পুক্কুসমল্লপুত্তৰত্থু

১৯২. তেন রোখো পন সমযেন পুক্কুসো মল্লপুত্তো আল়ারস্স কালামস্স সাৰকো কুসিনারায পাৰং অদ্ধানমগ্গপ্পটিপ্পন্নো হোতি. অদ্দসা খো পুক্কুসো মল্লপুত্তো ভগৰন্তং অঞ্ঞতরস্মিং রুক্খমূলে নিসিন্নং. দিস্ৰা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো পুক্কুসো মল্লপুত্তো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘অচ্ছরিযং, ভন্তে, অব্ভুতং, ভন্তে, সন্তেন ৰত, ভন্তে, পব্বজিতা ৰিহারেন ৰিহরন্তি. ভূতপুব্বং, ভন্তে, আল়ারো কালামো অদ্ধানমগ্গপ্পটিপ্পন্নো মগ্গা ওক্কম্ম অৰিদূরে অঞ্ঞতরস্মিং রুক্খমূলে দিৰাৰিহারং নিসীদি. অথ খো, ভন্তে, পঞ্চমত্তানি সকটসতানি আল়ারং কালামং নিস্সায নিস্সায অতিক্কমিংসু. অথ খো, ভন্তে, অঞ্ঞতরো পুরিসো তস্স সকটসত্থস্স [সকটসতস্স (ক.)] পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো আগচ্ছন্তো যেন আল়ারো কালামো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা আল়ারং কালামং এতদৰোচ – ‘অপি, ভন্তে, পঞ্চমত্তানি সকটসতানি অতিক্কন্তানি অদ্দসা’তি? ‘ন খো অহং, আৰুসো, অদ্দস’ন্তি. ‘কিং পন, ভন্তে, সদ্দং অস্সোসী’তি? ‘ন খো অহং, আৰুসো, সদ্দং অস্সোসি’ন্তি. ‘কিং পন, ভন্তে, সুত্তো অহোসী’তি? ‘ন খো অহং, আৰুসো, সুত্তো অহোসি’ন্তি. ‘কিং পন, ভন্তে, সঞ্ঞী অহোসী’তি? ‘এৰমাৰুসো’তি. ‘সো ত্ৰং, ভন্তে, সঞ্ঞী সমানো জাগরো পঞ্চমত্তানি সকটসতানি নিস্সায নিস্সায অতিক্কন্তানি নেৰ অদ্দস, ন পন সদ্দং অস্সোসি; অপিসু [অপি হি (সী. স্যা. পী.)] তে, ভন্তে, সঙ্ঘাটি রজেন ওকিণ্ণা’তি? ‘এৰমাৰুসো’তি. অথ খো, ভন্তে, তস্স পুরিসস্স এতদহোসি – ‘অচ্ছরিযং ৰত ভো, অব্ভুতং ৰত ভো, সন্তেন ৰত ভো পব্বজিতা ৰিহারেন ৰিহরন্তি. যত্র হি নাম সঞ্ঞী সমানো জাগরো পঞ্চমত্তানি সকটসতানি নিস্সায নিস্সায অতিক্কন্তানি নেৰ দক্খতি, ন পন সদ্দং সোস্সতী’তি! আল়ারে কালামে উল়ারং পসাদং পৰেদেত্ৰা পক্কামী’’তি.

১৯৩. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, পুক্কুস, কতমং নু খো দুক্করতরং ৰা দুরভিসম্ভৰতরং ৰা – যো ৰা সঞ্ঞী সমানো জাগরো পঞ্চমত্তানি সকটসতানি নিস্সায নিস্সায অতিক্কন্তানি নেৰ পস্সেয্য, ন পন সদ্দং সুণেয্য; যো ৰা সঞ্ঞী সমানো জাগরো দেৰে ৰস্সন্তে দেৰে গল়গল়াযন্তে ৰিজ্জুল্লতাসু [ৰিজ্জুতাসু (সী. স্যা. পী.)] নিচ্ছরন্তীসু অসনিযা ফলন্তিযা নেৰ পস্সেয্য, ন পন সদ্দং সুণেয্যা’’তি? ‘‘কিঞ্হি, ভন্তে, করিস্সন্তি পঞ্চ ৰা সকটসতানি ছ ৰা সকটসতানি সত্ত ৰা সকটসতানি অট্ঠ ৰা সকটসতানি নৰ ৰা সকটসতানি [নৰ ৰা সকটসতানি দস ৰা সকটসতানি (সী.)], সকটসহস্সং ৰা সকটসতসহস্সং ৰা. অথ খো এতদেৰ দুক্করতরং চেৰ দুরভিসম্ভৰতরঞ্চ যো সঞ্ঞী সমানো জাগরো দেৰে ৰস্সন্তে দেৰে গল়গল়াযন্তে ৰিজ্জুল্লতাসু নিচ্ছরন্তীসু অসনিযা ফলন্তিযা নেৰ পস্সেয্য, ন পন সদ্দং সুণেয্যা’’তি.

‘‘একমিদাহং, পুক্কুস, সমযং আতুমাযং ৰিহরামি ভুসাগারে. তেন খো পন সমযেন দেৰে ৰস্সন্তে দেৰে গল়গল়াযন্তে ৰিজ্জুল্লতাসু নিচ্ছরন্তীসু অসনিযা ফলন্তিযা অৰিদূরে ভুসাগারস্স দ্ৰে কস্সকা ভাতরো হতা চত্তারো চ বলিবদ্দা [বলিবদ্দা (সী. পী.)]. অথ খো, পুক্কুস, আতুমায মহাজনকাযো নিক্খমিত্ৰা যেন তে দ্ৰে কস্সকা ভাতরো হতা চত্তারো চ বলিবদ্দা তেনুপসঙ্কমি. তেন খো পনাহং, পুক্কুস, সমযেন ভুসাগারা নিক্খমিত্ৰা ভুসাগারদ্ৰারে অব্ভোকাসে চঙ্কমামি. অথ খো, পুক্কুস, অঞ্ঞতরো পুরিসো তম্হা মহাজনকাযা যেনাহং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা মং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতং খো অহং, পুক্কুস, তং পুরিসং এতদৰোচং – ‘কিং নু খো এসো, আৰুসো, মহাজনকাযো সন্নিপতিতো’তি? ‘ইদানি, ভন্তে, দেৰে ৰস্সন্তে দেৰে গল়গল়াযন্তে ৰিজ্জুল্লতাসু নিচ্ছরন্তীসু অসনিযা ফলন্তিযা দ্ৰে কস্সকা ভাতরো হতা চত্তারো চ বলিবদ্দা. এত্থেসো মহাজনকাযো সন্নিপতিতো. ত্ৰং পন, ভন্তে, ক্ৰ অহোসী’তি? ‘ইধেৰ খো অহং, আৰুসো, অহোসি’ন্তি. ‘কিং পন, ভন্তে, অদ্দসা’তি? ‘ন খো অহং, আৰুসো, অদ্দস’ন্তি. ‘কিং পন, ভন্তে, সদ্দং অস্সোসী’তি? ‘ন খো অহং, আৰুসো, সদ্দং অস্সোসি’ন্তি. ‘কিং পন, ভন্তে, সুত্তো অহোসী’তি? ‘ন খো অহং, আৰুসো, সুত্তো অহোসি’ন্তি. ‘কিং পন, ভন্তে, সঞ্ঞী অহোসী’তি? ‘এৰমাৰুসো’তি. ‘সো ত্ৰং, ভন্তে, সঞ্ঞী সমানো জাগরো দেৰে ৰস্সন্তে দেৰে গল়গল়াযন্তে ৰিজ্জুল্লতাসু নিচ্ছরন্তীসু অসনিযা ফলন্তিযা নেৰ অদ্দস, ন পন সদ্দং অস্সোসী’তি? ‘‘এৰমাৰুসো’’তি?

‘‘অথ খো, পুক্কুস, পুরিসস্স এতদহোসি – ‘অচ্ছরিযং ৰত ভো, অব্ভুতং ৰত ভো, সন্তেন ৰত ভো পব্বজিতা ৰিহারেন ৰিহরন্তি. যত্র হি নাম সঞ্ঞী সমানো জাগরো দেৰে ৰস্সন্তে দেৰে গল়গল়াযন্তে ৰিজ্জুল্লতাসু নিচ্ছরন্তীসু অসনিযা ফলন্তিযা নেৰ দক্খতি, ন পন সদ্দং সোস্সতী’তি [সুণিস্সতি (স্যা.)]. মযি উল়ারং পসাদং পৰেদেত্ৰা মং অভিৰাদেত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা পক্কামী’’তি.

এৰং ৰুত্তে পুক্কুসো মল্লপুত্তো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘এসাহং, ভন্তে, যো মে আল়ারে কালামে পসাদো তং মহাৰাতে ৰা ওফুণামি সীঘসোতায [সিঙ্ঘসোতায (ক.)] ৰা নদিযা পৰাহেমি. অভিক্কন্তং, ভন্তে, অভিক্কন্তং, ভন্তে! সেয্যথাপি, ভন্তে, নিক্কুজ্জিতং ৰা উক্কুজ্জেয্য, পটিচ্ছন্নং ৰা ৰিৰরেয্য, মূল়্হস্স ৰা মগ্গং আচিক্খেয্য, অন্ধকারে ৰা তেলপজ্জোতং ধারেয্য ‘চক্খুমন্তো রূপানি দক্খন্তী’তি; এৰমেৰং ভগৰতা অনেকপরিযাযেন ধম্মো পকাসিতো. এসাহং, ভন্তে, ভগৰন্তং সরণং গচ্ছামি ধম্মঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ. উপাসকং মং ভগৰা ধারেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সরণং গত’’ন্তি.

১৯৪. অথ খো পুক্কুসো মল্লপুত্তো অঞ্ঞতরং পুরিসং আমন্তেসি – ‘‘ইঙ্ঘ মে ত্ৰং, ভণে, সিঙ্গীৰণ্ণং যুগমট্ঠং ধারণীযং আহরা’’তি. ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো সো পুরিসো পুক্কুসস্স মল্লপুত্তস্স পটিস্সুত্ৰা তং সিঙ্গীৰণ্ণং যুগমট্ঠং ধারণীযং আহরি [আহরসি (ক.)]. অথ খো পুক্কুসো মল্লপুত্তো তং সিঙ্গীৰণ্ণং যুগমট্ঠং ধারণীযং ভগৰতো উপনামেসি – ‘‘ইদং, ভন্তে, সিঙ্গীৰণ্ণং যুগমট্ঠং ধারণীযং, তং মে ভগৰা পটিগ্গণ্হাতু অনুকম্পং উপাদাযা’’তি. ‘‘তেন হি, পুক্কুস, একেন মং অচ্ছাদেহি, একেন আনন্দ’’ন্তি. ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো পুক্কুসো মল্লপুত্তো ভগৰতো পটিস্সুত্ৰা একেন ভগৰন্তং অচ্ছাদেতি, একেন আযস্মন্তং আনন্দং. অথ খো ভগৰা পুক্কুসং মল্লপুত্তং ধম্মিযা কথায সন্দস্সেসি সমাদপেসি সমুত্তেজেসি সম্পহংসেসি. অথ খো পুক্কুসো মল্লপুত্তো ভগৰতা ধম্মিযা কথায সন্দস্সিতো সমাদপিতো সমুত্তেজিতো সম্পহংসিতো উট্ঠাযাসনা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা পক্কামি.

১৯৫. অথ খো আযস্মা আনন্দো অচিরপক্কন্তে পুক্কুসে মল্লপুত্তে তং সিঙ্গীৰণ্ণং যুগমট্ঠং ধারণীযং ভগৰতো কাযং উপনামেসি. তং ভগৰতো কাযং উপনামিতং হতচ্চিকং ৰিয [ৰীতচ্চিকংৰিয (সী. পী.)] খাযতি. অথ খো আযস্মা আনন্দো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘অচ্ছরিযং, ভন্তে, অব্ভুতং, ভন্তে, যাৰ পরিসুদ্ধো, ভন্তে, তথাগতস্স ছৰিৰণ্ণো পরিযোদাতো. ইদং, ভন্তে, সিঙ্গীৰণ্ণং যুগমট্ঠং ধারণীযং ভগৰতো কাযং উপনামিতং হতচ্চিকং ৰিয খাযতী’’তি. ‘‘এৰমেতং, আনন্দ, এৰমেতং, আনন্দ দ্ৰীসু কালেসু অতিৰিয তথাগতস্স কাযো পরিসুদ্ধো হোতি ছৰিৰণ্ণো পরিযোদাতো. কতমেসু দ্ৰীসু? যঞ্চ, আনন্দ, রত্তিং তথাগতো অনুত্তরং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুজ্ঝতি, যঞ্চ রত্তিং অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পরিনিব্বাযতি. ইমেসু খো, আনন্দ, দ্ৰীসু কালেসু অতিৰিয তথাগতস্স কাযো পরিসুদ্ধো হোতি ছৰিৰণ্ণো পরিযোদাতো. ‘‘অজ্জ খো, পনানন্দ, রত্তিযা পচ্ছিমে যামে কুসিনারাযং উপৰত্তনে মল্লানং সালৰনে অন্তরেন [অন্তরে (স্যা.)] যমকসালানং তথাগতস্স পরিনিব্বানং ভৰিস্সতি [ভৰিস্সতীতি (ক.)]. আযামানন্দ, যেন ককুধা নদী তেনুপসঙ্কমিস্সামা’’তি. ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা আনন্দো ভগৰতো পচ্চস্সোসি.

সিঙ্গীৰণ্ণং যুগমট্ঠং, পুক্কুসো অভিহারযি;

তেন অচ্ছাদিতো সত্থা, হেমৰণ্ণো অসোভথাতি.

১৯৬. অথ খো ভগৰা মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং যেন ককুধা নদী তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ককুধং নদিং অজ্ঝোগাহেত্ৰা ন্হত্ৰা চ পিৰিত্ৰা চ পচ্চুত্তরিত্ৰা যেন অম্বৰনং তেনুপসঙ্কমি. উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মন্তং চুন্দকং আমন্তেসি – ‘‘ইঙ্ঘ মে ত্ৰং, চুন্দক, চতুগ্গুণং সঙ্ঘাটিং পঞ্ঞপেহি, কিলন্তোস্মি, চুন্দক, নিপজ্জিস্সামী’’তি.

‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা চুন্দকো ভগৰতো পটিস্সুত্ৰা চতুগ্গুণং সঙ্ঘাটিং পঞ্ঞপেসি. অথ খো ভগৰা দক্খিণেন পস্সেন সীহসেয্যং কপ্পেসি পাদে পাদং অচ্চাধায সতো সম্পজানো উট্ঠানসঞ্ঞং মনসিকরিত্ৰা. আযস্মা পন চুন্দকো তত্থেৰ ভগৰতো পুরতো নিসীদি.

গন্ত্ৰান বুদ্ধো নদিকং ককুধং,

অচ্ছোদকং সাতুদকং ৰিপ্পসন্নং;

ওগাহি সত্থা অকিলন্তরূপো [সুকিলন্তরূপো (সী. পী.)],

তথাগতো অপ্পটিমো চ [অপ্পটিমোধ (পী.)] লোকে.

ন্হত্ৰা চ পিৰিত্ৰা চুদতারি সত্থা [পিৰিত্ৰা চুন্দকেন, পিৰিত্ৰা চ উত্তরি (ক.)],

পুরক্খতো ভিক্খুগণস্স মজ্ঝে;

ৰত্তা [সত্থা (সী. স্যা. পী.)] পৰত্তা ভগৰা ইধ ধম্মে,

উপাগমি অম্বৰনং মহেসি.

আমন্তযি চুন্দকং নাম ভিক্খুং,

চতুগ্গুণং সন্থর মে নিপজ্জং;

সো চোদিতো ভাৰিতত্তেন চুন্দো,

চতুগ্গুণং সন্থরি খিপ্পমেৰ.

নিপজ্জি সত্থা অকিলন্তরূপো,

চুন্দোপি তত্থ পমুখে [সমুখে (ক.)] নিসীদীতি.

১৯৭. অথ খো ভগৰা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘সিযা খো [যো খো (ক.)], পনানন্দ, চুন্দস্স কম্মারপুত্তস্স কোচি ৰিপ্পটিসারং উপ্পাদেয্য – ‘তস্স তে, আৰুসো চুন্দ, অলাভা তস্স তে দুল্লদ্ধং, যস্স তে তথাগতো পচ্ছিমং পিণ্ডপাতং পরিভুঞ্জিত্ৰা পরিনিব্বুতো’তি. চুন্দস্স, আনন্দ, কম্মারপুত্তস্স এৰং ৰিপ্পটিসারো পটিৰিনেতব্বো – ‘তস্স তে, আৰুসো চুন্দ, লাভা তস্স তে সুলদ্ধং, যস্স তে তথাগতো পচ্ছিমং পিণ্ডপাতং পরিভুঞ্জিত্ৰা পরিনিব্বুতো. সম্মুখা মেতং, আৰুসো চুন্দ, ভগৰতো সুতং সম্মুখা পটিগ্গহিতং – দ্ৰে মে পিণ্ডপাতা সমসমফলা [সমা সমফলা (ক.)] সমৰিপাকা [সমসমৰিপাকা (সী. স্যা. পী.)], অতিৰিয অঞ্ঞেহি পিণ্ডপাতেহি মহপ্ফলতরা চ মহানিসংসতরা চ. কতমে দ্ৰে? যঞ্চ পিণ্ডপাতং পরিভুঞ্জিত্ৰা তথাগতো অনুত্তরং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুজ্ঝতি, যঞ্চ পিণ্ডপাতং পরিভুঞ্জিত্ৰা তথাগতো অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পরিনিব্বাযতি. ইমে দ্ৰে পিণ্ডপাতা সমসমফলা সমৰিপাকা, অতিৰিয অঞ্ঞেহি পিণ্ডপাতেহি মহপ্ফলতরা চ মহানিসংসতরা চ. আযুসংৰত্তনিকং আযস্মতা চুন্দেন কম্মারপুত্তেন কম্মং উপচিতং, ৰণ্ণসংৰত্তনিকং আযস্মতা চুন্দেন কম্মারপুত্তেন কম্মং উপচিতং, সুখসংৰত্তনিকং আযস্মতা চুন্দেন কম্মারপুত্তেন কম্মং উপচিতং, যসসংৰত্তনিকং আযস্মতা চুন্দেন কম্মারপুত্তেন কম্মং উপচিতং, সগ্গসংৰত্তনিকং আযস্মতা চুন্দেন কম্মারপুত্তেন কম্মং উপচিতং, আধিপতেয্যসংৰত্তনিকং আযস্মতা চুন্দেন কম্মারপুত্তেন কম্মং উপচিত’ন্তি. চুন্দস্স, আনন্দ, কম্মারপুত্তস্স এৰং ৰিপ্পটিসারো পটিৰিনেতব্বো’’তি. অথ খো ভগৰা এতমত্থং ৰিদিত্ৰা তাযং ৰেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –

‘‘দদতো পুঞ্ঞং পৰড্ঢতি,

সংযমতো ৰেরং ন চীযতি;

কুসলো চ জহাতি পাপকং,

রাগদোসমোহক্খযা সনিব্বুতো’’তি.

চতুত্থো ভাণৰারো.