৫৩৩. চূল়হংসজাতকং (১)
১. ‘‘সুমুখ অনুপচিনন্তা, পক্কমন্তি ৰিহঙ্গমা;
গচ্ছ তুৰম্পি মা কঙ্খি, নত্থি বদ্ধে [বন্ধে (স্যা. ক.)] সহাযতা’’.
২. ‘‘গচ্ছে ৰাহং ন ৰা গচ্ছে, ন তেন অমরো সিযং;
সুখিতং তং উপাসিত্ৰা, দুক্খিতং তং কথং জহে.
৩. ‘‘মরণং ৰা তযা সদ্ধিং, জীৰিতং ৰা তযা ৰিনা;
তদেৰ মরণং সেয্যো, যঞ্চে জীৰে তযা ৰিনা.
৪. ‘‘নেস ধম্মো মহারাজ, যং তং এৰং গতং জহে;
যা গতি তুয্হং সা ময্হং, রুচ্চতে ৰিহগাধিপ.
৫. ‘‘কা নু পাসেন বদ্ধস্স [বন্ধস্স (স্যা. ক.)], গতি অঞ্ঞা মহানসা;
সা কথং চেতযানস্স, মুত্তস্স তৰ রুচ্চতি.
৬. ‘‘কং ৰা ত্ৰং পস্সসে অত্থং, মম তুয্হঞ্চ পক্খিম;
ঞাতীনং ৰাৰসিট্ঠানং, উভিন্নং জীৰিতক্খযে.
৭. ‘‘যং ন কঞ্চনদেপিঞ্ছ [দেপিচ্ছ (সী. পী.), দ্ৰেপিচ্ছ (স্যা.)], অন্ধেন তমসা গতং;
তাদিসে সঞ্চজং পাণং, কমত্থমভিজোতযে’’.
৮. ‘‘কথং নু পততং সেট্ঠ, ধম্মে অত্থং ন বুজ্ঝসি [বুজ্ঝসে (সী.)];
ধম্মো অপচিতো সন্তো, অত্থং দস্সেতি পাণিনং.
৯. ‘‘সোহং ধম্মং অপেক্খানো, ধম্মা চত্থং সমুট্ঠিতং;
ভত্তিঞ্চ তযি সম্পস্সং, নাৰকঙ্খামি জীৰিতং’’.
১০. ‘‘অদ্ধা এসো সতং ধম্মো, যো মিত্তো মিত্তমাপদে;
ন চজে জীৰিতস্সাপি, হেতুধম্মমনুস্সরং.
১১. ‘‘স্ৰাযং ধম্মো চ তে চিণ্ণো, ভত্তি চ ৰিদিতা মযি;
কামং করস্সু ময্হেতং, গচ্ছেৰানুমতো মযা’’.
১২. ‘‘অপি ত্ৰেৰং গতে কালে, যং খণ্ডং [বদ্ধং (সী.), বন্ধং (পী.)] ঞাতিনং মযা;
তযা তং বুদ্ধিসম্পন্নং [বুদ্ধিসম্পন্ন (সী. স্যা. পী.)], অস্স পরমসংৰুতং.
১৩. ‘‘ইচ্চেৰং [ইচ্চেৰ (সী. পী.)] মন্তযন্তানং, অরিযানং অরিযৰুত্তিনং;
পচ্চদিস্সথ নেসাদো, আতুরানমিৰন্তকো.
১৪. ‘‘তে সত্তুমভিসঞ্চিক্খ, দীঘরত্তং হিতা দিজা;
তুণ্হীমাসিত্থ উভযো, ন সঞ্চলেসুমাসনা [ন চ সঞ্চেসু’মাসনা (সী. পী.)].
১৫. ‘‘ধতরট্ঠে চ দিস্ৰান, সমুড্ডেন্তে ততো ততো;
অভিক্কমথ ৰেগেন, দিজসত্তু দিজাধিপে.
১৬. ‘‘সো চ ৰেগেনভিক্কম্ম, আসজ্জ পরমে দিজে;
পচ্চকমিত্থ [পচ্চকম্পিত্থ (সী. স্যা. পী.)] নেসাদো, বদ্ধা ইতি ৰিচিন্তযং.
১৭. ‘‘একংৰ বদ্ধমাসীনং, অবদ্ধঞ্চ পুনাপরং;
আসজ্জ বদ্ধমাসীনং, পেক্খমানমদীনৰং.
১৮. ‘‘ততো সো ৰিমতোযেৰ, পণ্ডরে অজ্ঝভাসথ;
পৰড্ঢকাযে আসীনে, দিজসঙ্ঘগণাধিপে.
১৯. ‘‘যং নু পাসেন মহতা, বদ্ধো ন কুরুতে দিসং;
অথ কস্মা অবদ্ধো ত্ৰং, বলী পক্খি ন গচ্ছসি.
২০. ‘‘কিন্নু ত্যাযং [তা’যং (সী. পী. ক.)] দিজো হোতি, মুত্তো বদ্ধং উপাসসি;
ওহায সকুণা যন্তি, কিং একো অৰহীযসি’’.
২১. ‘‘রাজা মে সো দিজামিত্ত, সখা পাণসমো চ মে;
নেৰ নং ৰিজহিস্সামি, যাৰ কালস্স পরিযাযং.
২২. ‘‘কথং পনাযং ৰিহঙ্গো, নাদ্দস পাসমোড্ডিতং;
পদঞ্হেতং মহন্তানং, বোদ্ধুমরহন্তি আপদং.
২৩. ‘‘যদা পরাভৰো হোতি, পোসো জীৰিতসঙ্খযে;
অথ জালঞ্চ পাসঞ্চ, আসজ্জাপি ন বুজ্ঝতি.
২৪. ‘‘অপি ত্ৰেৰ মহাপঞ্ঞ, পাসা বহুৰিধা ততা [ততা (স্যা. ক.)];
গুয্হমাসজ্জ [গূল়্হমাসজ্জ (সী. পী.)] বজ্ঝন্তি, অথেৰং জীৰিতক্খযে’’.
২৫. ‘‘অপি নাযং তযা সদ্ধিং, সংৰাসস্স [সম্ভাসস্স (সী. পী.)] সুখুদ্রযো;
অপি নো অনুমঞ্ঞাসি, অপি নো জীৰিতং দদে’’.
২৬. ‘‘ন চেৰ মে ত্ৰং বদ্ধোসি, নপি ইচ্ছামি তে ৰধং;
কামং খিপ্পমিতো গন্ত্ৰা, জীৰ ত্ৰং অনিঘো চিরং’’.
২৭. ‘‘নেৰাহমেতমিচ্ছামি, অঞ্ঞত্রেতস্স জীৰিতা;
সচে একেন তুট্ঠোসি, মুঞ্চেতং মঞ্চ ভক্খয.
২৮. ‘‘আরোহপরিণাহেন, তুল্যাস্মা [তুল্যাম্হা (ক.)] ৰযসা উভো;
ন তে লাভেন জীৰত্থি [জীনত্থি (সী. স্যা. পী.)], এতেন নিমিনা তুৰং.
২৯. ‘‘তদিঙ্ঘ সমপেক্খস্সু [সমৰেক্খসু (সী. পী.)], হোতু গিদ্ধি তৰম্হসু [তৰস্মসু (সী. স্যা.)];
মং পুব্বে বন্ধ পাসেন, পচ্ছা মুঞ্চ দিজাধিপং.
৩০. ‘‘তাৰদেৰ চ তে লাভো, কতাস্স [কতস্সা (সী. পী.)] যাচনায চ;
মিত্তি চ ধতরট্ঠেহি, যাৰজীৰায তে সিযা’’.
৩১. ‘‘পস্সন্তু নো মহাসঙ্ঘা, তযা মুত্তং ইতো গতং;
মিত্তামচ্চা চ ভচ্চা চ, পুত্তদারা চ বন্ধৰা.
৩২. ‘‘ন চ তে তাদিসা মিত্তা, বহূনং [বহুন্নং (সী. পী.)] ইধ ৰিজ্জতি;
যথা ত্ৰং ধতরট্ঠস্স, পাণসাধারণো সখা.
৩৩. ‘‘সো তে সহাযং মুঞ্চামি, হোতু রাজা তৰানুগো;
কামং খিপ্পমিতো গন্ত্ৰা, ঞাতিমজ্ঝে ৰিরোচথ’’.
৩৪. ‘‘সো পতীতো পমুত্তেন, ভত্তুনা [ভত্তুনো (স্যা.)] ভত্তুগারৰো;
অজ্ঝভাসথ ৰক্কঙ্গো [ৰঙ্কঙ্গো (স্যা.)], ৰাচং কণ্ণসুখং ভণং.
৩৫. ‘‘এৰং লুদ্দক নন্দস্সু, সহ সব্বেহি ঞাতিভি;
যথাহমজ্জ নন্দামি, মুত্তং দিস্ৰা দিজাধিপং’’.
৩৬. ‘‘এহি তং অনুসিক্খামি, যথা ত্ৰমপি লচ্ছসে;
লাভং তৰাযং [যথাযং (সী. পী.)] ধতরট্ঠো, পাপং কিঞ্চি [কঞ্চি (সী.)] ন দক্খতি.
৩৭. ‘‘খিপ্পমন্তেপুরং নেত্ৰা [গন্ত্ৰা (স্যা. ক.)], রঞ্ঞো দস্সেহি নো উভো;
অবদ্ধে পকতিভূতে, কাজে [কাচে (পী.)] উভযতো ঠিতে.
৩৮. ‘‘ধতরট্ঠা মহারাজ, হংসাধিপতিনো ইমে;
অযঞ্হি রাজা হংসানং, অযং সেনাপতীতরো.
৩৯. ‘‘অসংসযং ইমং দিস্ৰা, হংসরাজং নরাধিপো;
পতীতো সুমনো ৰিত্তো [চিত্তো (ক.)], বহুং দস্সতি তে ধনং’’.
৪০. ‘‘তস্স তং ৰচনং সুত্ৰা, কম্মুনা উপপাদযি;
খিপ্পমন্তেপুরং গন্ত্ৰা, রঞ্ঞো হংসে অদস্সযি;
অবদ্ধে পকতিভূতে, কাজে উভযতো ঠিতে.
৪১. ‘‘ধতরট্ঠা মহারাজ, হংসাধিপতিনো ইমে;
অযঞ্হি রাজা হংসানং, অযং সেনাপতীতরো’’.
৪২. ‘‘কথং পনিমে ৰিহঙ্গা [ৰিহগা (সী. পী.)], তৰ হত্থত্তমাগতা [হত্থত্থ’মাগতা (সী. স্যা. পী.)];
কথং লুদ্দো মহন্তানং, ইস্সরে ইধ অজ্ঝগা’’.
৪৩. ‘‘ৰিহিতা সন্তিমে পাসা, পল্ললেসু জনাধিপ;
যং যদাযতনং মঞ্ঞে, দিজানং পাণরোধনং.
৪৪. ‘‘তাদিসং পাসমাসজ্জ, হংসরাজা অবজ্ঝথ;
তং অবদ্ধো উপাসীনো, মমাযং অজ্ঝভাসথ.
৪৫. ‘‘সুদুক্করং অনরিযেহি, দহতে ভাৰমুত্তমং;
ভত্তুরত্থে পরক্কন্তো, ধম্মযুত্তো [ধম্মে যুত্তো (সী. পী.)] ৰিহঙ্গমো.
৪৬. ‘‘অত্তনাযং [অত্তনো যং (স্যা.)] চজিত্ৰান, জীৰিতং জীৰিতারহো;
অনুত্থুনন্তো আসীনো, ভত্তু যাচিত্থ জীৰিতং.
৪৭. ‘‘তস্স তং ৰচনং সুত্ৰা, পসাদমহমজ্ঝগা;
ততো নং পামুচিং [পামুঞ্চিং (পী. ক.)] পাসা, অনুঞ্ঞাসিং সুখেন চ.
৪৮. ‘‘‘সো পতীতো পমুত্তেন, ভত্তুনা ভত্তুগারৰো;
অজ্ঝভাসথ ৰক্কঙ্গো, ৰাচং কণ্ণসুখং ভণং.
৪৯. ‘‘‘এৰং লুদ্দক নন্দস্সু, সহ সব্বেহি ঞাতিভি;
যথাহমজ্জ নন্দামি, মুত্তং দিস্ৰা দিজাধিপং.
৫০. ‘‘‘এহি তং অনুসিক্খামি, যথা ত্ৰমপি লচ্ছসে;
লাভং তৰাযং ধতরট্ঠো, পাপং কিঞ্চি ন দক্খতি.
৫১. ‘‘‘খিপ্পমন্তেপুরং নেত্ৰা [গন্ত্ৰা (সব্বত্থ)], রঞ্ঞো দস্সেহি নো উভো;
অবদ্ধে পকতিভূতে, কাজে উভযতো ঠিতে.
৫২. ‘‘‘ধতরট্ঠা মহারাজ, হংসাধিপতিনো ইমে;
অযঞ্হি রাজা হংসানং, অযং সেনাপতীতরো.
৫৩. ‘‘‘অসংসযং ইমং দিস্ৰা, হংসরাজং নরাধিপো;
পতীতো সুমনো ৰিত্তো, বহুং দস্সতি তে ধনং’.
৫৪. ‘‘এৰমেতস্স ৰচনা, আনীতামে উভো মযা;
এত্থেৰ হি ইমে আসুং [অস্সু (সী. স্যা. পী.)], উভো অনুমতা মযা.
৫৫. ‘‘সোযং এৰং গতো পক্খী, দিজো পরমধম্মিকো;
মাদিসস্স হি লুদ্দস্স, জনযেয্যাথ মদ্দৰং.
৫৬. ‘‘উপাযনঞ্চ তে দেৰ, নাঞ্ঞং পস্সামি এদিসং;
সব্বসাকুণিকাগামে, তং পস্স মনুজাধিপ’’.
৫৭. ‘‘দিস্ৰা নিসিন্নং রাজানং, পীঠে সোৰণ্ণযে সুভে;
অজ্ঝভাসথ ৰক্কঙ্গো, ৰাচং কণ্ণসুখং ভণং.
৫৮. ‘‘কচ্চিন্নু ভোতো কুসলং, কচ্চি ভোতো অনামযং;
কচ্চি রট্ঠমিদং ফীতং, ধম্মেন মনুসাসসি’’.
৫৯. ‘‘কুসলঞ্চেৰ মে হংস, অথো হংস অনামযং;
অথো রট্ঠমিদং ফীতং, ধম্মেন মনুসাসহং’’ [মনুসিস্সতি (সী. পী.)].
৬০. ‘‘কচ্চি ভোতো অমচ্চেসু, দোসো কোচি ন ৰিজ্জতি;
কচ্চি চ [কচ্চিন্নু (সী. পী.)] তে তৰত্থেসু, নাৰকঙ্খন্তি জীৰিতং’’.
৬১. ‘‘অথোপি মে অমচ্চেসু, দোসো কোচি ন ৰিজ্জতি;
অথোপি তে [অথোপিমে (সী. পী.)] মমত্থেসু, নাৰকঙ্খন্তি জীৰিতং’’.
৬২. ‘‘কচ্চি তে সাদিসী ভরিযা, অস্সৰা পিযভাণিনী;
পুত্তরূপযসূপেতা, তৰ ছন্দৰসানুগা’’.
৬৩. ‘‘অথো মে সাদিসী ভরিযা, অস্সৰা পিযভাণিনী;
পুত্তরূপযসূপেতা, মম ছন্দৰসানুগা’’.
৬৪. ‘‘ভৰন্তং [ভৰং তু (সী. পী.), ভৰন্নু (স্যা.)] কচ্চি নু মহা-সত্তুহত্থত্ততং [হত্থত্থতং (সী. স্যা. পী.)] গতো;
দুক্খমাপজ্জি ৰিপুলং, তস্মিং পঠমমাপদে.
৬৫. ‘‘কচ্চি যন্তাপতিত্ৰান, দণ্ডেন সমপোথযি;
এৰমেতেসং জম্মানং, পাতিকং [পাকতিকং (সী. পী.)] ভৰতি তাৰদে’’.
৬৬. ‘‘খেমমাসি মহারাজ, এৰমাপদিযা সতি [এৰমাপদি সংসতি (সী. পী.)];
ন চাযং কিঞ্চি রস্মাসু, সত্তূৰ সমপজ্জথ.
৬৭. ‘‘পচ্চগমিত্থ নেসাদো, পুব্বেৰ অজ্ঝভাসথ;
তদাযং সুমুখোযেৰ, পণ্ডিতো পচ্চভাসথ.
৬৮. ‘‘তস্স তং ৰচনং সুত্ৰা, পসাদমযমজ্ঝগা;
ততো মং পামুচী পাসা, অনুঞ্ঞাসি সুখেন চ.
৬৯. ‘‘ইদঞ্চ সুমুখেনেৰ, এতদত্থায চিন্তিতং;
ভোতো সকাসেগমনং [সকাসে + আগমনং], এতস্স ধনমিচ্ছতা’’.
৭০. ‘‘স্ৰাগতঞ্চেৰিদং ভৰতং, পতীতো চস্মি দস্সনা;
এসো চাপি বহুং ৰিত্তং, লভতং যাৰদিচ্ছতি’’ [যাৰতিচ্ছতি (সী. পী.)].
৭১. ‘‘সন্তপ্পযিত্ৰা নেসাদং, ভোগেহি মনুজাধিপো;
অজ্ঝভাসথ ৰক্কঙ্গং, ৰাচং কণ্ণসুখং ভণং’’.
৭২. ‘‘যং খলু ধম্মমাধীনং, ৰসো ৰত্ততি কিঞ্চনং;
সব্বত্থিস্সরিযং তৰ [সব্বত্থিস্সরিযং ভৰতং (সী. স্যা. পী.), সব্বিস্সরিযং ভৰতং (স্যা. ক.)], তং পসাস [পসাসথ (সী. স্যা. পী.)] যদিচ্ছথ.
৭৩. ‘‘দানত্থং উপভোত্তুং ৰা, যং চঞ্ঞং উপকপ্পতি;
এতং দদামি ৰো ৰিত্তং, ইস্সরিযং [ইস্সেরং (সী.), ইস্সরং (পী.)] ৰিস্সজামি ৰো’’.
৭৪. ‘‘যথা চ ম্যাযং সুমুখো, অজ্ঝভাসেয্য পণ্ডিতো;
কামসা বুদ্ধিসম্পন্নো, তং ম্যাস্স পরমপ্পিযং’’.