দুতিযসঙ্গীতিকথা
দুতিযসঙ্গীতিৰিজাননত্থং পন অযমনুক্কমো ৰেদিতব্বো. যদা হি –
সঙ্গাযিত্ৰান সদ্ধম্মং, জোতযিত্ৰা চ সব্বধি;
যাৰ জীৰিতপরিযন্তং, ঠত্ৰা পঞ্চসতাপি তে.
খীণাসৰা জুতীমন্তো, থেরা কস্সপআদযো;
খীণস্নেহপদীপাৰ, নিব্বাযিংসু অনালযা.
অথানুক্কমেন গচ্ছন্তেসু রত্তিন্দিৰেসু ৰস্সসতপরিনিব্বুতে ভগৰতি ৰেসালিকা ৰজ্জিপুত্তকা ভিক্খূ ৰেসালিযং ‘‘কপ্পতি সিঙ্গীলোণকপ্পো, কপ্পতি দ্ৰঙ্গুলকপ্পো, কপ্পতি গামন্তরকপ্পো, কপ্পতি আৰাসকপ্পো, কপ্পতি অনুমতিকপ্পো, কপ্পতি আচিণ্ণকপ্পো, কপ্পতি অমথিতকপ্পো, কপ্পতি জল়োগিং পাতুং, কপ্পতি অদসকং নিসীদনং, কপ্পতি জাতরূপরজত’’ন্তি ইমানি দস ৰত্থূনি দীপেসুং. তেসং সুসুনাগপুত্তো কাল়াসোকো নাম রাজা পক্খো অহোসি.
তেন খো পন সমযেন আযস্মা যসো কাকণ্ডকপুত্তো ৰজ্জীসু চারিকং চরমানো ‘‘ৰেসালিকা কির ৰজ্জিপুত্তকা ভিক্খূ ৰেসালিযং দস ৰত্থূনি দীপেন্তী’’তি সুত্ৰা ‘‘ন খো পনেতং পতিরূপং য্ৰাহং দসবলস্স সাসনৰিপত্তিং সুত্ৰা অপ্পোস্সুক্কো ভৰেয্যং. হন্দাহং অধম্মৰাদিনো নিগ্গহেত্ৰা ধম্মং দীপেমী’’তি চিন্তেন্তো যেন ৰেসালী তদৰসরি. তত্র সুদং আযস্মা যসো কাকণ্ডকপুত্তো ৰেসালিযং ৰিহরতি মহাৰনে কূটাগারসালাযং.
তেন খো পন সমযেন ৰেসালিকা ৰজ্জিপুত্তকা ভিক্খূ তদহুপোসথে কংসপাতিং উদকেন পূরেত্ৰা মজ্ঝে ভিক্খুসঙ্ঘস্স ঠপেত্ৰা আগতাগতে ৰেসালিকে উপাসকে এৰং ৰদন্তি – ‘‘দেথাৰুসো, সঙ্ঘস্স কহাপণম্পি অড্ঢম্পি পাদম্পি মাসকরূপম্পি, ভৰিস্সতি সঙ্ঘস্স পরিক্খারেন করণীয’’ন্তি সব্বং তাৰ ৰত্তব্বং, যাৰ ‘‘ইমায পন ৰিনযসঙ্গীতিযা সত্ত ভিক্খুসতানি অনূনানি অনধিকানি অহেসুং, তস্মা অযং দুতিযসঙ্গীতি সত্তসতিকাতি ৰুচ্চতী’’তি.
এৰং তস্মিঞ্চ সন্নিপাতে দ্ৰাদস ভিক্খুসতসহস্সানি সন্নিপতিংসু আযস্মতা যসেন সমুস্সাহিতা. তেসং মজ্ঝে আযস্মতা রেৰতেন পুট্ঠেন সব্বকামিত্থেরেন ৰিনযং ৰিস্সজ্জেন্তেন তানি দস ৰত্থূনি ৰিনিচ্ছিতানি, অধিকরণং ৰূপসমিতং. অথ থেরা ‘‘পুন ধম্মঞ্চ ৰিনযঞ্চ সঙ্গাযিস্সামা’’তি তিপিটকধরে পত্তপটিসম্ভিদে সত্তসতে ভিক্খূ উচ্চিনিত্ৰা ৰেসালিযং ৰালিকারামে সন্নিপতিত্ৰা মহাকস্সপত্থেরেন সঙ্গাযিতসদিসমেৰ সব্বং সাসনমলং সোধেত্ৰা পুন পিটকৰসেন নিকাযৰসেন অঙ্গৰসেন ধম্মক্খন্ধৰসেন চ সব্বং ধম্মঞ্চ ৰিনযঞ্চ সঙ্গাযিংসু. অযং সঙ্গীতি অট্ঠহি মাসেহি নিট্ঠিতা. যা লোকে –
সতেহি সত্তহি কতা, তেন সত্তসতাতি চ;
পুব্বে কতং উপাদায, দুতিযাতি চ ৰুচ্চতীতি.
সা পনাযং –
যেহি থেরেহি সঙ্গীতা, সঙ্গীতি তেসু ৰিস্সুতা;
সব্বকামী চ সাল়্হো চ, রেৰতো খুজ্জসোভিতো.
যসো চ সাণসম্ভূতো, এতে সদ্ধিৰিহারিকা;
থেরা আনন্দথেরস্স, দিট্ঠপুব্বা তথাগতং.
সুমনো ৰাসভগামী চ, ঞেয্যা সদ্ধিৰিহারিকা;
দ্ৰে ইমে অনুরুদ্ধস্স, দিট্ঠপুব্বা তথাগতং.
দুতিযো পন সঙ্গীতো, যেহি থেরেহি সঙ্গহো;
সব্বেপি পন্নভারা তে, কতকিচ্চা অনাসৰাতি.
অযং দুতিযসঙ্গীতি.
এৰমিমং দুতিযসঙ্গীতিং সঙ্গাযিত্ৰা থেরা ‘‘উপ্পজ্জিস্সতি নু খো অনাগতেপি সাসনস্স এৰরূপং অব্বুদ’’ন্তি ওলোকযমানা ইমং অদ্দসংসু – ‘‘ইতো ৰস্সসতস্স উপরি অট্ঠারসমে ৰস্সে পাটলিপুত্তে ধম্মাসোকো নাম রাজা উপ্পজ্জিত্ৰা সকলজম্বুদীপে রজ্জং কারেস্সতি. সো বুদ্ধসাসনে পসীদিত্ৰা মহন্তং লাভসক্কারং পৰত্তযিস্সতি. ততো তিত্থিযা লাভসক্কারং পত্থযমানা সাসনে পব্বজিত্ৰা সকং সকং দিট্ঠিং পরিদীপেস্সন্তি. এৰং সাসনে মহন্তং অব্বুদং উপ্পজ্জিস্সতী’’তি. অথ নেসং এতদহোসি – ‘‘কিন্নু খো মযং এতস্মিং অব্বুদে উপ্পন্নে সম্মুখা ভৰিস্সাম, ন ভৰিস্সামা’’তি. অথ তে সব্বেৰ তদা অত্তনো অসম্মুখভাৰং ঞত্ৰা ‘‘কো নু খো তং অধিকরণং ৰূপসমেতুং সমত্থো ভৰিস্সতী’’তি সকলং মনুস্সলোকং ছকামাৰচরদেৰলোকঞ্চ ওলোকেন্তা ন কঞ্চি দিস্ৰা ব্রহ্মলোকে তিস্সং নাম মহাব্রহ্মানং অদ্দসংসু পরিত্তাযুকং উপরিব্রহ্মলোকূপপত্তিযা ভাৰিতমগ্গং. দিস্ৰান নেসং এতদহোসি – ‘‘সচে মযং এতস্স ব্রহ্মুনো মনুস্সলোকে নিব্বত্তনত্থায উস্সাহং করেয্যাম, অদ্ধা এস মোগ্গলিব্রাহ্মণস্স গেহে পটিসন্ধিং গহেস্সতি. ততো চ মন্তেহি পলোভিতো নিক্খমিত্ৰা পব্বজিস্সতি. সো এৰং পব্বজিত্ৰা সকলং বুদ্ধৰচনং উগ্গহেত্ৰা অধিগতপটিসম্ভিদো হুত্ৰা তিত্থিযে মদ্দিত্ৰা তং অধিকরণং ৰিনিচ্ছিত্ৰা সাসনং পগ্গণ্হিস্সতী’’তি.
তে ব্রহ্মলোকং গন্ত্ৰা তিস্সং মহাব্রহ্মানং এতদৰোচুং – ‘‘ইতো ৰস্সসতস্স উপরি অট্ঠারসমে ৰস্সে সাসনে মহন্তং অব্বুদং উপ্পজ্জিস্সতি. মযঞ্চ সকলং মনুস্সলোকং ছকামাৰচরদেৰলোকঞ্চ ওলোকযমানা কঞ্চি সাসনং পগ্গহেতুং সমত্থং অদিস্ৰা ব্রহ্মলোকং ৰিচিনন্তা ভৰন্তমেৰ অদ্দসাম. সাধু, সপ্পুরিস, মনুস্সলোকে নিব্বত্তিত্ৰা দসবলস্স সাসনং পগ্গণ্হিতুং পটিঞ্ঞং দেহী’’তি.
এৰং ৰুত্তে মহাব্রহ্মা, ‘‘অহং কির সাসনে উপ্পন্নং অব্বুদং সোধেত্ৰা সাসনং পগ্গহেতুং সমত্থো ভৰিস্সামী’’তি হট্ঠপহট্ঠো উদগ্গুদগ্গো হুত্ৰা, ‘‘সাধূ’’তি পটিস্সুণিত্ৰা পটিঞ্ঞং অদাসি. থেরা ব্রহ্মলোকে তং করণীযং তীরেত্ৰা পুন পচ্চাগমিংসু.
তেন খো পন সমযেন সিগ্গৰত্থেরো চ চণ্ডৰজ্জিত্থেরো চ দ্ৰেপি নৰকা হোন্তি দহরভিক্খূ তিপিটকধরা পত্তপটিসম্ভিদা খীণাসৰা, তে তং অধিকরণং ন সম্পাপুণিংসু. থেরা ‘‘তুম্হে, আৰুসো, অম্হাকং ইমস্মিং অধিকরণে নো সহাযকা অহুৰত্থ, তেন ৰো ইদং দণ্ডকম্মং হোতু – ‘তিস্সো নাম ব্রহ্মা মোগ্গলিব্রাহ্মণস্স গেহে পটিসন্ধিং গণ্হিস্সতি, তং তুম্হাকং একো নীহরিত্ৰা পব্বাজেতু, একো বুদ্ধৰচনং উগ্গণ্হাপেতূ’’’তি ৰত্ৰা সব্বেপি যাৰতাযুকং ঠত্ৰা –
সব্বকামিপ্পভুতযো, তেপি থেরা মহিদ্ধিকা;
অগ্গিক্খন্ধাৰ লোকম্হি, জলিত্ৰা পরিনিব্বুতা.
দুতিযং সঙ্গহং কত্ৰা, ৰিসোধেত্ৰান সাসনং;
অনাগতেপি কত্ৰান, হেতুং সদ্ধম্মসুদ্ধিযা.
খীণাসৰা ৰসিপ্পত্থা, পভিন্নপটিসম্ভিদা;
অনিচ্চতাৰসং থেরা, তেপি নাম উপাগতা.
এৰং অনিচ্চতং জম্মিং, ঞত্ৰা দুরভিসম্ভৰং;
তং পত্তুং ৰাযমে ধীরো, যং নিচ্চং অমতং পদন্তি.
এত্তাৰতা সব্বাকারেন দুতিযসঙ্গীতিৰণ্ণনা নিট্ঠিতা হোতি.
দুতিযসঙ্গীতিকথা নিট্ঠিতা