মূলপঞ্ঞত্তিৰণ্ণনা

৫৫. ইদানি ‘‘মেথুনং ধম্মং পটিসেৰেয্যা’’তিআদীনং অত্থদস্সনত্থং ‘‘মেথুনধম্মো নামা’’তিআদিমাহ. তত্থ মেথুনধম্মো নামাতি ইদং নিদ্দিসিতব্বস্স মেথুনধম্মস্স উদ্দেসপদং. অসদ্ধম্মোতি অসতং নীচজনানং ধম্মো. গামধম্মোতি গামৰাসীনং সেৰনধম্মো. ৰসলধম্মোতি ৰসলানং ধম্মো; কিলেসৰস্সনতো ৰা সযমেৰ ৰসলো ধম্মোতি ৰসলধম্মো. দুট্ঠুল্লন্তি দুট্ঠুঞ্চ কিলেসেহি দুট্ঠত্তা, থূলঞ্চ অনিপুণভাৰতোতি দুট্ঠুল্লং. ইতো পট্ঠায চ তীসু পদেসু ‘‘যো সো’’তি ইদং পরিৰত্তেত্ৰা ‘‘যং ত’’ন্তি কত্ৰা যোজেতব্বং – ‘‘যং তং দুট্ঠুল্লং, যং তং ওদকন্তিকং, যং তং রহস্স’’ন্তি. এত্থ চ যস্মা তস্স কম্মস্স পরিৰারভূতং দস্সনম্পি গহণম্পি আমসনম্পি ফুসনম্পি ঘট্টনম্পি দুট্ঠুল্লং, তস্মাপি তং কম্মং দুট্ঠুল্লং. যং তং দুট্ঠুল্লং সো মেথুনধম্মো. উদকং অস্স অন্তে সুদ্ধত্থং আদীযতীতি উদকন্তং, উদকন্তমেৰ ওদকন্তিকং; যং তং ওদকন্তিকং, সো মেথুনধম্মো. রহো পটিচ্ছন্নে ওকাসে কত্তব্বতায রহস্সং. যং তং রহস্সং, সো মেথুনধম্মোতি এৰং যোজনা ৰেদিতব্বা.

দ্ৰযেন দ্ৰযেন সমাপজ্জিতব্বতো দ্ৰযংদ্ৰযসমাপত্তি. তত্থ যোজনা – ‘‘যা সা দ্ৰযংদ্ৰযসমাপত্তি সো মেথুনধম্মো নামা’’তি. ইধ পন তং সব্বং একজ্ঝং নিগমেন্তো আহ ‘‘এসো মেথুনধম্মো নামা’’তি. কিং কারণা ৰুচ্চতি মেথুনধম্মোতি? উভিন্নং রত্তানং সারত্তানং অৰস্সুতানং পরিযুট্ঠিতানং উভিন্নং সদিসানং ধম্মোতি, তং কারণা ৰুচ্চতি মেথুনধম্মোতি.

পটিসেৰতি নামাতি ইদং ‘‘পটিসেৰেয্যা’’তি এত্থ যেনাকারেন পটিসেৰেয্যাতি ৰুচ্চতি, তস্সাকারস্স দস্সনত্থং মাতিকাপদং. যো নিত্তেন নিমিত্তন্তিআদীসু যো ভিক্খু ইত্থিযা নিমিত্তেন অত্তনো নিমিত্তং, ইত্থিযা অঙ্গজাতেন অত্তনো অঙ্গজাতং সব্বন্তিমেন পমাণেন একতিলবীজমত্তম্পি ৰাতেন অসম্ফুট্ঠে অল্লোকাসে পৰেসেতি, এসো পটিসেৰতি নাম; এত্তকেন সীলভেদং পাপুণাতি, পারাজিকো হোতি.

এত্থ চ ইত্থিনিমিত্তে চত্তারি পস্সানি, ৰেমজ্ঝঞ্চাতি পঞ্চ ঠানানি লব্ভন্তি. পুরিসনিমিত্তে চত্তারি পস্সানি, মজ্ঝং, উপরিচাতি ছ. তস্মা ইত্থিনিমিত্তে হেট্ঠা পৰেসেন্তোপি পারাজিকো হোতি. উপরিতো পৰেসেন্তোপি, উভোহি পস্সেহি পৰেসেন্তোপি চত্তারি ঠানানি মুঞ্চিত্ৰা মজ্ঝেন পৰেসেন্তোপি পারাজিকো হোতি. পুরিসনিমিত্তং পন হেট্ঠাভাগেন ছুপন্তং পৰেসেন্তোপি পারাজিকো হোতি. উপরিভাগেন ছুপন্তং পৰেসেন্তোপি, উভোহি পস্সেহি ছুপন্তং পৰেসেন্তোপি, মজ্ঝেনেৰ ছুপন্তং পৰেসেন্তোপি সমঞ্ছিতঙ্গুলিং ৰিয মজ্ঝিমপব্বপিট্ঠিযা সঙ্কোচেত্ৰা উপরিভাগেন ছুপন্তং পৰেসেন্তোপি পারাজিকো হোতি. তত্থ তুলাদণ্ডসদিসং পৰেসেন্তস্সাপি চত্তারি পস্সানি, মজ্ঝঞ্চাতি পঞ্চ ঠানানি; সঙ্কোচেত্ৰা পৰেসেন্তস্সাপি চত্তারি পস্সানি, উপরিভাগমজ্ঝঞ্চাতি পঞ্চ ঠানানি – এৰং সব্বানিপি পুরিসনিমিত্তে দস ঠানানি হোন্তি.

নিমিত্তে জাতং অনট্ঠকাযপ্পসাদং চম্মখীলং ৰা পিল়কং ৰা পৰেসেতি, আপত্তি পারাজিকস্স. নট্ঠকাযপ্পসাদং মতচম্মং ৰা সুক্খপিল়কং ৰা পৰেসেতি, আপত্তি দুক্কটস্স. মেথুনস্সাদেন লোমং ৰা অঙ্গুলি-অঙ্গুট্ঠবীজাদীনি ৰা পৰেসেন্তস্সাপি দুক্কটমেৰ. অযঞ্চ মেথুনকথা নাম যস্মা দুট্ঠুল্লা কথা অসব্ভিকথা, তস্মা এতং ৰা অঞ্ঞং ৰা ৰিনযে ঈদিসং ঠানং কথেন্তেন পটিক্কূলমনসিকারঞ্চ সমণসঞ্ঞঞ্চ হিরোত্তপ্পঞ্চ পচ্চুপট্ঠপেত্ৰা সম্মাসম্বুদ্ধে গারৰং উপ্পাদেত্ৰা অসমকারুণিকস্স লোকনাথস্স করুণাগুণং আৰজ্জেত্ৰা কথেতব্বং. সো হি নাম ভগৰা সব্বসো কামেহি ৰিনিৰত্তমানসোপি সত্তানুদ্দযায লোকানুকম্পায সত্তেসু কারুঞ্ঞতং পটিচ্চ সিক্খাপদপঞ্ঞাপনত্থায ঈদিসং কথং কথেসি. ‘‘অহো সত্থু করুণাগুণো’’তি এৰং লোকনাথস্স করুণাগুণং আৰজ্জেত্ৰা কথেতব্বং.

অপিচ যদি ভগৰা সব্বাকারেন ঈদিসং কথং ন কথেয্য, কো জানেয্য ‘‘এত্তকেসু

ঠানেসু পারাজিকং, এত্তকেসু থুল্লচ্চযং, এত্তকেসু দুক্কট’’ন্তি. তস্মা সুণন্তেনপি কথেন্তেনপি বীজকেন মুখং অপিধায দন্তৰিদংসকং হসমানেন ন নিসীদিতব্বং. ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধেনাপি ঈদিসং কথিত’’ন্তি পচ্চৰেক্খিত্ৰা গব্ভিতেন হিরোত্তপ্পসম্পন্নেন সত্থুপটিভাগেন হুত্ৰা কথেতব্বন্তি.

মূলপঞ্ঞত্তং নিট্ঠিতং.

অনুপঞ্ঞত্তিৰারে – অন্তমসোতি সব্বন্তিমেন পরিচ্ছেদেন. তিরচ্ছানগতাযপীতি পটিসন্ধিৰসেন তিরচ্ছানেসু গতাযপি. পগেৰ মনুস্সিত্থিযাতি পঠমতরং মনুস্সজাতিকায ইত্থিযা. পারাজিকৰত্থুভূতা এৰ চেত্থ তিরচ্ছানগতিত্থী তিরচ্ছানগতাতি গহেতব্বা, ন সব্বা. তত্রাযং পরিচ্ছেদো –

অপদানং অহি মচ্ছা, দ্ৰিপদানঞ্চ কুক্কুটী;

চতুপ্পদানং মজ্জারী, ৰত্থু পারাজিকস্সিমাতি.

তত্থ অহিগ্গহণেন সব্বাপি অজগরগোনসাদিভেদা দীঘজাতি সঙ্গহিতা. তস্মা দীঘজাতীসু যত্থ তিণ্ণং মগ্গানং অঞ্ঞতরস্মিং সক্কা তিলফলমত্তম্পি পৰেসেতুং, সা পারাজিকৰত্থু. অৰসেসা দুক্কটৰত্থূতি ৰেদিতব্বা. মচ্ছগ্গহণেন সব্বাপি মচ্ছকচ্ছপমণ্ডূকাদিভেদা ওদকজাতি সঙ্গহিতা. তত্রাপি দীঘজাতিযং ৰুত্তনযেনেৰ পারাজিকৰত্থু চ দুক্কটৰত্থু চ ৰেদিতব্বং. অযং পন ৰিসেসো – পতঙ্গমুখমণ্ডূকা নাম হোন্তি তেসং মুখসণ্ঠানং মহন্তং, ছিদ্দং অপ্পকং, তত্থ পৰেসনং নপ্পহোতি; মুখসণ্ঠানং পন ৰণসঙ্খেপং গচ্ছতি, তস্মা তং থুল্লচ্চযৰত্থূতি ৰেদিতব্বং. কুক্কুটিগ্গহণেন সব্বাপি কাককপোতাদিভেদা পক্খিজাতি সঙ্গহিতা. তত্রাপি ৰুত্তনযেনেৰ পারাজিকৰত্থু চ দুক্কটৰত্থু চ ৰেদিতব্বং. মজ্জারিগ্গহণেন সব্বাপি রুক্খসুনখ-মুঙ্গুস-গোধাদিভেদা চতুপ্পদজাতি সঙ্গহিতা. তত্রাপি ৰুত্তনযেনেৰ পারাজিকৰত্থু চ দুক্কটৰত্থু চ ৰেদিতব্বং.

পারাজিকোতি পরাজিতো, পরাজযং আপন্নো. অযঞ্হি পারাজিকসদ্দো সিক্খাপদাপত্তিপুগ্গলেসু ৰত্ততি. তত্থ ‘‘অট্ঠানমেতং, আনন্দ, অনৰকাসো যং তথাগতো ৰজ্জীনং ৰা ৰজ্জিপুত্তকানং ৰা কারণা সাৰকানং পারাজিকং সিক্খাপদং পঞ্ঞত্তং সমূহনেয্যা’’তি (পারা. ৪৩) এৰং সিক্খাপদে ৰত্তমানো ৰেদিতব্বো. ‘‘আপত্তিং ত্ৰং, ভিক্খু, আপন্নো পারাজিক’’ন্তি (পারা. ৬৭) এৰং আপত্তিযং. ‘‘ন মযং পারাজিকা, যো অৰহটো সো পারাজিকো’’তি (পারা. ১৫৫) এৰং পুগ্গলে ৰত্তমানো ৰেদিতব্বো. ‘‘পারাজিকেন ধম্মেন অনুদ্ধংসেয্যা’’তিআদীসু (পারা. ৩৮৪) পন ধম্মে ৰত্ততীতি ৰদন্তি. যস্মা পন তত্থ ধম্মোতি কত্থচি আপত্তি, কত্থচি সিক্খাপদমেৰ অধিপ্পেতং, তস্মা সো ৰিসুং ন ৰত্তব্বো. তত্থ সিক্খাপদং যো তং অতিক্কমতি, তং পরাজেতি, তস্মা ‘‘পারাজিক’’ন্তি ৰুচ্চতি. আপত্তি পন যো নং অজ্ঝাপজ্জতি, তং পরাজেতি, তস্মা ‘‘পারাজিকা’’তি ৰুচ্চতি. পুগ্গলো যস্মা পরাজিতো পরাজযমাপন্নো, তস্মা ‘‘পারাজিকো’’তি ৰুচ্চতি. এতমেৰ হি অত্থং সন্ধায পরিৰারেপি –

‘‘পারাজিকন্তি যং ৰুত্তং, তং সুণোহি যথাতথং;

চুতো পরদ্ধো ভট্ঠো চ, সদ্ধম্মা হি নিরঙ্কতো;

সংৰাসোপি তহিং নত্থি, তেনেতং ইতি ৰুচ্চতী’’তি ৰুত্তং. (পরি. ৩৩৯);

অযঞ্হেত্থ অত্থো – ‘‘তং সিক্খাপদং ৰীতিক্কমন্তো আপত্তিঞ্চ আপন্নো পুগ্গলো চুতো হোতীতি সব্বং যোজেতব্বং. তেন ৰুচ্চতীতি যেন কারণেন অস্সমণো হোতি অসক্যপুত্তিযো পরিভট্ঠো ছিন্নো পরাজিতো সাসনতো, তেন ৰুচ্চতি. কিন্তি? ‘‘পারাজিকো হোতী’’তি.

সহ ৰসন্তি এত্থাতি সংৰাসো, তং দস্সেতুং ‘‘সংৰাসো নামা’’তি ৰত্ৰা ‘‘এককম্ম’’ন্তিআদিমাহ. তত্রাযং সদ্ধিং যোজনায ৰণ্ণনা – চতুব্বিধম্পি সঙ্ঘকম্মং সীমাপরিচ্ছিন্নেহি পকতত্তেহি ভিক্খূহি একতো কত্তব্বত্তা এককম্মং নাম. তথা পঞ্চৰিধোপি পাতিমোক্খুদ্দেসো একতো উদ্দিসিতব্বত্তা একুদ্দেসো নাম. পঞ্ঞত্তং পন সিক্খাপদং সব্বেহিপি লজ্জীপুগ্গলেহি সমং সিক্খিতব্বভাৰতো সমসিক্খতা নাম. এত্থ যস্মা সব্বেপি লজ্জিনো এতেসু কম্মাদীসু সহ ৰসন্তি, ন একোপি ততো বহিদ্ধা সন্দিস্সতি, তস্মা তানি সব্বানিপি গহেত্ৰা ‘‘এসো সংৰাসো নামা’’তি আহ. সো চ ৰুত্তপ্পকারো সংৰাসো তেন পুগ্গলেন সদ্ধিং নত্থি, তেন কারণেন সো পারাজিকো পুগ্গলো অসংৰাসোতি ৰুচ্চতীতি.

৫৬. এৰং উদ্দিট্ঠসিক্খাপদং পদানুক্কমেন ৰিভজিত্ৰা ইদানি যং তং ‘‘পটিসেৰেয্যা’’তি এত্থ যেনাকারেন পটিসেৰেয্যাতি ৰুচ্চতি, তস্সাকারস্স দস্সনত্থং ‘‘পটিসেৰতি নামা’’তি ইদং মাতিকাপদং ঠপেত্ৰা ‘‘নিমিত্তেন নিমিত্তং অঙ্গজাতেন অঙ্গজাত’’ন্তি ৰুত্তং. তত্থ যস্মা ন কেৰলং ইত্থিযা এৰ নিমিত্তং পারাজিকৰত্থু, ন চ মনুস্সিত্থিযা এৰ, সুৰণ্ণরজতাদিমযানঞ্চ ইত্থীনম্পি নিমিত্তং ৰত্থুমেৰ ন হোতি; তস্মা যং যং ৰত্থু হোতি, তং তং দস্সেতুং ‘‘তিস্সো ইত্থিযো’’তিআদিনা নযেন যেসং নিমিত্তানি ৰত্থূনি হোন্তি, তে সত্তে ৰত্ৰা ‘‘মনুস্সিত্থিযা তযো মগ্গে’’তিআদিনা নযেন তানি ৰত্থূনি আহ.

তত্থ তিস্সো ইত্থিযো, তযো উভতোব্যঞ্জনকা, তযো পণ্ডকা, তযো পুরিসাতি পারাজিকৰত্থূনং নিমিত্তানং নিস্সযা দ্ৰাদস সত্তা হোন্তি. তেসু ইত্থিপুরিসা পাকটা এৰ. পণ্ডকউভতোব্যঞ্জনকভেদো পব্বজ্জাখন্ধকৰণ্ণনাযং পাকটো ভৰিস্সতি.

মনুস্সিত্থিযা তযো মগ্গে মেথুনং ধম্মং পটিসেৰন্তস্সাতি এত্থ চ মনুস্সিত্থিযা তীসু মগ্গেসূতি অত্থো ৰেদিতব্বো. এৰং সব্বত্থ. সব্বে এৰ চেতে মনুস্সিত্থিযা তযো মগ্গা, অমনুস্সিত্থিযা তযো, তিরচ্ছানগতিত্থিযা তযোতি নৰ; মনুস্সউভতোব্যঞ্জনকাদীনং নৰ; মনুস্সপণ্ডকাদীনং দ্ৰে দ্ৰে কত্ৰা ছ; তথা মনুস্সপুরিসাদীনন্তি সমতিংস মগ্গা হোন্তি. এতেসু নিমিত্তসঙ্খাতেসু যত্থ কত্থচি অত্তনো অঙ্গজাতং তিলফলমত্তম্পি পৰেসেত্ৰা মেথুনং ধম্মং পটিসেৰন্তো পারাজিকং আপজ্জতি.