত্তবহিদ্ধা ৰা. লোকেতি অপাযলোকে…পে… আযতনলোকে.

পকপ্পিতাতি দ্ৰে পকপ্পনা – তণ্হাপকপ্পনা চ দিট্ঠিপকপ্পনা চ…পে… অযং তণ্হাপকপ্পনা…পে… অযং দিট্ঠিপকপ্পনা. ভৰাভৰেসূতি ভৰাভৰে কম্মভৰে পুনব্ভৰে কামভৰে, কম্মভৰে কামভৰে পুনব্ভৰে রূপভৰে, কম্মভৰে রূপভৰে পুনব্ভৰে অরূপভৰে, কম্মভৰে অরূপভৰে পুনব্ভৰে পুনপ্পুনভৰে পুনপ্পুনগতিযা পুনপ্পুনউপপত্তিযা পুনপ্পুনপটিসন্ধিযা পুনপ্পুনঅত্তভাৰাভিনিব্বত্তিযা. ধোনস্স হি নত্থি কুহিঞ্চি লোকে পকপ্পিতা দিট্ঠি ভৰাভৰেসূতি ধোনস্স কুহিঞ্চি লোকে ভৰাভৰেসু চ কপ্পিতা পকপ্পিতা অভিসঙ্খতা সণ্ঠপিতা দিট্ঠি নত্থি ন সন্তি ন সংৰিজ্জতি নুপলব্ভতি, পহীনা সমুচ্ছিন্না ৰূপসন্তা পটিপস্সদ্ধা অভব্বুপ্পত্তিকা ঞাণগ্গিনা দড্ঢাতি – ধোনস্স হি নত্থি কুহিঞ্চি লোকে পকপ্পিতা দিট্ঠি ভৰাভৰেসু.

মাযঞ্চ মানঞ্চ পহায ধোনোতি. মাযা ৰুচ্চতি ৰঞ্চনিকা চরিযা. ইধেকচ্চো কাযেন দুচ্চরিতং চরিত্ৰা, ৰাচায দুচ্চরিতং চরিত্ৰা, মনসা দুচ্চরিতং চরিত্ৰা তস্স পটিচ্ছাদনহেতু পাপিকং ইচ্ছং পণিদহতি – ‘‘মা মং জঞ্ঞা’’তি ইচ্ছতি, ‘‘মা মং জঞ্ঞা’’তি সঙ্কপ্পেতি, ‘‘মা মং জঞ্ঞা’’তি ৰাচং ভাসতি, ‘‘মা মং জঞ্ঞা’’তি কাযেন পরক্কমতি. যা এৰরূপা মাযা মাযাৰিতা অচ্চসরা ৰঞ্চনা নিকতি নিকিরণা পরিহরণা গূহনা পরিগূহনা ছাদনা পরিচ্ছাদনা অনুত্তানিকম্মং অনাৰিকম্মং ৰোচ্ছাদনা পাপকিরিযা, অযং ৰুচ্চতি মাযা.

মানোতি একৰিধেন মানো – যা চিত্তস্স উন্নতি [উণ্ণতি (স্যা. ক.)]. দুৰিধেন মানো – অত্তুক্কংসনমানো, পরৰম্ভনমানো. তিৰিধেন মানো – ‘‘সেয্যোহমস্মী’’তি মানো, ‘‘সদিসোহমস্মী’’তি মানো, ‘‘হীনোহমস্মী’’তি মানো. চতুব্বিধেন মানো – লাভেন মানং জনেতি, যসেন মানং জনেতি, পসংসায মানং জনেতি, সুখেন মানং জনেতি. পঞ্চৰিধেন মানো – ‘‘লাভিম্হি মনাপিকানং রূপান’’ন্তি মানং জনেতি, ‘‘লাভিম্হি মনাপিকানং সদ্দানং…পে… গন্ধানং… রসানং… ফোট্ঠব্বান’’ন্তি মানং জনেতি. ছব্বিধেন মানো – চক্খুসম্পদায মানং জনেতি, সোতসম্পদায… ঘানসম্পদায… জিৰ্হাসম্পদায… কাযসম্পদায… মনোসম্পদায মানং জনেতি. সত্তৰিধেন মানো – মানো, অতিমানো, মানাতিমানো, ওমানো, অধিমানো, অস্মিমানো, মিচ্ছামানো. অট্ঠৰিধেন মানো – লাভেন মানং জনেতি, অলাভেন ওমানং জনেতি, যসেন মানং জনেতি, অযসেন ওমানং জনেতি, পসংসায মানং জনেতি, নিন্দায ওমানং জনেতি, সুখেন মানং জনেতি, দুক্খেন ওমানং জনেতি. নৰৰিধেন মানো – সেয্যস্স সেয্যোহমস্মীতি মানো, সেয্যস্স সদিসোহমস্মীতি মানো, সেয্যস্স হীনোহমস্মীতি মানো, সদিসস্স সেয্যোহমস্মীতি মানো, সদিসস্স সদিসোহমস্মীতি মানো, সদিসস্স হীনোহমস্মীতি মানো, হীনস্স সেয্যোহমস্মীতি মানো, হীনস্স সদিসোহমস্মীতি মানো, হীনস্স হীনোহমস্মীতি মানো. দসৰিধেন মানো – ইধেকচ্চো মানং জনেতি জাতিযা ৰা গোত্তেন ৰা কোলপুত্তিযেন ৰা ৰণ্ণপোক্খরতায ৰা ধনেন ৰা অজ্ঝেনেন ৰা কম্মাযতনেন ৰা সিপ্পাযতনেন ৰা ৰিজ্জাট্ঠানেন ৰা সুতেন ৰা পটিভানেন ৰা অঞ্ঞতরঞ্ঞতরেন ৰা ৰত্থুনা. যো এৰরূপো মানো মঞ্ঞনা মঞ্ঞিতত্তং উন্নতি উন্নামো [উণ্ণমো (স্যা. ক.)] ধজো সম্পগ্গাহো কেতুকম্যতা চিত্তস্স – অযং ৰুচ্চতি মানো. মাযঞ্চ মানঞ্চ পহায ধোনোতি. ধোনো মাযঞ্চ মানঞ্চ পহায পজহিত্ৰা ৰিনোদেত্ৰা ব্যন্তিং করিত্ৰা অনভাৰং গমেত্ৰাতি – মাযঞ্চ মানঞ্চ পহায ধোনো.

স কেন গচ্ছেয্য অনূপযো সোতি. উপযাতি দ্ৰে উপযা – তণ্হূপযো চ দিট্ঠূপযো চ…পে… অযং তণ্হূপযো…পে… অযং দিট্ঠূপযো. তস্স তণ্হূপযো পহীনো, দিট্ঠূপযো পটিনিস্সট্ঠো. তণ্হূপযস্স পহীনত্তা, দিট্ঠূপযস্স পটিনিস্সট্ঠত্তা অনূপযো পুগ্গলো কেন রাগেন গচ্ছেয্য, কেন দোসেন গচ্ছেয্য, কেন মোহেন গচ্ছেয্য, কেন মানেন গচ্ছেয্য, কায দিট্ঠিযা গচ্ছেয্য, কেন উদ্ধচ্চেন গচ্ছেয্য, কায ৰিচিকিচ্ছায গচ্ছেয্য, কেহি অনুসযেহি গচ্ছেয্য – রত্তোতি ৰা দুট্ঠোতি ৰা মূল়্হোতি ৰা ৰিনিবদ্ধোতি ৰা পরামট্ঠোতি ৰা ৰিক্খেপগতোতি ৰা অনিট্ঠঙ্গতোতি ৰা থামগতোতি ৰা. তে অভিসঙ্খারা পহীনা. অভিসঙ্খারানং পহীনত্তা গতিযো কেন গচ্ছেয্য – নেরযিকোতি ৰা তিরচ্ছানযোনিকোতি ৰা পেত্তিৰিসযিকোতি ৰা মনুস্সোতি ৰা দেৰোতি ৰা রূপীতি ৰা অরূপীতি ৰা সঞ্ঞীতি ৰা অসঞ্ঞীতি ৰা নেৰসঞ্ঞীনাসঞ্ঞীতি ৰা. সো হেতু নত্থি পচ্চযো নত্থি কারণং নত্থি, যেন গচ্ছেয্যাতি – স কেন গচ্ছেয্য অনূপযো সো.

তেনাহ ভগৰা –

‘‘ধোনস্স হি নত্থি কুহিঞ্চি লোকে, পকপ্পিতা দিট্ঠি ভৰাভৰেসু;

মাযঞ্চ মানঞ্চ পহায ধোনো, স কেন গচ্ছেয্য অনূপযো সো’’তি.

২২. উপযো হি ধম্মেসু উপেতি ৰাদং,অনূপযং কেন কথং ৰদেয্য;

অত্তা নিরত্তা ন হি তস্স অত্থি, অধোসি সো দিট্ঠিমিধেৰ সব্বং.

উপযো হি ধম্মেসু উপেতি ৰাদন্তি. উপযাতি দ্ৰে উপযা – তণ্হূপযো চ দিট্ঠূপযো চ…পে… অযং তণ্হূপযো…পে… অযং দিট্ঠূপযো. তস্স তণ্হূপযো অপ্পহীনো, দিট্ঠূপযো অপ্পটিনিস্সট্ঠো. তণ্হূপযস্স অপ্পহীনত্তা, দিট্ঠূপযস্স অপ্পটিনিস্সট্ঠত্তা ধম্মেসু ৰাদং উপেতি – রত্তোতি ৰা দুট্ঠোতি ৰা মূল়্হোতি ৰা ৰিনিবদ্ধোতি ৰা পরামট্ঠোতি ৰা ৰিক্খেপগতোতি ৰা অনিট্ঠঙ্গতোতি ৰা থামগতোতি ৰা. তে অভিসঙ্খারা অপ্পহীনা. অভিসঙ্খারানং অপ্পহীনত্তা গতিযা ৰাদং উপেতি. নেরযিকোতি ৰা তিরচ্ছানযোনিকোতি ৰা পেত্তিৰিসযিকোতি ৰা মনুস্সোতি ৰা দেৰোতি ৰা রূপীতি ৰা অরূপীতি ৰা সঞ্ঞীতি ৰা অসঞ্ঞীতি ৰা নেৰসঞ্ঞীনাসঞ্ঞীতি ৰা ৰাদং উপেতি উপগচ্ছতি গণ্হাতি পরামসতি অভিনিৰিসতীতি – উপযো হি ধম্মেসু উপেতি ৰাদং.

অনূপযং কেন কথং ৰদেয্যাতি. উপযাতি দ্ৰে উপযা – তণ্হূপযো চ দিট্ঠূপযো চ…পে… অযং তণ্হূপযো…পে… অযং দিট্ঠূপযো. তস্স তণ্হূপযো পহীনো, দিট্ঠূপযো পটিনিস্সট্ঠো. তণ্হূপযস্স পহীনত্তা, দিট্ঠূপযস্স পটিনিস্সট্ঠত্তা অনূপযং পুগ্গলং কেন রাগেন ৰদেয্য, কেন দোসেন ৰদেয্য, কেন মোহেন ৰদেয্য, কেন মানেন ৰদেয্য, কায দিট্ঠিযা ৰদেয্য, কেন উদ্ধচ্চেন ৰদেয্য, কায ৰিচিকিচ্ছায ৰদেয্য, কেহি অনুসযেহি ৰদেয্য – রত্তোতি ৰা দুট্ঠোতি ৰা মূল়্হোতি ৰা ৰিনিবদ্ধোতি ৰা পরামট্ঠোতি ৰা ৰিক্খেপগতোতি ৰা অনিট্ঠঙ্গতোতি ৰা থামগতোতি ৰা. তে অভিসঙ্খারা পহীনা. অভিসঙ্খারানং পহীনত্তা গতিযো কেন ৰদেয্য – নেরযিকোতি ৰা…পে… নেৰসঞ্ঞীনাসঞ্ঞীতি ৰা. সো হেতু নত্থি, পচ্চযো নত্থি, কারণং নত্থি, যেন ৰদেয্য কথেয্য ভণেয্য দীপযেয্য ৰোহরেয্যাতি – অনূপযং কেন কথং ৰদেয্য.

অত্তা নিরত্তা ন হি তস্স অত্থীতি. অত্তাতি অত্তানুদিট্ঠি নত্থি. নিরত্তাতি উচ্ছেদদিট্ঠি নত্থি. অত্তাতি গহিতং নত্থি. নিরত্তাতি মুঞ্চিতব্বং নত্থি. যস্সত্থি গহিতং, তস্সত্থি মুঞ্চিতব্বং; যস্সত্থি মুঞ্চিতব্বং, তস্সত্থি গহিতং. গহণং মুঞ্চনা সমতিক্কন্তো অরহা বুদ্ধিপরিহানিৰীতিৰত্তো. সো ৰুট্ঠৰাসো চিণ্ণচরণো গতদ্ধো গতদিসো জাতিমরণসংসারো, নত্থি তস্স পুনব্ভৰোতি – অত্তা নিরত্তা ন হি তস্স অত্থি.

অধোসি সো দিট্ঠিমিধেৰ সব্বন্তি তস্স দ্ৰাসট্ঠি দিট্ঠিগতানি পহীনানি সমুচ্ছিন্নানি ৰূপসন্তানি পটিপস্সদ্ধানি অভব্বুপ্পত্তিকানি ঞাণগ্গিনা দড্ঢানি. সো সব্বদিট্ঠিগতং ইধেৰ অধোসি ধুনি সন্ধুনি নিদ্ধুনি পজহি ৰিনোদেসি ব্যন্তিং অকাসি অনভাৰং গমেসীতি – অধোসি সো দিট্ঠিমিধেৰ সব্বং.

তেনাহ ভগৰা –

‘‘উপযো হি ধম্মেসু উপেতি ৰাদং, অনূপযং কেন কথং ৰদেয্য;

অত্তা নিরত্তা ন হি তস্স অত্থি, অধোসি সো দিট্ঠিমিধেৰ সব্ব’’ন্তি.

দুট্ঠট্ঠকসুত্তনিদ্দেসো ততিযো.