৫. উপালিৰগ্গো
১. ভাগিনেয্যুপালিত্থেরঅপদানং
১. ‘‘খীণাসৰসহস্সেহি, পরিৰুতো [পরেতো (ক. অট্ঠ)] লোকনাযকো;
ৰিৰেকমনুযুত্তো সো, গচ্ছতে পটিসল্লিতুং.
২. ‘‘অজিনেন নিৰত্থোহং, তিদণ্ডপরিধারকো;
ভিক্খুসঙ্ঘপরিব্যূল়্হং, অদ্দসং লোকনাযকং.
৩. ‘‘একংসং অজিনং কত্ৰা, সিরে কত্ৰান অঞ্জলিং;
সম্বুদ্ধং অভিৰাদেত্ৰা, সন্থৰিং লোকনাযকং.
৪. ‘‘যথাণ্ডজা চ সংসেদা, ওপপাতী জলাবুজা;
কাকাদিপক্খিনো সব্বে, অন্তলিক্খচরা সদা.
৫. ‘‘যে কেচি পাণভূতত্থি, সঞ্ঞিনো ৰা অসঞ্ঞিনো;
সব্বে তে তৰ ঞাণম্হি, অন্তো হোন্তি সমোগধা.
৬. ‘‘গন্ধা চ পব্বতেয্যা যে, হিমৰন্তনগুত্তমে;
সব্বে তে তৰ সীলম্হি, কলাযপি ন যুজ্জরে.
৭. ‘‘মোহন্ধকারপক্খন্দো, অযং লোকো সদেৰকো;
তৰ ঞাণম্হি জোতন্তে, অন্ধকারা ৰিধংসিতা.
৮. ‘‘যথা অত্থঙ্গতে সূরিযে, হোন্তি সত্তা তমোগতা;
এৰং বুদ্ধে অনুপ্পন্নে, হোতি লোকো তমোগতো.
৯. ‘‘যথোদযন্তো আদিচ্চো, ৰিনোদেতি তমং সদা;
তথেৰ ত্ৰং বুদ্ধসেট্ঠ, ৰিদ্ধংসেসি তমং সদা.
১০. ‘‘পধানপহিতত্তোসি, বুদ্ধো লোকে সদেৰকে;
তৰ কম্মাভিরদ্ধেন, তোসেসি জনতং বহুং.
১১. ‘‘তং সব্বং অনুমোদিত্ৰা, পদুমুত্তরো মহামুনি;
নভং অব্ভুগ্গমী ধীরো, হংসরাজাৰ অম্বরে.
১২. ‘‘অব্ভুগ্গন্ত্ৰান সম্বুদ্ধো, মহেসি পদুমুত্তরো;
অন্তলিক্খে ঠিতো সত্থা, ইমা গাথা অভাসথ.
১৩. ‘‘যেনিদং থৰিতং ঞাণং, ওপম্মেহি সমাযুতং;
তমহং কিত্তযিস্সামি, সুণাথ মম ভাসতো.
১৪. ‘‘‘অট্ঠারসঞ্চ খত্তুং সো, দেৰরাজা ভৰিস্সতি;
পথব্যা রজ্জং তিসতং, ৰসুধং আৰসিস্সতি.
১৫. ‘‘‘পঞ্চৰীসতিক্খত্তুঞ্চ, চক্কৰত্তী ভৰিস্সতি;
পদেসরজ্জং ৰিপুলং, গণনাতো অসঙ্খিযং.
১৬. ‘‘‘কপ্পসতসহস্সম্হি, ওক্কাককুলসম্ভৰো;
গোতমো নাম গোত্তেন, সত্থা লোকে ভৰিস্সতি.
১৭. ‘‘‘তুসিতা হি চৰিত্ৰান, সুক্কমূলেন চোদিতো;
হীনোৰ জাতিযা সন্তো, উপালি নাম হেস্সতি.
১৮. ‘‘‘সো পচ্ছা পব্বজিত্ৰান, ৰিরাজেত্ৰান পাপকং;
সব্বাসৰে পরিঞ্ঞায, নিব্বাযিস্সতিনাসৰো.
১৯. ‘‘‘তুট্ঠো চ গোতমো বুদ্ধো, সক্যপুত্তো মহাযসো;
ৰিনযাধিগতং তস্স, এতদগ্গে ঠপেস্সতি’.
২০. ‘‘সদ্ধাযাহং পব্বজিতো, কতকিচ্চো অনাসৰো;
সব্বাসৰে পরিঞ্ঞায, ৰিহরামি অনাসৰো.
২১. ‘‘ভগৰা চানুকম্পী মং, ৰিনযেহং ৰিসারদো;
সককম্মাভিরদ্ধো চ, ৰিহরামি অনাসৰো.
২২. ‘‘সংৰুতো পাতিমোক্খম্হি, ইন্দ্রিযেসু চ পঞ্চসু;
ধারেমি ৰিনযং সব্বং, কেৰলং রতনাকরং [রতনগ্ঘরং (ক.)].
২৩. ‘‘মমঞ্চ গুণমঞ্ঞায, সত্থা লোকে অনুত্তরো;
ভিক্খুসঙ্ঘে নিসীদিত্ৰা, এতদগ্গে ঠপেসি মং.
২৪. ‘‘পটিসম্ভিদা চতস্সো, ৰিমোক্খাপি চ অট্ঠিমে;
ছল়ভিঞ্ঞা সচ্ছিকতা, কতং বুদ্ধস্স সাসনং’’.
ইত্থং সুদং আযস্মা উপালিথেরো ইমা গাথাযো অভাসিত্থাতি.
ভাগিনেয্যুপালিত্থেরস্সাপদানং পঠমং.
২. সোণকোল়িৰিসত্থেরঅপদানং
২৫. ‘‘অনোমদস্সিস্স মুনিনো, লোকজেট্ঠস্স তাদিনো;
সুধায লেপনং কত্ৰা, চঙ্কমং কারযিং অহং.
২৬. ‘‘নানাৰণেহি পুপ্ফেহি, চঙ্কমং সন্থরিং অহং;
আকাসে ৰিতানং কত্ৰা, ভোজযিং বুদ্ধমুত্তমং.
২৭. ‘‘অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৰান, অভিৰাদেত্ৰান সুব্বতং [পুপ্ফকং (ক.)];
দীঘসালং ভগৰতো, নিয্যাদেসিমহং তদা.
২৮. ‘‘মম সঙ্কপ্পমঞ্ঞায, সত্থা লোকে অনুত্তরো;
পটিগ্গহেসি ভগৰা, অনুকম্পায চক্খুমা.
২৯. ‘‘পটিগ্গহেত্ৰান সম্বুদ্ধো, দক্খিণেয্যো সদেৰকে;
ভিক্খুসঙ্ঘে নিসীদিত্ৰা, ইমা গাথা অভাসথ.
৩০. ‘‘‘যো সো হট্ঠেন চিত্তেন, দীঘসালং অদাসি [অকাসি (সী.)] মে;
তমহং কিত্তযিস্সামি, সুণাথ মম ভাসতো.
৩১. ‘‘‘ইমস্স মচ্চুকালম্হি, পুঞ্ঞকম্মসমঙ্গিনো;
সহস্সযুত্তস্সরথো, উপট্ঠিস্সতি তাৰদে.
৩২. ‘‘‘তেন যানেনযং পোসো, দেৰলোকং গমিস্সতি;
অনুমোদিস্সরে দেৰা, সম্পত্তে কুসলব্ভৰে [কুসলে ভৰে (সী. স্যা.)].
৩৩. ‘‘‘মহারহং ব্যম্হং সেট্ঠং, রতনমত্তিকলেপনং;
কূটাগারৰরূপেতং, ব্যম্হং অজ্ঝাৰসিস্সতি.
৩৪. ‘‘‘তিংসকপ্পসহস্সানি, দেৰলোকে রমিস্সতি;
পঞ্চৰীসতি কপ্পানি, দেৰরাজা ভৰিস্সতি.
৩৫. ‘‘‘সত্তসত্ততিক্খত্তুঞ্চ, চক্কৰত্তী ভৰিস্সতি;
যসোধরসনামা [যসেধরা সমানা (সী.)] তে, সব্বেপি একনামকা.
৩৬. ‘‘‘দ্ৰে সম্পত্তী অনুভোত্ৰা, ৰড্ঢেত্ৰা [চিনিত্ৰা (স্যা.)] পুঞ্ঞসঞ্চযং;
অট্ঠৰীসতিকপ্পম্হি, চক্কৰত্তী ভৰিস্সতি.
৩৭. ‘‘‘তত্রাপি ব্যম্হং পৰরং, ৰিস্সকম্মেন মাপিতং;
দসসদ্দাৰিৰিত্তং তং, পুরমজ্ঝাৰসিস্সতি.
৩৮. ‘‘‘অপরিমেয্যে ইতো কপ্পে, ভূমিপালো মহিদ্ধিকো;
ওক্কাকো নাম নামেন, রাজা রট্ঠে ভৰিস্সতি.
৩৯. ‘‘‘সোল়সিত্থিসহস্সানং, সব্বাসং পৰরা চ সা [পৰরাৰ যা (স্যা.), পৰরা পিযা (?)];
অভিজাতা খত্তিযানী, নৰ পুত্তে জনেস্সতি.
৪০. ‘‘‘নৰ পুত্তে জনেত্ৰান, খত্তিযানী মরিস্সতি;
তরুণী চ পিযা কঞ্ঞা, মহেসিত্তং করিস্সতি.
৪১. ‘‘‘ওক্কাকং তোসযিত্ৰান, ৰরং কঞ্ঞা লভিস্সতি;
ৰরং লদ্ধান সা কঞ্ঞা, পুত্তে পব্বাজযিস্সতি.
৪২. ‘‘‘পব্বাজিতা চ তে সব্বে, গমিস্সন্তি নগুত্তমং;
জাতিভেদভযা সব্বে, ভগিনীহি ৰসিস্সরে [সংৰসিস্সরে (সী.)].
৪৩. ‘‘‘একা চ কঞ্ঞা ব্যাধীহি, ভৰিস্সতি পরিক্খতা [পুরক্খতা (স্যা. ক.)];
মা নো জাতি পভিজ্জীতি, নিখণিস্সন্তি খত্তিযা.
৪৪. ‘‘‘খত্তিযো নীহরিত্ৰান, তায সদ্ধিং ৰসিস্সতি;
ভৰিস্সতি তদা ভেদো, ওক্কাককুলসম্ভৰো.
৪৫. ‘‘‘তেসং পজা ভৰিস্সন্তি, কোল়িযা নাম জাতিযা;
তত্থ মানুসকং ভোগং, অনুভোস্সতিনপ্পকং.
৪৬. ‘‘‘তম্হা কাযা চৰিত্ৰান, দেৰলোকং গমিস্সতি;
তত্রাপি পৰরং ব্যম্হং, লভিস্সতি মনোরমং.
৪৭. ‘‘‘দেৰলোকা চৰিত্ৰান, সুক্কমূলেন চোদিতো;
আগন্ত্ৰান মনুস্সত্তং, সোণো নাম ভৰিস্সতি.
৪৮. ‘‘‘আরদ্ধৰীরিযো পহিতত্তো, পদহং সত্থু সাসনে;
সব্বাসৰে পরিঞ্ঞায, নিব্বাযিস্সতিনাসৰো.
৪৯. ‘‘‘অনন্তদস্সী ভগৰা, গোতমো সক্যপুঙ্গৰো;
ৰিসেসঞ্ঞূ মহাৰীরো, অগ্গট্ঠানে ঠপেস্সতি’.
৫০. ‘‘ৰুট্ঠম্হি দেৰে চতুরঙ্গুলম্হি, তিণে অনিলেরিতঅঙ্গণম্হি;
ঠত্ৰান যোগস্স পযুত্ততাদিনো, ততোত্তরিং পারমতা ন ৰিজ্জতি.
৫১. ‘‘উত্তমে দমথে দন্তো, চিত্তং মে সুপণীহিতং;
ভারো মে ওহিতো সব্বো, নিব্বুতোম্হি অনাসৰো.
৫২. ‘‘অঙ্গীরসো মহানাগো, অভিজাতোৰ কেসরী;
ভিক্খুসঙ্ঘে নিসীদিত্ৰা, এতদগ্গে ঠপেসি মং.
৫৩. ‘‘পটিসম্ভিদা চতস্সো…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসনং’’.
ইত্থং সুদং আযস্মা সোণো কোল়িৰিসো [কোল়িযৰেস্সো (সী. স্যা.), কোটিকণ্ণো (ক.)] থেরো ইমা গাথাযো অভাসিত্থাতি.
সোণকোল়িৰিসত্থেরস্সাপদানং দুতিযং.
৩. কাল়িগোধাপুত্তভদ্দিযত্থেরঅপদানং
৫৪. ‘‘পদুমুত্তরসম্বুদ্ধং, মেত্তচিত্তং মহামুনিং;
উপেতি জনতা সব্বা, সব্বলোকগ্গনাযকং.
৫৫. ‘‘সত্তুকঞ্চ বদ্ধকঞ্চ [ৰত্থং সেনাসনঞ্চেৰ (সী.), সত্তুকঞ্চ পদকঞ্চ (সী. অট্ঠ.), সত্তুকঞ্চ পৰাকঞ্চ (স্যা.)], আমিসং পানভোজনং;
দদন্তি সত্থুনো সব্বে, পুঞ্ঞক্খেত্তে অনুত্তরে.
৫৬. ‘‘অহম্পি দানং দস্সামি, দেৰদেৰস্স তাদিনো;
বুদ্ধসেট্ঠং নিমন্তেত্ৰা, সঙ্ঘম্পি চ অনুত্তরং.
৫৭. ‘‘উয্যোজিতা মযা চেতে, নিমন্তেসুং তথাগতং;
কেৰলং ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ, পুঞ্ঞক্খেত্তং অনুত্তরং.
৫৮. ‘‘সতসহস্সপল্লঙ্কং, সোৰণ্ণং গোনকত্থতং;
তূলিকাপটলিকায, খোমকপ্পাসিকেহি চ;
মহারহং পঞ্ঞাপযিং, আসনং বুদ্ধযুত্তকং.
৫৯. ‘‘পদুমুত্তরো লোকৰিদূ, দেৰদেৰো নরাসভো;
ভিক্খুসঙ্ঘপরিব্যূল়্হো, মম দ্ৰারমুপাগমি.
৬০. ‘‘পচ্চুগ্গন্ত্ৰান সম্বুদ্ধং, লোকনাথং যসস্সিনং;
পসন্নচিত্তো সুমনো, অভিনামযিং সঙ্ঘরং [সকং ঘরং (সী.)].
৬১. ‘‘ভিক্খূনং সতসহস্সং, বুদ্ধঞ্চ লোকনাযকং;
পসন্নচিত্তো সুমনো, পরমন্নেন তপ্পযিং.
৬২. ‘‘পদুমুত্তরো লোকৰিদূ, আহুতীনং পটিগ্গহো;
ভিক্খুসঙ্ঘে নিসীদিত্ৰা, ইমা গাথা অভাসথ.
৬৩. ‘‘‘যেনিদং আসনং দিন্নং, সোৰণ্ণং গোনকত্থতং;
তমহং কিত্তযিস্সামি, সুণাথ মম ভাসতো.
৬৪. ‘‘‘চতুসত্ততিক্খত্তুং সো, দেৰরজ্জং করিস্সতি;
অনুভোস্সতি সম্পত্তিং, অচ্ছরাহি পুরক্খতো.
৬৫. ‘‘‘পদেসরজ্জং সহস্সং, ৰসুধং আৰসিস্সতি;
একপঞ্ঞাসক্খত্তুঞ্চ, চক্কৰত্তী ভৰিস্সতি.
৬৬. ‘‘‘সব্বাসু ভৰযোনীসু, উচ্চাকুলী [উচ্চাকুলে (ক.)] ভৰিস্সতি;
সো চ পচ্ছা পব্বজিত্ৰা, সুক্কমূলেন চোদিতো;
ভদ্দিযো নাম নামেন, হেস্সতি সত্থু সাৰকো.
৬৭. ‘‘‘ৰিৰেকমনুযুত্তোম্হি, পন্তসেননিৰাসহং;
ফলঞ্চাধিগতং সব্বং, চত্তক্লেসোম্হি অজ্জহং.
৬৮. ‘‘‘মম সব্বং [কম্মং (?)] অভিঞ্ঞায, সব্বঞ্ঞূ লোকনাযকো;
ভিক্খুসঙ্ঘে নিসীদিত্ৰা, এতদগ্গে ঠপেসি মং’.
৬৯. ‘‘পটিসম্ভিদা চতস্সো…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসনং’’.
ইত্থং সুদং আযস্মা ভদ্দিযো কাল়িগোধায পুত্তো থেরো ইমা গাথাযো অভাসিত্থাতি.
ভদ্দিযস্স কাল়িগোধায পুত্তত্থেরস্সাপদানং ততিযং.
৪. সন্নিট্ঠাপকত্থেরঅপদানং
৭০. ‘‘অরঞ্ঞে কুটিকং কত্ৰা, ৰসামি পব্বতন্তরে;