৩. ছন্দসমাধিসুত্তৰণ্ণনা

৮২৫. ততিযে ছন্দন্তি কত্তুকম্যতাছন্দং. নিস্সাযাতি নিস্সযং কত্ৰা, অধিপতিং কত্ৰাতি অত্থো. পধানসঙ্খারাতি পধানভূতা সঙ্খারা, চতুকিচ্চসাধকসম্মপ্পধানৰীরিযস্সেতং অধিৰচনং. ইতি অযঞ্চ ছন্দোতিআদীসু ছন্দো ছন্দসমাধিনা চেৰ পধানসঙ্খারেহি চ, ছন্দসমাধি ছন্দেন চেৰ পধানসঙ্খারেহি চ, পধানসঙ্খারাপি ছন্দেন চেৰ ছন্দসমাধিনা চ সমন্নাগতা. তস্মা সব্বে তে ধম্মে একতো কত্ৰা অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, ছন্দসমাধিপ্পধানসঙ্খারসমন্নাগতো ইদ্ধিপাদোতি ৰুত্তং. ইদ্ধিপাদৰিভঙ্গে (ৰিভ. ৪৩৭) পন ‘‘যো তথাভূতস্স ৰেদনাক্খন্ধো তিআদিনা নযেন ইমেহি ধম্মেহি সমন্নাগতা সেসঅরূপিনো ধম্মা ইদ্ধিপাদাতি ৰুত্তা.

অপিচ ইমেপি তযো ধম্মা ইদ্ধীপি হোন্তি ইদ্ধিপাদাপি. কথং? ছন্দঞ্হি ভাৰযতো ছন্দো ইদ্ধি নাম হোতি, সমাধিপ্পধানসঙ্খারা ছন্দিদ্ধিপাদো নাম. সমাধিং ভাৰেন্তস্স সমাধি ইদ্ধি নাম হোতি, ছন্দপ্পধানসঙ্খারা সমাধিদ্ধিযা পাদো নাম. পধানসঙ্খারে ভাৰেন্তস্স পধানসঙ্খারা ইদ্ধি নাম হোতি, ছন্দসমাধি পধানসঙ্খারিদ্ধিযা পাদো নাম, সম্পযুত্তধম্মেসু হি একস্মিং ইজ্ঝমানে সেসাপি ইজ্ঝন্তিযেৰ.

অপিচ তেসং তেসং ধম্মানং পুব্বভাগৰসেনাপি এতেসং ইদ্ধিপাদতা ৰেদিতব্বা. পঠমজ্ঝানঞ্হি ইদ্ধি নাম, পঠমজ্ঝানস্স পুব্বভাগপরিকম্মসম্পযুত্তা ছন্দাদযো ইদ্ধিপাদো নাম. এতেনুপাযেন যাৰ নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনা, ইদ্ধিৰিধং আদিং কত্ৰা যাৰ দিব্বচক্খুঅভিঞ্ঞা, সোতাপত্তিমগ্গং আদিং কত্ৰা যাৰ অরহত্তমগ্গা নযো নেতব্বো. সেসিদ্ধিপাদেসুপি এসেৰ নযো.

কেচি পন ‘‘অনিব্বত্তো ছন্দো ইদ্ধিপাদো’’তি ৰদন্তি. ইধ তেসং ৰাদমদ্দনত্থায অভিধম্মে উত্তরচূল়ৰারো নাম আগতো –

‘‘চত্তারো ইদ্ধিপাদা – ছন্দিদ্ধিপাদো, ৰীরিযিদ্ধিপাদো, চিত্তিদ্ধিপাদো, ৰীমংসিদ্ধিপাদো. তত্থ কতমো ছন্দিদ্ধিপাদো? ইধ, ভিক্খু, যস্মিং সমযে লোকুত্তরং ঝানং ভাৰেতি নিয্যানিকং অপচযগামিং দিট্ঠিগতানং পহানায পঠমায ভূমিযা পত্তিযা ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি দুক্খাপটিপদং দন্ধাভিঞ্ঞং, যো তস্মিং সমযে ছন্দো ছন্দিকতা কত্তুকম্যতা কুসলো ধম্মচ্ছন্দো, অযং ৰুচ্চতি ছন্দিদ্ধিপাদো. অৰসেসা ধম্মা ছন্দিদ্ধিপাদসম্পযুত্তা’’তি (ৰিভ. ৪৫৭-৪৫৮).

ইমে পন লোকুত্তরৰসেনেৰ আগতা.

তত্থ রট্ঠপালত্থেরো ছন্দং ধুরং কত্ৰা লোকুত্তরধম্মং নিব্বত্তেসি. সোণত্থেরো ৰীরিযং ধুরং কত্ৰা; সম্ভুতত্থেরো চিত্তং ধুরং কত্ৰা, আযস্মা মোঘরাজা ৰীমংসং ধুরং কত্ৰাতি. তত্থ যথা চতূসু অমচ্চপুত্তেসু ঠানন্তরং পত্থেত্ৰা রাজানং উপনিস্সায ৰিহরন্তেসু একো উপট্ঠানে ছন্দজাতো রঞ্ঞো অজ্ঝাসযঞ্চ রুচিঞ্চ ঞত্ৰা দিৰা চ রত্তো চ উপট্ঠহন্তো রাজানং আরাধেত্ৰা ঠানন্তরং পাপুণি. এৰং ছন্দধুরেন লোকুত্তরধম্মনিব্বত্তকো ৰেদিতব্বো.

একো পন – ‘‘দিৰসে দিৰসে উপট্ঠাতুং ন সক্কোমি, উপ্পন্নে কিচ্চে পরক্কমেন আরাধেস্সামী’’তি কুপিতে পচ্চন্তে রঞ্ঞা পহিতো পরক্কমেন সত্তুমদ্দনং কত্ৰা পাপুণি. যথা সো, এৰং ৰীরিযধুরেন লোকুত্তরধম্মনিব্বত্তকো ৰেদিতব্বো. একো ‘‘দিৰসে দিৰসে উপট্ঠানম্পি উরেন সত্তিসরসম্পটিচ্ছনম্পি ভারোযেৰ, মন্তবলেন আরাধেস্সামী’’তি খত্তৰিজ্জায কতপরিচযত্তা মন্তসংৰিধানেন রাজানং আরাধেত্ৰা পাপুণি. যথা সো, এৰং চিত্তধুরেন লোকুত্তরধম্মনিব্বত্তকো ৰেদিতব্বো.

অপরো – ‘‘কিং ইমেহি উপট্ঠানাদীহি, রাজানো নাম জাতিসম্পন্নস্স ঠানন্তরং দেন্তি, তাদিসস্স দেন্তো ময্হং দস্সতী’’তি জাতিসম্পত্তিমেৰ নিস্সায ঠানন্তরং পাপুণি. যথা সো, এৰং সুপরিসুদ্ধং ৰীমংসং নিস্সায ৰীমংসধুরেন লোকুত্তরধম্মনিব্বত্তকো ৰেদিতব্বোতি. ইমস্মিং সুত্তে ৰিৰট্টপাদকইদ্ধি কথিতা.