সোল়সমহাৰারো

পঞ্ঞত্তিৰারৰণ্ণনা

ৰিসুদ্ধপরিৰারস্স, পরিৰারোতি সাসনে;

ধম্মক্খন্ধসরীরস্স, খন্ধকানং অনন্তরা.

সঙ্গহং যো সমারুল়্হো, তস্স পুব্বাগতং নযং;

হিত্ৰা দানি করিস্সামি, অনুত্তানত্থৰণ্ণনং.

১. তত্থ যং তেন ভগৰতা…পে… পঞ্ঞত্তন্তি আদিনযপ্পৰত্তায তাৰ পুচ্ছায অযং সঙ্খেপত্থো – যো সো ভগৰা সাসনস্স চিরট্ঠিতিকত্থং ধম্মসেনাপতিনা সদ্ধম্মগারৰবহুমানৰেগসমুস্সিতং অঞ্জলিং সিরস্মিং পতিট্ঠাপেত্ৰা যাচিতো দস অত্থৰসে পটিচ্চ ৰিনযপঞ্ঞত্তিং পঞ্ঞপেসি, তেন ভগৰতা তস্স তস্স সিক্খাপদস্স পঞ্ঞত্তিকালং জানতা, তস্সা তস্সা সিক্খাপদপঞ্ঞত্তিযা দস অত্থৰসে পস্সতা; অপিচ পুব্বেনিৰাসাদীহি জানতা, দিব্বেন চক্খুনা পস্সতা, তীহি ৰিজ্জাহি ছহি ৰা পন অভিঞ্ঞাহি জানতা, সব্বত্থ অপ্পটিহতেন সমন্তচক্খুনা পস্সতা, সব্বধম্মজাননসমত্থায পঞ্ঞায জানতা, সব্বসত্তানং চক্খুৰিসযাতীতানি তিরোকুট্টাদিগতানি চাপি রূপানি অতিৰিসুদ্ধেন মংসচক্খুনা চ পস্সতা, অত্তহিতসাধিকায সমাধিপদট্ঠানায পটিৰেধপঞ্ঞায জানতা, পরহিতসাধিকায করুণাপদট্ঠানায দেসনাপঞ্ঞায পস্সতা, অরহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন ‘‘যং পঠমং পারাজিকং পঞ্ঞত্তং, তং কত্থ পঞ্ঞত্তং, কং আরব্ভ পঞ্ঞত্তং, কিস্মিং ৰত্থুস্মিং পঞ্ঞত্তং, অত্থি তত্থ পঞ্ঞত্তি…পে… কেনাভত’’ন্তি.

২. পুচ্ছাৰিস্সজ্জনে পন ‘‘যং তেন ভগৰতা জানতা পস্সতা অরহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন পঠমং পারাজিক’’ন্তি ইদং কেৰলং পুচ্ছায আগতস্স আদিপদস্স পচ্চুদ্ধরণমত্তমেৰ, ‘‘কত্থ পঞ্ঞত্তন্তি ৰেসালিযা পঞ্ঞত্তং; কং আরব্ভাতি সুদিন্নং কলন্দপুত্তং আরব্ভা’’তি এৰমাদিনা পন নযেন পুনপি এত্থ একেকং পদং পুচ্ছিত্ৰাৰ ৰিস্সজ্জিতং. একা পঞ্ঞত্তীতি ‘‘যো পন ভিক্খু মেথুনং ধম্মং পটিসেৰেয্য পারাজিকো হোতি অসংৰাসো’’তি অযং একা পঞ্ঞত্তি. দ্ৰে অনুপঞ্ঞত্তিযোতি ‘‘অন্তমসো তিরচ্ছানগতাযপী’’তি চ, ‘‘সিক্খং অপচ্চক্খাযা’’তি চ মক্কটিৰজ্জিপুত্তকৰত্থূনং ৰসেন ৰুত্তা – ইমা দ্ৰে অনুপঞ্ঞত্তিযো. এত্তাৰতা ‘‘অত্থি তত্থ পঞ্ঞত্তি অনুপঞ্ঞত্তি অনুপ্পন্নপঞ্ঞত্তী’’তি ইমিস্সা পুচ্ছায দ্ৰে কোট্ঠাসা ৰিস্সজ্জিতা হোন্তি. ততিযং ৰিস্সজ্জেতুং পন ‘‘অনুপ্পন্নপঞ্ঞত্তি তস্মিং নত্থী’’তি ৰুত্তং. অযঞ্হি অনুপ্পন্নপঞ্ঞত্তি নাম অনুপ্পন্নে দোসে পঞ্ঞত্তা; সা অট্ঠগরুধম্মৰসেন ভিক্খুনীনংযেৰ আগতা, অঞ্ঞত্র নত্থি. তস্মা ৰুত্তং ‘‘অনুপ্পন্নপঞ্ঞত্তি তস্মিং নত্থী’’তি. সব্বত্থপঞ্ঞত্তীতি মজ্ঝিমদেসে চেৰ পচ্চন্তিমজনপদেসু চ সব্বত্থপঞ্ঞত্তি. ৰিনযধরপঞ্চমেন গণেন ‘‘উপসম্পদা, গুণঙ্গুণূপাহনা, ধুৰনহানং, চম্মত্থরণ’’ন্তি ইমানি হি চত্তারি সিক্খাপদানি মজ্ঝিমদেসেযেৰ পঞ্ঞত্তি. এত্থেৰ এতেহি আপত্তি হোতি, ন পচ্চন্তিমজনপদেসু. সেসানি সব্বানেৰ সব্বত্থপঞ্ঞত্তি নাম.

সাধারণপঞ্ঞত্তীতি ভিক্খূনঞ্চেৰ ভিক্খুনীনঞ্চ সাধারণপঞ্ঞত্তি; সুদ্ধভিক্খূনমেৰ হি সুদ্ধভিক্খুনীনং ৰা পঞ্ঞত্তং সিক্খাপদং অসাধারণপঞ্ঞত্তি নাম হোতি. ইদং পন ভিক্খুং আরব্ভ উপ্পন্নে ৰত্থুস্মিং ‘‘যা পন ভিক্খুনী ছন্দসো মেথুনং ধম্মং পটিসেৰেয্য, অন্তমসো তিরচ্ছানগতেনপি পারাজিকা হোতি অসংৰাসা’’তি ভিক্খুনীনম্পি পঞ্ঞত্তং, ৰিনীতকথামত্তমেৰ হি তাসং নত্থি, সিক্খাপদং পন অত্থি, তেন ৰুত্তং ‘‘সাধারণপঞ্ঞত্তী’’তি. উভতোপঞ্ঞত্তিযম্পি এসেৰ নযো. ব্যঞ্জনমত্তমেৰ হি এত্থ নানং, ভিক্খূনং ভিক্খুনীনম্পি সাধারণত্তা সাধারণপঞ্ঞত্তি, উভিন্নম্পি পঞ্ঞত্তত্তা উভতোপঞ্ঞত্তীতি. অত্থে পন ভেদো নত্থি.

নিদানোগধন্তি ‘‘যস্স সিযা আপত্তি সো আৰিকরেয্যা’’তি এত্থ সব্বাপত্তীনং অনুপৰিট্ঠত্তা নিদানোগধং; নিদানে অনুপৰিট্ঠন্তি অত্থো. দুতিযেন উদ্দেসেনাতি নিদানোগধং নিদানপরিযাপন্নম্পি সমানং ‘‘তত্রিমে চত্তারো পারাজিকা ধম্মা’’তিআদিনা দুতিযেনেৰ উদ্দেসেন উদ্দেসং আগচ্ছতি. চতুন্নং ৰিপত্তীনন্তি সীলৰিপত্তিআদীনং. পঠমা হি দ্ৰে আপত্তিক্খন্ধা সীলৰিপত্তি নাম, অৰসেসা পঞ্চ আচারৰিপত্তি নাম. মিচ্ছাদিট্ঠি চ অন্তগ্গাহিকদিট্ঠি চ দিট্ঠিৰিপত্তি নাম, আজীৰহেতু পঞ্ঞত্তানি ছ সিক্খাপদানি আজীৰৰিপত্তি নাম. ইতি ইমাসং চতুন্নং ৰিপত্তীনং ইদং পারাজিকং সীলৰিপত্তি নাম হোতি.

একেন সমুট্ঠানেনাতি দ্ৰঙ্গিকেন একেন সমুট্ঠানেন. এত্থ হি চিত্তং অঙ্গং হোতি, কাযেন পন আপত্তিং আপজ্জতি. তেন ৰুত্তং ‘‘কাযতো চ চিত্ততো চ সমুট্ঠাতী’’তি. দ্ৰীহি সমথেহি সম্মতীতি ‘‘আপন্নোসী’’তি সম্মুখা পুচ্ছিযমানো ‘‘আম আপন্নোম্হী’’তি পটিজানাতি, তাৰদেৰ ভণ্ডনকলহৰিগ্গহা ৰূপসন্তা হোন্তি, সক্কা চ হোতি তং পুগ্গলং অপনেত্ৰা উপোসথো ৰা পৰারণা ৰা কাতুং. ইতি সম্মুখাৰিনযেন চ পটিঞ্ঞাতকরণেন চাতি দ্ৰীহি সমথেহি সম্মতি, ন চ তপ্পচ্চযা কোচি উপদ্দৰো হোতি. যং পন উপরি পঞ্ঞত্তিৰগ্গে ‘‘ন কতমেন সমথেন সম্মতী’’তি ৰুত্তং, তং সমথং ওতারেত্ৰা অনাপত্তি কাতুং ন সক্কাতি ইমমত্থং সন্ধায ৰুত্তং.

পঞ্ঞত্তি ৰিনযোতি ‘‘যো পন ভিক্খূ’’তিআদিনা নযেন ৰুত্তমাতিকা পঞ্ঞত্তি ৰিনযোতি অত্থো. ৰিভত্তীতি পদভাজনং ৰুচ্চতি; ৰিভত্তীতি হি ৰিভঙ্গস্সেৰেতং নামং. অসংৰরোতি ৰীতিক্কমো. সংৰরোতি অৰীতিক্কমো. যেসং ৰত্ততীতি যেসং ৰিনযপিটকঞ্চ অট্ঠকথা চ সব্বা পগুণাতি অত্থো. তে ধারেন্তীতি তে এতং পঠমপারাজিকং পাল়িতো চ অত্থতো চ ধারেন্তি; ন হি সক্কা সব্বং ৰিনযপিটকং অজানন্তেন এতস্স অত্থো জানিতুন্তি. কেনাভতন্তি ইদং পঠমপারাজিকং পাল়িৰসেন চ অত্থৰসেন চ যাৰ অজ্জতনকালং কেন আনীতন্তি. পরম্পরাভতন্তি পরম্পরায আনীতং.

৩. ইদানি যায পরম্পরায আনীতং, তং দস্সেতুং ‘‘উপালি দাসকো চেৰা’’তিআদিনা নযেন পোরাণকেহি মহাথেরেহি গাথাযো ঠপিতা. তত্থ যং ৰত্তব্বং, তং নিদানৰণ্ণনাযমেৰ ৰুত্তং. ইমিনা নযেন দুতিযপারাজিকাদিপুচ্ছাৰিস্সজ্জনেসুপি ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বোতি.

মহাৰিভঙ্গে পঞ্ঞত্তিৰারৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

কতাপত্তিৰারাদিৰণ্ণনা

১৫৭. ইতো পরং ‘‘মেথুনং ধম্মং পটিসেৰন্তো কতি আপত্তিযো আপজ্জতী’’তি আদিপ্পভেদো কতাপত্তিৰারো, ‘‘মেথুনং ধম্মং পটিসেৰন্তস্স আপত্তিযো চতুন্নং ৰিপত্তীনং কতি ৰিপত্তিযো ভজন্তী’’তি আদিপ্পভেদো ৰিপত্তিৰারো, ‘‘মেথুনং ধম্মং পটিসেৰন্তস্স আপত্তিযো সত্তন্নং আপত্তিক্খন্ধানং কতিহি আপত্তিক্খন্ধেহি সঙ্গহিতা’’তি আদিপ্পভেদো সঙ্গহৰারো, ‘‘মেথুনং ধম্মং পটিসেৰন্তস্স আপত্তিযো ছন্নং আপত্তিসমুট্ঠানানং কতিহি সমুট্ঠানেহি সমুট্ঠহন্তী’’তি আদিপ্পভেদো সমুট্ঠানৰারো, ‘‘মেথুনং ধম্মং পটিসেৰন্তস্স আপত্তিযো চতুন্নং অধিকরণানং কতমং অধিকরণ’’ন্তি আদিপ্পভেদো অধিকরণৰারো, ‘‘মেথুনং ধম্মং পটিসেৰন্তস্স আপত্তিযো সত্তন্নং সমথানং কতিহি সমথেহি সম্মন্তী’’তি আদিপ্পভেদো সমথৰারো, তদনন্তরো সমুচ্চযৰারো চাতি ইমে সত্ত ৰারা উত্তানত্থা এৰ.

১৮৮. ততো পরং ‘‘মেথুনং ধম্মং পটিসেৰনপচ্চযা পারাজিকং কত্থ পঞ্ঞত্ত’’ন্তিআদিনা নযেন পুন পচ্চযৰসেন একো পঞ্ঞত্তিৰারো, তস্স ৰসেন পুরিমসদিসা এৰ কতাপত্তিৰারাদযো সত্ত ৰারাতি এৰং অপরেপি অট্ঠ ৰারা ৰুত্তা, তেপি উত্তানত্থা এৰ. ইতি ইমে অট্ঠ, পুরিমা অট্ঠাতি মহাৰিভঙ্গে সোল়স ৰারা দস্সিতা. ততো পরং তেনেৰ নযেন ভিক্খুনিৰিভঙ্গেপি সোল়স ৰারা আগতাতি এৰমিমে উভতোৰিভঙ্গে দ্ৰত্তিংস ৰারা পাল়িনযেনেৰ ৰেদিতব্বা. ন হেত্থ কিঞ্চি পুব্বে অৰিনিচ্ছিতং নাম অত্থি.

মহাৰিভঙ্গে চ ভিক্খুনিৰিভঙ্গে চ

সোল়সমহাৰারৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.