(৩) পাচিত্তিযৰণ্ণনা
৪৭৬. পঞ্চ পাচিত্তিযানীতি পঞ্চ ভেসজ্জানি পটিগ্গহেত্ৰা নানাভাজনেসু ৰা একভাজনে ৰা অমিস্সেত্ৰা ঠপিতানি হোন্তি, সত্তাহাতিক্কমে সো ভিক্খু পঞ্চ পাচিত্তিযানি সব্বানি নানাৰত্থুকানি একক্খণে আপজ্জতি, ‘‘ইমং পঠমং আপন্নো, ইমং পচ্ছা’’তি ন ৰত্তব্বো.
নৰ পাচিত্তিযানীতি যো ভিক্খু নৰ পণীতভোজনানি ৰিঞ্ঞাপেত্ৰা তেহি সদ্ধিং একতো একং কবল়ং ওমদ্দিত্ৰা মুখে পক্খিপিত্ৰা পরগল়ং অতিক্কামেতি, অযং নৰ পাচিত্তিযানি সব্বানি নানাৰত্থুকানি একক্খণে আপজ্জতি ‘‘ইমং পঠমং আপন্নো, ইমং পচ্ছা’’তি ন ৰত্তব্বো. একৰাচায দেসেয্যাতি ‘‘অহং, ভন্তে, পঞ্চ ভেসজ্জানি পটিগ্গহেত্ৰা সত্তাহং অতিক্কামেত্ৰা পঞ্চ আপত্তিযো আপন্নো, তা তুম্হমূলে পটিদেসেমী’’তি এৰং একৰাচায দেসেয্য, দেসিতাৰ হোন্তি, দ্ৰীহি তীহি ৰাচাহি কিচ্চং নাম নত্থি. দুতিযৰিস্সজ্জনেপি ‘‘অহং, ভন্তে, নৰ পণীতভোজনানি ৰিঞ্ঞাপেত্ৰা ভুঞ্জিত্ৰা নৰ আপত্তিযো আপন্নো, তা তুম্হমূলে পটিদেসেমী’’তি ৰত্তব্বং.
ৰত্থুং কিত্তেত্ৰা দেসেয্যাতি ‘‘অহং, ভন্তে, পঞ্চ ভেসজ্জানি পটিগ্গহেত্ৰা সত্তাহং অতিক্কামেসিং, যথাৰত্থুকং তং তুম্হমূলে পটিদেসেমী’’তি এৰং ৰত্থুং কিত্তেত্ৰা দেসেয্য, দেসিতাৰ হোন্তি আপত্তিযো, আপত্তিযা নামগ্গহণেন কিচ্চং নত্থি. দুতিযৰিস্সজ্জনেপি ‘‘অহং, ভন্তে, নৰ পণীতভোজনানি ৰিঞ্ঞাপেত্ৰা ভুত্তো, যথাৰত্থুকং তং তুম্হমূলে পটিদেসেমী’’তি ৰত্তব্বং.
যাৰততিযকে তিস্সোতি উক্খিত্তানুৰত্তিকায পারাজিকং ভেদকানুৰত্তকানং কোকালিকাদীনং সঙ্ঘাদিসেসং, পাপিকায দিট্ঠিযা অপ্পটিনিস্সগ্গে চণ্ডকাল়িকায চ ভিক্খুনিযা পাচিত্তিযন্তি ইমা যাৰততিযকা তিস্সো আপত্তিযো. ছ ৰোহারপচ্চযাতি পযুত্তৰাচাপচ্চযা ছ আপত্তিযো আপজ্জতীতি অত্থো. কথং? আজীৰহেতু আজীৰকারণা পাপিচ্ছো ইচ্ছাপকতো অসন্তং অভূতং উত্তরিমনুস্সধম্মং উল্লপতি, আপত্তি পারাজিকস্স. আজীৰহেতু আজীৰকারণা সঞ্চরিত্তং সমাপজ্জতি, আপত্তি সঙ্ঘাদিসেসস্স. আজীৰহেতু আজীৰকারণা যো তে ৰিহারে ৰসতি সো অরহাতি ৰদতি, আপত্তি থুল্লচ্চযস্স. আজীৰহেতু আজীৰকারণা ভিক্খু পণীতভোজনানি অত্তনো অত্থায ৰিঞ্ঞাপেত্ৰা ভুঞ্জতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স. আজীৰহেতু আজীৰকারণা ভিক্খুনী পণীতভোজনানি অত্তনো অত্থায ৰিঞ্ঞাপেত্ৰা ভুঞ্জতি, আপত্তি পাটিদেসনীযস্স. আজীৰহেতু আজীৰকারণা সূপং ৰা ওদনং ৰা অগিলানো অত্তনো অত্থায ৰিঞ্ঞাপেত্ৰা ভুঞ্জতি, আপত্তি দুক্কটস্সাতি.
খাদন্তস্স তিস্সোতি মনুস্সমংসে থুল্লচ্চযং, অৰসেসেসু অকপ্পিযমংসেসু দুক্কটং, ভিক্খুনিযা লসুণে পাচিত্তিযং. পঞ্চ ভোজনপচ্চযাতি অৰস্সুতা অৰস্সুতস্স পুরিসস্স হত্থতো ভোজনং গহেত্ৰা তত্থেৰ মনুস্সমংসং লসুণং অত্তনো অত্থায ৰিঞ্ঞাপেত্ৰা গহিতপণীতভোজনানি অৰসেসঞ্চ অকপ্পিযমংসং পক্খিপিত্ৰা ৰোমিস্সকং ওমদ্দিত্ৰা অজ্ঝোহরমানা সঙ্ঘাদিসেসং, থুল্লচ্চযং, পাচিত্তিযং, পাটিদেসনীযং, দুক্কটন্তি ইমা পঞ্চ আপত্তিযো ভোজনপচ্চযা আপজ্জতি.
পঞ্চ ঠানানীতি ‘‘উক্খিত্তানুৰত্তিকায ভিক্খুনিযা যাৰততিযং সমনুভাসনায অপ্পটিনিস্সজ্জন্তিযা ঞত্তিযা দুক্কটং, দ্ৰীহি কম্মৰাচাহি থুল্লচ্চযং, কম্মৰাচাপরিযোসানে আপত্তি পারাজিকস্স, সঙ্ঘভেদায পরক্কমনাদীসু সঙ্ঘাদিসেসো, পাপিকায দিট্ঠিযা অপ্পটিনিস্সগ্গে পাচিত্তিয’’ন্তি এৰং সব্বা যাৰততিযকা পঞ্চ ঠানানি গচ্ছন্তি. পঞ্চন্নঞ্চেৰ আপত্তীতি আপত্তি নাম পঞ্চন্নং সহধম্মিকানং হোতি, তত্থ দ্ৰিন্নং নিপ্পরিযাযেন আপত্তিযেৰ, সিক্খামানসামণেরিসামণেরানং পন অকপ্পিযত্তা ন ৰট্টতি. ইমিনা পরিযাযেন তেসং আপত্তি ন দেসাপেতব্বা, দণ্ডকম্মং পন তেসং কাতব্বং. পঞ্চন্নং অধিকরণেন চাতি অধিকরণঞ্চ পঞ্চন্নমেৰাতি অত্থো. এতেসংযেৰ হি পঞ্চন্নং পত্তচীৰরাদীনং অত্থায ৰিনিচ্ছযৰোহারো অধিকরণন্তি ৰুচ্চতি, গিহীনং পন অড্ডকম্মং নাম হোতি.
পঞ্চন্নং ৰিনিচ্ছযো হোতীতি পঞ্চন্নং সহধম্মিকানংযেৰ ৰিনিচ্ছযো নাম হোতি. পঞ্চন্নং ৰূপসমেন চাতি এতেসংযেৰ পঞ্চন্নং অধিকরণং ৰিনিচ্ছিতং ৰূপসন্তং নাম হোতীতি অত্থো. পঞ্চন্নঞ্চেৰ অনাপত্তীতি এতেসংযেৰ পঞ্চন্নং অনাপত্তি নাম হোতীতি অত্থো. তীহি ঠানেহি সোভতীতি সঙ্ঘাদীহি তীহি কারণেহি সোভতি. কতৰীতিক্কমো হি পুগ্গলো সপ্পটিকম্মং আপত্তিং সঙ্ঘমজ্ঝে গণমজ্ঝে পুগ্গলসন্তিকে ৰা পটিকরিত্ৰা অব্ভুণ্হসীলো পাকতিকো হোতি, তস্মা তীহি ঠানেহি সোভতীতি ৰুচ্চতি.
দ্ৰে কাযিকা রত্তিন্তি ভিক্খুনী রত্তন্ধকারে পুরিসস্স হত্থপাসে ঠাননিসজ্জসযনানি কপ্পযমানা পাচিত্তিযং, হত্থপাসং ৰিজহিত্ৰা ঠানাদীনি কপ্পযমানা দুক্কটন্তি দ্ৰে কাযদ্ৰারসম্ভৰা আপত্তিযো রত্তিং আপজ্জতি. দ্ৰে কাযিকা দিৰাতি এতেনেৰ উপাযেন দিৰা পটিচ্ছন্নে ওকাসে দ্ৰে আপত্তিযো আপজ্জতি. নিজ্ঝাযন্তস্স একা আপত্তীতি ‘‘ন চ, ভিক্খৰে, সারত্তেন মাতুগামস্স অঙ্গজাতং উপনিজ্ঝাযিতব্বং. যো উপনিজ্ঝাযেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (পারা. ২৬৬) নিজ্ঝাযন্তস্স অযমেকা আপত্তি. একা পিণ্ডপাতপচ্চযাতি ‘‘ন চ, ভিক্খৰে, ভিক্খাদাযিকায মুখং ওলোকেতব্ব’’ন্তি (চূল়ৰ. ৩৬৬) এত্থ দুক্কটাপত্তি, অন্তমসো যাগুং ৰা ব্যঞ্জনং ৰা দেন্তস্স সামণেরস্সাপি হি মুখং উল্লোকযতো দুক্কটমেৰ. কুরুন্দিযং পন ‘‘একা পিণ্ডপাতপচ্চযাতি ভিক্খুনিপরিপাচিতং পিণ্ডপাতং ভুঞ্জন্তস্স পাচিত্তিয’’ন্তি ৰুত্তং.
অট্ঠানিসংসে সম্পস্সন্তি কোসম্বকক্খন্ধকে ৰুত্তানিসংসে. উক্খিত্তকা তযো ৰুত্তাতি আপত্তিযা অদস্সনে অপ্পটিকম্মে পাপিকায চ দিট্ঠিযা অপ্পটিনিস্সগ্গেতি. তেচত্তালীস সম্মাৰত্তনাতি তেসংযেৰ উক্খিত্তকানং এত্তকেসু ৰত্তেসু ৰত্তনা.
পঞ্চঠানে মুসাৰাদোতি পারাজিকসঙ্ঘাদিসেসথুল্লচ্চযপাচিত্তিযদুক্কটসঙ্খাতে পঞ্চট্ঠানে মুসাৰাদো গচ্ছতি. চুদ্দস পরমন্তি ৰুচ্চতীতি দসাহপরমাদিনযেন হেট্ঠা ৰুত্তং. দ্ৰাদস পাটিদেসনীযাতি ভিক্খূনং চত্তারি ভিক্খুনীনং অট্ঠ. চতুন্নং দেসনায চাতি চতুন্নং অচ্চযদেসনাযাতি অত্থো. কতমা পন সাতি? দেৰদত্তেন পযোজিতানং অভিমারানং অচ্চযদেসনা, অনুরুদ্ধত্থেরস্স উপট্ঠাযিকায অচ্চযদেসনা, ৰড্ঢস্স লিচ্ছৰিনো অচ্চযদেসনা, ৰাসভগামিযত্থেরস্স উক্খেপনীযকম্মং কত্ৰা আগতানং ভিক্খূনং অচ্চযদেসনাতি অযং চতুন্নং অচ্চযদেসনা নাম.
অট্ঠঙ্গিকো মুসাৰাদোতি ‘‘পুব্বেৰস্স হোতি মুসা ভণিস্স’’ন্তি আদিং কত্ৰা ‘‘ৰিনিধায সঞ্ঞ’’ন্তি পরিযোসানেহি (পাচি. ৪-৫; পরি. ৪৫৯) অট্ঠহি অঙ্গেহি অট্ঠঙ্গিকো. উপোসথঙ্গানিপি পাণং ন হনেতিআদিনা নযেন ৰুত্তানেৰ. অট্ঠ দূতেয্যঙ্গানীতি ‘‘ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সোতা চ হোতি সাৰেতা চা’’তিআদিনা (চূল়ৰ. ৩৪৭) নযেন সঙ্ঘভেদকে ৰুত্তানি. অট্ঠ তিত্থিযৰত্তানি মহাখন্ধকে ৰুত্তানি.
অট্ঠৰাচিকা উপসম্পদাতি ভিক্খুনীনং উপসম্পদং সন্ধায ৰুত্তং. অট্ঠন্নং পচ্চুট্ঠাতব্বন্তি ভত্তগ্গে অট্ঠন্নং ভিক্খুনীনং ইতরাহি পচ্চুট্ঠায আসনং দাতব্বং. ভিক্খুনোৰাদকো অট্ঠহীতি অট্ঠহঙ্গেহি সমন্নাগতো ভিক্খু ভিক্খুনোৰাদকো সম্মন্নিতব্বো.
একস্স ছেজ্জন্তি গাথায নৰসু জনেসু যো সলাকং গাহেত্ৰা সঙ্ঘং ভিন্দতি, তস্সেৰ ছেজ্জং হোতি, দেৰদত্তো ৰিয পারাজিকং আপজ্জতি. ভেদকানুৰত্তকানং চতুন্নং থুল্লচ্চযং কোকালিকাদীনং ৰিয, ধম্মৰাদীনং চতুন্নং অনাপত্তি. ইমা পন আপত্তিযো চ অনাপত্তিযো চ সব্বেসং একৰত্থুকা সঙ্ঘভেদৰত্থুকা এৰ.
নৰ আঘাতৰত্থূনীতি গাথায নৰহীতি নৰহি ভিক্খূহি সঙ্ঘো ভিজ্জতি. ঞত্তিযা করণা নৰাতি ঞত্তিযা কাতব্বানি কম্মানি নৰাতি অত্থো. সেসং উত্তানমেৰ.