অপরদুতিযগাথাসঙ্গণিকং
(১) কাযিকাদিআপত্তিৰণ্ণনা
৪৭৪. ‘‘কতি আপত্তিযো কাযিকা’’তিআদিগাথানং ৰিস্সজ্জনে ছ আপত্তিযো কাযিকাতি অন্তরপেয্যালে চতুত্থেন আপত্তিসমুট্ঠানেন ছ আপত্তিযো আপজ্জতি, ‘‘ভিক্খু মেথুনং ধম্মং পটিসেৰতি, আপত্তি পারাজিকস্সা’’তিআদিনা নযেন ৰুত্তাপত্তিযো. কাযদ্ৰারে সমুট্ঠিতত্তা হি এতা কাযিকাতি ৰুচ্চন্তি. ছ ৰাচসিকাতি তস্মিংযেৰ অন্তরপেয্যালে পঞ্চমেন আপত্তিসমুট্ঠানেন ছ আপত্তিযো আপজ্জতি, ‘‘ভিক্খু পাপিচ্ছো ইচ্ছাপকতো’’তিআদিনা নযেন ৰুত্তাপত্তিযো. ছাদেন্তস্স তিস্সোতি ৰজ্জপটিচ্ছাদিকায ভিক্খুনিযা পারাজিকং, ভিক্খুস্স সঙ্ঘাদিসেসপটিচ্ছাদনে পাচিত্তিযং, অত্তনো দুট্ঠুল্লাপত্তিপটিচ্ছাদনে দুক্কটং. পঞ্চ সংসগ্গপচ্চযাতি ভিক্খুনিযা কাযসংসগ্গে পারাজিকং, ভিক্খুনো সঙ্ঘাদিসেসো, কাযেন কাযপটিবদ্ধে থুল্লচ্চযং, নিস্সগ্গিযেন কাযপটিবদ্ধে দুক্কটং, অঙ্গুলিপতোদকে পাচিত্তিযন্তি ইমা কাযসংসগ্গপচ্চযা পঞ্চাপত্তিযো.
অরুণুগ্গে তিস্সোতি একরত্তছারত্তসত্তাহদসাহমাসাতিক্কমৰসেন নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযং, ভিক্খুনিযা রত্তিৰিপ্পৰাসে সঙ্ঘাদিসেসো, ‘‘পঠমম্পি যামং ছাদেতি, দুতিযম্পি ততিযম্পি যামং ছাদেতি, উদ্ধস্তে অরুণে ছন্না হোতি আপত্তি, যো ছাদেতি সো দুক্কটং দেসাপেতব্বো’’তি ইমা অরুণুগ্গে তিস্সো আপত্তিযো আপজ্জতি. দ্ৰে যাৰততিযকাতি একাদস যাৰততিযকা নাম, পঞ্ঞত্তিৰসেন পন দ্ৰে হোন্তি ভিক্খূনং যাৰততিযকা ভিক্খুনীনং যাৰততিযকাতি. একেত্থ অট্ঠৰত্থুকাতি ভিক্খুনীনংযেৰ একা এত্থ ইমস্মিং সাসনে অট্ঠৰত্থুকা নাম. একেন সব্বসঙ্গহোতি ‘‘যস্স সিযা আপত্তি, সো আৰিকরেয্যা’’তি ইমিনা একেন নিদানুদ্দেসেন সব্বসিক্খাপদানঞ্চ সব্বপাতিমোক্খুদ্দেসানঞ্চ সঙ্গহো হোতি.
ৰিনযস্স দ্ৰে মূলানীতি কাযো চেৰ ৰাচা চ. গরুকা দ্ৰে ৰুত্তাতি পারাজিকসঙ্ঘাদিসেসা. দ্ৰে দুট্ঠুল্লচ্ছাদনাতি ৰজ্জপটিচ্ছাদিকায পারাজিকং সঙ্ঘাদিসেসং পটিচ্ছাদকস্স পাচিত্তিযন্তি ইমা দ্ৰে দুট্ঠুল্লচ্ছাদনাপত্তিযো নাম.
গামন্তরে চতস্সোতি ‘‘ভিক্খু ভিক্খুনিযা সদ্ধিং সংৰিদহতি, দুক্কটং; অঞ্ঞস্স গামস্স উপচারং ওক্কমতি, পাচিত্তিযং; ভিক্খুনিযা গামন্তরং গচ্ছন্তিযা পরিক্খিত্তে গামে পঠমপাদে থুল্লচ্চযং, দুতিযপাদে সঙ্ঘাদিসেসো; অপরিক্খিত্তস্স পঠমপাদে উপচারোক্কমনে থুল্লচ্চযং, দুতিযপাদে সঙ্ঘাদিসেসো’’তি ইমা গামন্তরে দুক্কটপাচিত্তিযথুল্লচ্চযসঙ্ঘআদিসেসৰসেন চতস্সো আপত্তিযো. চতস্সো নদিপারপচ্চযাতি ‘‘ভিক্খু ভিক্খুনিযা সদ্ধিং সংৰিদহতি, দুক্কটং; নাৰং অভিরুহতি, পাচিত্তিযং; ভিক্খুনিযা নদিপারং গচ্ছন্তিযা উত্তরণকালে পঠমপাদে থুল্লচ্চযং, দুতিযপাদে সঙ্ঘাদিসেসো’’তি ইমা চতস্সো. একমংসে থুল্লচ্চযন্তি মনুস্সমংসে. নৰমংসেসু দুক্কটন্তি সেসঅকপ্পিযমংসেসু.
দ্ৰে ৰাচসিকা রত্তিন্তি ভিক্খুনী রত্তন্ধকারে অপ্পদীপে পুরিসেন সদ্ধিং হত্থপাসে ঠিতা সল্লপতি, পাচিত্তিযং; হত্থপাসং ৰিজহিত্ৰা ঠিতা সল্লপতি, দুক্কটং. দ্ৰে ৰাচসিকা দিৰাতি ভিক্খুনী দিৰা পটিচ্ছন্নে ওকাসে পুরিসেন সদ্ধিং হত্থপাসে ঠিতা সল্লপতি, পাচিত্তিযং; হত্থপাসং ৰিজহিত্ৰা সল্লপতি, দুক্কটং. দদমানস্স তিস্সোতি মরণাধিপ্পাযো মনুস্সস্স ৰিসং দেতি, সো চে তেন মরতি, পারাজিকং; যক্খপেতানং দেতি, তে চে মরন্তি, থুল্লচ্চযং; তিরচ্ছানগতস্স দেতি, সো চে মরতি, পাচিত্তিযং; অঞ্ঞাতিকায ভিক্খুনিযা চীৰরদানে পাচিত্তিযন্তি এৰং দদমানস্স তিস্সো আপত্তিযো. চত্তারো চ পটিগ্গহেতি হত্থগ্গাহ-ৰেণিগ্গাহেসু সঙ্ঘাদিসেসো, মুখেন অঙ্গজাতগ্গহণে পারাজিকং, অঞ্ঞাতিকায ভিক্খুনিযা চীৰরপটিগ্গহণে নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযং, অৰস্সুতায অৰস্সুতস্স হত্থতো খাদনীযং ভোজনীযং পটিগ্গণ্হন্তিযা থুল্লচ্চযং; এৰং পটিগ্গহে চত্তারো আপত্তিক্খন্ধা হোন্তি.
(২) দেসনাগামিনিযাদিৰণ্ণনা
৪৭৫. পঞ্চ দেসনাগামিনিযোতি লহুকা পঞ্চ. ছ সপ্পটিকম্মাতি পারাজিকং ঠপেত্ৰা অৰসেসা. একেত্থ অপ্পটিকম্মাতি একা পারাজিকাপত্তি.
ৰিনযগরুকা দ্ৰে ৰুত্তাতি পারাজিকঞ্চেৰ সঙ্ঘাদিসেসঞ্চ. কাযৰাচসিকানি চাতি সব্বানেৰ সিক্খাপদানি কাযৰাচসিকানি, মনোদ্ৰারে পঞ্ঞত্তং একসিক্খাপদম্পি নত্থি. একো ৰিকালে ধঞ্ঞরসোতি লোণসোৰীরকং. অযমেৰ হি একো ধঞ্ঞরসো ৰিকালে ৰট্টতি. একা ঞত্তিচতুত্থেন সম্মুতীতি ভিক্খুনোৰাদকসম্মুতি. অযমেৰ হি একা ঞত্তিচতুত্থকম্মেন সম্মুতি অনুঞ্ঞাতা.
পারাজিকা কাযিকা দ্ৰেতি ভিক্খূনং মেথুনপারাজিকং ভিক্খুনীনঞ্চ কাযসংসগ্গপারাজিকং. দ্ৰে সংৰাসভূমিযোতি অত্তনা ৰা অত্তানং সমানসংৰাসকং করোতি, সমগ্গো ৰা সঙ্ঘো উক্খিত্তং ওসারেতি. কুরুন্দিযং পন ‘‘সমানসংৰাসকভূমি চ নানাসংৰাসকভূমি চা’’তি এৰং দ্ৰে সংৰাসভূমিযো ৰুত্তা. দ্ৰিন্নং রত্তিচ্ছেদোতি পারিৰাসিকস্স চ মানত্তচারিকস্স চ পঞ্ঞত্তা. দ্ৰঙ্গুলা দুৰেতি দ্ৰে দ্ৰঙ্গুলপঞ্ঞত্তিযো, ‘‘দ্ৰঙ্গুলপব্বপরমং আদাতব্ব’’ন্তি অযমেকা, ‘‘দ্ৰঙ্গুলং ৰা দ্ৰেমাসং ৰা’’তি অযমেকা.
দ্ৰে অত্তানং ৰধিত্ৰানাতি ভিক্খুনী অত্তানং ৰধিত্ৰা দ্ৰে আপত্তিযো আপজ্জতি; ৰধতি রোদতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স; ৰধতি ন রোদতি, আপত্তি দুক্কটস্স. দ্ৰীহি সঙ্ঘো ভিজ্জতীতি কম্মেন চ সলাকগ্গাহেন চ. দ্ৰেত্থ পঠমাপত্তিকাতি এত্থ সকলেপি ৰিনযে দ্ৰে পঠমাপত্তিকা উভিন্নং পঞ্ঞত্তিৰসেন. ইতরথা পন নৰ ভিক্খূনং নৰ ভিক্খুনীনন্তি অট্ঠারস হোন্তি. ঞত্তিযা করণা দুৰেতি দ্ৰে ঞত্তিকিচ্চানি – কম্মঞ্চ কম্মপাদকা চ. নৰসু ঠানেসু কম্মং হোতি, দ্ৰীসু কম্মপাদভাৰেন তিট্ঠতি.
পাণাতিপাতে তিস্সোতি ‘‘অনোদিস্স ওপাতং খণতি, সচে মনুস্সো মরতি, পারাজিকং; যক্খপেতানং মরণে থুল্লচ্চযং; তিরচ্ছানগতস্স মরণে পাচিত্তিয’’ন্তি ইমা তিস্সো হোন্তি. ৰাচা পারাজিকা তযোতি ৰজ্জপটিচ্ছাদিকায উক্খিত্তানুৰত্তিকায অট্ঠৰত্থুকাযাতি. কুরুন্দিযং পন ‘‘আণত্তিযা অদিন্নাদানে, মনুস্সমরণে, উত্তরিমনুস্সধম্মউল্লপনে চা’’তি এৰং তযো ৰুত্তা. ওভাসনা তযোতি ৰচ্চমগ্গং পস্সাৰমগ্গং আদিস্স ৰণ্ণাৰণ্ণভাসনে সঙ্ঘাদিসেসো, ৰচ্চমগ্গং পস্সাৰমগ্গং ঠপেত্ৰা অধক্খকং উব্ভজাণুমণ্ডলং আদিস্স ৰণ্ণাৰণ্ণভণনে থুল্লচ্চযং, উব্ভক্খকং অধোজাণুমণ্ডলং আদিস্স ৰণ্ণাৰণ্ণভণনে দুক্কটং. সঞ্চরিত্তেন ৰা তযোতি পটিগ্গণ্হাতি ৰীমংসতি পচ্চাহরতি, আপত্তি সঙ্ঘাদিসেসস্স; পটিগ্গণ্হাতি ৰীমংসতি ন পচ্চাহরতি, আপত্তি থুল্লচ্চযস্স; পটিগ্গণ্হাতি ন ৰীমংসতি ন পচ্চাহরতি, আপত্তি দুক্কটস্সাতি ইমে সঞ্চরিত্তেন কারণভূতেন তযো আপত্তিক্খন্ধা হোন্তি.
তযো পুগ্গলা ন উপসম্পাদেতব্বাতি অদ্ধানহীনো অঙ্গহীনো ৰত্থুৰিপন্নো চ তেসং নানাকরণং ৰুত্তমেৰ. অপিচেত্থ যো পত্তচীৰরেন অপরিপূরো, পরিপূরো চ ন যাচতি, ইমেপি অঙ্গহীনেনেৰ সঙ্গহিতা. মাতুঘাতকাদযো চ করণদুক্কটকা পণ্ডকউভতোব্যঞ্জনকতিরচ্ছানগতসঙ্খাতেন ৰত্থুৰিপন্নেনেৰ সঙ্গহিতাতি ৰেদিতব্বা. এস নযো কুরুন্দিযং ৰুত্তো. তযো কম্মানং সঙ্গহাতি ঞত্তিকপ্পনা, ৰিপ্পকতপচ্চত্তং, অতীতকরণন্তি. তত্থ ‘‘দদেয্য করেয্যা’’তিআদিভেদা ঞত্তিকপ্পনা; ‘‘দেতি করোতী’’তিআদিভেদং ৰিপ্পকতপচ্চত্তং; ‘‘দিন্নং কত’’ন্তিআদিভেদং অতীতকরণং নামাতি ইমেহি তীহি কম্মানি সঙ্গয্হন্তি. অপরেহিপি তীহি কম্মানি সঙ্গয্হন্তি – ৰত্থুনা, ঞত্তিযা, অনুস্সাৰনাযাতি. ৰত্থুসম্পন্নঞ্হি ঞত্তিসম্পন্নং অনুস্সাৰনসম্পন্নঞ্চ কম্মং নাম হোতি, তেন ৰুত্তং ‘‘তযো কম্মানং সঙ্গহা’’তি. নাসিতকা তযো নাম মেত্তিযং ভিক্খুনিং নাসেথ, দূসকো নাসেতব্বো, দসহঙ্গেহি সমন্নাগতো সামণেরো নাসেতব্বো, কণ্টকং সমণুদ্দেসং নাসেথাতি এৰং লিঙ্গসংৰাসদণ্ডকম্মনাসনাৰসেন তযো নাসিতকা ৰেদিতব্বা. তিণ্ণন্নং একৰাচিকাতি ‘‘অনুজানামি ভিক্খৰে দ্ৰে তযো একানুস্সাৰনে কাতু’’ন্তি ৰচনতো তিণ্ণং জনানং একুপজ্ঝাযেন নানাচরিযেন একানুস্সাৰনা ৰট্টতি.
অদিন্নাদানে তিস্সোতি পাদে ৰা অতিরেকপাদে ৰা পারাজিকং, অতিরেকমাসকে থুল্লচ্চযং, মাসকে ৰা ঊনমাসকে ৰা দুক্কটং. চতস্সো মেথুনপচ্চযাতি অক্খযিতে পারাজিকং, যেভুয্যেন খযিতে থুল্লচ্চযং, ৰিৰটকতে মুখে দুক্কটং, জতুমট্ঠকে পাচিত্তিযং. ছিন্দন্তস্স তিস্সোতি ৰনপ্পতিং ছিন্দন্তস্স পারাজিকং, ভূতগামে পাচিত্তিযং, অঙ্গজাতে থুল্লচ্চযং. পঞ্চ ছড্ডিতপচ্চযাতি অনোদিস্স ৰিসং ছড্ডেতি, সচে তেন মনুস্সো মরতি, পারাজিকং; যক্খপেতেসু থুল্লচ্চযং; তিরচ্ছানগতে পাচিত্তিযং; ৰিস্সট্ঠিছড্ডনে সঙ্ঘাদিসেসো; সেখিযেসু হরিতে উচ্চারপস্সাৰছড্ডনে দুক্কটং – ইমা ছড্ডিতপচ্চযা পঞ্চাপত্তিযো হোন্তি.
পাচিত্তিযেন দুক্কটা কতাতি ভিক্খুনোৰাদকৰগ্গস্মিং দসসু সিক্খাপদেসু পাচিত্তিযেন সদ্ধিং দুক্কটা কতা এৰাতি অত্থো. চতুরেত্থ নৰকা ৰুত্তাতি পঠমসিক্খাপদম্হিযেৰ অধম্মকম্মে দ্ৰে, ধম্মকম্মে দ্ৰেতি এৰং চত্তারো নৰকা ৰুত্তাতি অত্থো. দ্ৰিন্নং চীৰরেন চাতি ভিক্খূনং সন্তিকে উপসম্পন্নায চীৰরং দেন্তস্স পাচিত্তিযং, ভিক্খুনীনং সন্তিকে উপসম্পন্নায দেন্তস্স দুক্কটন্তি এৰং দ্ৰিন্নং ভিক্খুনীনং চীৰরং দেন্তস্স চীৰরেন কারণভূতেন আপত্তি হোতীতি অত্থো.
অট্ঠ পাটিদেসনীযাতি পাল়িযং আগতা এৰ. ভুঞ্জন্তামকধঞ্ঞেন পাচিত্তিযেন দুক্কটা কতাতি আমকধঞ্ঞং ৰিঞ্ঞাপেত্ৰা ভুঞ্জন্তিযা পাচিত্তিযেন সদ্ধিং দুক্কটা কতাযেৰ.
গচ্ছন্তস্স চতস্সোতি ভিক্খুনিযা ৰা মাতুগামেন ৰা সদ্ধিং সংৰিধায গচ্ছন্তস্স দুক্কটং, গামূপচারোক্কমনে পাচিত্তিযং, যা ভিক্খুনী একা গামন্তরং গচ্ছতি, তস্সা গামূপচারং ওক্কমন্তিযা পঠমপাদে থুল্লচ্চযং, দুতিযপাদে সঙ্ঘাদিসেসোতি গচ্ছন্তস্স ইমা চতস্সো আপত্তিযো হোন্তি. ঠিতস্স চাপি তত্তকাতি ঠিতস্সপি চতস্সো এৰাতি অত্থো. কথং? ভিক্খুনী অন্ধকারে ৰা পটিচ্ছন্নে ৰা ওকাসে মিত্তসন্থৰৰসেন পুরিসস্স হত্থপাসে তিট্ঠতি, পাচিত্তিযং; হত্থপাসং ৰিজহিত্ৰা তিট্ঠতি, দুক্কটং; অরুণুগ্গমনকালে দুতিযিকায হত্থপাসং ৰিজহন্তী তিট্ঠতি, থুল্লচ্চযং; ৰিজহিত্ৰা তিট্ঠতি, সঙ্ঘাদিসেসোতি নিসিন্নস্স চতস্সো আপত্তিযো. নিপন্নস্সাপি তত্তকাতি সচেপি হি সা নিসীদতি ৰা নিপজ্জতি ৰা, এতাযেৰ চতস্সো আপত্তিযো আপজ্জতি.
(৩) পাচিত্তিযৰণ্ণনা
৪৭৬. পঞ্চ পাচিত্তিযানীতি পঞ্চ ভেসজ্জানি পটিগ্গহেত্ৰা নানাভাজনেসু ৰা একভাজনে ৰা অমিস্সেত্ৰা ঠপিতানি হোন্তি, সত্তাহাতিক্কমে সো ভিক্খু পঞ্চ পাচিত্তিযানি সব্বানি নানাৰত্থুকানি একক্খণে আপজ্জতি, ‘‘ইমং পঠমং আপন্নো, ইমং পচ্ছা’’তি ন ৰত্তব্বো.
নৰ পাচিত্তিযানীতি যো ভিক্খু নৰ পণীতভোজনানি ৰিঞ্ঞাপেত্ৰা তেহি সদ্ধিং একতো একং কবল়ং ওমদ্দিত্ৰা মুখে পক্খিপিত্ৰা পরগল়ং অতিক্কামেতি, অযং নৰ পাচিত্তিযানি সব্বানি নানাৰত্থুকানি একক্খণে আপজ্জতি ‘‘ইমং পঠমং আপন্নো, ইমং পচ্ছা’’তি ন ৰত্তব্বো. একৰাচায দেসেয্যাতি ‘‘অহং, ভন্তে, পঞ্চ ভেসজ্জানি পটিগ্গহেত্ৰা সত্তাহং অতিক্কামেত্ৰা পঞ্চ আপত্তিযো আপন্নো, তা তুম্হমূলে পটিদেসেমী’’তি এৰং একৰাচায দেসেয্য, দেসিতাৰ হোন্তি, দ্ৰীহি তীহি ৰাচাহি কিচ্চং নাম নত্থি. দুতিযৰিস্সজ্জনেপি ‘‘অহং, ভন্তে, নৰ পণীতভোজনানি ৰিঞ্ঞাপেত্ৰা ভুঞ্জিত্ৰা নৰ আপত্তিযো আপন্নো, তা তুম্হমূলে পটিদেসেমী’’তি ৰত্তব্বং.
ৰত্থুং কিত্তেত্ৰা দেসেয্যাতি ‘‘অহং, ভন্তে, পঞ্চ ভেসজ্জানি পটিগ্গহেত্ৰা সত্তাহং অতিক্কামেসিং, যথাৰত্থুকং তং তুম্হমূলে পটিদেসেমী’’তি এৰং ৰত্থুং কিত্তেত্ৰা দেসেয্য, দেসিতাৰ হোন্তি আপত্তিযো, আপত্তিযা নামগ্গহণেন কিচ্চং নত্থি. দুতিযৰিস্সজ্জনেপি ‘‘অহং, ভন্তে, নৰ পণীতভোজনানি ৰিঞ্ঞাপেত্ৰা ভুত্তো, যথাৰত্থুকং তং তুম্হমূলে পটিদেসেমী’’তি ৰত্তব্বং.
যাৰততিযকে তিস্সোতি উক্খিত্তানুৰত্তিকায পারাজিকং ভেদকানুৰত্তকানং কোকালিকাদীনং সঙ্ঘাদিসেসং, পাপিকায দিট্ঠিযা অপ্পটিনিস্সগ্গে চণ্ডকাল়িকায চ ভিক্খুনিযা পাচিত্তিযন্তি ইমা যাৰততিযকা তিস্সো আপত্তিযো. ছ ৰোহারপচ্চযাতি পযুত্তৰাচাপচ্চযা ছ আপত্তিযো আপজ্জতীতি অত্থো. কথং? আজীৰহেতু আজীৰকারণা পাপিচ্ছো ইচ্ছাপকতো অসন্তং অভূতং উত্তরিমনুস্সধম্মং উল্লপতি, আপত্তি পারাজিকস্স. আজীৰহেতু আজীৰকারণা সঞ্চরিত্তং সমাপজ্জতি, আপত্তি সঙ্ঘাদিসেসস্স. আজীৰহেতু আজীৰকারণা যো তে ৰিহারে ৰসতি সো অরহাতি ৰদতি, আপত্তি থুল্লচ্চযস্স. আজীৰহেতু আজীৰকারণা ভিক্খু পণীতভোজনানি অত্তনো অত্থায ৰিঞ্ঞাপেত্ৰা ভুঞ্জতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স. আজীৰহেতু আজীৰকারণা ভিক্খুনী পণীতভোজনানি অত্তনো অত্থায ৰিঞ্ঞাপেত্ৰা ভুঞ্জতি, আপত্তি পাটিদেসনীযস্স. আজীৰহেতু আজীৰকারণা সূপং ৰা ওদনং ৰা অগিলানো অত্তনো অত্থায ৰিঞ্ঞাপেত্ৰা ভুঞ্জতি, আপত্তি দুক্কটস্সাতি.
খাদন্তস্স তিস্সোতি মনুস্সমংসে থুল্লচ্চযং, অৰসেসেসু অকপ্পিযমংসেসু দুক্কটং, ভিক্খুনিযা লসুণে পাচিত্তিযং. পঞ্চ ভোজনপচ্চযাতি অৰস্সুতা অৰস্সুতস্স পুরিসস্স হত্থতো ভোজনং গহেত্ৰা তত্থেৰ মনুস্সমংসং লসুণং অত্তনো অত্থায ৰিঞ্ঞাপেত্ৰা গহিতপণীতভোজনানি অৰসেসঞ্চ অকপ্পিযমংসং পক্খিপিত্ৰা ৰোমিস্সকং ওমদ্দিত্ৰা অজ্ঝোহরমানা সঙ্ঘাদিসেসং, থুল্লচ্চযং, পাচিত্তিযং, পাটিদেসনীযং, দুক্কটন্তি ইমা পঞ্চ আপত্তিযো ভোজনপচ্চযা আপজ্জতি.
পঞ্চ ঠানানীতি ‘‘উক্খিত্তানুৰত্তিকায ভিক্খুনিযা যাৰততিযং সমনুভাসনায অপ্পটিনিস্সজ্জন্তিযা ঞত্তিযা দুক্কটং, দ্ৰীহি কম্মৰাচাহি থুল্লচ্চযং, কম্মৰাচাপরিযোসানে আপত্তি পারাজিকস্স, সঙ্ঘভেদায পরক্কমনাদীসু সঙ্ঘাদিসেসো, পাপিকায দিট্ঠিযা অপ্পটিনিস্সগ্গে পাচিত্তিয’’ন্তি এৰং সব্বা যাৰততিযকা পঞ্চ ঠানানি গচ্ছন্তি. পঞ্চন্নঞ্চেৰ আপত্তীতি আপত্তি নাম পঞ্চন্নং সহধম্মিকানং হোতি, তত্থ দ্ৰিন্নং নিপ্পরিযাযেন আপত্তিযেৰ, সিক্খামানসামণেরিসামণেরানং পন অকপ্পিযত্তা ন ৰট্টতি. ইমিনা পরিযাযেন তেসং আপত্তি ন দেসাপেতব্বা, দণ্ডকম্মং পন তেসং কাতব্বং. পঞ্চন্নং অধিকরণেন চাতি অধিকরণঞ্চ পঞ্চন্নমেৰাতি অত্থো. এতেসংযেৰ হি পঞ্চন্নং পত্তচীৰরাদীনং অত্থায ৰিনিচ্ছযৰোহারো অধিকরণন্তি ৰুচ্চতি, গিহীনং পন অড্ডকম্মং নাম হোতি.
পঞ্চন্নং ৰিনিচ্ছযো হোতীতি পঞ্চন্নং সহধম্মিকানংযেৰ ৰিনিচ্ছযো নাম হোতি. পঞ্চন্নং ৰূপসমেন চাতি এতেসংযেৰ পঞ্চন্নং অধিকরণং ৰিনিচ্ছিতং ৰূপসন্তং নাম হোতীতি অত্থো. পঞ্চন্নঞ্চেৰ অনাপত্তীতি এতেসংযেৰ পঞ্চন্নং অনাপত্তি নাম হোতীতি অত্থো. তীহি ঠানেহি সোভতীতি সঙ্ঘাদীহি তীহি কারণেহি সোভতি. কতৰীতিক্কমো হি পুগ্গলো সপ্পটিকম্মং আপত্তিং সঙ্ঘমজ্ঝে গণমজ্ঝে পুগ্গলসন্তিকে ৰা পটিকরিত্ৰা অব্ভুণ্হসীলো পাকতিকো হোতি, তস্মা তীহি ঠানেহি সোভতীতি ৰুচ্চতি.
দ্ৰে কাযিকা রত্তিন্তি ভিক্খুনী রত্তন্ধকারে পুরিসস্স হত্থপাসে ঠাননিসজ্জসযনানি কপ্পযমানা পাচিত্তিযং, হত্থপাসং ৰিজহিত্ৰা ঠানাদীনি কপ্পযমানা দুক্কটন্তি দ্ৰে কাযদ্ৰারসম্ভৰা আপত্তিযো রত্তিং আপজ্জতি. দ্ৰে কাযিকা দিৰাতি এতেনেৰ উপাযেন দিৰা পটিচ্ছন্নে ওকাসে দ্ৰে আপত্তিযো আপজ্জতি. নিজ্ঝাযন্তস্স একা আপত্তীতি ‘‘ন চ, ভিক্খৰে, সারত্তেন মাতুগামস্স অঙ্গজাতং উপনিজ্ঝাযিতব্বং. যো উপনিজ্ঝাযেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (পারা. ২৬৬) নিজ্ঝাযন্তস্স অযমেকা আপত্তি. একা পিণ্ডপাতপচ্চযাতি ‘‘ন চ, ভিক্খৰে, ভিক্খাদাযিকায মুখং ওলোকেতব্ব’’ন্তি (চূল়ৰ. ৩৬৬) এত্থ দুক্কটাপত্তি, অন্তমসো যাগুং ৰা ব্যঞ্জনং ৰা দেন্তস্স সামণেরস্সাপি হি মুখং উল্লোকযতো দুক্কটমেৰ. কুরুন্দিযং পন ‘‘একা পিণ্ডপাতপচ্চযাতি ভিক্খুনিপরিপাচিতং পিণ্ডপাতং ভুঞ্জন্তস্স পাচিত্তিয’’ন্তি ৰুত্তং.
অট্ঠানিসংসে সম্পস্সন্তি কোসম্বকক্খন্ধকে ৰুত্তানিসংসে. উক্খিত্তকা তযো ৰুত্তাতি আপত্তিযা অদস্সনে অপ্পটিকম্মে পাপিকায চ দিট্ঠিযা অপ্পটিনিস্সগ্গেতি. তেচত্তালীস সম্মাৰত্তনাতি তেসংযেৰ উক্খিত্তকানং এত্তকেসু ৰত্তেসু ৰত্তনা.
পঞ্চঠানে মুসাৰাদোতি পারাজিকসঙ্ঘাদিসেসথুল্লচ্চযপাচিত্তিযদুক্কটসঙ্খাতে পঞ্চট্ঠানে মুসাৰাদো গচ্ছতি. চুদ্দস পরমন্তি ৰুচ্চতীতি দসাহপরমাদিনযেন হেট্ঠা ৰুত্তং. দ্ৰাদস পাটিদেসনীযাতি ভিক্খূনং চত্তারি ভিক্খুনীনং অট্ঠ. চতুন্নং দেসনায চাতি চতুন্নং অচ্চযদেসনাযাতি অত্থো. কতমা পন সাতি? দেৰদত্তেন পযোজিতানং অভিমারানং অচ্চযদেসনা, অনুরুদ্ধত্থেরস্স উপট্ঠাযিকায অচ্চযদেসনা, ৰড্ঢস্স লিচ্ছৰিনো অচ্চযদেসনা, ৰাসভগামিযত্থেরস্স উক্খেপনীযকম্মং কত্ৰা আগতানং ভিক্খূনং অচ্চযদেসনাতি অযং চতুন্নং অচ্চযদেসনা নাম.
অট্ঠঙ্গিকো মুসাৰাদোতি ‘‘পুব্বেৰস্স হোতি মুসা ভণিস্স’’ন্তি আদিং কত্ৰা ‘‘ৰিনিধায সঞ্ঞ’’ন্তি পরিযোসানেহি (পাচি. ৪-৫; পরি. ৪৫৯) অট্ঠহি অঙ্গেহি অট্ঠঙ্গিকো. উপোসথঙ্গানিপি পাণং ন হনেতিআদিনা নযেন ৰুত্তানেৰ. অট্ঠ দূতেয্যঙ্গানীতি ‘‘ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সোতা চ হোতি সাৰেতা চা’’তিআদিনা (চূল়ৰ. ৩৪৭) নযেন সঙ্ঘভেদকে ৰুত্তানি. অট্ঠ তিত্থিযৰত্তানি মহাখন্ধকে ৰুত্তানি.
অট্ঠৰাচিকা উপসম্পদাতি ভিক্খুনীনং উপসম্পদং সন্ধায ৰুত্তং. অট্ঠন্নং পচ্চুট্ঠাতব্বন্তি ভত্তগ্গে অট্ঠন্নং ভিক্খুনীনং ইতরাহি পচ্চুট্ঠায আসনং দাতব্বং. ভিক্খুনোৰাদকো অট্ঠহীতি অট্ঠহঙ্গেহি সমন্নাগতো ভিক্খু ভিক্খুনোৰাদকো সম্মন্নিতব্বো.
একস্স ছেজ্জন্তি গাথায নৰসু জনেসু যো সলাকং গাহেত্ৰা সঙ্ঘং ভিন্দতি, তস্সেৰ ছেজ্জং হোতি, দেৰদত্তো ৰিয পারাজিকং আপজ্জতি. ভেদকানুৰত্তকানং চতুন্নং থুল্লচ্চযং কোকালিকাদীনং ৰিয, ধম্মৰাদীনং চতুন্নং অনাপত্তি. ইমা পন আপত্তিযো চ অনাপত্তিযো চ সব্বেসং একৰত্থুকা সঙ্ঘভেদৰত্থুকা এৰ.
নৰ আঘাতৰত্থূনীতি গাথায নৰহীতি নৰহি ভিক্খূহি সঙ্ঘো ভিজ্জতি. ঞত্তিযা করণা নৰাতি ঞত্তিযা কাতব্বানি কম্মানি নৰাতি অত্থো. সেসং উত্তানমেৰ.
(৪) অৰন্দনীযপুগ্গলাদিৰণ্ণনা
৪৭৭. দস পুগ্গলা নাভিৰাদেতব্বাতি সেনাসনক্খন্ধকে ৰুত্তা দস জনা. অঞ্জলি সামীচেন চাতি সামীচিকম্মেন সদ্ধিং অঞ্জলি চ তেসং ন কাতব্বো, নেৰ পানীযাপুচ্ছনতালৰণ্টগ্গহণাদি খন্ধকৰত্তং তেসং দস্সেতব্বং, ন অঞ্জলি পগ্গণ্হিতব্বোতি অত্থো. দসন্নং দুক্কটন্তি তেসংযেৰ দসন্নং এৰং করোন্তস্স দুক্কটং হোতি. দস চীৰরধারণাতি দস দিৰসানি অতিরেকচীৰরস্স ধারণা অনুঞ্ঞাতাতি অত্থো.
পঞ্চন্নং ৰস্সংৰুট্ঠানং, দাতব্বং ইধ চীৰরন্তি পঞ্চন্নং সহধম্মিকানং সম্মুখাৰ দাতব্বং. সত্তন্নং সন্তেতি দিসাপক্কন্তউম্মত্তকখিত্তচিত্তৰেদনাট্টানং তিণ্ণঞ্চ উক্খিত্তকানন্তি ইমেসং সত্তন্নং সন্তে পতিরূপে গাহকে পরম্মুখাপি দাতব্বং. সোল়সন্নং ন দাতব্বন্তি সেসানং চীৰরক্খন্ধকে ৰুত্তানং পণ্ডকাদীনং সোল়সন্নং ন দাতব্বং.
কতিসতং রত্তিসতং, আপত্তিযো ছাদযিত্ৰানাতি কতিসতং আপত্তিযো রত্তিসতং ছাদযিত্ৰান. দসসতং রত্তিসতং, আপত্তিযো ছাদযিত্ৰানাতি দসসতং আপত্তিযো রত্তিসতং ছাদযিত্ৰান. অযঞ্হেত্থ সঙ্খেপত্থো – যো দিৰসে সতং সতং সঙ্ঘাদিসেসাপত্তিযো আপজ্জিত্ৰা দস দস দিৰসে পটিচ্ছাদেতি, তেন রত্তিসতং আপত্তিসহস্সং পটিচ্ছাদিতং হোতি, সো সব্বাৰ তা আপত্তিযো দসাহপটিচ্ছন্নাতি পরিৰাসং যাচিত্ৰা দস রত্তিযো ৰসিত্ৰান মুচ্চেয্য পারিৰাসিকোতি.
দ্ৰাদস কম্মদোসা ৰুত্তাতি অপলোকনকম্মং অধম্মেনৰগ্গং, অধম্মেনসমগ্গং, ধম্মেনৰগ্গং, তথা ঞত্তিকম্মঞত্তিদুতিযকম্মঞত্তিচতুত্থকম্মানিপীতি এৰং একেকস্মিং কম্মে তযো তযো কত্ৰা দ্ৰাদস কম্মদোসা ৰুত্তা.
চতস্সো কম্মসম্পত্তিযোতি অপলোকনকম্মং ধম্মেনসমগ্গং, তথা সেসানিপীতি এৰং চতস্সো কম্মসম্পত্তিযো ৰুত্তা.
ছ কম্মানীতি অধম্মেনৰগ্গকম্মং, অধম্মেনসমগ্গকম্মং, ধম্মপতিরূপকেনৰগ্গকম্মং, ধম্মপতিরূপকেনসমগ্গকম্মং, ধম্মেনৰগ্গকম্মং, ধম্মেনসমগ্গকম্মন্তি এৰং ছ কম্মানি ৰুত্তানি. একেত্থ ধম্মিকা কতাতি একং ধম্মেন সমগ্গকম্মমেৰেত্থ ধম্মিকং কতন্তি অত্থো. দুতিযগাথাৰিস্সজ্জনেপি এতদেৰ ধম্মিকং.
যং দেসিতাতি যানি দেসিতানি ৰুত্তানি পকাসিতানি. অনন্তজিনেনাতিআদীসু পরিযন্তপরিচ্ছেদভাৰরহিতত্তা অনন্তং ৰুচ্চতি নিব্বানং, তং ভগৰতা রঞ্ঞা সপত্তগণং অভিমদ্দিত্ৰা রজ্জং ৰিয কিলেসগণং অভিমদ্দিত্ৰা জিতং ৰিজিতং অধিগতং সম্পত্তং, তস্মা ভগৰা ‘‘অনন্তজিনো’’তি ৰুচ্চতি. স্ৰেৰ ইট্ঠানিট্ঠেসু নিব্বিকারতায তাদি, ৰিক্খম্ভনতদঙ্গসমুচ্ছেদপটিপস্সদ্ধিনিস্সরণৰিৰেকসঙ্খাতং ৰিৰেকপঞ্চকং অদ্দসাতি ৰিৰেকদস্সী; তেন অনন্তজিনেন তাদিনা ৰিৰেকদস্সিনা যানি আপত্তিক্খন্ধানি দেসিতানি ৰুত্তানি. একেত্থ সম্মতি ৰিনা সমথেহীতি অযমেত্থ পদসম্বন্ধো, যানি সত্থারা সত্ত আপত্তিক্খন্ধানি দেসিতানি, তত্থ একাপি আপত্তি ৰিনা সমথেহি ন সম্মতি, অথ খো ছ সমথা চত্তারি অধিকরণানীতি সব্বেপিমে ধম্মা সম্মুখাৰিনযেন সম্মন্তি, সমাযোগং গচ্ছন্তি. এত্থ পন একো সম্মুখাৰিনযোৰ ৰিনা সমথেহি সম্মতি, সমথভাৰং গচ্ছতি. ন হি তস্স অঞ্ঞেন সমথেন ৰিনা অনিপ্ফত্তি নাম অত্থি. তেন ৰুত্তং – ‘‘একেত্থ সম্মতি ৰিনা সমথেহী’’তি. ইমিনা তাৰ অধিপ্পাযেন অট্ঠকথাসু অত্থো ৰুত্তো. মযং পন ‘‘ৰিনা’’তি নিপাতস্স পটিসেধনমত্তমত্থং গহেত্ৰা ‘‘একেত্থ সম্মতি ৰিনা সমথেহী’’তি এতেসু সত্তসু আপত্তিক্খন্ধেসু একো পারাজিকাপত্তিক্খন্ধো ৰিনা সমথেহি সম্মতীতি এতমত্থং রোচেয্যাম. ৰুত্তম্পি চেতং ‘‘যা সা আপত্তি অনৰসেসা, সা আপত্তি ন কতমেন অধিকরণেন কতমম্হি ঠানে ন কতমেন সমথেন সম্মতী’’তি.
ছঊনদিযড্ঢসতাতি ‘‘ইধ, উপালি, ভিক্খু অধম্মং ধম্মোতি দীপেতি, তস্মিং অধম্মদিট্ঠি ভেদে অধম্মদিট্ঠি, তস্মিং অধম্মদিট্ঠি ভেদে ধম্মদিট্ঠি, তস্মিং অধম্মদিট্ঠি ভেদে ৰেমতিকো, তস্মিং ধম্মদিট্ঠি ভেদে অধম্মদিট্ঠি, তস্মিং ধম্মদিট্ঠি ভেদে ৰেমতিকো, তস্মিং ৰেমতিকো ভেদে অধম্মদিট্ঠি, তস্মিং ৰেমতিকো ভেদে ধম্মদিট্ঠি, তস্মিং ৰেমতিকো ভেদে ৰেমতিকো’’তি এৰং যানি অট্ঠারসন্নং ভেদকরৰত্থূনং ৰসেন অট্ঠারস অট্ঠকানি সঙ্ঘভেদকক্খন্ধকে ৰুত্তানি, তেসং ৰসেন ছঊনদিযড্ঢসতং আপাযিকা ৰেদিতব্বা.
অট্ঠারস অনাপাযিকাতি ‘‘ইধ, উপালি, ভিক্খু অধম্মং ধম্মোতি দীপেতি, তস্মিং ধম্মদিট্ঠি ভেদে ধম্মদিট্ঠি অৰিনিধায দিট্ঠিং অৰিনিধায খন্তিং অৰিনিধায রুচিং অৰিনিধায ভাৰং অনুস্সাৰেতি, সলাকং গাহেতি ‘অযং ধম্মো, অযং ৰিনযো, ইদং সত্থুসাসনং, ইমং গণ্হথ, ইমং রোচেথা’তি, অযম্পি খো, উপালি, সঙ্ঘভেদকো ন আপাযিকো ন নেরযিকো ন কপ্পট্ঠো ন অতেকিচ্ছো’’তি এৰং একেকস্মিং ৰত্থুস্মিং একেকং কত্ৰা সঙ্ঘভেদকক্খন্ধকাৰসানে ৰুত্তা অট্ঠারস জনা. অট্ঠারস অট্ঠকা ছঊনদিযড্ঢসতৰিস্সজ্জনে ৰুত্তাযেৰ.
(৫) সোল়সকম্মাদিৰণ্ণনা
৪৭৮. কতি কম্মানীতিআদীনং সব্বগাথানং ৰিস্সজ্জনং উত্তানমেৰাতি.
অপরদুতিযগাথাসঙ্গণিকৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.