৪. পদসোধম্মসিক্খাপদৰণ্ণনা

৪৪. চতুত্থসিক্খাপদে – অপ্পতিস্সাতি অপ্পতিস্সৰা. উপাসকাতি ৰুত্তে ৰচনম্পি ন সোতুকামা; অনাদরাতি অত্থো. অপ্পতিস্সযা ৰা অনীচৰুত্তিনোতি অত্থো. অসভাগৰুত্তিকাতি ৰিসভাগজীৰিকা, যথা ভিক্খূসু ৰত্তিতব্বং; এৰং অপ্পৰত্তৰুত্তিনোতি অত্থো.

৪৫. পদসো ধম্মং ৰাচেয্যাতি একতো পদং পদং ধম্মং ৰাচেয্য; কোট্ঠাসং কোট্ঠাসং ৰাচেয্যাতি অত্থো. যস্মা পন তং কোট্ঠাসনামকং পদং চতুব্বিধং হোতি, তস্মা তং দস্সেতুং ‘‘পদং অনুপদং অন্ৰক্খরং অনুব্যঞ্জন’’ন্তি পদভাজনং ৰুত্তং. তত্থ পদন্তি একো গাথাপাদো অধিপ্পেতো. অনুপদন্তি দুতিযপাদো. অন্ৰক্খরন্তি একেকমক্খরং. অনুব্যঞ্জনন্তি পুরিমব্যঞ্জনেন সদিসং পচ্ছাব্যঞ্জনং. যং কিঞ্চি ৰা একমক্খরং অন্ৰক্খরং, অক্খরসমূহো অনুব্যঞ্জনং, অক্খরানুব্যঞ্জনসমূহো পদং. পঠমপদং পদমেৰ, দুতিযং অনুপদন্তি এৰমেত্থ নানাকরণং ৰেদিতব্বং.

ইদানি পদং নাম একতো পট্ঠপেত্ৰা একতো ওসাপেন্তীতি গাথাবন্ধং ধম্মং ৰাচেন্তো ‘‘মনোপুব্বঙ্গমা ধম্মা’’তি একমেকং পদং সামণেরেন সদ্ধিং একতো আরভিত্ৰা একতোযেৰ নিট্ঠাপেতি. এৰং ৰাচেন্তস্স পদগণনায পাচিত্তিযা ৰেদিতব্বা. অনুপদং নাম পাটেক্কং পট্ঠপেত্ৰা একতো ওসাপেন্তীতি থেরেন ‘‘মনোপুব্বঙ্গমা ধম্মা’’তি ৰুত্তে সামণেরো তং পদং অপাপুণিত্ৰা ‘‘মনোসেট্ঠা মনোমযা’’তি দুতিযপদং একতো ভণতি, ইমে পাটেক্কং পট্ঠপেত্ৰা একতো ওসাপেন্তি নাম. এৰং ৰাচেন্তস্সাপি অনুপদগণনায পাচিত্তিযা. অন্ৰক্খরং নাম রূপং অনিচ্চন্তি ৰুচ্চমানো ‘‘রূ’’তি ওপাতেতীতি ‘‘রূপং অনিচ্চন্তি ভণ সামণেরা’’তি ৰুচ্চমানো রূকারমত্তমেৰ একতো ৰত্ৰা তিট্ঠতি. এৰং ৰাচেন্তস্সাপি অন্ৰক্খরগণনায পাচিত্তিযা. গাথাবন্ধেপি চ এস নযো লব্ভতিযেৰ. অনুব্যঞ্জনং নাম রূপং অনিচ্চন্তি ৰুচ্চমানো ৰেদনা অনিচ্চাতি সদ্দং নিচ্ছারেতীতি ‘‘রূপং, ভিক্খৰে, অনিচ্চং, ৰেদনা অনিচ্চা’’তি ইমং সুত্তং ৰাচযমানো থেরেন ‘‘রূপং অনিচ্চ’’ন্তি ৰুচ্চমানো সামণেরো সীঘপঞ্ঞতায ‘‘ৰেদনা অনিচ্চা’’তি ইমং অনিচ্চপদং থেরস্স ‘‘রূপং অনিচ্চ’’ন্তি এতেন অনিচ্চপদেন সদ্ধিং একতো ভণন্তো ৰাচং নিচ্ছারেতি. এৰং ৰাচেন্তস্সাপি অনুব্যঞ্জনগণনায পাচিত্তিযা. অযং পনেত্থ সঙ্খেপো – ইমেসু পদাদীসু যং যং একতো ভণতি তেন তেন আপত্তিং আপজ্জতীতি.

বুদ্ধভাসিতোতি সকলং ৰিনযপিটকং অভিধম্মপিটকং ধম্মপদং চরিযাপিটকং উদানং ইতিৰুত্তকং জাতকং সুত্তনিপাতো ৰিমানৰত্থু পেতৰত্থু ব্রহ্মজালাদীনি চ সুত্তানি. সাৰকভাসিতোতি চতুপরিসপরিযাপন্নেহি সাৰকেহি ভাসিতো অনঙ্গণসম্মাদিট্ঠিঅনুমানসুত্তচুল়ৰেদল্লমহাৰেদল্লাদিকো. ইসিভাসিতোতি বাহিরপরিব্বাজকেহি ভাসিতো সকলো পরিব্বাজকৰগ্গো, বাৰরিযস্স অন্তেৰাসিকানং সোল়সন্নং ব্রাহ্মণানং পুচ্ছাতি এৰমাদি. দেৰতাভাসিতোতি দেৰতাহি ভাসিতো; সো দেৰতাসংযুত্তদেৰপুত্তসংযুত্তমারসংযুত্তব্রহ্মসংযুত্তসক্কসংযুত্তাদিৰসেন ৰেদিতব্বো.

অত্থূপসঞ্হিতোতি অট্ঠকথানিস্সিতো. ধম্মূপসঞ্হিতোতি পাল়িনিস্সিতো; উভযেনাপি ৰিৰট্টূপনিস্সিতমেৰ ৰদতি. কিঞ্চাপি ৰিৰট্টূপনিস্সিতং ৰদতি, তিস্সো সঙ্গীতিযো আরুল়্হধম্মংযেৰ পন পদসো ৰাচেন্তস্স আপত্তি. ৰিৰট্টূপনিস্সিতেপি নানাভাসাৰসেন গাথাসিলোকবন্ধাদীহি অভিসঙ্খতে অনাপত্তি. তিস্সো সঙ্গীতিযো অনারুল়্হেপি কুলুম্বসুত্তং রাজোৰাদসুত্তং তিক্খিন্দ্রিযং চতুপরিৰট্টং নন্দোপনন্দন্তি ঈদিসে আপত্তিযেৰ. অপলালদমনম্পি ৰুত্তং, মহাপচ্চরিযম্পন পটিসিদ্ধং. মেণ্ডকমিলিন্দপঞ্হেসু থেরস্স সকপটিভানে অনাপত্তি, যং রঞ্ঞো সঞ্ঞাপনত্থং আহরিত্ৰা ৰুত্তং, তত্থ আপত্তি. ৰণ্ণপিটকঅঙ্গুলিমালপিটকরট্ঠপালগঅজতআল়ৰকগজ্জিতগুল়্হমগ্গগুল়্হৰেস্সন্তরগুল়্হৰিনযৰেদল্লপিটকানি পন অবুদ্ধৰচনানিযেৰাতি ৰুত্তং. সীলূপদেসো নাম ধম্মসেনাপতিনা ৰুত্তোতি ৰদন্তি, তস্মিং আপত্তিযেৰ. অঞ্ঞানিপি মগ্গকথাআরম্মণকথাবুদ্ধিকদণ্ডক ঞাণৰত্থুঅসুভকথাদীনি অত্থি, তেসু সত্ততিংস বোধিপক্খিযধম্মা ৰিভত্তা, ধুতঙ্গপঞ্হে পটিপদা ৰিভত্তা; তস্মা তেসু আপত্তীতি ৰুত্তং. মহাপচ্চরিযাদীসু পন সঙ্গীতিং অনারুল়্হেসু রাজোৰাদতিক্খিন্দ্রিযচতুপরিৰট্টনন্দোপনন্দকুলুম্বসুত্তেসুযেৰ আপত্তীতি ৰত্ৰা অৰসেসেসু যং বুদ্ধৰচনতো আহরিত্ৰা ৰুত্তং, তদেৰ আপত্তিৰত্থু হোতি, ন ইতরন্তি অযমত্থো পরিগ্গহিতো.

৪৮. একতো উদ্দিসাপেন্তোতি অনুপসম্পন্নেন সদ্ধিং একতো উদ্দেসং গণ্হন্তোপি একতো ৰদতি অনাপত্তীতি অত্থো.

তত্রাযং ৰিনিচ্ছযো – উপসম্পন্নো চ অনুপসম্পন্নো চ নিসীদিত্ৰা উদ্দিসাপেন্তি. আচরিযো নিসিন্নানং ভণামীতি তেহি সদ্ধিং একতো ৰদতি, আচরিযস্স আপত্তি. অনুপসম্পন্নেন সদ্ধিং গণ্হন্তস্স অনাপত্তি. দ্ৰেপি ঠিতা গণ্হন্তি, এসেৰ নযো. দহরভিক্খু নিসিন্নো, সামণেরো ঠিতো, নিসিন্নস্স ভণামীতি ভণতো অনাপত্তি. সচে দহরো তিট্ঠতি, ইতরো নিসীদতি, ঠিতস্স ভণামীতি ভণতোপি অনাপত্তি. সচে বহূনং ভিক্খূনং অন্তরে একো সামণেরো নিসিন্নো হোতি, তস্মিং নিসিন্নে পদসো ধম্মং ৰাচেন্তস্স আচরিযস্স অচিত্তকাপত্তি. সচে সামণেরো উপচারং মুঞ্চিত্ৰা ঠিতো ৰা নিসিন্নো ৰা হোতি, যেসং ৰাচেতি, তেসু অপরিযাপন্নত্তা একেন দিসাভাগেন পলাযনকগন্থং নাম গণ্হাতীতি সঙ্খ্যং গচ্ছতি, তস্মা অনাপত্তি. একতো সজ্ঝাযং করোন্তোপি অনুপসম্পন্নেন সদ্ধিং উপসম্পন্নো একতো সজ্ঝাযং করোন্তো তেন সদ্ধিংযেৰ ভণতি, অনাপত্তি. অনুপসম্পন্নস্স সন্তিকে উদ্দেসং গণ্হন্তস্সপি তেন সদ্ধিং একতো ভণন্তস্স অনাপত্তি. অযম্পি হি একতো সজ্ঝাযং করোতিচ্চেৰ সঙ্খ্যং গচ্ছতি.

যেভুয্যেন পগুণং গন্থং ভণন্তং ওপাতেতীতি সচে একগাথায একো পাদো ন আগচ্ছতি, সেসং আগচ্ছতি, অযং যেভুয্যেন পগুণগন্থো নাম. এতেন নযেন সুত্তেপি ৰেদিতব্বো. তং ওপাতেন্তস্স এৰং ভণাহীতি একতোপি ভণন্তস্স অনাপত্তি. ওসারেন্তং ওপাতেতীতি সুত্তং উচ্চারেন্তং পরিসমজ্ঝে পরিসঙ্কমানং এৰং ৰদেহীতি তেন সদ্ধিং একতোপি ৰদন্তস্স অনাপত্তি. যং পন মহাপচ্চরিযাদীসু ‘‘মযা সদ্ধিং মা ৰদা’’তি ৰুত্তো যদি ৰদতি, ‘‘অনাপত্তী’’তি ৰুত্তং, তং মহাঅট্ঠকথাযং নত্থি, নত্থিভাৰোযেৰ চস্স যুত্তো. কস্মা? কিরিযসমুট্ঠানত্তা. ইতরথা হি কিরিযাকিরিযং ভৰেয্য. সেসং উত্তানত্থমেৰ.

পদসোধম্মসমুট্ঠানং – ৰাচতো চ ৰাচাচিত্ততো চ সমুট্ঠাতি, কিরিযং, নোসঞ্ঞাৰিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৰজ্জং, ৰচীকম্মং, তিচিত্তং, তিৰেদনন্তি.

পদসোধম্মসিক্খাপদং চতুত্থং.