৩. পত্তৰগ্গো
১. পত্তসিক্খাপদৰণ্ণনা
৫৯৮. তেন সমযেনাতি পত্তসিক্খাপদং. তত্থ পত্তৰাণিজ্জন্তি গামনিগমাদীসু ৰিচরন্তা পত্তৰাণিজ্জং ৰা করিস্সন্তি. আমত্তিকাপণং ৰাতি অমত্তানি ৰুচ্চন্তি ভাজনানি, তানি যেসং ভণ্ডং তে আমত্তিকা, তেসং আমত্তিকানং আপণং আমত্তিকাপণং, কুলালভণ্ডৰাণিজকাপণন্তি অত্থো.
৬০২. তযো পত্তস্স ৰণ্ণাতি তীণি পত্তস্স পমাণানি. অড্ঢাল়্হকোদনং গণ্হাতীতি মগধনাল়িযা দ্ৰিন্নং তণ্ডুলনাল়ীনং ওদনং গণ্হাতি. মগধনাল়ি নাম অড্ঢতেরসপলা হোতীতি অন্ধকট্ঠকথাযং ৰুত্তং. সীহল়দীপে পকতিনাল়ি মহন্তা, দমিল়নাল়ি খুদ্দকা, মগধনাল়ি পমাণযুত্তা, তায মগধনাল়িযা দিযড্ঢনাল়ি একা সীহল়নাল়ি হোতীতি মহাঅট্ঠকথাযং ৰুত্তং. চতুভাগং খাদনন্তি ওদনস্স চতুত্থভাগপ্পমাণং খাদনং, তং হত্থহারিযস্স মুগ্গসূপস্স ৰসেন ৰেদিতব্বং. তদুপিযং ব্যঞ্জনন্তি তস্স ওদনস্স অনুরূপং মচ্ছমংসসাকফলকল়ীরাদিব্যঞ্জনং.
তত্রাযং ৰিনিচ্ছযো – অনুপহতপুরাণসালিতণ্ডুলানং সুকোট্টিতপরিসুদ্ধানং দ্ৰে মগধনাল়িযো গহেত্ৰা তেহি তণ্ডুলেহি অনুত্তণ্ডুলং অকিলিন্নং অপিণ্ডিতং সুৰিসদং কুন্দমকুল়রাসিসদিসং অৰস্সাৰিতোদনং পচিত্ৰা নিরৰসেসং পত্তে পক্খিপিত্ৰা তস্স ওদনস্স চতুত্থভাগপ্পমাণো নাতিঘনো নাতিতনুকো হত্থহারিযো সব্বসম্ভারসঙ্খতো মুগ্গসূপো পক্খিপিতব্বো. ততো আলোপস্স আলোপস্স অনুরূপং যাৰচরিমালোপপ্পহোনকং মচ্ছমংসাদিব্যঞ্জনং পক্খিপিতব্বং, সপ্পিতেলতক্করসকঞ্জিকাদীনি পন গণনূপগানি ন হোন্তি, তানি হি ওদনগতিকানেৰ, নেৰ হাপেতুং ন ৰড্ঢেতুং সক্কোন্তি. এৰমেতং সব্বম্পি পক্খিত্তং সচে পত্তস্স মুখৰট্টিযা হেট্ঠিমরাজিসমং তিট্ঠতি, সুত্তেন ৰা হীরেন ৰা ছিন্দন্তস্স সুত্তস্স ৰা হীরস্স ৰা হেট্ঠিমন্তং ফুসতি, অযং উক্কট্ঠো নাম পত্তো. সচে তং রাজিং অতিক্কম্ম থূপীকতং তিট্ঠতি, অযং উক্কট্ঠোমকো নাম পত্তো. সচে তং রাজিং ন সম্পাপুণাতি, অন্তোগতমেৰ হোতি, অযং উক্কট্ঠুক্কট্ঠো নাম পত্তো.
নাল়িকোদনন্তি মগধনাল়িযা একায তণ্ডুলনাল়িযা ওদনং. পত্থোদনন্তি মগধনাল়িযা উপড্ঢনাল়িকোদনং. সেসং ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং. অযং পন নামমত্তে ৰিসেসো – সচে নাল়িকোদনাদি সব্বম্পি পক্খিত্তং ৰুত্তনযেনেৰ হেট্ঠিমরাজিসমং তিট্ঠতি, অযং মজ্ঝিমো নাম পত্তো. সচে তং রাজিং অতিক্কম্ম থূপীকতং তিট্ঠতি, অযং মজ্ঝিমোমকো নাম পত্তো. সচে তং রাজিং ন সম্পাপুণাতি অন্তোগতমেৰ হোতি, অযং মজ্ঝিমুক্কট্ঠো নাম পত্তো. সচে পত্থোদনাদি সব্বম্পি পক্খিত্তং হেট্ঠিমরাজিসমং তিট্ঠতি, অযং ওমকো নাম পত্তো. সচে তং রাজিং অতিক্কম্ম থূপীকতং তিট্ঠতি, অযং ওমকোমকো নাম পত্তো. সচে তং রাজিং ন পাপুণাতি অন্তোগতমেৰ হোতি, অযং ওমকুক্কট্ঠো নাম পত্তোতি এৰমেতে নৰ পত্তা. তেসু দ্ৰে অপত্তা উক্কট্ঠুক্কট্ঠো চ ওমকোমকো চ. ‘‘ততো উক্কট্ঠো অপত্তো ওমকো অপত্তো’’তি ইদঞ্হি এতে সন্ধায ৰুত্তং. উক্কট্ঠুক্কট্ঠো হি এত্থ উক্কট্ঠতো উক্কট্ঠত্তা ‘‘ততো উক্কট্ঠো অপত্তো’’তি ৰুত্তো. ওমকোমকো চ ওমকতো ওমকত্তা ততো ওমকো অপত্তোতি ৰুত্তো. তস্মা এতে ভাজনপরিভোগেন পরিভুঞ্জিতব্বা, ন অধিট্ঠানুপগা, ন ৰিকপ্পনুপগা. ইতরে পন সত্ত অধিট্ঠহিত্ৰা ৰা ৰিকপ্পেত্ৰা ৰা পরিভুঞ্জিতব্বা, এৰং অকত্ৰা তং দসাহং অতিক্কামযতো নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযন্তি তং সত্তৰিধম্পি পত্তং দসাহপরমং কালং অতিক্কামযতো নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযং.
৬০৭. নিস্সগ্গিযং পত্তং অনিস্সজ্জিত্ৰা পরিভুঞ্জতীতি যাগুং পিৰিত্ৰা ধোতে দুক্কটং, খঞ্জকং খাদিত্ৰা ভত্তং ভুঞ্জিত্ৰা ধোতে দুক্কটন্তি এৰং পযোগে পযোগে দুক্কটং.
৬০৮. অনাপত্তি অন্তোদসাহং অধিট্ঠেতি ৰিকপ্পেতীতি এত্থ পন পমাণযুত্তস্সপি অধিট্ঠানৰিকপ্পনুপগত্তং এৰং ৰেদিতব্বং – অযোপত্তো পঞ্চহি পাকেহি মত্তিকাপত্তো দ্ৰীহি পাকেহি পক্কো অধিট্ঠানুপগো, উভোপি যং মূলং দাতব্বং, তস্মিং দিন্নেযেৰ. সচে একোপি পাকো ঊনো হোতি, কাকণিকমত্তম্পি ৰা মূলং অদিন্নং, ন অধিট্ঠানুপগো. সচেপি পত্তসামিকো ৰদতি ‘‘যদা তুম্হাকং মূলং ভৰিস্সতি, তদা দস্সথ, অধিট্ঠহিত্ৰা পরিভুঞ্জথা’’তি নেৰ অধিট্ঠানুপগো হোতি, পাকস্স হি ঊনত্তা পত্তসঙ্খং ন গচ্ছতি, মূলস্স সকলস্স ৰা একদেসস্স ৰা অদিন্নত্তা সকভাৰং ন উপেতি, অঞ্ঞস্সেৰ সন্তকো হোতি, তস্মা পাকে চ মূলে চ নিট্ঠিতেযেৰ অধিট্ঠানুপগো হোতি. যো অধিট্ঠানুপগো, স্ৰেৰ ৰিকপ্পনুপগো, সো হত্থং আগতোপি অনাগতোপি অধিট্ঠাতব্বো ৰিকপ্পেতব্বো ৰা. যদি হি পত্তকারকো মূলং লভিত্ৰা সযং ৰা দাতুকামো হুত্ৰা ‘‘অহং, ভন্তে, তুম্হাকং পত্তং কত্ৰা অসুকদিৰসে নাম পচিত্ৰা ঠপেস্সামী’’তি ৰদতি, ভিক্খু চ তেন পরিচ্ছিন্নদিৰসতো দসাহং অতিক্কামেতি, নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযং. সচে পন পত্তকারকো ‘‘অহং তুম্হাকং পত্তং কত্ৰা পচিত্ৰা সাসনং পেসেস্সামী’’তি ৰত্ৰা তথেৰ করোতি, তেন পেসিতভিক্খু পন তস্স ভিক্খুনো ন আরোচেতি, অঞ্ঞো দিস্ৰা ৰা সুত্ৰা ৰা ‘‘তুম্হাকং, ভন্তে, পত্তো নিট্ঠিতো’’তি আরোচেতি, এতস্স আরোচনং নপমাণং. যদা পন তেন পেসিতোযেৰ আরোচেতি, তস্স ৰচনং সুতদিৰসতো পট্ঠায দসাহং অতিক্কামযতো নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযং. সচে পত্তকারকো ‘‘অহং তুম্হাকং পত্তং কত্ৰা পচিত্ৰা কস্সচি হত্থে পহিণিস্সামী’’তি ৰত্ৰা তথেৰ করোতি, পত্তং গহেত্ৰা আগতভিক্খু পন অত্তনো পরিৰেণে ঠপেত্ৰা তস্স ন আরোচেতি, অঞ্ঞো কোচি ভণতি ‘‘অপি, ভন্তে, অধুনা আভতো পত্তো সুন্দরো’’তি! ‘‘কুহিং, আৰুসো, পত্তো’’তি? ‘‘ইত্থন্নামস্স হত্থে পেসিতো’’তি. এতস্সপি ৰচনং ন পমাণং. যদা পন সো ভিক্খু পত্তং দেতি, লদ্ধদিৰসতো পট্ঠায দসাহং অতিক্কামযতো নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযং. তস্মা দসাহং অনতিক্কামেত্ৰাৰ অধিট্ঠাতব্বো ৰিকপ্পেতব্বো ৰা.
তত্থ দ্ৰে পত্তস্স অধিট্ঠানা – কাযেন ৰা অধিট্ঠাতি, ৰাচায ৰা অধিট্ঠাতি. তেসং ৰসেন অধিট্ঠহন্তেন চ ‘‘ইমং পত্তং পচ্চুদ্ধরামী’’তি ৰা ‘‘এতং পত্তং পচ্চুদ্ধরামী’’তি ৰা এৰং সম্মুখে ৰা পরম্মুখে ৰা ঠিতং পুরাণপত্তং পচ্চুদ্ধরিত্ৰা অঞ্ঞস্স ৰা দত্ৰা নৰং পত্তং যত্থ কত্থচি ঠিতং হত্থেন পরামসিত্ৰা ‘‘ইমং পত্তং অধিট্ঠামী’’তি চিত্তেন আভোগং কত্ৰা কাযৰিকারং করোন্তেন কাযেন ৰা অধিট্ঠাতব্বো, ৰচীভেদং কত্ৰা ৰাচায ৰা অধিট্ঠাতব্বো. তত্র দুৰিধং অধিট্ঠানং – সচে হত্থপাসে হোতি ‘‘ইমং পত্তং অধিট্ঠামী’’তি ৰাচা ভিন্দিতব্বা. অথ অন্তোগব্ভে ৰা উপরিপাসাদে ৰা সামন্তৰিহারে ৰা হোতি, ঠপিতট্ঠানং সল্লক্খেত্ৰা ‘‘এতং পত্তং অধিট্ঠামী’’তি ৰাচা ভিন্দিতব্বা.
অধিট্ঠহন্তেন পন এককেন অধিট্ঠাতুম্পি ৰট্টতি, অঞ্ঞস্স সন্তিকে অধিট্ঠাতুম্পি ৰট্টতি. অঞ্ঞস্স সন্তিকে অযমানিসংসো – সচস্স ‘‘অধিট্ঠিতো নু খো মে, নো’’তি ৰিমতি উপ্পজ্জতি, ইতরো সারেত্ৰা ৰিমতিং ছিন্দিস্সতীতি. সচে কোচি দস পত্তে লভিত্ৰা সব্বেৰ অত্তনাৰ পরিভুঞ্জিতুকামো হোতি, ন সব্বে অধিট্ঠাতব্বা. একং পত্তং অধিট্ঠায পুনদিৰসে তং পচ্চুদ্ধরিত্ৰা অঞ্ঞো অধিট্ঠাতব্বো. এতেনুপাযেন ৰস্সসতম্পি পরিহরিতুং সক্কা.
এৰং অপ্পমত্তস্স ভিক্খুনো সিযা অধিট্ঠানৰিজহনন্তি? সিযা. সচে হি অযং পত্তং অঞ্ঞস্স ৰা দেতি, ৰিব্ভমতি ৰা সিক্খং ৰা পচ্চক্খাতি, কালং ৰা করোতি, লিঙ্গং ৰাস্স পরিৰত্ততি, পচ্চুদ্ধরতি ৰা, পত্তে ৰা ছিদ্দং হোতি, অধিট্ঠানং ৰিজহতি. ৰুত্তম্পি চেতং –
‘‘দিন্নৰিব্ভন্তপচ্চক্খা, কালংকিরিযকতেন চ;
লিঙ্গপচ্চুদ্ধরা চেৰ, ছিদ্দেন ভৰতি সত্তম’’ন্তি.
চোরহরণৰিস্সাসগ্গাহেহিপি ৰিজহতিযেৰ. কিত্তকেন ছিদ্দেন অধিট্ঠানং ভিজ্জতি? যেন কঙ্গুসিত্থং নিক্খমতি চেৰ পৰিসতি চ. ইদঞ্হি সত্তন্নং ধঞ্ঞানং লামকধঞ্ঞসিত্থং, তস্মিং অযচুণ্ণেন ৰা আণিযা ৰা পটিপাকতিকে কতে দসাহব্ভন্তরে পুন অধিট্ঠাতব্বো. অযং তাৰ ‘‘অন্তোদসাহং অধিট্ঠেতি ৰিকপ্পেতী’’তি এত্থ অধিট্ঠানে ৰিনিচ্ছযো.
ৰিকপ্পনে পন দ্ৰে ৰিকপ্পনা – সম্মুখাৰিকপ্পনা চ পরম্মুখাৰিকপ্পনা চ. কথং সম্মুখাৰিকপ্পনা হোতি? পত্তানং একবহুভাৰং সন্নিহিতাসন্নিহিতভাৰঞ্চ ঞত্ৰা ‘‘ইমং পত্ত’’ন্তি ৰা ‘‘ইমে পত্তে’’তি ৰা ‘‘এতং পত্ত’’ন্তি ৰা ‘‘এতে পত্তে’’তি ৰা ৰত্ৰা ‘‘তুয্হং ৰিকপ্পেমী’’তি ৰত্তব্বং. অযমেকা সম্মুখাৰিকপ্পনা. এত্তাৰতা নিধেতুং ৰট্টতি, পরিভুঞ্জিতুং ৰা ৰিস্সজ্জেতুং ৰা অধিট্ঠাতুং ৰা ন ৰট্টতি. ‘‘ময্হং সন্তকং পরিভুঞ্জ ৰা ৰিস্সজ্জেহি ৰা যথাপচ্চযং ৰা করোহী’’তি এৰং পন ৰুত্তে পচ্চুদ্ধারো নাম হোতি, ততোপভুতি পরিভোগাদযোপি ৰট্টন্তি.
অপরো নযো – তথেৰ পত্তানং একবহুভাৰং সন্নিহিতাসন্নিহিতভাৰঞ্চ ঞত্ৰা তস্সেৰ ভিক্খুনো সন্তিকে ‘‘ইমং পত্ত’’ন্তি ৰা ‘‘ইমে পত্তে’’তি ৰা ‘‘এতং পত্ত’’ন্তি ৰা ‘‘এতে পত্তে’’তি ৰা ৰত্ৰা পঞ্চসু সহধম্মিকেসু অঞ্ঞতরস্স অত্তনা অভিরুচিতস্স যস্স কস্সচি নামং গহেত্ৰা ‘‘তিস্সস্স ভিক্খুনো ৰিকপ্পেমী’’তি ৰা ‘‘তিস্সায ভিক্খুনিযা সিক্খমানায সামণেরস্স তিস্সায সামণেরিযা ৰিকপ্পেমী’’তি ৰা ৰত্তব্বং, অযং অপরাপি সম্মুখাৰিকপ্পনা. এত্তাৰতা নিধেতুং ৰট্টতি, পরিভোগাদীসু পন একম্পি ন ৰট্টতি. তেন পন ভিক্খুনা ‘‘তিস্সস্স ভিক্খুনো সন্তকং…পে… তিস্সায সামণেরিযা সন্তকং পরিভুঞ্জ ৰা ৰিস্সজ্জেহি ৰা যথাপচ্চযং ৰা করোহী’’তি ৰুত্তে পচ্চুদ্ধারো নাম হোতি. ততোপভুতি পরিভোগাদযোপি ৰট্টন্তি.
কথং পরম্মুখাৰিকপ্পনা হোতি? পত্তানং তথেৰ একবহুভাৰং সন্নিহিতাসন্নিহিতভাৰঞ্চ ঞত্ৰা ‘‘ইমং পত্ত’’ন্তি ৰা ‘‘ইমে পত্তে’’তি ৰা ‘‘এতং পত্ত’’ন্তি ৰা ‘‘এতে পত্তে’’তি ৰা ৰত্ৰা ‘‘তুয্হং ৰিকপ্পনত্থায দম্মী’’তি ৰত্তব্বং. তেন ৰত্তব্বো – ‘‘কো তে মিত্তো ৰা সন্দিট্ঠো ৰা’’তি? ততো ইতরেন পুরিমনযেনেৰ ‘‘তিস্সো ভিক্খূতি ৰা…পে… তিস্সা সামণেরী’’তি ৰা ৰত্তব্বং. পুন তেন ভিক্খুনা ‘‘অহং তিস্সস্স ভিক্খুনো দম্মী’’তি ৰা…পে… ‘‘তিস্সায সামণেরিযা দম্মী’’তি ৰা ৰত্তব্বং, অযং পরম্মুখাৰিকপ্পনা. এত্তাৰত্তা নিধেতুং ৰট্টতি, পরিভোগাদীসু পন একম্পি ন ৰট্টতি. তেন পন ভিক্খুনা দুতিযসম্মুখাৰিকপ্পনাযং ৰুত্তনযেনেৰ ‘‘ইত্থন্নামস্স সন্তকং পরিভুঞ্জ ৰা ৰিস্সজ্জেহি ৰা যথাপচ্চযং ৰা করোহী’’তি ৰুত্তে পচ্চুদ্ধারো নাম হোতি. ততোপভুতি পরিভোগাদযোপি ৰট্টন্তি.
ইমাসং পন দ্ৰিন্নং ৰিকপ্পনানং নানাকরণং, অৰসেসো চ ৰচনক্কমো সব্বো পঠমকথিনসিক্খাপদৰণ্ণনাযং ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বো সদ্ধিং সমুট্ঠানাদীহীতি.
পত্তসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. ঊনপঞ্চবন্ধনসিক্খাপদৰণ্ণনা
৬০৯. তেন সমযেনাতি ঊনপঞ্চবন্ধনসিক্খাপদং. তত্থ ন যাপেতীতি সো কির যদি অরিযসাৰকো নাভৰিস্সা, অঞ্ঞথত্তম্পি অগমিস্সা, এৰং তেহি উব্বাল়্হো, সোতাপন্নত্তা পন কেৰলং সরীরেনেৰ ন যাপেতি, তেন ৰুত্তং – ‘‘অত্তনাপি ন যাপেতি, পুত্তদারাপিস্স কিলমন্তী’’তি.
৬১২-৩. ঊনপঞ্চবন্ধনেনাতি এত্থ ঊনানি পঞ্চ বন্ধনানি অস্সাতি ঊনপঞ্চবন্ধনো, নাস্স পঞ্চ বন্ধনানি পূরেন্তীতি অত্থো, তেন ঊনপঞ্চবন্ধনেন. ইত্থম্ভূতস্স লক্খণে করণৰচনং. তত্থ যস্মা অবন্ধনস্সাপি পঞ্চ বন্ধনানি ন পূরেন্তি, সব্বসো নত্থিতায, তস্মা পদভাজনে ‘‘অবন্ধনো ৰা’’তিআদি ৰুত্তং. ‘‘ঊনপঞ্চবন্ধনেনা’’তি চ ৰুত্তত্তা যস্স পঞ্চবন্ধনো পত্তো হোতি, তস্স সো অপত্তো, তস্মা অঞ্ঞং ৰিঞ্ঞাপেতুং ৰট্টতি. বন্ধনঞ্চ নামেতং যস্মা বন্ধনোকাসে সতি হোতি, অসতি ন হোতি, তস্মা তস্স লক্খণং দস্সেতুং ‘‘অবন্ধনোকাসো নামা’’তিআদি ৰুত্তং.
দ্ৰঙ্গুলা রাজি ন হোতীতি মুখৰট্টিতো হেট্ঠা দ্ৰঙ্গুলপ্পমাণা একাপি রাজি ন হোতি. যস্স দ্ৰঙ্গুলা রাজি হোতীতি যস্স পন তাদিসা একা রাজি হোতি, সো তস্সা রাজিযা হেট্ঠিমপরিযন্তে পত্তৰেধকেন ৰিজ্ঝিত্ৰা পচিত্ৰা সুত্তরজ্জুক-মকচিরজ্জুকাদীহি ৰা তিপুসুত্তকেন ৰা বন্ধিতব্বো, তং বন্ধনং আমিসস্স অলগ্গনত্থং তিপুপট্টকেন ৰা কেনচি বদ্ধসিলেসেন ৰা পটিচ্ছাদেতব্বং. সো চ পত্তো অধিট্ঠহিত্ৰা পরিভুঞ্জিতব্বো, সুখুমং ৰা ছিদ্দং কত্ৰা বন্ধিতব্বো. সুদ্ধেহি পন মধুসিত্থকলাখাসজ্জুলসাদীহি বন্ধিতুং ন ৰট্টতি. ফাণিতং ঝাপেত্ৰা পাসাণচুণ্ণেন বন্ধিতুং ৰট্টতি. মুখৰট্টিসমীপে পন পত্তৰেধকেন ৰিজ্ঝিযমানো কপালস্স বহলত্তা ভিজ্জতি, তস্মা হেট্ঠা ৰিজ্ঝিতব্বো. যস্স পন দ্ৰে রাজিযো একাযেৰ ৰা চতুরঙ্গুলা, তস্স দ্ৰে বন্ধনানি দাতব্বানি. যস্স তিস্সো একাযেৰ ৰা ছল়ঙ্গুলা, তস্স তীণি. যস্স চতস্সো একাযেৰ ৰা অট্ঠঙ্গুলা, তস্স চত্তারি. যস্স পঞ্চ একাযেৰ ৰা দসঙ্গুলা, সো বদ্ধোপি অবদ্ধোপি অপত্তোযেৰ, অঞ্ঞো ৰিঞ্ঞাপেতব্বো. এস তাৰ মত্তিকাপত্তে ৰিনিচ্ছযো.
অযোপত্তে পন সচেপি পঞ্চ ৰা অতিরেকানি ৰা ছিদ্দানি হোন্তি, তানি চে অযচুণ্ণেন ৰা আণিযা ৰা লোহমণ্ডলকেন ৰা বদ্ধানি মট্ঠানি হোন্তি, স্ৰেৰ পত্তো পরিভুঞ্জিতব্বো, ন অঞ্ঞো ৰিঞ্ঞাপেতব্বো. অথ পন একম্পি ছিদ্দং মহন্তং হোতি, লোহমণ্ডলকেন বদ্ধম্পি মট্ঠং ন হোতি, পত্তে আমিসং লগ্গতি, অকপ্পিযো হোতি, অযং অপত্তো. অঞ্ঞো ৰিঞ্ঞাপেতব্বো.
৬১৫. থেরো ৰত্তব্বোতি পত্তে আনিসংসং দস্সেত্ৰা ‘‘অযং, ভন্তে, পত্তো পমাণযুত্তো সুন্দরো থেরানুরূপো, তং গণ্হথা’’তি ৰত্তব্বো. যো ন গণ্হেয্যাতি অনুকম্পায ন গণ্হন্তস্স দুক্কটং. যো পন সন্তুট্ঠিযা ‘‘কিং মে অঞ্ঞেন পত্তেনা’’তি ন গণ্হাতি, তস্স অনাপত্তি. পত্তপরিযন্তোতি এৰং পরিৰত্তেত্ৰা পরিযন্তে ঠিতপত্তো.
ন অদেসেতি মঞ্চপীঠছত্তনাগদন্তকাদিকে অদেসে, ন নিক্খিপিতব্বো. যত্থ পুরিমং সুন্দরং পত্তং ঠপেতি, তত্থেৰ ঠপেতব্বো. পত্তস্স হি নিক্খিপনদেসো ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, আধারক’’ন্তিআদিনা নযেন খন্ধকে ৰুত্তোযেৰ.
ন অভোগেনাতি যাগুরন্ধনরজনপচনাদিনা অপরিভোগেন ন পরিভুঞ্জিতব্বো. অন্তরামগ্গে পন ব্যাধিম্হি উপ্পন্নে অঞ্ঞস্মিং ভাজনে অসতি মত্তিকায লিম্পেত্ৰা যাগুং ৰা পচিতুং উদকং ৰা তাপেতুং ৰট্টতি.
ন ৰিস্সজ্জেতব্বোতি অঞ্ঞস্স ন দাতব্বো. সচে পন সদ্ধিৰিহারিকো ৰা অন্তেৰাসিকো ৰা অঞ্ঞং ৰরপত্তং ঠপেত্ৰা ‘‘অযং ময্হং সারুপ্পো, অযং থেরস্সা’’তি গণ্হাতি, ৰট্টতি. অঞ্ঞো ৰা তং গহেত্ৰা অত্তনো পত্তং দেতি, ৰট্টতি. ‘‘ময্হমেৰ পত্তং আহরা’’তি ৰত্তব্বকিচ্চং নত্থি.
৬১৭. পৰারিতানন্তি এত্থ সঙ্ঘৰসেন পৰারিতট্ঠানে পঞ্চবন্ধনেনেৰ ৰট্টতি. পুগ্গলৰসেন পৰারিতট্ঠানে ঊনপঞ্চবন্ধনেনাপি ৰট্টতীতি কুরুন্দিযং ৰুত্তং. সেসমেত্থ উত্তানত্থমেৰ.
ছসমুট্ঠানং, কিরিযং, নোসঞ্ঞাৰিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৰজ্জং, কাযকম্মৰচীকম্মং, তিচিত্তং, তিৰেদনন্তি.
ঊনপঞ্চবন্ধনসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. ভেসজ্জসিক্খাপদৰণ্ণনা
৬১৮. তেন সমযেনাতি ভেসজ্জসিক্খাপদং. তত্থ অত্থো, ভন্তেতি রাজা ভিক্খূ উয্যুত্তপ্পযুত্তে থেরস্স লেণত্থায পব্ভারং সোধেন্তে দিস্ৰা আরামিকং দাতুকামো পুচ্ছি.
৬১৯-২১. পাটিযেক্কোতি ৰিসুং একো. মালাকিতেতি কতমালে মালাধরে, কুসুমমালাপটিমণ্ডিতেতি অত্থো. তিণণ্ডুপকন্তি তিণচুম্বটকং. পটিমুঞ্চীতি ঠপেসি. সা অহোসি সুৰণ্ণমালাতি দারিকায সীসে ঠপিতমত্তাযেৰ থেরস্স অধিট্ঠানৰসেন সুৰণ্ণপদুমমালা অহোসি. তঞ্হি তিণণ্ডুপকং সীসে ঠপিতমত্তমেৰ ‘‘সুৰণ্ণমালা হোতূ’’তি থেরো অধিট্ঠাসি. দুতিযম্পি খো…পে…. তেনুপসঙ্কমীতি দুতিযদিৰসেযেৰ উপসঙ্কমি.
সুৰণ্ণন্তি অধিমুচ্চীতি ‘‘সোৰণ্ণমযো হোতূ’’তি অধিট্ঠাসি. পঞ্চন্নং ভেসজ্জানন্তি সপ্পিআদীনং. বাহুলিকাতি পচ্চযবাহুলিকতায পটিপন্না. কোলম্বেপি ঘটেপীতিএত্থ কোলম্বা নাম মহামুখচাটিযো ৰুচ্চন্তি. ওলীনৰিলীনানীতি হেট্ঠা চ উভতোপস্সেসু চ গল়িতানি. ওকিণ্ণৰিকিণ্ণাতি সপ্পিআদীনং গন্ধেন ভূমিং খনন্তেহি ওকিণ্ণা, ভিত্তিযো খনন্তেহি উপরি সঞ্চরন্তেহি চ ৰিকিণ্ণা. অন্তোকোট্ঠাগারিকাতি অব্ভন্তরে সংৰিহিতকোট্ঠাগারা.
৬২২. পটিসাযনীযানীতি পটিসাযিতব্বানি, পরিভুঞ্জিতব্বানীতি অত্থো. ভেসজ্জানীতি ভেসজ্জকিচ্চং করোন্তু ৰা মা ৰা, এৰং লদ্ধৰোহারানি. ‘‘গোসপ্পী’’তিআদীহি লোকে পাকটং দস্সেত্ৰা ‘‘যেসং মংসং কপ্পতী’’তি ইমিনা অঞ্ঞেসম্পি মিগরোহিতসসাদীনং সপ্পিং সঙ্গহেত্ৰা দস্সেসি. যেসঞ্হি খীরং অত্থি, সপ্পিপি তেসং অত্থিযেৰ, তং পন সুলভং ৰা হোতু দুল্লভং ৰা, অসম্মোহত্থং ৰুত্তং. এৰং নৰনীতম্পি.
সন্নিধিকারকং পরিভুঞ্জিতব্বানীতি সন্নিধিং কত্ৰা নিদহিত্ৰা পরিভুঞ্জিতব্বানি. কথং? পাল়িযা আগতসপ্পিআদীসু সপ্পি তাৰ পুরেভত্তং পটিগ্গহিতং তদহুপুরেভত্তং সামিসম্পি নিরামিসম্পি পরিভুঞ্জিতুং ৰট্টতি, পচ্ছাভত্ততো পট্ঠায সত্তাহং নিরামিসং পরিভুঞ্জিতব্বং. সত্তাহাতিক্কমে সচে একভাজনে ঠপিতং, একং নিস্সগ্গিযং. সচে বহূসু ৰত্থুগণনায নিস্সগ্গিযানি, পচ্ছাভত্তং পটিগ্গহিতং সত্তাহং নিরামিসমেৰ ৰট্টতি. পুরেভত্তং ৰা পচ্ছাভত্তং ৰা উগ্গহিতকং কত্ৰা নিক্খিত্তং অজ্ঝোহরিতুং ন ৰট্টতি; অব্ভঞ্জনাদীসু উপনেতব্বং. সত্তাহাতিক্কমেপি অনাপত্তি, অনজ্ঝোহরণীযতং আপন্নত্তা. ‘‘পটিসাযনীযানী’’তি হি ৰুত্তং. সচে অনুপসম্পন্নো পুরেভত্তং পটিগ্গহিতনৰনীতেন সপ্পিং কত্ৰা দেতি, পুরেভত্তং সামিসং ৰট্টতি. সচে সযং করোতি, সত্তাহম্পি নিরামিসমেৰ ৰট্টতি. পচ্ছাভত্তং পটিগ্গহিতনৰনীতেন পন যেন কেনচি কতসপ্পি সত্তাহম্পি নিরামিসমেৰ ৰট্টতি. উগ্গহিতকেন কতে পুব্বে ৰুত্তসুদ্ধসপ্পিনযেনেৰ ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বো.
পুরেভত্তং পটিগ্গহিতখীরেন ৰা দধিনা ৰা কতসপ্পি অনুপসম্পন্নেন কতং সামিসম্পি তদহুপুরেভত্তং ৰট্টতি. সযংকতং নিরামিসমেৰ ৰট্টতি. নৰনীতং তাপেন্তস্স হি সামংপাকো ন হোতি, সামংপক্কেন পন তেন সদ্ধিং আমিসং ন ৰট্টতি. পচ্ছাভত্ততো পট্ঠায চ ন ৰট্টতিযেৰ. সত্তাহাতিক্কমেপি অনাপত্তি, সৰত্থুকস্স পটিগ্গহিতত্তা, ‘‘তানি পটিগ্গহেত্ৰা’’তি হি ৰুত্তং. পচ্ছাভত্তং পটিগ্গহিতেহি কতং পন অব্ভঞ্জনাদীসু উপনেতব্বং. পুরেভত্তম্পি চ উগ্গহিতকেহি কতং উভযেসম্পি সত্তাহাতিক্কমে অনাপত্তি. এসেৰ নযো অকপ্পিযমংসসপ্পিম্হি. অযং পন ৰিসেসো – যত্থ পাল়িযং আগতসপ্পিনা নিস্সগ্গিযং, তত্থ ইমিনা দুক্কটং. অন্ধকট্ঠকথাযং কারণপতিরূপকং ৰত্ৰা মনুস্সসপ্পি চ নৰনীতঞ্চ পটিক্খিত্তং, তং দুপ্পটিক্খিত্তং, সব্বঅট্ঠকথাসু অনুঞ্ঞাতত্তা. পরতো চস্স ৰিনিচ্ছযোপি আগচ্ছিস্সতি.
পাল়িযং আগতং নৰনীতম্পি পুরেভত্তং পটিগ্গহিতং তদহুপুরেভত্তং সামিসম্পি ৰট্টতি, পচ্ছাভত্ততো পট্ঠায নিরামিসমেৰ. সত্তাহাতিক্কমে নানাভাজনেসু ঠপিতে ভাজনগণনায একভাজনেপি অমিস্সেত্ৰা পিণ্ডপিণ্ডৰসেন ঠপিতে পিণ্ডগণনায নিস্সগ্গিযানি. পচ্ছাভত্তং পটিগ্গহিতং সপ্পিনযেনেৰ ৰেদিতব্বং. এত্থ পন দধিগুল়িকাযোপি তক্কবিন্দূনিপি হোন্তি, তস্মা তং ধোতং ৰট্টতীতি উপড্ঢত্থেরা আহংসু. মহাসীৰত্থেরো পন ‘‘ভগৰতা অনুঞ্ঞাতকালতো পট্ঠায তক্কতো উদ্ধটমত্তমেৰ খাদিংসূ’’তি আহ. তস্মা নৰনীতং পরিভুঞ্জন্তেন ধোৰিত্ৰা দধিতক্কমক্খিকাকিপিল্লিকাদীনি অপনেত্ৰা পরিভুঞ্জিতব্বং. পচিত্ৰা সপ্পিং কত্ৰা পরিভুঞ্জিতুকামেন অধোতম্পি পচিতুং ৰট্টতি. যং তত্থ দধিগতং ৰা তক্কগতং ৰা তং খযং গমিস্সতি, এত্তাৰতা হি সৰত্থুকপটিগ্গহিতং নাম ন হোতীতি অযমেত্থ অধিপ্পাযো. আমিসেন সদ্ধিং পক্কত্তা পন তস্মিম্পি কুক্কুচ্চাযন্তি কুক্কুচ্চকা. ইদানি উগ্গহেত্ৰা ঠপিতনৰনীতে চ পুরেভত্তং খীরদধীনি পটিগ্গহেত্ৰা কতনৰনীতে চ পচ্ছাভত্তং তানি পটিগ্গহেত্ৰা কতনৰনীতে চ উগ্গহিতেহি কতনৰৰীতে চ অকপ্পিযমংসনৰনীতে চ সব্বো আপত্তানাপত্তিপরিভোগাপরিভোগনযো সপ্পিম্হি ৰুত্তক্কমেনেৰ গহেতব্বো.
তেলভিক্খায পৰিট্ঠানং পন ভিক্খূনং তত্থেৰ সপ্পিম্পি নৰনীতম্পি পক্কতেলম্পি অপক্কতেলম্পি আকিরন্তি, তত্থ তক্কদধিবিন্দূনিপি ভত্তসিত্থানিপি তণ্ডুলকণাপি মক্খিকাদযোপি হোন্তি. আদিচ্চপাকং কত্ৰা পরিস্সাৰেত্ৰা গহিতং সত্তাহকালিকং হোতি, পটিগ্গহেত্ৰা ঠপিতভেসজ্জেহি সদ্ধিং পচিত্ৰা নত্থুপানম্পি কাতুং ৰট্টতি. সচে ৰদ্দলিসমযে লজ্জি সামণেরো যথা তত্থ পতিততণ্ডুলকণাদযো ন পচ্চন্তি, এৰং সামিসপাকং মোচেন্তো অগ্গিম্হি ৰিলীযাপেত্ৰা পরিস্সাৰেত্ৰা পুন পচিত্ৰা দেতি, পুরিমনযেনেৰ সত্তাহং ৰট্টতি.
তেলেসু তিলতেলং তাৰ পুরেভত্তং পটিগ্গহিতং পুরেভত্তং সামিসম্পি ৰট্টতি, পচ্ছাভত্ততো পট্ঠায নিরামিসমেৰ. সত্তাহাতিক্কমে পনস্স ভাজনগণনায নিস্সগ্গিযভাৰো ৰেদিতব্বো. পচ্ছাভত্তং পটিগ্গহিতং সত্তাহং নিরামিসমেৰ ৰট্টতি. উগ্গহিতকং কত্ৰা নিক্খিত্তং অজ্ঝোহরিতুং ন ৰট্টতি, সীসমক্খনাদীসু উপনেতব্বং, সত্তাহাতিক্কমেপি অনাপত্তি. পুরেভত্তং তিলে পটিগ্গহেত্ৰা কততেলং পুরেভত্তং সামিসম্পি ৰট্টতি, পচ্ছাভত্ততো পট্ঠায অনজ্ঝোহরণীযং হোতি, সীসমক্খনাদীসু উপনেতব্বং, সত্তাহাতিক্কমেপি অনাপত্তি. পচ্ছাভত্তং তিলে পটিগ্গহেত্ৰা কততেলং অনজ্ঝোহরণীযমেৰ, সৰত্থুকপটিগ্গহিতত্তা, সত্তাহাতিক্কমেপি অনাপত্তি, সীসমক্খনাদীসু উপনেতব্বং. পুরেভত্তং ৰা পচ্ছাভত্তং ৰা উগ্গহিতকতিলেহি কততেলেপি এসেৰ নযো.
পুরেভত্তং পটিগ্গহিতকতিলে ভজ্জিত্ৰা ৰা তিলপিট্ঠং ৰা সেদেত্ৰা উণ্হোদকেন ৰা তেমেত্ৰা কততেলং সচে অনুপসম্পন্নেন কতং পুরেভত্তং সামিসম্পি ৰট্টতি. অত্তনা কততেলং পন নিব্বট্টিতত্তা পুরেভত্তং নিরামিসমেৰ ৰট্টতি. সামংপক্কত্তা সামিসং ন ৰট্টতি, সৰত্থুকপটিগ্গহিতত্তা পন পচ্ছাভত্ততো পট্ঠায উভযম্পি অনজ্ঝোহরণীযং, সীসমক্খনাদীসু উপনেতব্বং, সত্তাহাতিক্কমেপি অনাপত্তি. যদি পন অপ্পং উণ্হোদকং হোতি অব্ভুক্কিরণমত্তং, অব্বোহারিকং হোতি, সামপাকগণনং ন গচ্ছতি. সাসপতেলাদীসুপি অৰত্থুকপটিগ্গহিতেসু অৰত্থুকতিলতেলে ৰুত্তসদিসোৰ ৰিনিচ্ছযো.
সচে পন পুরেভত্তং পটিগ্গহিতানং সাসপাদীনং চুণ্ণেহি আদিচ্চপাকেন সক্কা তেলং কাতুং, তং পুরেভত্তং সামিসম্পি ৰট্টতি, পচ্ছাভত্ততো পট্ঠায নিরামিসমেৰ, সত্তাহাতিক্কমে নিস্সগ্গিযং. যস্মা পন সাসপমধুকচুণ্ণাদীনি সেদেত্ৰা এরণ্ডকট্ঠীনি চ ভজ্জিত্ৰা এৰ তেলং করোন্তি, তস্মা তেসং তেলং অনুপসম্পন্নেহি কতং পুরেভত্তং সামিসম্পি ৰট্টতি. ৰত্থূনং যাৰজীৰিকত্তা পন সৰত্থুকপটিগ্গহণে দোসো নত্থীতি. অত্তনা কতং সত্তাহং নিরামিসপরিভোগেনেৰ পরিভুঞ্জিতব্বং. উগ্গহিতকেহি কতং অনজ্ঝোহরণীযং বাহিরপরিভোগে ৰট্টতি, সত্তাহাতিক্কমেপি অনাপত্তি.
তেলকরণত্থায সাসপমধুকএরণ্ডকট্ঠীনি ৰা পটিগ্গহেত্ৰা কতং তেলং সত্তাহকালিকং. দুতিযদিৰসে কতং ছাহং ৰট্টতি. ততিযদিৰসে কতং পঞ্চাহং ৰট্টতি. চতুত্থ-পঞ্চম-ছট্ঠসত্তামদিৰসে কতং তদহেৰ ৰট্টতি. সচে যাৰ অরুণস্স উগ্গমনা তিট্ঠতি, নিস্সগ্গিযং. অট্ঠমে দিৰসে কতং অনজ্ঝোহরণীযং. অনিস্সগ্গিযত্তা পন বাহিরপরিভোগে ৰট্টতি. সচেপি ন করোতি, তেলত্থায গহিতসাসপাদীনং সত্তাহাতিক্কমনে দুক্কটমেৰ. পাল়িযং পন অনাগতানি অঞ্ঞানিপি নাল়িকেরনিম্বকোসম্বককরমন্দঅতসীআদীনং তেলানি অত্থি, তানি পটিগ্গহেত্ৰা সত্তাহং অতিক্কামযতো দুক্কটং হোতি. অযমেতেসু ৰিসেসো. সেসং যাৰকালিকৰত্থুং যাৰজীৰিকৰত্থুঞ্চ সল্লক্খেত্ৰা সামংপাকসৰত্থুকপুরেভত্তপচ্ছাভত্তপটিগ্গহিতউগ্গহিতকৰত্থুৰিধানং সব্বং ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং.
৬২৩. ৰসাতেলন্তি ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, ৰসানি ভেসজ্জানি, অচ্ছৰসং, মচ্ছৰসং, সুসুকাৰসং, সূকরৰসং, গদ্রভৰস’’ন্তি (মহাৰ. ২৬২) এৰং অনুঞ্ঞাতৰসানং তেলং. এত্থ চ ‘‘অচ্ছৰস’’ন্তি ৰচনেন ঠপেত্ৰা মনুস্সৰসং সব্বেসং অকপ্পিযমংসান ৰসা অনুঞ্ঞাতা. মচ্ছগ্গহণেন চ সুসুকাপি গহিতা হোন্তি, ৰাল়মচ্ছত্তা পন ৰিসুং ৰুত্তং. মচ্ছাদিগ্গহণেন চেত্থ সব্বেসম্পি কপ্পিযমংসানং ৰসা অনুঞ্ঞাতা. মংসেসু হি দসমনউস্স-হত্থি-অস্স-সুনখ-অহি-সীহ-ব্যগ্ঘ-দীপি-অচ্ছ-তরচ্ছানং মংসানি অকপ্পিযানি. ৰসাসু একা মনুস্সৰসাৰ. খীরাদীসু অকপ্পিযং নাম নত্থি.
অনুপসম্পন্নেহি কতনিব্বট্টিতৰসাতেলং পুরেভত্তং পটিগ্গহিতং পুরেভত্তং সামিসম্পি ৰট্টতি. পচ্ছাভত্ততো পট্ঠায সত্তাহং নিরামিসমেৰ ৰট্টতি. যং পন তত্থ সুখুমরজসদিসং মংসং ৰা ন্হারু ৰা অট্ঠি ৰা লোহিতং ৰা হোতি, তং অব্বোহারিকং. সচে পন ৰসং পটিগ্গহেত্ৰা সযং করোতি, পুরেভত্তং পটিগ্গহেত্ৰা পচিত্ৰা পরিস্সাৰেত্ৰা সত্তাহং নিরামিসপরিভোগেন পরিভুঞ্জিতব্বং. নিরামিসপরিভোগঞ্হি সন্ধায ইদং ৰুত্তং – ‘‘কালে পটিগ্গহিতং কালে নিপ্পক্কং কালে সংসট্ঠং তেলপরিভোগেন পরিভুঞ্জিতু’’ন্তি (মহাৰ. ২৬২). তত্রাপি অব্বোহারিকং অব্বোহারিকমেৰ. পচ্ছাভত্তং পন পটিগ্গহিতুং ৰা কাতুং ৰা ন ৰট্টতিযেৰ. ৰুত্তঞ্হেতং –
‘‘ৰিকালে চে, ভিক্খৰে, পটিগ্গহিতং ৰিকালে নিপ্পক্কং ৰিকালে সংসট্ঠং, তং চে পরিভুঞ্জেয্য, আপত্তি তিণ্ণং দুক্কটানং. কালে চে, ভিক্খৰে, পটিগ্গহিতং ৰিকালে নিপ্পক্কং ৰিকালে সংসট্ঠং, তং চে পরিভুঞ্জেয্য, আপত্তি দ্ৰিন্নং দুক্কটানং. কালে চে, ভিক্খৰে, পটিগ্গহিতং কালে নিপ্পক্কং ৰিকালে সংসট্ঠং, তং চে পরিভুঞ্জেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স. কালে চে, ভিক্খৰে, পটিগ্গহিতং কালে নিপ্পক্কং কালে সংসট্ঠং, তং চে পরিভুঞ্জেয্য, অনাপত্তী’’তি.
উপতিস্সত্থেরং পন অন্তেৰাসিকা পুচ্ছিংসু – ‘‘ভন্তে, সপ্পিনৰনীতৰসানি একতো পচিত্ৰা নিব্বট্টিতানি ৰট্টন্তি, ন ৰট্টন্তী’’তি? ‘‘ন ৰট্টন্তি, আৰুসো’’তি. থেরো কিরেত্থ পক্কতেলকসটে ৰিয কুক্কুচ্চাযতি. ততো নং উত্তরি পুচ্ছিংসু – ‘‘ভন্তে, নৰনীতে দধিগুল়িকা ৰা তক্কবিন্দু ৰা হোতি, এতং ৰট্টতী’’তি? ‘‘এতম্পি, আৰুসো, ন ৰট্টতী’’তি. ততো নং আহংসু – ‘‘ভন্তে, একতো পচিত্ৰা সংসট্ঠানি তেজৰন্তানি হোন্তি, রোগং নিগ্গণ্হন্তী’’তি? ‘‘সাধাৰুসো’’তি থেরো সম্পটিচ্ছি.
মহাসুমত্থেরো পনাহ – ‘‘কপ্পিযমংসৰসা সামিসপরিভোগে ৰট্টতি, ইতরা নিরামিসপরিভোগে ৰট্টতী’’তি. মহাপদুমত্থেরো পন ‘‘ইদং কি’’ন্তি পটিক্খিপিত্ৰা ‘‘ননু ৰাতাবাধিকা ভিক্খূ পঞ্চমূলকসাৰযাগুযং অচ্ছসূকরতেলাদীনি পক্খিপিত্ৰা যাগুং পিৰন্তি, সা তেজুস্সদত্তা রোগং নিগ্গণ্হাতী’’তি ৰত্ৰা ‘‘ৰট্টতী’’তি আহ.
মধু নাম মক্খিকামধূতি মধুকরীহি নাম মধুমক্খিকাহি খুদ্দকমক্খিকাহি ভমরমক্খিকাহি চ কতং মধু. তং পুরেভত্তং পটিগ্গহিতং পুরেভত্তং সামিসপরিভোগম্পি ৰট্টতি, পচ্ছাভত্ততো পট্ঠায সত্তাহং নিরামিসপরিভোগমেৰ ৰট্টতি. সত্তাহাতিক্কমে সচে সিলেসসদিসং মহামধুং খণ্ডং খণ্ডং কত্ৰা ঠপিতং, ইতরং ৰা নানাভাজনেসু, ৰত্থুগণনায নিস্সগ্গিযানি. সচে একমেৰ খণ্ডং, একভাজনে ৰা ইতরং একমেৰ নিস্সগ্গিযং. উগ্গহিতকং ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং, অরুমক্খনাদীসু উপনেতব্বং. মধুপটলং ৰা মধুসিত্থকং ৰা সচে মধুনা অমক্খিতং পরিসুদ্ধং, যাৰজীৰিকং. মধুমক্খিতং পন মধুগতিকমেৰ. চীরিকা নাম সপক্খা দীঘমক্খিকা, তুম্বলনামিকা চ অট্ঠিপক্খা কাল়মহাভমরা হোন্তি, তেসং আসযেসু নিয্যাসসদিসং মধু হোতি, তং যাৰজীৰিকং.
ফাণিতং নাম উচ্ছুম্হা নিব্বত্তন্তি উচ্ছুরসং উপাদায অপক্কা ৰা অৰত্থুকপক্কা ৰা সব্বাপি অৰত্থুকা উচ্ছুৰিকতি ফাণিতন্তি ৰেদিতব্বা. তং ফাণিতং পুরেভত্তং পটিগ্গহিতং পুরেভত্তং সামিসম্পি ৰট্টতি, পচ্ছাভত্ততো পট্ঠায সত্তাহং নিরামিসমেৰ ৰট্টতি. সত্তাহাতিক্কমে ৰত্থুগণনায নিস্সগ্গিযং. বহূ পিণ্ডা চুণ্ণেত্ৰা একভাজনে পক্খিত্তা হোন্তি ঘনসন্নিৰেসা, একমেৰ নিস্সগ্গিযং. উগ্গহিতকং ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং, ঘরধূপনাদীসু উপনেতব্বং. পুরেভত্তং পটিগ্গহিতেন অপরিস্সাৰিতউচ্ছুরসেন কতফাণিতং সচে অনুপসম্পন্নেন কতং, সামিসম্পি ৰট্টতি. সযংকতং নিরামিসমেৰ ৰট্টতি. পচ্ছাভত্ততো পট্ঠায পন সৰত্থুকপটিগ্গহিতত্তা অনজ্ঝোহরণীযং, সত্তাহাতিক্কমেপি অনাপত্তি. পচ্ছাভত্তং অপরিস্সাৰিতপটিগ্গহিতেন কতম্পি অনজ্ঝোহরণীযমেৰ, সত্তাহাতিক্কমেপি অনাপত্তি. এস নযো উচ্ছুং পটিগ্গহেত্ৰা কতফাণিতেপি. পুরেভত্তং পন পরিস্সাৰিতপটিগ্গহিতকেন কতং সচে অনুপসম্পন্নেন কতং পুরেভত্তং সামিসম্পি ৰট্টতি, পচ্ছাভত্ততো পট্ঠায সত্তাহং নিরামিসমেৰ. সযংকতং পুরেভত্তম্পি নিরামিসমেৰ. পচ্ছাভত্তং পরিস্সাৰিতপটিগ্গহিতেন কতং পন নিরামিসমেৰ সত্তাহং ৰট্টতি. উগ্গহিতককতং ৰুত্তনযমেৰ. ‘‘ঝামউচ্ছুফাণিতং ৰা কোট্টিতউচ্ছুফাণিতং ৰা পুরেভত্তমেৰ ৰট্টতী’’তি মহাঅট্ঠকথাযং ৰুত্তং.
মহাপচ্চরিযং পন ‘‘এতং সৰত্থুকপক্কং ৰট্টতি, নো ৰট্টতী’’তি পুচ্ছং কত্ৰা ‘‘উচ্ছুফাণিতং পচ্ছাভত্তং নোৰট্টনকং নাম নত্থী’’তি ৰুত্তং, তং যুত্তং. সীতুদকেন কতং মধুকপুপ্ফফাণিতং পুরেভত্তং সামিসং ৰট্টতি, পচ্ছাভত্ততো পট্ঠায সত্তাহং নিরামিসমেৰ. সত্তাহাতিক্কমে ৰত্থুগণনায দুক্কটং. খীরং পক্খিপিত্ৰা কতং মধুকফাণিতং যাৰকালিকং. খণ্ডসক্খরং পন খীরজল্লিকং অপনেত্ৰা সোধেন্তি, তস্মা ৰট্টতি. মধুকপুপ্ফং পন পুরেভত্তং অল্লং ৰট্টতি, ভজ্জিতম্পি ৰট্টতি. ভজ্জিত্ৰা তিলাদীহি মিস্সং ৰা অমিস্সং ৰা কত্ৰা কোট্টিতম্পি ৰট্টতি. যদি পন তং গহেত্ৰা মেরযত্থায যোজেন্তি, যোজিতং বীজতো পট্ঠায ন ৰট্টতি. কদলী-খজ্জূরী-অম্ব-লবুজ-পনস-চিঞ্চাদীনং সব্বেসং যাৰকালিকফলানং ফাণিতং যাৰকালিকমেৰ. মরিচপক্কেহি ফাণিতং করোন্তি, তং যাৰজীৰিকং.
তানি পটিগ্গহেত্ৰাতি সচেপি সব্বানিপি পটিগ্গহেত্ৰা এক ঘটে অৰিনিব্ভোগানি কত্ৰা নিক্খিপতি, সত্তাহাতিক্কমে একমেৰ নিস্সগ্গিযং. ৰিনিভুত্তেসু পঞ্চ নিস্সগ্গিযানি. সত্তাহং পন অনতিক্কামেত্ৰা গিলানেনপি অগিলানেনপি ৰুত্তনযেনেৰ যথাসুখং পরিভুঞ্জিতব্বং. সত্তৰিধঞ্হি ওদিস্সং নাম – ব্যাধিওদিস্সং, পুগ্গলোদিস্সং, কালোদিস্সং, সমযোদিস্সং, দেসোদিস্সং, ৰসোদিস্সং, ভেসজ্জোদিস্সন্তি.
তত্থ ব্যাধিওদিস্সং নাম – ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, অমনুস্সিকাবাধে আমকমংসং আমকলোহিত’’ন্তি (মহাৰ. ২৬৪) এৰং ব্যাধিং উদ্দিস্স অনুঞ্ঞাতং, তং তেনেৰ আবাধেন আবাধিকস্স ৰট্টতি, ন অঞ্ঞস্স. তঞ্চ খো কালেপি ৰিকালেপি কপ্পিযম্পি অকপ্পিযম্পি ৰট্টতিযেৰ.
পুগ্গলোদিস্সং নাম – ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, রোমন্থকস্স রোমন্থনং. ন চ, ভিক্খৰে, বহিমুখদ্ৰারং নীহরিত্ৰা অজ্ঝোহরিতব্ব’’ন্তি (চূল়ৰ. ২৭৩) এৰং পুগ্গলং উদ্দিস্স অনুঞ্ঞাতং, তং তস্সেৰ ৰট্টতি, ন অঞ্ঞস্স.
কালোদিস্সং নাম – ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, চত্তারি মহাৰিকটানি দাতুং – গূথং, মুত্তং, ছারিকং, মত্তিক’’ন্তি (মহাৰ. ২৬৮) এৰং অহিনা দট্ঠকালং উদ্দিস্স অনুঞ্ঞাতং, তং তস্মিংযেৰ কালে অপ্পটিগ্গহিতকম্পি ৰট্টতি, ন অঞ্ঞস্মিং.
সমযোদিস্সং নাম – ‘‘গণভোজনে অঞ্ঞত্র সমযা’’তিআদিনা (পাচি. ২১৭) নযেন তং তং সমযং উদ্দিস্স অনুঞ্ঞাতা অনাপত্তিযো, তা তস্মিং তস্মিংযেৰ সমযে অনাপত্তিযো হোন্তি, ন অঞ্ঞদা.
দেসোদিস্সং নাম – ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, এৰরূপেসু পচ্চন্তিমেসু জনপদেসু ৰিনযধরপঞ্চমেন গণেন উপসম্পদ’’ন্তি (মহাৰ. ২৫৯) এৰং পচ্চন্তদেসে উদ্দিস্স অনুঞ্ঞাতানি উপসম্পদাদীনি, তানি তত্থেৰ ৰট্টন্তি, ন মজ্ঝিমদেসে.
ৰসোদিস্সং নাম – ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, ৰসানি ভেসজ্জানী’’তি (মহাৰ. ২৬২) এৰং ৰসানামেন অনুঞ্ঞাতং, তং ঠপেত্ৰা মনুস্সৰসং সব্বেসং কপ্পিযাকপ্পিযৰসানং তেলং তংতদত্থিকানং তেলপরিভোগেন পরিভুঞ্জিতুং ৰট্টতি.
ভেসজ্জোদিস্সং নাম – ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, পঞ্চ ভেসজ্জানী’’তি (মহাৰ. ২৬০-২৬১) এৰং ভেসজ্জনামেন অনুঞ্ঞাতানি আহারত্থং ফরিতুং সমত্থানি সপ্পিনৰনীততেলমধুফাণিতন্তি. তানি পটিগ্গহেত্ৰা তদহুপুরেভত্তং যথাসুখং পচ্ছাভত্ততো পট্ঠায সতি পচ্চযে ৰুত্তনযেনেৰ সত্তাহং পরিভুঞ্জিতব্বানি.
৬২৪. সত্তাহাতিক্কন্তে অতিক্কন্তসঞ্ঞী নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযন্তি সচেপি সাসপমত্তং হোতি সকিং ৰা অঙ্গুলিযা গহেত্ৰা জিৰ্হায সাযনমত্তং নিস্সজ্জিতব্বমেৰ, পাচিত্তিযঞ্চ দেসেতব্বং.
ন কাযিকেন পরিভোগেন পরিভুঞ্জিতব্বন্তি কাযো ৰা কাযে অরু ৰা ন মক্খেতব্বং. তেহি মক্খিতানি কাসাৰকত্তরযট্ঠিউপাহনপাদকথলিকমঞ্চপীঠাদীনিপি অপরিভোগানি. ‘‘দ্ৰারৰাতপানকৰাটেসুপি হত্থেন গহণট্ঠানং ন মক্খেতব্ব’’ন্তি মহাপচ্চরিযং ৰুত্তং. ‘‘কসাৰে পন পক্খিপিত্ৰা দ্ৰারৰাতপানকৰাটানি মক্খেতব্বানী’’তি মহাঅট্ঠকথাযং ৰুত্তং.
অনাপত্তি অন্তোসত্তাহং অধিট্ঠেতীতি সত্তাহব্ভন্তরে সপ্পিঞ্চ তেলঞ্চ ৰসঞ্চ মুদ্ধনিতেলং ৰা অব্ভঞ্জনং ৰা মধুং অরুমক্খনং ফাণিতং ঘরধূপনং অধিট্ঠেতি, অনাপত্তি. সচে অধিট্ঠিততেলং অনধিট্ঠিততেলভাজনে আকিরিতুকামো হোতি, ভাজনে চে সুখুমং ছিদ্দং পৰিট্ঠং পৰিট্ঠং তেলং পুরাণতেলেন অজ্ঝোত্থরীযতি, পুন অধিট্ঠাতব্বং. অথ মহামুখং হোতি, সহসাৰ বহুতেলং পৰিসিত্ৰা পুরাণতেলং অজ্ঝোত্থরতি, পুন অধিট্ঠানকিচ্চং নত্থি. অধিট্ঠিতগতিকমেৰ হি তং হোতি, এতেন নযেন অধিট্ঠিততেলভাজনে অনধিট্ঠিততেলাকিরণম্পি ৰেদিতব্বং.
৬২৫. ৰিস্সজ্জেতীতি এত্থ সচে দ্ৰিন্নং সন্তকং একেন পটিগ্গহিতং অৰিভত্তং হোতি, সত্তাহাতিক্কমে দ্ৰিন্নম্পি অনাপত্তি, পরিভুঞ্জিতুং পন ন ৰট্টতি. সচে যেন পটিগ্গহিতং, সো ইতরং ভণতি – ‘‘আৰুসো, ইমং তেলং সত্তাহমত্তং পরিভুঞ্জ ত্ৰ’’ন্তি. সো চ পরিভোগং ন করোতি, কস্স আপত্তি? ন কস্সচিপি আপত্তি. কস্মা? যেন পটিগ্গহিতং তেন ৰিস্সজ্জিতত্তা, ইতরস্স অপ্পটিগ্গহিতত্তা.
ৰিনস্সতীতি অপরিভোগং হোতি. চত্তেনাতিআদীসু যেন চিত্তেন ভেসজ্জং চত্তঞ্চ ৰন্তঞ্চ মুত্তঞ্চ হোতি, তং চিত্তং চত্তং ৰন্তং মুত্তন্তি ৰুচ্চতি. তেন চিত্তেন পুগ্গলো অনপেক্খোতি ৰুচ্চত্তি, এৰং অনপেক্খো সামণেরস্স দত্ৰাতি অত্থো. ইদং কস্মা ৰুত্তং? ‘‘এৰং অন্তোসত্তাহে দত্ৰা পচ্ছা লভিত্ৰা পরিভুঞ্জন্তস্স অনাপত্তিদস্সনত্থ’’ন্তি মহাসুমত্থেরো আহ. মহাপদুমত্থেরো পনাহ – ‘‘নযিদং যাচিতব্বং, অন্তোসত্তাহে দিন্নস্স হি পুন পরিভোগে আপত্তিযেৰ নত্থি. সত্তাহাতিক্কন্তস্স পন পরিভোগে অনাপত্তিদস্সনত্থমিদং ৰুত্ত’’ন্তি. তস্মা এৰং দিন্নং ভেসজ্জং সচে সামণেরো অভিসঙ্খরিত্ৰা ৰা অনভিসঙ্খরিত্ৰা ৰা তস্স ভিক্খুনো নত্থুকম্মত্থং দদেয্য, গহেত্ৰা নত্থুকম্মং কাতব্বং. সচে বালো হোতি, দাতুং ন জানাতি, অঞ্ঞেন ভিক্খুনা ৰত্তব্বো – ‘‘অত্থি তে, সামণের, তেল’’ন্তি ‘‘আম, ভন্তে, অত্থী’’তি. ‘‘আহর, থেরস্স ভেসজ্জং করিস্সামা’’তি. এৰম্পি ৰট্টতি. সেসং উত্তানত্থমেৰ.
কথিনসমুট্ঠানং, অকিরিযং, নোসঞ্ঞাৰিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৰজ্জং, কাযকম্মৰচীকম্মং,
তিচিত্তং, তিৰেদনন্তি.
ভেসজ্জসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. ৰস্সিকসাটিকসিক্খাপদৰণ্ণনা
৬২৬. তেন সমযেনাতি ৰস্সিকসাটিকসিক্খাপদং. তত্থ ৰস্সিকসাটিকা অনুঞ্ঞাতাতি চীৰরক্খন্ধকে ৰিসাখাৰত্থুস্মিং (মহাৰ. ৩৪৯ আদযো) অনুঞ্ঞাতা. পটিকচ্চেৰাতি পুরেযেৰ.
৬২৭. মাসো সেসো গিম্হানন্তি চতুন্নং গিম্হমাসানং একো পচ্ছিমমাসো সেসো. কত্ৰাতি সিব্বনরজনকপ্পপরিযোসানেন নিট্ঠপেত্ৰা. করোন্তেন চ একমেৰ কত্ৰা সমযে অধিট্ঠাতব্বং, দ্ৰে অধিট্ঠাতুং ন ৰট্টন্তি.
অতিরেকমাসে সেসে গিম্হানেতি গিম্হাননামকে অতিরেকমাসে সেসে.
অতিরেকদ্ধমাসে সেসে গিম্হানে কত্ৰা নিৰাসেতীতি এত্থ পন ঠত্ৰা ৰস্সিকসাটিকায পরিযেসনক্খেত্তং করণক্খেত্তং নিৰাসনক্খেত্তং অধিট্ঠানক্খেত্তন্তি চতুব্বিধং খেত্তং, কুচ্ছিসমযো পিট্ঠিসমযোতি দুৰিধো সমযো, পিট্ঠিসমযচতুক্কং কুচ্ছিসমযচতুক্কন্তি দ্ৰে চতুক্কানি চ ৰেদিতব্বানি.
তত্থ জেট্ঠমূলপুণ্ণমাসিযা পচ্ছিমপাটিপদদিৰসতো পট্ঠায যাৰ কাল়পক্খুপোসথা, অযমেকো অদ্ধমাসো পরিযেসনক্খেত্তঞ্চেৰ করণক্খেত্তঞ্চ. এতস্মিঞ্হি অন্তরে ৰস্সিকসাটিকং অলদ্ধং পরিযেসিতুং লদ্ধং কাতুঞ্চ ৰট্টতি, নিৰাসেতুং অধিট্ঠাতুঞ্চ ন ৰট্টতি. কাল়পক্খুপোসথস্স পচ্ছিমপাটিপদদিৰসতো পট্ঠায যাৰ আসাল়্হীপুণ্ণমা, অযমেকো অদ্ধমাসো পরিযেসনকরণনিৰাসনানং তিণ্ণম্পি খেত্তং. এতস্মিঞ্হি অন্তরে পরিযেসিতুং কাতুং নিৰাসেতুঞ্চ ৰট্টতি, অধিট্ঠাতুংযেৰ ন ৰট্টতি. আসাল়্হীপুণ্ণমাসিযা পচ্ছিমপাটিপদদিৰসতো পট্ঠায যাৰ কত্তিকপুণ্ণমা, ইমে চত্তারো মাসা পরিযেসনকরণনিৰাসনাধিট্ঠানানং চতুন্নং খেত্তং. এতস্মিঞ্হি অন্তরে অলদ্ধং পরিযেসিতুং লদ্ধং কাতুং নিৰাসেতুং অধিট্ঠাতুঞ্চ ৰট্টতি. ইদং তাৰ চতুব্বিধং খেত্তং ৰেদিতব্বং.
কত্তিকপুণ্ণমাসিযা পন পচ্ছিমপাটিপদদিৰসতো পট্ঠায যাৰ জেট্ঠমূলপুণ্ণমা, ইমে সত্ত মাসা পিট্ঠিসমযো নাম. এতস্মিঞ্হি অন্তরে ‘‘কালো ৰস্সিকসাটিকাযা’’তিআদিনা নযেন সতুপ্পাদং কত্ৰা অঞ্ঞাতকঅপ্পৰারিতট্ঠানতো ৰস্সিকসাটিকচীৰরং নিপ্ফাদেন্তস্স ইমিনা সিক্খাপদেন নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযং. ‘‘দেথ মে ৰস্সিকসাটিকচীৰর’’ন্তিআদিনা নযেন ৰিঞ্ঞত্তিং কত্ৰা নিপ্ফাদেন্তস্স অঞ্ঞাতকৰিঞ্ঞত্তিসিক্খাপদেন নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযং. ৰুত্তনযেনেৰ সতুপ্পাদং কত্ৰা ঞাতকপৰারিতট্ঠানতো নিপ্ফাদেন্তস্স ইমিনাৰ সিক্খাপদেন নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযং. ৰিঞ্ঞত্তিং কত্ৰা নিপ্ফাদেন্তস্স অঞ্ঞাতকৰিঞ্ঞত্তিসিক্খাপদেন অনাপত্তি. ৰুত্তঞ্হেতং পরিৰারে –
‘‘মাতরং চীৰরং যাচে, নো চ সঙ্ঘে পরিণতং;
কেনস্স হোতি আপত্তি, অনাপত্তি চ ঞাতকে;
পঞ্হা মেসা কুসলেহি চিন্তিতা’’তি. (পরি. ৪৮১);
অযঞ্হি পঞ্হো ইমমত্থং সন্ধায ৰুত্তোতি. এৰং পিট্ঠিসমযচতুক্কং ৰেদিতব্বং.
জেট্ঠমূলপুণ্ণমাসিযা পন পচ্ছিমপাটিপদদিৰসতো পট্ঠায যাৰ কত্তিকপুণ্ণমা, ইমে পঞ্চ মাসা কুচ্ছিসমযো নাম. এতস্মিঞ্হি অন্তরে ৰুত্তনযেন সতুপ্পাদং কত্ৰা অঞ্ঞাতকঅপ্পৰারিতট্ঠানতো ৰস্সিকসাটিকচীৰরং নিপ্ফাদেন্তস্স ৰত্তভেদে দুক্কটং. যে মনুস্সা পুব্বেপি ৰস্সিকসাটিকচীৰরং দেন্তি, ইমে পন সচেপি অত্তনো অঞ্ঞাতকঅপ্পৰারিতা হোন্তি, ৰত্তভেদো নত্থি, তেসু সতুপ্পাদকরণস্স অনুঞ্ঞাতত্তা. ৰিঞ্ঞতিং কত্ৰা নিপ্ফাদেন্তস্স অঞ্ঞাতকৰিঞ্ঞত্তিসিক্খাপদেন নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযং. ইদং পন পকতিযা ৰস্সিকসাটিকদাযকেসুপি হোতিযেৰ. ৰুত্তনযেনেৰ সতুপ্পাদং কত্ৰা ঞাতকপৰারিতট্ঠানতো নিপ্ফাদেন্তস্স ইমিনা সিক্খাপদেন অনাপত্তি. ৰিঞ্ঞত্তিং কত্ৰা নিপ্ফাদেন্তস্স অঞ্ঞাতকৰিঞ্ঞত্তিসিক্খাপদেন অনাপত্তি. ‘‘ন ৰত্তব্বা দেথ মে’’তি ইদঞ্হি পরিযেসনকালে অঞ্ঞাতকঅপ্পৰারিতেযেৰ সন্ধায ৰুত্তং. এৰং কুচ্ছিসমযচতুক্কং ৰেদিতব্বং.
নগ্গো কাযং ওৰস্সাপেতি, আপত্তি দুক্কটস্সাতি এত্থ উদকফুসিতগণনায অকত্ৰা ন্হানপরিযোসানৰসেন পযোগে পযোগে দুক্কটেন কারেতব্বো. সো চ খো ৰিৰটঙ্গণে আকাসতো পতিতউদকেনেৰ ন্হাযন্তো. ন্হানকোট্ঠকৰাপিআদীসু ঘটেহি আসিত্তউদকেন ৰা ন্হাযন্তস্স অনাপত্তি.
ৰস্সং উক্কড্ঢিযতীতি এত্থ সচে কতপরিযেসিতায ৰস্সিকসাটিকায গিম্হানং পচ্ছিম মাসং খেপেত্ৰা পুন ৰস্সানস্স পঠমমাসং উক্কড্ঢিত্ৰা গিম্হানং পচ্ছিমমাসমেৰ করোন্তি, ৰস্সিকসাটিকা ধোৰিত্ৰা নিক্খিপিতব্বা. অনধিট্ঠিতা অৰিকপ্পিতা দ্ৰে মাসে পরিহারং লভতি, ৰস্সূপনাযিকদিৰসে অধিট্ঠাতব্বা. সচে সতিসম্মোসেন ৰা অপ্পহোনকভাৰেন ৰা অকতা হোতি, তে চ দ্ৰে মাসে ৰস্সানস্স চ চাতুমাসন্তি ছ মাসে পরিহারং লভতি. সচে পন কত্তিকমাসে কথিনং অত্থরীযতি, অপরেপি চত্তারো মাসে লভতি, এৰং দস মাসা হোন্তি. ততো পরম্পি সতিযা পচ্চাসায মূলচীৰরং কত্ৰা ঠপেন্তস্স একমাসন্তি এৰং একাদস মাসে পরিহারং লভতি. সচে পন একাহদ্ৰীহাদিৰসেন যাৰ দসাহানাগতায ৰস্সূপনাযিকায অন্তোৰস্সে ৰা লদ্ধা চেৰ নিট্ঠিতা চ, কদা অধিট্ঠাতব্বাতি এতং অট্ঠকথাসু ন ৰিচারিতং. লদ্ধদিৰসতো পট্ঠায অন্তোদসাহে নিট্ঠিতা পন তস্মিংযেৰ অন্তোদসাহে অধিট্ঠাতব্বা. দসাহাতিক্কমে নিট্ঠিতা তদহেৰ অধিট্ঠাতব্বা. দসাহে অপ্পহোন্তে চীৰরকালং নাতিক্কমেতব্বাতি অযং নো অত্তনোমতি. কস্মা? ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, তিচীৰরং অধিট্ঠাতুং ন ৰিকপ্পেতুং; ৰস্সিকসাটিকং ৰস্সানং চাতুমাসং অধিট্ঠাতুং, ততো পরং ৰিকপ্পেতু’’ন্তি (মহাৰ. ৩৫৮) হি ৰুত্তং. তস্মা ৰস্সূপনাযিকতো পুব্বে দসাহাতিক্কমেপি অনাপত্তি. ‘‘দসাহপরমং অতিরেকচীৰরং ধারেতব্ব’’ন্তি (পারা. ৪৬২) চ ৰুত্তং. তস্মা একাহদ্ৰীহাদিৰসেন যাৰ দসাহানাগতায ৰস্সূপনাযিকায অন্তোৰস্সে ৰা লদ্ধা চেৰ নিট্ঠিতা চ ৰুত্তনযেনেৰ অন্তোদসাহে ৰা তদহু ৰা অধিট্ঠাতব্বা, দসাহে অপ্পহোন্তে চীৰরকালং নাতিক্কমেতব্বা.
তত্থ সিযা ‘‘ৰস্সানং চাতুমাসং অধিট্ঠাতু’’ন্তি ৰচনতো ‘‘চাতুমাসব্ভন্তরে যদা ৰা তদা ৰা অধিট্ঠাতুং ৰট্টতী’’তি. যদি এৰং, ‘‘কণ্ডুপ্পটিচ্ছাদিং যাৰ আবাধা অধিট্ঠাতু’’ন্তি ৰুত্তং সাপি, চ দসাহং অতিক্কামেতব্বা সিযা. এৰঞ্চ সতি ‘‘দসাহপরমং অতিরেকচীৰরং ধারেতব্ব’’ন্তি ইদং ৰিরুজ্ঝতি. তস্মা যথাৰুত্তমেৰ গহেতব্বং, অঞ্ঞং ৰা অচলং কারণং লভিত্ৰা ছড্ডেতব্বং. অপিচ কুরুন্দিযম্পি নিস্সগ্গিযাৰসানে ৰুত্তং – ‘‘কদা অধিট্ঠাতব্বা? লদ্ধদিৰসতো পট্ঠায অন্তোদসাহে নিট্ঠিতা পন তস্মিংযেৰ অন্তোদসাহে অধিট্ঠাতব্বা. যদি নপ্পহোতি যাৰ কত্তিকপুণ্ণমা পরিহারং লভতী’’তি.
৬৩০. অচ্ছিন্নচীৰরস্সাতি এতং ৰস্সিকসাটিকমেৰ সন্ধায ৰুত্তং. তেসঞ্হি নগ্গানং কাযোৰস্সাপনে অনাপত্তি. এত্থ চ মহগ্ঘৰস্সিকসাটিকং নিৰাসেত্ৰা ন্হাযন্তস্স চোরুপদ্দৰো আপদা নাম. সেসমেত্থ উত্তানমেৰ.
ছসমুট্ঠানং, কিরিযং, নোসঞ্ঞাৰিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৰজ্জং, কাযকম্মৰচীকম্মং, তিচিত্তং, তিৰেদনন্তি.
ৰস্সিকসাটিকসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫. চীৰরঅচ্ছিন্দনসিক্খাপদৰণ্ণনা
৬৩১. তেন সমযেনাতি চীৰরঅচ্ছিন্দনসিক্খাপদং. তত্থ যম্পি ত্যাহন্তি যম্পি তে অহং. সো কির ‘‘মম পত্তচীৰরউপাহনপচ্চত্থরণানি ৰহন্তো মযা সদ্ধিং চারিকং পক্কমিস্সতী’’তি অদাসি. তেনেৰমাহ. অচ্ছিন্দীতি বলক্কারেন অগ্গহেসি, সকসঞ্ঞায গহিতত্তা পনস্স পারাজিকং নত্থি, কিলমেত্ৰা গহিতত্তা আপত্তি পঞ্ঞত্তা.
৬৩৩. সযং অচ্ছিন্দতি নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযন্তি একং চীৰরং একাবদ্ধানি চ বহূনি অচ্ছিন্দতো একা আপত্তি. একতো অবদ্ধানি ৰিসুং ৰিসুং ঠিতানি চ বহূনি অচ্ছিন্দতো ‘‘সঙ্ঘাটিং আহর, উত্তরাসঙ্গং আহরা’’তি এৰং আহরাপযতো চ ৰত্থুগণনায আপত্তিযো. ‘‘মযা দিন্নানি সব্বানি আহরা’’তি ৰদতোপি একৰচনেনেৰ সম্বহুলা আপত্তিযো.
অঞ্ঞং আণাপেতি আপত্তি দুক্কটস্সাতি ‘‘চীৰরং গণ্হা’’তি আণাপেতি, একং দুক্কটং. আণত্তো বহূনি গণ্হাতি, একং পাচিত্তিযং ‘‘সঙ্ঘাটিং গণ্হ, উত্তরাসঙ্গং গণ্হা’’তি ৰদতো ৰাচায ৰাচায দুক্কটং. ‘‘মযা দিন্নানি সব্বানি গণ্হা’’তি ৰদতো একৰাচায সম্বহুলা আপত্তিযো.
৬৩৪. অঞ্ঞং পরিক্খারন্তি ৰিকপ্পনুপগপচ্ছিমচীৰরং ঠপেত্ৰা যং কিঞ্চি অন্তমসো সূচিম্পি. ৰেঠেত্ৰা ঠপিতসূচীসুপি ৰত্থুগণনায দুক্কটানি. সিথিলৰেঠিতাসু এৰং. গাল়্হং কত্ৰা বদ্ধাসু পন একমেৰ দুক্কটন্তি মহাপচ্চরিযং ৰুত্তং. সূচিঘরে পক্খিত্তাসুপি এসেৰ নযো. থৰিকায পক্খিপিত্ৰা সিথিলবদ্ধ গাল়্হবদ্ধেসু তিকটুকাদীসু ভেসজ্জেসুপি এসেৰ নযো.
৬৩৫. সো ৰা দেতীতি ‘‘ভন্তে, তুম্হাকংযেৰ ইদং সারুপ্প’’ন্তি এৰং ৰা দেতি, অথ ৰা পন ‘‘আৰুসো, মযং তুয্হং ‘ৰত্তপটিপত্তিং করিস্সতি, অম্হাকং সন্তিকে উপজ্ঝং গণ্হিস্সতি, ধম্মং পরিযাপুণিস্সতী’তি চীৰরং অদম্হ, সো দানি ত্ৰং ন ৰত্তং করোসি, ন উপজ্ঝং গণ্হাসি, ন ধম্মং পরিযাপুণাসী’’তি এৰমাদীনি ৰুত্তো ‘‘ভন্তে, চীৰরত্থায মঞ্ঞে ভণথ, ইদং ৰো চীৰর’’ন্তি দেতি, এৰম্পি সো ৰা দেতি. দিসাপক্কন্তং ৰা পন দহরং ‘‘নিৰত্তেথ ন’’ন্তি ভণতি, সো ন নিৰত্ততি. চীৰরং গহেত্ৰা রুন্ধথাতি, এৰং চে নিৰত্ততি, সাধু. সচে ‘‘পত্তচীৰরত্থায মঞ্ঞে তুম্হে ভণথ, গণ্হথ ন’’ন্তি দেতি. এৰম্পি সো ৰা দেতি, ৰিব্ভন্তং ৰা দিস্ৰা ‘‘মযং তুয্হং ‘ৰত্তং করিস্সতী’তি পত্তচীৰরং অদম্হ, সো দানি ত্ৰং ৰিব্ভমিত্ৰা চরসী’’তি ৰদতি. ইতরো ‘‘গণ্হথ তুম্হাকং পত্তচীৰর’’ন্তি দেতি, এৰম্পি সো ৰা দেতি. ‘‘মম সন্তিকে উপজ্ঝং গণ্হন্তস্সেৰ দেমি, অঞ্ঞত্থ গণ্হন্তস্স ন দেমি. ৰত্তং করোন্তস্সেৰ দেমি, অকরোন্তস্স ন দেমি, ধম্মং পরিযাপুণন্তস্সেৰ দেমি, অপরিযাপুণন্তস্স ন দেমি, অৰিব্ভমন্তস্সেৰ দেমি, ৰিব্ভমন্তস্স ন দেমী’’তি এৰং পন দাতুং ন ৰট্টতি, দদতো দুক্কটং. আহরাপেতুং পন ৰট্টতি. চজিত্ৰা দিন্নং অচ্ছিন্দিত্ৰা গণ্হন্তো ভণ্ডগ্ঘেন কারেতব্বো. সেসমেত্থ উত্তানমেৰাতি.
তিসমুট্ঠানং – কাযচিত্ততো ৰাচাচিত্ততো কাযৰাচাচিত্ততো চ সমুট্ঠাতি, কিরিযং, সঞ্ঞাৰিমোক্খং, সচিত্তকং, লোকৰজ্জং, কাযকম্মৰচীকম্মং, অকুসলচিত্তং, দুক্খৰেদনন্তি.
চীৰরঅচ্ছিন্দনসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬. সুত্তৰিঞ্ঞত্তিসিক্খাপদৰণ্ণনা
৬৩৬. তেন সমযেনাতি সুত্তৰিঞ্ঞত্তিসিক্খাপদং. তত্থ খোমন্তি খোমৰাকেহি কতসুত্তং. কপ্পাসিকন্তি কপ্পাসতো নিব্বত্তং. কোসেয্যন্তি কোসিযংসূহি কন্তিত্ৰা কতসুত্তং. কম্বলন্তি এল়কলোমসুত্তং. সাণন্তি সাণৰাকসুত্তং. ভঙ্গন্তি পাটেক্কং ৰাকসুত্তমেৰাতি একে. এতেহি পঞ্চহি মিস্সেত্ৰা কতসুত্তং পন ‘‘ভঙ্গ’’ন্তি ৰেদিতব্বং.
ৰাযাপেতি পযোগে পযোগে দুক্কটন্তি সচে তন্তৰাযস্স তুরিৰেমাদীনি নত্থি, তানি ‘‘অরঞ্ঞতো আহরিস্সামী’’তি ৰাসিং ৰা ফরসুং ৰা নিসেতি, ততো পট্ঠায যং যং উপকরণত্থায ৰা চীৰরৰাযনত্থায ৰা করোতি, সব্বত্থ তন্তৰাযস্স পযোগে পযোগে ভিক্খুস্স দুক্কটং. দীঘতো ৰিদত্থিমত্তে তিরিযঞ্চ হত্থমত্তে ৰীতে নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযং. মহাপচ্চরিযং পন ‘‘যাৰ পরিযোসানং ৰাযাপেন্তস্স ফলকে ফলকে নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিয’’ন্তি ৰুত্তং. তম্পি ইদমেৰ পমাণং সন্ধায ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং. ৰিকপ্পনুপগপচ্ছিমঞ্হি চীৰরসঙ্খ্যং গচ্ছতীতি.
অপিচেত্থ এৰং ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বো – সুত্তং তাৰ সামং ৰিঞ্ঞাপিতং অকপ্পিযং, সেসং ঞাতকাদিৰসেন উপ্পন্নং কপ্পিযং. তন্তৰাযোপি অঞ্ঞাতকঅপ্পৰারিতো ৰিঞ্ঞত্তিযা লদ্ধো অকপ্পিযো, সেসো কপ্পিযো. তত্থ অকপ্পিযসুত্তং অকপ্পিযতন্তৰাযেন ৰাযাপেন্তস্স পুব্বে ৰুত্তনযেন নিস্সগ্গিযং. তেনেৰ পন কপ্পিযসুত্তং ৰাযাপেন্তস্স যথা পুব্বে নিস্সগ্গিযং, এৰং দুক্কটং. তেনেৰ কপ্পিযং অকপ্পিযঞ্চ সুত্তং ৰাযাপেন্তস্স যদি পচ্ছিমচীৰরপ্পমাণেন একো পরিচ্ছেদো সুদ্ধকপ্পিযসুত্তমযো, একো অকপ্পিযসুত্তমযোতি এৰং কেদারবদ্ধং ৰিয চীৰরং হোতি, অকপ্পিযসুত্তমযে পরিচ্ছেদে পাচিত্তিযং, ইতরস্মিং তথেৰ দুক্কটং. যদি ততো ঊনপরিচ্ছেদা হোন্তি, অন্তমসো অচ্ছিমণ্ডলপ্পমাণাপি, সব্বপরিচ্ছেদেসু পরিচ্ছেদগণনায দুক্কটং. অথ একন্তরিকেন ৰা সুত্তেন দীঘতো ৰা কপ্পিযং তিরিযং অকপ্পিযং কত্ৰা ৰীতং হোতি, ফলকে ফলকে দুক্কটং. কপ্পিযতন্তৰাযেনপি অকপ্পিযসুত্তং ৰাযাপেন্তস্স যথা পুব্বে নিস্সগ্গিযং, এৰং দুক্কটং. তেনেৰ কপ্পিযঞ্চ অকপ্পিযঞ্চ সুত্তং ৰাযাপেন্তস্স সচে পচ্ছিমচীৰরপ্পমাণা ঊনকা ৰা অকপ্পিযসুত্তপরিচ্ছেদা হোন্তি, তেসু পরিচ্ছেদগণনায দুক্কটং. কপ্পিযসুত্তপরিচ্ছেদেসু অনাপত্তি. অথ একন্তরিকেন ৰা সুত্তেন দীঘতো ৰা কপ্পিযং তিরিযং অকপ্পিযং কত্ৰা ৰীতং হোতি, ফলকে ফলকে দুক্কটং.
যদি পন দ্ৰে তন্তৰাযা হোন্তি, একো কপ্পিযো একো অকপ্পিযো, সুত্তঞ্চ অকপ্পিযং, তে চে ৰারেন ৰিনন্তি, অকপ্পিযতন্তৰাযেন ৰীতে ফলকে ফলকে পাচিত্তিযং, ঊনতরে দুক্কটং. ইতরেন ৰীতে উভযত্থ দুক্কটং. সচে দ্ৰেপি ৰেমং গহেত্ৰা একতো ৰিনন্তি, ফলকে ফলকে পাচিত্তিযং. অথ সুত্তং কপ্পিযং, চীৰরঞ্চ কেদারবদ্ধাদীহি সপরিচ্ছেদং, অকপ্পিযতন্তৰাযেন ৰীতে পরিচ্ছেদে পরিচ্ছেদে দুক্কটং, ইতরেন ৰীতে অনাপত্তি. সচে দ্ৰেপি ৰেমং গহেত্ৰা একতো ৰিনন্তি, ফলকে ফলকে দুক্কটং. অথ সুত্তম্পি কপ্পিযঞ্চ অকপ্পিযঞ্চ, তে চে ৰারেন ৰিনন্তি, অকপ্পিযতন্তৰাযেন অকপ্পিযসুত্তমযেসু পচ্ছিমচীৰরপ্পমাণেসু পরিচ্ছেদেসু ৰীতেসু পরিচ্ছেদগণনায পাচিত্তিযং. ঊনকতরেসু কপ্পিযসুত্তমযেসু চ দুক্কটং. কপ্পিযতন্তৰাযেন অকপ্পিযসুত্তমযেসু পমাণযুত্তেসু ৰা ঊনকেসু ৰা দুক্কটমেৰ. কপ্পিযসুত্তমযেসু অনাপত্তি.
অথ একন্তরিকেন ৰা সুত্তেন দীঘতো ৰা অকপ্পিযং তিরিযং কপ্পিযং কত্ৰা ৰিনন্তি, উভোপি ৰা তে ৰেমং গহেত্ৰা একতো ৰিনন্তি, অপরিচ্ছেদে চীৰরে ফলকে ফলকে দুক্কটং, সপরিচ্ছেদে পরিচ্ছেদৰসেন দুক্কটানীতি. অযং পন অত্থো মহাঅট্ঠকথাযং অপাকটো, মহাপচ্চরিযাদীসু পাকটো. ইধ সব্বাকারেনেৰ পাকটো.
সচে সুত্তম্পি কপ্পিযং, তন্তৰাযোপি কপ্পিযো ঞাতকপ্পৰারিতো ৰা মূলেন ৰা পযোজিতো, ৰাযাপনপচ্চযা অনাপত্তি. দসাহাতিক্কমনপচ্চযা পন আপত্তিং রক্খন্তেন ৰিকপ্পনুপগপ্পমাণমত্তে ৰীতে তন্তে ঠিতংযেৰ অধিট্ঠাতব্বং. দসাহাতিক্কমেন নিট্ঠাপিযমানঞ্হি নিস্সগ্গিযং ভৰেয্যাতি. ঞাতকাদীহি তন্তং আরোপেত্ৰা ‘‘তুম্হাকং, ভন্তে, ইদং চীৰরং গণ্হেয্যাথা’’তি নিয্যাতিতেপি এসেৰ নযো.
সচে তন্তৰাযো এৰং পযোজিতো ৰা সযং দাতুকামো ৰা হুত্ৰা ‘‘অহং, ভন্তে, তুম্হাকং চীৰরং অসুকদিৰসে নাম ৰাযিত্ৰা ঠপেস্সামী’’তি ৰদতি, ভিক্খু চ তেন পরিচ্ছিন্নদিৰসতো দসাহং অতিক্কামেতি, নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযং.
সচে পন তন্তৰাযো ‘‘অহং তুম্হাকং চীৰরং ৰাযিত্ৰা সাসনং পেসেস্সামী’’তি ৰত্ৰা তথেৰ করোতি, তেন পেসিতভিক্খু পন তস্স ভিক্খুনো ন আরোচেতি, অঞ্ঞো দিস্ৰা ৰা সুত্ৰা ৰা ‘‘তুম্হাকং, ভন্তে, চীৰরং নিট্ঠিত’’ন্তি আরোচেতি, এতস্স আরোচনং ন পমাণং. যদা পন তেন পেসিতোযেৰ আরোচেতি, তস্স ৰচনং সুতদিৰসতো পট্ঠায দসাহং অতিক্কামযতো নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযং.
সচে তন্তৰাযো ‘‘অহং তুম্হাকং চীৰরং ৰাযিত্ৰা কস্সচি হত্থে পহিণিস্সামী’’তি ৰত্ৰা তথেৰ করোতি, চীৰরং গহেত্ৰা গতভিক্খু পন অত্তনো পরিৰেণে ঠপেত্ৰা তস্স ন আরোচেতি, অঞ্ঞো কোচি ভণতি ‘‘অপি, ভন্তে, অধুনা আভতং চীৰরং সুন্দর’’ন্তি? ‘‘কুহিং, আৰুসো, চীৰর’’ন্তি? ‘‘ইত্থন্নামস্স হত্থে পেসিত’’ন্তি. এতস্সপি ৰচনং ন পমাণং. যদা পন সো ভিক্খু চীৰরং দেতি, লদ্ধদিৰসতো পট্ঠায দসাহং অতিক্কামযতো নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযং. সচে পন ৰাযাপনমূলং অদিন্নং হোতি, যাৰ কাকণিকমত্তম্পি অৰসিট্ঠং, তাৰ রক্খতি.
৬৪০. অনাপত্তি চীৰরং সিব্বেতুন্তি চীৰরসিব্বনত্থায সুত্তং ৰিঞ্ঞাপেন্তস্স অনাপত্তীতি অত্থো. আযোগেতিআদীসুপি নিমিত্তত্থে ভুম্মৰচনং, আযোগাদিনিমিত্তং ৰিঞ্ঞাপেন্তস্স অনাপত্তীতি ৰুত্তং হোতি. সেসমেত্থ উত্তানত্থমেৰাতি.
ছসমুট্ঠানং, কিরিযং, নোসঞ্ঞাৰিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৰজ্জং, কাযকম্মৰচীকম্মং, তিচিত্তং, তিৰেদনন্তি.
সুত্তৰিঞ্ঞত্তিসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৭. মহাপেসকারসিক্খাপদৰণ্ণনা
৬৪১. তেন সমযেনাতি মহাপেসকারসিক্খাপদং. তত্থ সুত্তং ধারযিত্ৰাতি সুত্তং তুলেত্ৰা পলপরিচ্ছেদং কত্ৰা. অপ্পিতন্তি ঘনং. সুৰীতন্তি সুট্ঠু ৰীতং, সব্বট্ঠানেসু সমং কত্ৰা ৰীতং. সুপ্পৰাযিতন্তি সুট্ঠু পৰাযিতং সব্বট্ঠানেসু সমং কত্ৰা তন্তে পসারিতং. সুৰিলেখিতন্তি লেখনিযা সুট্ঠু ৰিলিখিতং. সুৰিতচ্ছিতন্তি কোচ্ছেন সুট্ঠু ৰিতচ্ছিতং, সুনিদ্ধোতন্তি অত্থো. পটিবদ্ধন্তি ৰেকল্লং. তন্তেতি তন্তে দীঘতো পসারণেযেৰ উপনেত্ৰাতি অত্থো.
৬৪২. তত্র চে সো ভিক্খূতি যত্র গামে ৰা নিগমে ৰা তে তন্তৰাযা তত্র. ৰিকপ্পং আপজ্জেয্যাতি ৰিসিট্ঠং কপ্পং অধিকৰিধানং আপজ্জেয্য. পাল়িযং পন যেনাকারেন ৰিকপ্পং আপন্নো হোতি, তং দস্সেতুং ‘‘ইদং খো, আৰুসো’’তিআদি ৰুত্তং.
ধম্মম্পি ভণতীতি ধম্মকথম্পি কথেতি, ‘‘তস্স ৰচনেন আযতং ৰা ৰিত্থতং ৰা অপ্পিতং ৰা’’তি সুত্তৰড্ঢনআকারমেৰ দস্সেতি.
পুব্বে অপ্পৰারিতোতি চীৰরসামিকেহি পুব্বে অপ্পৰারিতো হুত্ৰা. সেসং উত্তানত্থমেৰাতি.
ছসমুট্ঠানং, কিরিযং, নোসঞ্ঞাৰিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৰজ্জং, কাযকম্মৰচীকম্মং,
তিচিত্তং, তিৰেদনন্তি.
মহাপেসকারসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৮. অচ্চেকচীৰরসিক্খাপদৰণ্ণনা
৬৪৬-৯. তেন সমযেনাতি অচ্চেকচীৰরসিক্খাপদং. তত্থ দসাহানাগতন্তি দস অহানি দসাহং, তেন দসাহেন অনাগতা দসাহানাগতা, দসাহেন অসম্পত্তাতি অত্থো, তং দসাহানাগতং, অচ্চন্তসংযোগৰসেন ভুম্মত্থে উপযোগৰচনং, তেনেৰস্স পদভাজনে ‘‘দসাহানাগতাযা’’তি ৰুত্তং. পৰারণাযাতি ইদং পন যা সা দসাহানাগতাতি ৰুত্তা, তং সরূপতো দস্সেতুং অসম্মোহত্থং অনুপযোগৰচনং.
কত্তিকতেমাসিকপুণ্ণমন্তি পঠমকত্তিকতেমাসিকপুণ্ণমং. ইধাপি পঠমপদস্স অনুপযোগত্তা পুরিমনযেনেৰ ভুম্মত্থে উপযোগৰচনং. ইদং ৰুত্তং হোতি – ‘‘‘যতো পট্ঠায পঠমমহাপৰারণা দসাহানাগতা’তি ৰুচ্চতি, সচেপি তানি দিৰসানি অচ্চন্তমেৰ ভিক্খুনো অচ্চেকচীৰরং উপ্পজ্জেয্য, ‘অচ্চেকং ইদ’ন্তি জানমানেন ভিক্খুনা সব্বম্পি পটিগ্গহেতব্ব’’ন্তি. তেন পৰারণামাসস্স জুণ্হপক্খপঞ্চমিতো পঠায উপ্পন্নস্স চীৰরস্স নিধানকালো দস্সিতো হোতি. কামঞ্চেস ‘‘দসাহপরমং অতিরেকচীৰরং ধারেতব্ব’’ন্তি ইমিনাৰ সিদ্ধো, অত্থুপ্পত্তিৰসেন পন অপুব্বং ৰিয অত্থং দস্সেত্ৰা সিক্খাপদং ঠপিতং.
অচ্চেকচীৰরন্তি অচ্চাযিকচীৰরং ৰুচ্চতি, তস্স পন অচ্চাযিকভাৰং দস্সেতুং ‘‘সেনায ৰা গন্তুকামো হোতী’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ সদ্ধাতি ইমিনা সদ্ধামত্তকমেৰ দস্সিতং. পসাদোতি ইমিনা সুপ্পসন্না বলৰসদ্ধা. এতং অচ্চেকচীৰরং নামাতি এতং ইমেহি কারণেহি দাতুকামেন দূতং ৰা পেসেত্ৰা সযং ৰা আগন্ত্ৰা ‘‘ৰস্সাৰাসিকং দস্সামী’’তি এৰং আরোচিতং চীৰরং অচ্চেকচীৰরং নাম হোতী. ছট্ঠিতো পট্ঠায পন উপ্পন্নং অনচ্চেকচীৰরম্পি পচ্চুদ্ধরিত্ৰা ঠপিতচীৰরম্পি এতং পরিহারং লভতিযেৰ.
সঞ্ঞাণং কত্ৰা নিক্খিপিতব্বন্তি কিঞ্চি নিমিত্তং কত্ৰা ঠপেতব্বং. কস্মা এতং ৰুত্তং? যদি হি তং পুরে পৰারণায ৰিভজন্তি. যেন গহিতং, তেন ছিন্নৰস্সেন ন ভৰিতব্বং. সচে পন হোতি, তং চীৰরং সঙ্ঘিকমেৰ হোতি. ততো সল্লক্খেত্ৰা সুখং দাতুং ভৰিস্সতীতি.
৬৫০. অচ্চেকচীৰরে অচ্চেকচীৰরসঞ্ঞীতি এৰমাদি ৰিভজিত্ৰা গহিতমেৰ সন্ধায ৰুত্তং. সচে পন অৰিভত্তং হোতি, সঙ্ঘস্স ৰা ভণ্ডাগারে, চীৰরসমযাতিক্কমেপি অনাপত্তি. ইতি অতিরেকচীৰরস্স দসাহং পরিহারো. অকতস্স ৰস্সিকসাটিকচীৰরস্স অনত্থতে কথিনে পঞ্চ মাসা, ৰস্সে উক্কড্ঢিতে ছ মাসা, অত্থতে কথিনে অপরে চত্তারো মাসা. হেমন্তস্স পচ্ছিমে দিৰসে মূলচীৰরাধিট্ঠানৰসেন অপরোপি একো মাসোতি একাদস মাসা পরিহারো. সতিযা পচ্চাসায মূলচীৰরস্স একো মাসো, অচ্চেকচীৰরস্স অনত্থতে কথিনে একাদসদিৰসাধিকো মাসো, অত্থতে কথিনে একাদসদিৰসাধিকা পঞ্চ মাসা, ততো পরং একদিৰসম্পি পরিহারো নত্থীতি ৰেদিতব্বং.
অনচ্চেকচীৰরেতি অচ্চেকচীৰরসদিসে অঞ্ঞস্মিং. সেসমেত্থ উত্তানত্থমেৰাতি.
কথিনসমুট্ঠানং – অকিরিযং, নোসঞ্ঞাৰিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৰজ্জং, কাযকম্মৰচীকম্মং, তিচিত্তং, তিৰেদনন্তি.
অচ্চেকচীৰরসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৯. সাসঙ্কসিক্খাপদৰণ্ণনা
৬৫২. তেন সমযেনাতি সাসঙ্কসিক্খাপদং. তত্থ ৰুত্থৰস্সা আরঞ্ঞকেসূতি তে পুব্বেপি অরঞ্ঞেযেৰ ৰিহরিংসু. দুব্বলচীৰরত্তা পন পচ্চযৰসেন গামন্তসেনাসনে ৰস্সং ৰসিত্ৰা নিট্ঠিতচীৰরা হুত্ৰা ‘‘ইদানি নিপ্পলিবোধা সমণধম্মং করিস্সামা’’তি আরঞ্ঞকেসু সেনাসনেসু ৰিহরন্তি. কত্তিকচোরকাতি কত্তিকমাসে চোরা. পরিপাতেন্তীতি উপদ্দৰন্তি, তত্থ তত্থ আধাৰিত্ৰা উত্তাসেন্তি পলাপেন্তি. অন্তরঘরে নিক্খিপিতুন্তি অন্তোগামে নিক্খিপিতুং. ভগৰা যস্মা পচ্চযা নাম ধম্মেন সমেন দুল্লভা, সল্লেখৰা হি ভিক্খু মাতরম্পি ৰিঞ্ঞাপেতুং ন সক্কোতি. তস্মা চীৰরগুত্তত্থং অন্তরঘরে নিক্খিপিতুং অনুজানাতি. ভিক্খূনং পন অনুরূপত্তা অরঞ্ঞৰাসং ন পটিক্খিপি.
৬৫৩. উপৰস্সং খো পনাতি এত্থ উপৰস্সন্তি উপৰস্স; উপৰসিত্ৰাতি ৰুত্তং হোতি. উপসম্পজ্জন্তিআদীসু ৰিয হি এত্থ অনুনাসিকো দট্ঠব্বো. ৰস্সং উপগন্ত্ৰা ৰসিত্ৰা চাতি অত্থো. ইমস্স চ পদস্স ‘‘তথারূপেসু ভিক্খু সেনাসনেসু ৰিহরন্তো’’তি ইমিনা সম্বন্ধো. কিং ৰুত্তং হোতি? ৰস্সং উপগন্ত্ৰা ৰসিত্ৰা চ ততো পরং পচ্ছিমকত্তিকপুণ্ণমপরিযোসানকালং যানি খো পন তানি আরঞ্ঞকানি সেনাসনানি সাসঙ্কসম্মতানি সপ্পটিভযানি; তথারূপেসু ভিক্খু সেনাসনেসু ৰিহরন্তো আকঙ্খমানো তিণ্ণং চীৰরানং অঞ্ঞতরং চীৰরং অন্তরঘরে নিক্খিপেয্যাতি. যস্মা পন যো ৰস্সং উপগন্ত্ৰা যাৰ পঠমকত্তিকপুণ্ণমং ৰসতি, সো ৰুট্ঠৰস্সানং অব্ভন্তরো হোতি, তস্মা ইদং অতিগহনং ব্যঞ্জনৰিচারণং অকত্ৰা পদভাজনে কেৰলং চীৰরনিক্খেপারহং পুগ্গলং দস্সেতুং ‘‘ৰুট্ঠৰস্সান’’ন্তি ৰুত্তং. তস্সাপি ‘‘ভিক্খু সেনাসনেসু ৰিহরন্তো’’তি ইমিনা সম্বন্ধো. অযঞ্হি এত্থ অত্থো ‘‘ৰুট্ঠৰস্সানং ভিক্খু সেনাসনেসু ৰিহরন্তো’’তি এৰরূপানং ভিক্খূনং অব্ভন্তরে যো কোচি ভিক্খূতি ৰুত্তং হোতি.
অরঞ্ঞলক্খণং অদিন্নাদানৰণ্ণনাযং ৰুত্তং. অযং পন ৰিসেসো – সচে ৰিহারো পরিক্খিত্তো হোতি, পরিক্খিত্তস্স গামস্স ইন্দখীলতো অপরিক্খিত্তস্স পরিক্খেপারহট্ঠানতো পট্ঠায যাৰ ৰিহারপরিক্খেপা মিনিতব্বং. সচে ৰিহারো অপরিক্খিত্তো হোতি, যং সব্বপঠমং সেনাসনং ৰা ভত্তসালা ৰা ধুৰসন্নিপাতট্ঠানং ৰা বোধিৰা চেতিযং ৰা দূরে চেপি সেনাসনতো হোতি, তং পরিচ্ছেদং কত্ৰা মিনিতব্বং. সচেপি আসন্নে গামো হোতি, ৰিহারে ঠিতেহি ঘরমানুসকানং সদ্দো সূযতি, পব্বতনদীআদীহি পন অন্তরিতত্তা ন সক্কা উজুং গন্তুং, যো চস্স পকতিমগ্গো হোতি, সচেপি নাৰায সঞ্চরিতব্বো, তেন মগ্গেন গামতো পঞ্চধনুসতিকং গহেতব্বং. যো আসন্নগামস্স অঙ্গসম্পাদনত্থং ততো ততো মগ্গং পিদহতি, অযং ‘‘ধুতঙ্গচোরো’’তি ৰেদিতব্বো.
সাসঙ্কসম্মতানীতি ‘‘সাসঙ্কানী’’তি সম্মতানি; এৰং সঞ্ঞাতানীতি অত্থো. পদভাজনে পন যেন কারণেন তানি সাসঙ্কসম্মতানি, তং দস্সেতুং ‘‘আরামে আরামূপচারে’’তিআদি ৰুত্তং.
সহ পটিভযেন সপ্পটিভযানি, সন্নিহিতবলৰভযানীতি অত্থো. পদভাজনে পন যেন কারণেন তানি সপ্পটিভযানি; তং দস্সেতুং ‘‘আরামে আরামূপচারে’’তিআদি ৰুত্তং.
সমন্তা গোচরগামে নিক্খিপেয্যাতি আরঞ্ঞকস্স সেনাসনস্স সমন্তা সব্বদিসাভাগেসু অত্তনা অভিরুচিতে গোচরগামে সতিযা অঙ্গসম্পত্তিযা নিক্খিপেয্য.
তত্রাযং অঙ্গসম্পত্তি – পুরিমিকায উপগন্ত্ৰা মহাপৰারণায পৰারিতো হোতি, ইদমেকং অঙ্গং. সচে পচ্ছিমিকায ৰা উপগতো হোতি ছিন্নৰস্সো ৰা, নিক্খিপিতুং ন লভতি. কত্তিকমাসোযেৰ হোতি, ইদং দুতিযং অঙ্গং. কত্তিকমাসতো পরং ন লভতি, পঞ্চধনুসতিকং পচ্ছিমমেৰ পমাণযুত্তং সেনাসনং হোতি, ইদং ততিযং অঙ্গং. ঊনপ্পমাণে ৰা গাৰুততো অতিরেকপ্পমাণে ৰা ন লভতি, যত্র হি পিণ্ডায চরিত্ৰা পুন ৰিহারং ভত্তৰেলাযং সক্কা আগন্তুং, তদেৰ ইধ অধিপ্পেতং. নিমন্তিতো পন অদ্ধযোজনম্পি যোজনম্পি গন্ত্ৰা ৰসিতুং পচ্চেতি, ইদমপ্পমাণং. সাসঙ্কসপ্পটিভযমেৰ হোতি, ইদং চতুত্থং অঙ্গং. অনাসঙ্কঅপ্পটিভযে হি অঙ্গযুত্তেপি সেনাসনে ৰসন্তো নিক্খিপিতুং ন লভতীতি.
অঞ্ঞত্র ভিক্খুসম্মুতিযাতি যা উদোসিতসিক্খাপদে কোসম্বকসম্মুতি (পারা. ৪৭৫) অনুঞ্ঞাতা তস্সা সম্মুতিযা অঞ্ঞত্র; সচে সা লদ্ধা হোতি, ছারত্তাতিরেকম্পি ৰিপ্পৰসিতুং ৰট্টতি.
পুন গামসীমং ওক্কমিত্ৰাতি সচে গোচরগামতো পুরত্থিমায দিসায সেনাসনং; অযঞ্চ পচ্ছিমদিসং গতো হোতি, সেনাসনং আগন্ত্ৰা সত্তমং অরুণং উট্ঠাপেতুং অসক্কোন্তেন গামসীমম্পি ওক্কমিত্ৰা সভাযং ৰা যত্থ কত্থচি ৰা ৰসিত্ৰা চীৰরপ্পৰত্তিং ঞত্ৰা পক্কমিতুং ৰট্টতীতি অত্থো. এৰং অসক্কোন্তেন তত্থেৰ ঠিতেন পচ্চুদ্ধরিতব্বং, অতিরেকচীৰরট্ঠানে ঠস্সতীতি. সেসং উত্তানমেৰ.
কথিনসমুট্ঠানং – কাযৰাচতো কাযৰাচাচিত্ততো চ সমুট্ঠাতি, অকিরিযা, নোসঞ্ঞাৰিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৰজ্জং, কাযকম্মৰচীকম্মং, তিচিত্তং, তিৰেদনন্তি.
সাসঙ্কসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১০. পরিণতসিক্খাপদৰণ্ণনা
৬৫৭. তেন সমযেনাতি পরিণতসিক্খাপদং. তত্থ পূগস্সাতি সমূহস্স; ধম্মগণস্সাতি অত্থো. পটিযত্তন্তি পটিযাদিতং. বহূ সঙ্ঘস্স ভত্তাতি সঙ্ঘস্স বহূনি ভত্তানি অনেকানি লাভমুখানি; ন সঙ্ঘস্স কেনচি পরিহানীতি দীপেন্তি. ওণোজেথাতি দেথ. কিং পনেৰং ৰত্তুং ৰট্টতীতি কস্মা ন ৰট্টতি? অযঞ্হি অভিহটভিক্খা অভিহরিত্ৰা একস্মিং ওকাসে সঙ্ঘস্সত্থায পটিযত্তা অভিহটপটিযত্তে চ উদ্দিস্স ঠপিতভাগে চ পযুত্তৰাচা নাম নত্থি.
৬৫৮. সঙ্ঘিকন্তি সঙ্ঘস্স সন্তকং. সো হি সঙ্ঘস্স পরিণতত্তা হত্থং অনারূল়্হোপি একেন পরিযাযেন সঙ্ঘস্স সন্তকো হোতি, পদভাজনে পন ‘‘সঙ্ঘিকং নাম সঙ্ঘস্স দিন্নং হোতি পরিচ্চত্ত’’ন্তি এৰং অত্থুদ্ধারৰসেন নিপ্পরিযাযতোৰ সঙ্ঘিকং দস্সিতং. লাভন্তি পটিলভিতব্বৰত্থুং আহ. তেনেৰস্স নিদ্দেসে ‘‘চীৰরম্পী’’তিআদি ৰুত্তং. পরিণতন্তি সঙ্ঘস্স নিন্নং সঙ্ঘস্স পোণং সঙ্ঘস্স পব্ভারং হুত্ৰা ঠিতং. যেন পন কারণেন সো পরিণতো হোতি, তং দস্সেতুং ‘‘দস্সাম করিস্সামাতি ৰাচা ভিন্না হোতী’’তি পদভাজনং ৰুত্তং.
৬৫৯. পযোগে দুক্কটন্তি পরিণতলাভস্স অত্তনো পরিণামনপযোগে দুক্কটং, পটিলাভেন তস্মিং হত্থং আরূল়্হে নিস্সগ্গিযং. সচে পন সঙ্ঘস্স দিন্নং হোতি, তং গহেতুং ন ৰট্টতি, সঙ্ঘস্সেৰ দাতব্বং. যোপি আরামিকেহি সদ্ধিং একতো খাদতি, ভণ্ডং অগ্ঘাপেত্ৰা কারেতব্বো. পরিণতং পন সহধম্মিকানং ৰা গিহীনং ৰা অন্তমসো মাতুসন্তকম্পি ‘‘ইদং ময্হং দেহী’’তি সঙ্ঘস্স পরিণতভাৰং ঞত্ৰা অত্তনো পরিণামেত্ৰা গণ্হন্তস্স নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযং. ‘‘ইমস্স ভিক্খুনো দেহী’’তি এৰং অঞ্ঞস্স পরিণামেন্তস্স সুদ্ধিকপাচিত্তিযং. একং পত্তং ৰা চীৰরং ৰা অত্তনো, একং অঞ্ঞস্স পরিণামেতি, নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযঞ্চেৰ সুদ্ধিকপাচিত্তিযঞ্চ. এসেৰ নযো বহূসু. ৰুত্তম্পি চেতং –
‘‘নিস্সগ্গিযেন আপত্তিং, সুদ্ধিকেন পাচিত্তিযং;
আপজ্জেয্য একতো;
পঞ্হা মেসা কুসলেহি চিন্তিতা’’তি. (পরি. ৪৮০);
অযঞ্হি পরিণামনং সন্ধায ৰুত্তো. যোপি ৰস্সিকসাটিকসমযে মাতুঘরেপি সঙ্ঘস্স পরিণতং ৰস্সিকসাটিকং ঞত্ৰা অত্তনো পরিণামেতি, নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযং. পরস্স পরিণামেতি, সুদ্ধিকপাচিত্তিযং. মনুস্সা ‘‘সঙ্ঘভত্তং করিস্সামা’’তি সপ্পিতেলাদীনি আহরন্তি, গিলানো চেপি ভিক্খু সঙ্ঘস্স পরিণতভাৰং ঞত্ৰা কিঞ্চি যাচতি, নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযমেৰ. সচে পন সো ‘‘তুম্হাকং সপ্পিআদীনি আভটানি অত্থী’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘আম, অত্থী’’তি ৰুত্তে ‘‘ময্হম্পি দেথা’’তি ৰদতি, ৰট্টতি. অথাপি নং কুক্কুচ্চাযন্তং উপাসকা ৰদন্তি – ‘‘সঙ্ঘোপি অম্হেহি দিন্নমেৰ লভতি; গণ্হথ, ভন্তে’’তি এৰম্পি ৰট্টতি.
৬৬০. সঙ্ঘস্স পরিণতং অঞ্ঞসঙ্ঘস্সাতি একস্মিং ৰিহারে সঙ্ঘস্স পরিণতং অঞ্ঞং ৰিহারং উদ্দিসিত্ৰা ‘‘অসুকস্মিং নাম মহাৰিহারে সঙ্ঘস্স দেথা’’তি পরিণামেতি.
চেতিযস্স ৰাতি ‘‘কিং সঙ্ঘস্স দিন্নেন, চেতিযস্সপূজং করোথা’’তি এৰং চেতিযস্স ৰা পরিণামেতি.
চেতিযস্স পরিণতন্তি এত্থ নিযমেত্ৰা অঞ্ঞচেতিযস্সত্থায রোপিতমালাৰচ্ছতো অঞ্ঞচেতিযম্হি পুপ্ফম্পি আরোপেতুং ন ৰট্টতি. একস্স চেতিযস্স পন ছত্তং ৰা পটাকং ৰা আরোপেত্ৰা ঠিতং দিস্ৰা সেসং অঞ্ঞস্স চেতিযস্স দাপেতুং ৰট্টতি.
পুগ্গলস্স পরিণতন্তি অন্তমসো সুনখস্সাপি পরিণতং ‘‘ইমস্স সুনখস্স মা দেহি, এতস্স দেহী’’তি এৰং অঞ্ঞপুগ্গলস্স পরিণামেতি, দুক্কটং. সচে পন দাযকা ‘‘মযং সঙ্ঘস্স ভত্তং দাতুকামা, চেতিযস্স পূজং কাতুকামা, একস্স ভিক্খুনো পরিক্খারং দাতুকামা, তুম্হাকং রুচিযা দস্সাম; ভণথ, কত্থ দেমা’’তি ৰদন্তি. এৰং ৰুত্তে তেন ভিক্খুনা ‘‘যত্থ ইচ্ছথ, তত্থ দেথা’’তি ৰত্তব্বা. সচে পন কেৰলং ‘‘কত্থ দেমা’’তি পুচ্ছন্তি, পাল়িযং আগতনযেনেৰ ৰত্তব্বং. সেসমেত্থ উত্তানত্থমেৰ.
তিসমুট্ঠানং – কাযচিত্ততো ৰাচাচিত্ততো কাযৰাচাচিত্ততো চ সমুট্ঠাতি, কিরিযং, সঞ্ঞাৰিমোক্খং, সচিত্তকং, লোকৰজ্জং, কাযকম্মৰচীকম্মং, অকুসলচিত্তং, তিৰেদনন্তি.
সমন্তপাসাদিকায ৰিনযসংৰণ্ণনায