২. ৰিলেখনসিক্খাপদৰণ্ণনা

৪৩৮. দুতিযে – ৰিনযকথং কথেতীতি ৰিনযকথা নাম কপ্পিযাকপ্পিযআপত্তানাপত্তিসংৰরপহানপটিসংযুত্তকথা, তং কথেতি. ৰিনযস্স ৰণ্ণং ভাসতীতি ৰিনযস্স ৰণ্ণো নাম পঞ্চন্নম্পি সত্তন্নম্পি আপত্তিক্খন্ধানং ৰসেন মাতিকং নিক্খিপিত্ৰা পদভাজনেন ৰণ্ণনা, তং ভাসতি. ৰিনযপরিযত্তিযা ৰণ্ণং ভাসতীতি ৰিনযং পরিযাপুণন্তানং ৰিনযপরিযত্তিমূলকং ৰণ্ণং গুণং আনিসংসং ভাসতি. ৰিনযধরো হি ৰিনযপরিযত্তিমূলকে পঞ্চানিসংসে ছানিসংসে সত্তানিসংসে অট্ঠানিসংসে নৰানিসংসে দসানিসংসে একাদসানিসংসে চ লভতি তে সব্বে ভাসতীতি অত্থো. কতমে পঞ্চানিসংসে লভতীতি? অত্তনো সীলক্খন্ধসুগুত্তিআদিকে. ৰুত্তঞ্হেতং –

‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৰে, আনিসংসা ৰিনযধরে পুগ্গলে – অত্তনো সীলক্খন্ধো সুগুত্তো হোতি সুরক্খিতো, কুক্কুচ্চপকতানং পটিসরণং হোতি, ৰিসারদো সঙ্ঘমজ্ঝে ৰোহরতি, পচ্চত্থিকে সহধম্মেন সুনিগ্গহিতং নিগ্গণ্হাতি, সদ্ধম্মট্ঠিতিযা পটিপন্নো হোতী’’তি (পরি. ৩২৫).

কথমস্স অত্তনো সীলক্খন্ধো সুগুত্তো হোতি সুরক্খিতো? ইধেকচ্চো ভিক্খু আপত্তিং আপজ্জন্তো ছহাকারেহি আপজ্জতি – অলজ্জিতা, অঞ্ঞাণতা, কুক্কুচ্চপকততা, অকপ্পিযে কপ্পিযসঞ্ঞিতা, কপ্পিযে অকপ্পিযসঞ্ঞিতা, সতিসম্মোসাতি.

কথং অলজ্জিতায আপত্তিং আপজ্জতি? অকপ্পিযভাৰং জানন্তোযেৰ মদ্দিত্ৰা ৰীতিক্কমং করোতি. ৰুত্তম্পি চেতং –

‘‘সঞ্চিচ্চ আপত্তিং আপজ্জতি, আপত্তিং পরিগূহতি;

অগতিগমনঞ্চ গচ্ছতি, এদিসো ৰুচ্চতি অলজ্জিপুগ্গলো’’তি. (পরি. ৩৫৯);

কথং অঞ্ঞাণতায আপজ্জতি? অঞ্ঞাণপুগ্গলো হি মন্দো মোমূহো কত্তব্বাকত্তব্বং অজানন্তো অকত্তব্বং করোতি, কত্তব্বং ৰিরাধেতি; এৰং অঞ্ঞাণতায আপজ্জতি.

কথং কুক্কুচ্চপকততায আপজ্জতি? কপ্পিযাকপ্পিযং নিস্সায কুক্কুচ্চে উপ্পন্নে ৰিনযধরং পুচ্ছিত্ৰা কপ্পিযঞ্চে কত্তব্বং সিযা, অকপ্পিযঞ্চে ন কত্তব্বং, অযং পন ‘‘ৰট্টতী’’তি মদ্দিত্ৰা ৰীতিক্কমতিযেৰ; এৰং কুক্কুচ্চপকততায আপজ্জতি.

কথং অকপ্পিযে কপ্পিযসঞ্ঞিতায আপজ্জতি? অচ্ছমংসং সূকরমংসন্তি খাদতি, দীপিমংসং মিগমংসন্তি খাদতি, অকপ্পিযভোজনং কপ্পিযভোজনন্তি ভুঞ্জতি, ৰিকালে কালসঞ্ঞায ভুঞ্জতি, অকপ্পিযপানকং কপ্পিযপানকন্তি পিৰতি; এৰং অকপ্পিযে কপ্পিযসঞ্ঞিতায আপজ্জতি.

কথং কপ্পিযে অকপ্পিযসঞ্ঞিতায আপজ্জতি? সূকরমংসং অচ্ছমংসন্তি খাদতি, মিগমংসং দীপিমংসন্তি খাদতি, কপ্পিযভোজনং অকপ্পিযভোজনন্তি ভুঞ্জতি, কালে ৰিকালসঞ্ঞায ভুঞ্জতি, কপ্পিযপানকং অকপ্পিযপানকন্তি পিৰতি; এৰং কপ্পিযে অকপ্পিযসঞ্ঞিতায আপজ্জতি.

কথং সতিসম্মোসায আপজ্জতি? সহসেয্যচীৰরৰিপ্পৰাসভেসজ্জচীৰরকালাতিক্কমনপচ্চযা আপত্তিঞ্চ সতিসম্মোসায আপজ্জতি; এৰমিধেকচ্চো ভিক্খু ইমেহি ছহাকারেহি আপত্তিং আপজ্জতি.

ৰিনযধরো পন ইমেহি ছহাকারেহি আপত্তিং নাপজ্জতি. কথং লজ্জিতায নাপজ্জতি? সো হি ‘‘পস্সথ ভো, অযং কপ্পিযাকপ্পিযং জানন্তোযেৰ পণ্ণত্তিৰীতিক্কমং করোতী’’তি ইমং পরূপৰাদং রক্খন্তোপি নাপজ্জতি; এৰং লজ্জিতায নাপজ্জতি. সহসা আপন্নম্পি দেসনাগামিনিং দেসেত্ৰা ৰুট্ঠানগামিনিযা ৰুট্ঠহিত্ৰা সুদ্ধন্তে পতিট্ঠাতি. ততো –

‘‘সঞ্চিচ্চ আপত্তিং ন আপজ্জতি, আপত্তিং ন পরিগূহতি;

অগতিগমনঞ্চ ন গচ্ছতি, এদিসো ৰুচ্চতি লজ্জিপুগ্গলো’’তি. (পরি. ৩৫৯)

ইমস্মিং লজ্জিভাৰে পতিট্ঠিতোৰ হোতি.

কথং ঞাণতায নাপজ্জতি? সো হি কপ্পিযাকপ্পিযং জানাতি, তস্মা কপ্পিযমেৰ করোতি, অকপ্পিযং ন করোতি; এৰং ঞাণতায নাপজ্জতি.

কথং অকুক্কুচ্চপকততায নাপজ্জতি? সো হি কপ্পিযাকপ্পিযং নিস্সায কুক্কুচ্চে উপ্পন্নে ৰত্থুং ওলোকেত্ৰা মাতিকং পদভাজনং অন্তরাপত্তিং আপত্তিং অনাপত্তিঞ্চ ওলোকেত্ৰা কপ্পিযঞ্চে হোতি করোতি, অকপ্পিযঞ্চে ন করোতি; এৰং অকুক্কুচ্চপকততায নাপজ্জতি.

কথং অকপ্পিযাদিসঞ্ঞিতায নাপজ্জতি? সো হি কপ্পিযাকপ্পিযং জানাতি, তস্মা অকপ্পিযে কপ্পিযসঞ্ঞী ন হোতি, কপ্পিযে অকপ্পিযসঞ্ঞী ন হোতি; সুপ্পতিট্ঠিতা চস্স সতি হোতি, অধিট্ঠাতব্বং অধিট্ঠেতি, ৰিকপ্পেতব্বং ৰিকপ্পেতি. ইতি ইমেহি ছহাকারেহি আপত্তিং নাপজ্জতি. আপত্তিং অনাপজ্জন্তো অখণ্ডসীলো হোতি পরিসুদ্ধসীলো; এৰমস্স অত্তনো সীলক্খন্ধো সুগুত্তো হোতি সুরক্খিতো.

কথং কুক্কুচ্চপকতানং পটিসরণং হোতি? তিরোরট্ঠেসু তিরোজনপদেসু চ উপ্পন্নকুক্কুচ্চা ভিক্খূ ‘‘অসুকস্মিং কির ৰিহারে ৰিনযধরো ৰসতী’’তি দূরতোপি তস্স সন্তিকং আগন্ত্ৰা কুক্কুচ্চং পুচ্ছন্তি, সো তেহি কতস্স কম্মস্স ৰত্থুং ওলোকেত্ৰা আপত্তানাপত্তিগরুকলহুকাদিভেদং সল্লক্খেত্ৰা দেসনাগামিনিং দেসাপেত্ৰা ৰুট্ঠানগামিনিযা ৰুট্ঠাপেত্ৰা সুদ্ধন্তে পতিট্ঠাপেতি; এৰং কুক্কুচ্চপকতানং পটিসরণং হোতি.

ৰিসারদো সঙ্ঘমজ্ঝে ৰোহরতীতি অৰিনযধরস্স হি সঙ্ঘমজ্ঝে কথেন্তস্স ভযং সারজ্জং ওক্কমতি, ৰিনযধরস্স তং ন হোতি. কস্মা? ‘‘এৰং কথেন্তস্স দোসো হোতি; এৰং ন দোসো’’তি ঞত্ৰা কথনতো.

পচ্চত্থিকে সহধম্মেন সুনিগ্গহিতং নিগ্গণ্হাতীতি এত্থ দ্ৰিধা পচ্চত্থিকা নাম – অত্তপচ্চত্থিকা চ সাসনপচ্চত্থিকা চ. তত্থ মেত্তিযভুম্মজকা চ ভিক্খূ ৰড্ঢো চ লিচ্ছৰী অমূলকেন অন্তিমৰত্থুনা চোদেসুং, ইমে অত্তপচ্চত্থিকা নাম. যে ৰা পনঞ্ঞেপি দুস্সীলা পাপধম্মা, সব্বে তে অত্তপচ্চত্থিকা. ৰিপরীতদস্সনা পন অরিট্ঠভিক্খুকণ্টকসামণেরৰেসালিকৰজ্জিপুত্তকা পরূপহারঅঞ্ঞাণকঙ্খাপরৰিতরণাদিৰাদা মহাসঙ্ঘিকাদযো চ অবুদ্ধসাসনং ‘‘বুদ্ধসাসন’’ন্তি ৰত্ৰা কতপগ্গহা সাসনপচ্চত্থিকা নাম. তে সব্বেপি সহধম্মেন সকারণেন ৰচনেন যথা তং অসদ্ধম্মং পতিট্ঠাপেতুং ন সক্কোন্তি, এৰং সুনিগ্গহিতং কত্ৰা নিগ্গণ্হাতি.

সদ্ধম্মট্ঠিতিযা পটিপন্নো হোতীতি এত্থ পন তিৰিধো সদ্ধম্মো পরিযত্তিপটিপত্তিঅধিগমৰসেন. তত্থ তেপিটকং বুদ্ধৰচনং পরিযত্তিসদ্ধম্মো নাম. তেরস ধুতঙ্গগুণা চুদ্দস খন্ধকৰত্তানি দ্ৰেঅসীতি মহাৰত্তানীতি অযং পটিপত্তিসদ্ধম্মো নাম. চত্তারো মগ্গা চ ফলানি চাতি অযং অধিগমসদ্ধম্মো নাম.

তত্থ কেচি থেরা ‘‘যো ৰো, আনন্দ, মযা ধম্মো চ ৰিনযো চ দেসিতো পঞ্ঞত্তো, সো ৰো মমচ্চযেন সত্থা’’তি (দী. নি. ২.২১৬) ইমিনা সুত্তেন ‘‘সাসনস্স পরিযত্তি মূল’’ন্তি ৰদন্তি. কেচি থেরা ‘‘ইমে চ সুভদ্দ ভিক্খূ সম্মা ৰিহরেয্যুং, অসুঞ্ঞো লোকো অরহন্তেহি অস্সা’’তি (দী. নি. ২.২১৪) ইমিনা সুত্তেন ‘‘সাসনস্স পটিপত্তিমূল’’ন্তি ৰত্ৰা ‘‘যাৰ পঞ্চ ভিক্খূ সম্মা পটিপন্না সংৰিজ্জন্তি, তাৰ সাসনং ঠিতং হোতী’’তি আহংসু. ইতরে পন থেরা পরিযত্তিযা অন্তরহিতায সুপ্পটিপন্নস্সপি ধম্মাভিসমযো নত্থী’’তি আহংসু. সচে পঞ্চ ভিক্খূ চত্তারি পারাজিকানি রক্খণকা হোন্তি, তে সদ্ধে কুলপুত্তে পব্বাজেত্ৰা পচ্চন্তিমে জনপদে উপসম্পাদেত্ৰা দসৰগ্গং গণং পূরেত্ৰা মজ্ঝিমে জনপদেপি উপসম্পদং করিস্সন্তি, এতেনুপাযেন ৰীসতিৰগ্গগণং সঙ্ঘং পূরেত্ৰা অত্তনোপি অব্ভানকম্মং কত্ৰা সাসনং ৰুড্ঢিং ৰিরূল়্হিং ৰেপুল্লং গমযিস্সন্তি. এৰমযং ৰিনযধরো তিৰিধস্সাপি সদ্ধম্মস্স চিরট্ঠিতিযা পটিপন্নো হোতীতি এৰমযং ৰিনযধরো ইমে তাৰ পঞ্চানিসংসে পটিলভতীতি ৰেদিতব্বো.

কতমে ছ আনিসংসে লভতীতি? তস্সাধেয্যো উপোসথো, পৰারণা, সঙ্ঘকম্মং, পব্বজ্জা, উপসম্পদা, নিস্সযং দেতি সামণেরং উপট্ঠাপেতি.

যে ইমে চাতুদ্দসিকো, পন্নরসিকো, সামগ্গিউপোসথো, সঙ্ঘে উপোসথো, গণে পুগ্গলে উপোসথো, সুত্তুদ্দেসো, পারিসুদ্ধি, অধিট্ঠানউপোসথোতি নৰ উপোসথা, সব্বে তে ৰিনযধরাযত্তা.

যাপি চ ইমা চাতুদ্দসিকা পন্নরসিকা, সামগ্গিপৰারণা, সঙ্ঘে পৰারণা গণে পুগ্গলে পৰারণা, তেৰাচিকা, দ্ৰেৰাচিকা, সমানৰস্সিকা পৰারণাতি নৰ পৰারণাযো, তাপি ৰিনযধরাযত্তা এৰ, তস্স সন্তকা, সো তাসং সামী.

যানিপি ইমানি অপলোকনকম্মং ঞত্তিকম্মং ঞত্তিদুতিযকম্মং ঞত্তিচতুত্থকম্মন্তি চত্তারি সঙ্ঘকম্মানি, তানি ৰিনযধরাযত্তানি.

যাপি চাযং উপজ্ঝাযেন হুত্ৰা কুলপুত্তানং পব্বজ্জা চ উপসম্পদা চ কাতব্বা, অযম্পি ৰিনযধরাযত্তাৰ. ন হি অঞ্ঞো দ্ৰিপিটকধরোপি এতং কাতুং লভতি. সো এৰ নিস্সযং দেতি, সামণেরং উপট্ঠাপেতি. অঞ্ঞো নেৰ নিস্সযং দাতুং লভতি, ন সামণেরং উপট্ঠাপেতুং. সামণেরূপট্ঠানং পচ্চাসীসন্তো পন ৰিনযধরস্স সন্তিকে উপজ্ঝং গাহাপেত্ৰা ৰত্তপটিপত্তিং সাদিতুং লভতি. এত্থ চ নিস্সযদানঞ্চেৰ সামণেরূপট্ঠানঞ্চ একমঙ্গং.

ইতি ইমেসু ছসু আনিসংসেসু একেন সদ্ধিং পুরিমা পঞ্চ ছ হোন্তি, দ্ৰীহি সদ্ধিং সত্ত, তীহি সদ্ধিং অট্ঠ, চতূহি সদ্ধিং নৰ, পঞ্চহি সদ্ধিং দস, সব্বেহি পেতেহি সদ্ধিং একাদসাতি এৰং ৰিনযধরো পুগ্গলো পঞ্চ ছ সত্ত অট্ঠ নৰ দস একাদস চ আনিসংসে লভতীতি ৰেদিতব্বো. এৰং ভগৰা ইমে আনিসংসে দস্সেন্তো ৰিনযপরিযত্তিযা ৰণ্ণং ভাসতীতি ৰেদিতব্বো.

আদিস্স আদিস্সাতি পুনপ্পুনং ৰৰত্থপেত্ৰা ৰিসুং ৰিসুং কত্ৰা. আযস্মতো উপালিস্স ৰণ্ণং ভাসতীতি ৰিনযপরিযত্তিং নিস্সায উপালিত্থেরস্স গুণং ভাসতি থোমেতি পসংসতি. কস্মা? অপ্পেৰ নাম মম ৰণ্ণনং সুত্ৰাপি ভিক্খূ উপালিস্স সন্তিকে ৰিনযং উগ্গহেতব্বং পরিযাপুণিতব্বং মঞ্ঞেয্যুং, এৰমিদং সাসনং অদ্ধনিযং ভৰিস্সতি, পঞ্চৰস্সসহস্সানি পৰত্তিস্সতীতি.

তেধ বহূ ভিক্খূতি তে ইমং ভগৰতো ৰণ্ণনং সুত্ৰা ‘‘ইমে কিরানিসংসে নেৰ সুত্তন্তিকা ন আভিধম্মিকা লভন্তী’’তি যথাপরিকিত্তিতানিসংসাধিগমে উস্সাহজাতা বহূ ভিক্খূ থেরা চ নৰা চ মজ্ঝিমা চ আযস্মতো উপালিস্স সন্তিকে ৰিনযং পরিযাপুণন্তীতি অযমেত্থ অত্থো. ইধাতি নিপাতমত্তমেৰ.

৪৩৯-৪০. উদ্দিস্সমানেতি আচরিযেন অন্তেৰাসিকস্স উদ্দিস্সমানে, সো পন যস্মা আচরিযে অত্তনো রুচিযা উদ্দিসন্তে ৰা আচরিযং যাচিত্ৰা অন্তেৰাসিকেন উদ্দিসাপেন্তে ৰা যো নং ধারেতি, তস্মিং সজ্ঝাযং করোন্তে ৰা উদ্দিস্সমানো নাম হোতি, তস্মা ‘‘উদ্দিসন্তে ৰা উদ্দিসাপেন্তে ৰা সজ্ঝাযং ৰা করোন্তে’’তি পদভাজনং ৰুত্তং. খুদ্দানুখুদ্দকেহীতি খুদ্দকেহি চ অনুখুদ্দকেহি চ. যাৰদেৰাতি তেসং সংৰত্তনমরিযাদপরিচ্ছেদৰচনং. ইদং ৰুত্তং হোতি – এতানি হি যে উদ্দিসন্তি, উদ্দিসাপেন্তি সজ্ঝাযন্তি ৰা, তেসং তাৰ সংৰত্তন্তি যাৰ ‘‘কপ্পতি নু খো, ন কপ্পতি নু খো’’তি কুক্কুচ্চসঙ্খাতো ৰিপ্পটিসারো ৰিহেসা ৰিচিকিচ্ছাসঙ্খাতো মনোৰিলেখো চ উপ্পজ্জতিযেৰ. অথ ৰা যাৰদেৰাতি অতিসযৰৰত্থাপনং; তস্স সংৰত্তন্তীতি ইমিনা সম্বন্ধো, কুক্কুচ্চায ৰিহেসায ৰিলেখায অতিৰিয সংৰত্তন্তিযেৰাতি ৰুত্তং হোতি. উপসম্পন্নস্স ৰিনযং ৰিৰণ্ণেতীতি উপসম্পন্নস্স সন্তিকে তস্স তস্মিং ৰিমতিং উপ্পাদেতুকামো ৰিনযং ৰিৰণ্ণেতি নিন্দতি গরহতি. সেসমেত্থ উত্তানমেৰ.

তিসমুট্ঠানং – কিরিযং, সঞ্ঞাৰিমোক্খং, সচিত্তকং, লোকৰজ্জং, কাযকম্মং, ৰচীকম্মং, অকুসলচিত্তং, দুক্খৰেদনন্তি.

ৰিলেখনসিক্খাপদং দুতিযং.