১. মুসাৰাদসিক্খাপদৰণ্ণনা
যেসং নৰহি ৰগ্গেহি, সঙ্গহো সুপ্পতিট্ঠিতো;
খুদ্দকানং অযং দানি, তেসং ভৰতি ৰণ্ণনা.
১. তত্থ মুসাৰাদৰগ্গস্স তাৰ পঠমসিক্খাপদে হত্থকোতি তস্স থেরস্স নামং. সক্যানং পুত্তোতি সক্যপুত্তো. বুদ্ধকালে কির সক্যকুলতো অসীতি পুরিসসহস্সানি পব্বজিংসু, তেসং সো অঞ্ঞতরোতি. ৰাদক্খিত্তোতি ‘‘ৰাদং করিস্সামী’’তি এৰং পরিৰিতক্কিতেন ৰাদেন পরৰাদিসন্তিকং খিত্তো পক্খিত্তো পহিতো পেসিতোতি অত্থো. ৰাদম্হি ৰা সকেন চিত্তেন খিত্তো. যত্র যত্র ৰাদো তত্র তত্রেৰ সন্দিস্সতীতিপি ৰাদক্খিত্তো. অৰজানিত্ৰা অৰজানাতীতি অত্তনো ৰাদে কঞ্চি দোসং সল্লক্খেন্তো ‘‘নাযং মম ৰাদো’’তি অৰজানিত্ৰা পুন কথেন্তো কথেন্তো নিদ্দোসতং সল্লক্খেত্ৰা ‘‘মমেৰ অযং ৰাদো’’তি পটিজানাতি. পটিজানিত্ৰা অৰজানাতীতি কিস্মিঞ্চিদেৰ ৰচনে আনিসংসং সল্লক্খেন্তো ‘‘অযং মম ৰাদো’’তি পটিজানিত্ৰা পুন কথেন্তো কথেন্তো তত্থ দোসং সল্লক্খেত্ৰা ‘‘নাযং মম ৰাদো’’তি অৰজানাতি. অঞ্ঞেনঞ্ঞং পটিচরতীতি অঞ্ঞেন কারণেন অঞ্ঞং কারণং পটিচরতি পটিচ্ছাদেতি অজ্ঝোত্থরতি, ‘‘রূপং অনিচ্চং জানিতব্বতো’’তি ৰত্ৰা পুন ‘‘জাতিধম্মতো’’তিআদীনি ৰদতি. কুরুন্দিযং পন ‘‘এতস্স পটিচ্ছাদনহেতুং অঞ্ঞং বহুং কথেতী’’তি ৰুত্তং. তত্রাযং অধিপ্পাযো – যং তং পটিজাননঞ্চ অৰজাননঞ্চ, তস্স পটিচ্ছাদনত্থং ‘‘কো আহ, কিং আহ, কিস্মিং আহা’’তি এৰমাদি বহুং ভাসতীতি. পুন মহাঅট্ঠকথাযং ‘‘অৰজানিত্ৰা পটিজানন্তো পটিজানিত্ৰা অৰজানন্তো এৰ চ অঞ্ঞেনঞ্ঞং পটিচরতী’’তি ৰুত্তং. সম্পজানমুসা ভাসতীতি জানন্তো মুসা ভাসতি. সঙ্কেতং কত্ৰা ৰিসংৰাদেতীতি পুরেভত্তাদীসু ‘‘অসুকস্মিং নাম কালে অসুকস্মিং নাম পদেসে ৰাদো হোতূ’’তি সঙ্কেতং কত্ৰা সঙ্কেততো পুরে ৰা পচ্ছা ৰা গন্ত্ৰা ‘‘পস্সথ ভো, তিত্থিযা ন আগতা পরাজিতা’’তি পক্কমতি.
২. সম্পজানমুসাৰাদেতি জানিত্ৰা জানন্তস্স চ মুসা ভণনে.
৩. ৰিসংৰাদনপুরেক্খারস্সাতি ৰিসংৰাদনচিত্তং পুরতো কত্ৰা ৰদন্তস্স. ৰাচাতি মিচ্ছাৰাচাপরিযাপন্নৰচনসমুট্ঠাপিকা চেতনা. গিরাতি তায চেতনায সমুট্ঠাপিতসদ্দং দস্সেতি. ব্যপ্পথোতি ৰচনপথো; ৰাচাযেৰ হি অঞ্ঞেসম্পি দিট্ঠানুগতিমাপজ্জন্তানং পথভূততো ব্যপ্পথোতি ৰুচ্চতি. ৰচীভেদোতি ৰচীসঞ্ঞিতায ৰাচায ভেদো; পভেদগতা ৰাচা এৰ এৰং ৰুচ্চতি. ৰাচসিকা ৰিঞ্ঞত্তীতি ৰচীৰিঞ্ঞত্তি. এৰং পঠমপদেন সুদ্ধচেতনা, মজ্ঝে তীহি তংসমুট্ঠাপিতসদ্দসহিতা চেতনা, অন্তে একেন ৰিঞ্ঞত্তিসহিতা চেতনা ‘‘কথিতা’’তি ৰেদিতব্বা. অনরিযৰোহারাতি অনরিযানং বালপুথুজ্জনানং ৰোহারা.
এৰং সম্পজানমুসাৰাদং দস্সেত্ৰা ইদানি অন্তে ৰুত্তানং সম্পজানমুসাৰাদসঙ্খাতানং অনরিযৰোহারানং লক্খণং দস্সেন্তো ‘‘অদিট্ঠং দিট্ঠং মে’’তিআদিমাহ. তত্থ অদিট্ঠং দিট্ঠং মেতি এৰং ৰদতো ৰচনং তংসমুট্ঠাপিকা ৰা চেতনা একো অনরিযৰোহারোতি ইমিনা নযেন অত্থো ৰেদিতব্বো. অপিচেত্থ চক্খুৰসেন অগ্গহিতারম্মণং অদিট্ঠং, সোতৰসেন অগ্গহিতং অসুতং, ঘানাদিৰসেন মুনিত্ৰা তীহি ইন্দ্রিযেহি একাবদ্ধং ৰিয কত্ৰা পত্ৰা অগ্গহিতং অমুতং, অঞ্ঞত্র পঞ্চহি ইন্দ্রিযেহি সুদ্ধেন ৰিঞ্ঞাণেনেৰ অগ্গহিতং অৰিঞ্ঞাতন্তি ৰেদিতব্বং. পাল়িযং পন ‘‘অদিট্ঠং নাম ন চক্খুনা দিট্ঠ’’ন্তি এৰং ওল়ারিকেনেৰ নযেন দেসনা কতাতি. দিট্ঠাদীসু চ অত্তনাপি পরেনপি দিট্ঠং দিট্ঠমেৰ. এৰং সুতমুতৰিঞ্ঞাতানীতি অযমেকো পরিযাযো. অপরো নযো যং অত্তনা দিট্ঠং দিট্ঠমেৰ তং. এস নযো সুতাদীসু. যং পন পরেন দিট্ঠং, তং অত্তনা সুতট্ঠানে তিট্ঠতি. এৰং মুতাদীনিপি.
৪. ইদানি তেসং অনরিযৰোহারানং ৰসেন আপত্তিং আরোপেত্ৰা দস্সেন্তো ‘‘তীহাকারেহী’’তিআদিমাহ. তস্সত্থো ‘‘তীহি আকারেহি পঠমং ঝানং সমাপজ্জিন্তি সম্পজানমুসা ভণন্তস্স আপত্তি পারাজিকস্সা’’তি এৰমাদিচতুত্থপারাজিকপাল়িৰণ্ণনাযং ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বো. কেৰলঞ্হি তত্থ ‘‘পঠমং ঝানং সমাপজ্জি’’ন্তি ইধ ‘‘অদিট্ঠং দিট্ঠং মে’’তি, তত্থ চ ‘‘আপত্তি পারাজিকস্সা’’তি ‘‘ইধ আপত্তি পাচিত্তিযস্সা’’তি এৰং ৰত্থুমত্তে আপত্তিমত্তে চ ৰিসেসো, সেসং একলক্খণমেৰাতি.
৯. তীহাকারেহি দিট্ঠে ৰেমতিকোতিআদীনম্পি অত্থো ‘‘দিট্ঠস্স হোতি পারাজিকং ধম্মং অজ্ঝাপজ্জন্তো দিট্ঠে ৰেমতিকো’’তি এৰমাদিদুট্ঠদোসপাল়িৰণ্ণনাযং ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বো. পাল়িমত্তমেৰ হি এত্থ ৰিসেসো, অত্থে পন সথেরৰাদে কিঞ্চি নানাকরণং নত্থি.
১১. সহসা ভণতীতি অৰীমংসিত্ৰা অনুপধারেত্ৰা ৰা ৰেগেন দিট্ঠম্পি ‘‘অদিট্ঠং মে’’তি ভণতি. অঞ্ঞং ভণিস্সামীতি অঞ্ঞং ভণতীতি মন্দত্তা জল়ত্তা পক্খলন্তো ‘‘চীৰর’’ন্তি ৰত্তব্বে ‘‘চীর’’ন্তি আদিং ভণতি. যো পন সামণেরেন ‘‘অপি ভন্তে ময্হং উপজ্ঝাযং পস্সিত্থা’’তি ৰুত্তো কেল়িং কুরুমানো ‘‘তৰ উপজ্ঝাযো দারুসকটং যোজেত্ৰা গতো ভৰিস্সতী’’তি ৰা সিঙ্গালসদ্দং সুত্ৰা ‘‘কস্সাযং ভন্তে সদ্দো’’তি ৰুত্তো ‘‘মাতুযা তে যানেন গচ্ছন্তিযা কদ্দমে লগ্গচক্কং উদ্ধরন্তানং অযং সদ্দো’’তি ৰা এৰং নেৰ দৰা ন রৰা অঞ্ঞং ভণতি, সো আপত্তিং আপজ্জতিযেৰ. অঞ্ঞা পূরণকথা নাম হোতি, একো গামে থোকং তেলং লভিত্ৰা ৰিহারং আগতো সামণেরং ভণতি – ‘‘ত্ৰং অজ্জ কুহিং গতো, গামো একতেলো অহোসী’’তি ৰা পচ্ছিকায ঠপিতং পূৰখণ্ডং লভিত্ৰা ‘‘অজ্জ গামে পচ্ছিকাহি পূৰে চারেসু’’ন্তি ৰা, অযং মুসাৰাদোৰ হোতি. সেসং উত্তানমেৰাতি.
তিসমুট্ঠানং – কাযচিত্ততো ৰাচাচিত্ততো কাযৰাচাচিত্ততো চ সমুট্ঠাতি, কিরিযং, সঞ্ঞাৰিমোক্খং, সচিত্তকং, লোকৰজ্জং, কাযকম্মং, ৰচীকম্মং, অকুসলচিত্তং, তিৰেদনন্তি.
মুসাৰাদসিক্খাপদং পঠমং.