১. পঠমৰগ্গো
১. দুক্খৰিহারসুত্তং
২৮. (দ্ৰে ধম্মে অনুক্কটি) [( ) স্যামপোত্থকে নত্থি] ৰুত্তঞ্হেতং ভগৰতা, ৰুত্তমরহতাতি মে সুতং –
‘‘দ্ৰীহি, ভিক্খৰে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু দিট্ঠেৰ ধম্মে দুক্খং ৰিহরতি সৰিঘাতং সউপাযাসং সপরিল়াহং; কাযস্স ভেদা পরং মরণা দুগ্গতি পাটিকঙ্খা. কতমেহি দ্ৰীহি? ইন্দ্রিযেসু অগুত্তদ্ৰারতায [অগুত্তদ্ৰারো (অট্ঠ.)] চ, ভোজনে অমত্তঞ্ঞুতায [অমত্তঞ্ঞূ (অট্ঠ.)] চ. ইমেহি খো, ভিক্খৰে, দ্ৰীহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু দিট্ঠেৰ ধম্মে দুক্খং ৰিহরতি সৰিধাতং সউপাযাসং সপরিল়াহং; কাযস্স ভেদা পরং মরণা দুগ্গতি পাটিকঙ্খা’’তি. এতমত্থং ভগৰা অৰোচ. তত্থেতং ইতি ৰুচ্চতি –
‘‘চক্খু সোতঞ্চ ঘানঞ্চ, জিৰ্হা কাযো তথা মনো;
এতানি যস্স দ্ৰারানি, অগুত্তানিধ [অগুত্তানি চ (স্যা.)] ভিক্খুনো.
‘‘ভোজনম্হি অমত্তঞ্ঞূ, ইন্দ্রিযেসু অসংৰুতো;
কাযদুক্খং চেতোদুক্খং, দুক্খং সো অধিগচ্ছতি.
‘‘ডয্হমানেন কাযেন, ডয্হমানেন চেতসা;
দিৰা ৰা যদি ৰা রত্তিং, দুক্খং ৰিহরতি তাদিসো’’তি.
অযম্পি অত্থো ৰুত্তো ভগৰতা, ইতি মে সুতন্তি. পঠমং.
২. সুখৰিহারসুত্তং
২৯. ৰুত্তঞ্হেতং ভগৰতা, ৰুত্তমরহতাতি মে সুতং –
‘‘দ্ৰীহি, ভিক্খৰে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু দিট্ঠেৰ ধম্মে সুখং ৰিহরতি অৰিঘাতং অনুপাযাসং অপরিল়াহং; কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতি পাটিকঙ্খা. কতমেহি দ্ৰীহি? ইন্দ্রিযেসু গুত্তদ্ৰারতায চ, ভোজনে মত্তঞ্ঞুতায চ. ইমেহি খো, ভিক্খৰে, দ্ৰীহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু দিট্ঠেৰ ধম্মে সুখং ৰিহরতি অৰিঘাতং অনুপাযাসং অপরিল়াহং; কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতি পাটিকঙ্খা’’তি. এতমত্থং ভগৰা অৰোচ. তত্থেতং ইতি ৰুচ্চতি –
‘‘চক্খু সোতঞ্চ ঘানঞ্চ, জিৰ্হা কাযো তথা [অথো (সী. স্যা. ক.)] মনো;
এতানি যস্স দ্ৰারানি, সুগুত্তানিধ ভিক্খুনো.
‘‘ভোজনম্হি চ মত্তঞ্ঞূ, ইন্দ্রিযেসু চ সংৰুতো;
কাযসুখং চেতোসুখং, সুখং সো অধিগচ্ছতি.
‘‘অডয্হমানেন কাযেন, অডয্হমানেন চেতসা;
দিৰা ৰা যদি ৰা রত্তিং, সুখং ৰিহরতি তাদিসো’’তি.
অযম্পি অত্থো ৰুত্তো ভগৰতা, ইতি মে সুতন্তি. দুতিযং.
৩. তপনীযসুত্তং
৩০. ৰুত্তঞ্হেতং ভগৰতা, ৰুত্তমরহতাতি মে সুতং –
‘‘দ্ৰেমে, ভিক্খৰে, ধম্মা তপনীযা. কতমে দ্ৰে? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো অকতকল্যাণো হোতি, অকতকুসলো, অকতভীরুত্তাণো, কতপাপো, কতলুদ্দো, কতকিব্বিসো. সো ‘অকতং মে কল্যাণ’ন্তিপি তপ্পতি, ‘কতং মে পাপ’ন্তিপি তপ্পতি. ইমে খো, ভিক্খৰে, দ্ৰে ধম্মা তপনীযা’’তি. এতমত্থং ভগৰা অৰোচ. তত্থেতং ইতি ৰুচ্চতি –
‘‘কাযদুচ্চরিতং কত্ৰা, ৰচীদুচ্চরিতানি চ;
মনোদুচ্চরিতং কত্ৰা, যঞ্চঞ্ঞং দোসসঞ্হিতং.
‘‘অকত্ৰা কুসলং কম্মং, কত্ৰানাকুসলং বহুং;
কাযস্স ভেদা দুপ্পঞ্ঞো, নিরযং সোপপজ্জতী’’তি [নিরযং সো উপপজ্জতীতি (সী. স্যা. কং. পী.)].
অযম্পি অত্থো ৰুত্তো ভগৰতা, ইতি মে সুতন্তি. ততিযং.
৪. অতপনীযসুত্তং
৩১. ৰুত্তঞ্হেতং ভগৰতা, ৰুত্তমরহতাতি মে সুতং –
‘‘দ্ৰেমে, ভিক্খৰে, ধম্মা অতপনীযা. কতমে দ্ৰে? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো কতকল্যাণো হোতি, কতকুসলো, কতভীরুত্তাণো, অকতপাপো, অকতলুদ্দো, অকতকিব্বিসো. সো ‘কতং মে কল্যাণ’ন্তিপি ন তপ্পতি, ‘অকতং মে পাপ’ন্তিপি ন তপ্পতি. ইমে খো, ভিক্খৰে, দ্ৰে ধম্মা অতপনীযা’’তি. এতমত্থং ভগৰা অৰোচ. তত্থেতং ইতি ৰুচ্চতি –
‘‘কাযদুচ্চরিতং হিত্ৰা, ৰচীদুচ্চরিতানি চ;
মনোদুচ্চরিতং হিত্ৰা, যঞ্চঞ্ঞং দোসসঞ্হিতং.
‘‘অকত্ৰাকুসলং কম্মং, কত্ৰান কুসলং বহুং;
কাযস্স ভেদা সপ্পঞ্ঞো, সগ্গং সো উপপজ্জতী’’তি.
অযম্পি অত্থো ৰুত্তো ভগৰতা, ইতি মে সুতন্তি. চতুত্থং.
৫. পঠমসীলসুত্তং
৩২. ৰুত্তঞ্হেতং ভগৰতা, ৰুত্তমরহতাতি মে সুতং –
‘‘দ্ৰীহি, ভিক্খৰে, ধম্মেহি সমন্নাগতো পুগ্গলো যথাভতং নিক্খিত্তো এৰং নিরযে. কতমেহি দ্ৰীহি? পাপকেন চ সীলেন, পাপিকায চ দিট্ঠিযা. ইমেহি খো, ভিক্খৰে, দ্ৰীহি ধম্মেহি সমন্নাগতো পুগ্গলো যথাভতং নিক্খিত্তো এৰং নিরযে’’তি. এতমত্থং ভগৰা অৰোচ. তত্থেতং ইতি ৰুচ্চতি –
‘‘পাপকেন চ সীলেন, পাপিকায চ দিট্ঠিযা;
এতেহি দ্ৰীহি ধম্মেহি, যো সমন্নাগতো নরো;
কাযস্স ভেদা দুপ্পঞ্ঞো, নিরযং সোপপজ্জতী’’তি.
অযম্পি অত্থো ৰুত্তো ভগৰতা, ইতি মে সুতন্তি. পঞ্চমং.
৬. দুতিযসীলসুত্তং
৩৩. ৰুত্তঞ্হেতং ভগৰতা, ৰুত্তমরহতাতি মে সুতং –
‘‘দ্ৰীহি, ভিক্খৰে, ধম্মেহি সমন্নাগতো পুগ্গলো যথাভতং নিক্খিত্তো এৰং সগ্গে. কতমেহি দ্ৰীহি? ভদ্দকেন চ সীলেন, ভদ্দিকায চ দিট্ঠিযা. ইমেহি খো, ভিক্খৰে, দ্ৰীহি ধম্মেহি সমন্নাগতো পুগ্গলো যথাভতং নিক্খিত্তো এৰং সগ্গে’’তি. এতমত্থং ভগৰা অৰোচ. তত্থেতং ইতি ৰুচ্চতি –
‘‘ভদ্দকেন চ সীলেন, ভদ্দিকায চ দিট্ঠিযা;
এতেহি দ্ৰীহি ধম্মেহি, যো সমন্নাগতো নরো;
কাযস্স ভেদা সপ্পঞ্ঞো, সগ্গং সো উপপজ্জতী’’তি.
অযম্পি অত্থো ৰুত্তো ভগৰতা, ইতি মে সুতন্তি. ছট্ঠং.
৭. আতাপীসুত্তং
৩৪. ৰুত্তঞ্হেতং ভগৰতা, ৰুত্তমরহতাতি মে সুতং –
‘‘অনাতাপী, ভিক্খৰে, ভিক্খু অনোত্তাপী [অনোত্তপ্পী (বহূসু) অট্ঠকথা পস্সিতব্বা] অভব্বো সম্বোধায, অভব্বো নিব্বানায, অভব্বো অনুত্তরস্স যোগক্খেমস্স অধিগমায. আতাপী চ খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু ওত্তাপী [ওত্তপ্পী (বহূসু)] ভব্বো সম্বোধায, ভব্বো নিব্বানায, ভব্বো অনুত্তরস্স যোগক্খেমস্স অধিগমাযা’’তি. এতমত্থং ভগৰা অৰোচ. তত্থেতং ইতি ৰুচ্চতি –
‘‘অনাতাপী অনোত্তাপী, কুসীতো হীনৰীরিযো;
যো থীনমিদ্ধবহুলো, অহিরীকো অনাদরো;
অভব্বো তাদিসো ভিক্খু, ফুট্ঠুং সম্বোধিমুত্তমং.
‘‘যো চ সতিমা নিপকো ঝাযী, আতাপী ওত্তাপী চ অপ্পমত্তো;
সংযোজনং জাতিজরায ছেত্ৰা, ইধেৰ সম্বোধিমনুত্তরং ফুসে’’তি.
অযম্পি অত্থো ৰুত্তো ভগৰতা, ইতি মে সুতন্তি. সত্তমং.
৮. পঠমনকুহনসুত্তং
৩৫. ৰুত্তঞ্হেতং ভগৰতা, ৰুত্তমরহতাতি মে সুতং –
‘‘নযিদং, ভিক্খৰে, ব্রহ্মচরিযং ৰুস্সতি জনকুহনত্থং, ন জনলপনত্থং, ন লাভসক্কারসিলোকানিসংসত্থং, ন ‘ইতি মং জনো জানাতূ’তি. অথ খো ইদং, ভিক্খৰে, ব্রহ্মচরিযং ৰুস্সতি সংৰরত্থঞ্চেৰ পহানত্থঞ্চা’’তি. এতমত্থং ভগৰা অৰোচ. তত্থেতং ইতি ৰুচ্চতি –
‘‘সংৰরত্থং পহানত্থং, ব্রহ্মচরিযং অনীতিহং;
অদেসযি সো ভগৰা, নিব্বানোগধগামিনং.
‘‘এস মগ্গো মহত্তেহি [মহন্তেহি (সী. ক.), মহত্থেহি (স্যা.)], অনুযাতো মহেসিভি [মহেসিনো (সী. ক.)];
যে যে তং পটিপজ্জন্তি, যথা বুদ্ধেন দেসিতং;
দুক্খস্সন্তং করিস্সন্তি, সত্থুসাসনকারিনো’’তি.
অযম্পি অত্থো ৰুত্তো ভগৰতা, ইতি মে সুতন্তি. অট্ঠমং.
৯. দুতিযনকুহনসুত্তং
৩৬. ৰুত্তঞ্হেতং ভগৰতা, ৰুত্তমরহতাতি মে সুতং –
‘‘নযিদং, ভিক্খৰে, ব্রহ্মচরিযং ৰুস্সতি জনকুহনত্থং, ন জনলপনত্থং, ন লাভসক্কারসিলোকানিসংসত্থং, ন ‘ইতি মং জনো জানাতূ’তি. অথ খো ইদং, ভিক্খৰে, ব্রহ্মচরিযং ৰুস্সতি অভিঞ্ঞত্থঞ্চেৰ পরিঞ্ঞত্থঞ্চা’’তি. এতমত্থং ভগৰা অৰোচ. তত্থেতং ইতি ৰুচ্চতি –
‘‘অভিঞ্ঞত্থং পরিঞ্ঞত্থং, ব্রহ্মচরিযং অনীতিহং;
অদেসযি সো ভগৰা, নিব্বানোগধগামিনং.
‘‘এস মগ্গো মহত্তেহি, অনুযাতো মহেসিভি;
যে যে তং পটিপজ্জন্তি, যথা বুদ্ধেন দেসিতং;
দুক্খস্সন্তং করিস্সন্তি, সত্থুসাসনকারিনো’’তি.
অযম্পি অত্থো ৰুত্তো ভগৰতা, ইতি মে সুতন্তি. নৰমং.
১০. সোমনস্সসুত্তং
৩৭. ৰুত্তঞ্হেতং ভগৰতা, ৰুত্তমরহতাতি মে সুতং –
‘‘দ্ৰীহি, ভিক্খৰে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু দিট্ঠেৰ ধম্মে সুখসোমনস্সবহুলো ৰিহরতি, যোনি চস্স [যোনিসো (সী. স্যা. পী.), যোনিস্স (ক.)] আরদ্ধা হোতি আসৰানং খযায. কতমেহি দ্ৰীহি? সংৰেজনীযেসু ঠানেসু সংৰেজনেন, সংৰিগ্গস্স চ যোনিসো পধানেন. ইমেহি খো, ভিক্খৰে, দ্ৰীহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু দিট্ঠেৰ ধম্মে সুখসোমনস্সবহুলো ৰিহরতি, যোনি চস্স আরদ্ধা হোতি আসৰানং খযাযা’’তি. এতমত্থং ভগৰা অৰোচ. তত্থেতং ইতি ৰুচ্চতি –
‘‘সংৰেজনীযট্ঠানেসু [সংৰেজনীযেসু ঠানেসু (স্যা. পী.)], সংৰিজ্জেথেৰ পণ্ডিতো;
আতাপী নিপকো ভিক্খু, পঞ্ঞায সমৰেক্খিয.
‘‘এৰং ৰিহারী আতাপী, সন্তৰুত্তি অনুদ্ধতো;
চেতোসমথমনুযুত্তো, খযং দুক্খস্স পাপুণে’’তি.
অযম্পি অত্থো ৰুত্তো ভগৰতা, ইতি মে সুতন্তি. দসমং.
পঠমো ৰগ্গো নিট্ঠিতো.
তস্সুদ্দানং –
দ্ৰে চ ভিক্খূ তপনীযা, তপনীযা পরত্থেহি;
আতাপী [দ্ৰে পাদা (ক.), দ্ৰে আতাপী (সী.)] নকুহনা দ্ৰে [ন কুহনা চ (সব্বত্থ)], সোমনস্সেন তে দসাতি.