১. ধম্মচক্কপ্পৰত্তনসুত্তৰণ্ণনা
১০৮১. দুতিযস্স পঠমে বারাণসিযন্তি এৰংনামকে নগরে. ইসিপতনে মিগদাযেতি ইসীনং পতনুপ্পতনৰসেন এৰংলদ্ধনামে মিগানং অভযদানৰসেন দিন্নত্তা মিগদাযসঙ্খাতে আরামে. এত্থ হি উপ্পন্নুপ্পন্না সব্বঞ্ঞুইসযো পতন্তি, ধম্মচক্কপ্পৰত্তনত্থং নিসীদন্তীতি অত্থো. নন্দমূলকপব্ভারতো সত্তাহচ্চযেন নিরোধসমাপত্তিতো ৰুট্ঠিতা অনোতত্তদহে কতমুখধোৰনাদিকিচ্চা আকাসেন আগন্ত্ৰা পচ্চেকবুদ্ধইসযোপেত্থ ওতরণৰসেন পতন্তি, উপোসথত্থঞ্চ অনুপোসথত্থঞ্চ সন্নিপতন্তি, গন্ধমাদনং পটিগচ্ছন্তাপি ততোৰ উপ্পতন্তীতি ইমিনা ইসীনং পতনুপ্পতনৰসেন তং ‘‘ইসিপতন’’ন্তি ৰুচ্চতি.
আমন্তেসীতি দীপঙ্করপাদমূলে কতাভিনীহারতো পট্ঠায পারমিযো পূরেন্তো অনুপুব্বেন পচ্ছিমভৰে কতাভিনিক্খমনো অনুপুব্বেন বোধিমণ্ডং পত্ৰা তত্থ অপরাজিতপল্লঙ্কে নিসিন্নো মারবলং ভিন্দিত্ৰা পঠমযামে পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরিত্ৰা মজ্ঝিমযামে দিব্বচক্খুং ৰিসোধেত্ৰা পচ্ছিমযামাৰসানে দসসহস্সিলোকধাতুং উন্নাদেন্তো সব্বঞ্ঞুতং পত্ৰা সত্ত সত্তাহানি বোধিমণ্ডে ৰীতিনামেত্ৰা মহাব্রহ্মুনা আযাচিতধম্মদেসনো বুদ্ধচক্খুনা লোকং ৰোলোকেত্ৰা লোকানুগ্গহেন বারাণসিং গন্ত্ৰা পঞ্চৰগ্গিযে সঞ্ঞাপেত্ৰা ধম্মচক্কং পৰত্তেতুকামো আমন্তেসি.
দ্ৰেমে, ভিক্খৰে, অন্তাতি দ্ৰে ইমে, ভিক্খৰে, কোট্ঠাসা. ইমস্স পন পদস্স সহ সমুদাহারেন সমুদাহারনিগ্ঘোসো হেট্ঠা অৰীচিং উপরি ভৰগ্গং পত্ৰা দসসহস্সিলোকধাতুং পত্থরিত্ৰা অট্ঠাসি. তস্মিংযেৰ সমযে অট্ঠারসকোটিসঙ্খা ব্রহ্মানো সমাগচ্ছিংসু, পচ্ছিমদিসায সূরিযো অত্থমেতি, পাচীনদিসায আসাল়্হনক্খত্তেন যুত্তো পুণ্ণচন্দো উগ্গচ্ছতি. তস্মিং সমযে ভগৰা ইমং ধম্মচক্কপ্পৰত্তনসুত্তং আরভন্তো ‘‘দ্ৰেমে, ভিক্খৰে, অন্তা’’তিআদিমাহ.
তত্থ পব্বজিতেনাতি গিহিসংযোজনং ছিন্দিত্ৰা পব্বজ্জুপগতেন. ন সেৰিতব্বাতি ন ৰল়ঞ্জেতব্বা. যো চাযং কামেসু কামসুখল্লিকানুযোগোতি যো চ অযং ৰত্থুকামেসু কিলেসকামসুখস্স অনুযোগো. হীনোতি লামকো. গম্মোতি গামৰাসীনং সন্তকো. পোথুজ্জনিকোতি অন্ধবালজনেন আচিণ্ণো. অনরিযোতি ন অরিযো ন ৰিসুদ্ধো ন উত্তমো ন ৰা অরিযানং সন্তকো. অনত্থসংহিতোতি ন অত্থসংহিতো, হিতসুখাৰহকারণং অনিস্সিতোতি অত্থো. অত্তকিলমথানুযোগোতি অত্তনো কিলমথস্স অনুযোগো, অত্তনো দুক্খকরণন্তি অত্থো. দুক্খোতি কণ্টকাপস্সযসেয্যাদীহি অত্তমারণেহি দুক্খাৰহো.
পঞ্ঞাচক্খুং করোতীতি চক্খুকরণী. দুতিযপদং তস্সেৰ ৰেৰচনং. উপসমাযাতি কিলেসূপসমত্থায. অভিঞ্ঞাযাতি চতুন্নং সচ্চানং অভিজাননত্থায. সম্বোধাযাতি তেসংযেৰ সম্বুজ্ঝনত্থায. নিব্বানাযাতি নিব্বানসচ্ছিকিরিযায. সেসমেত্থ যং ৰত্তব্বং সিযা, তং হেট্ঠা তত্থ তত্থ ৰুত্তমেৰ. সচ্চকথাপি সব্বাকারেনেৰ ৰিসুদ্ধিমগ্গে (ৰিসুদ্ধি. ২.৫২৯) ৰিত্থারিতা.
তিপরিৰট্টন্তি সচ্চঞাণকিচ্চঞাণকতঞাণসঙ্খাতানং তিণ্ণং পরিৰট্টানং ৰসেন তিপরিৰট্টং. এত্থ হি ‘‘ইদং দুক্খং অরিযসচ্চং, ইদং দুক্খসমুদয’’ন্তি এৰং চতূসু সচ্চেসু যথাভূতং ঞাণং সচ্চঞাণং নাম. তেসুযেৰ ‘‘পরিঞ্ঞেয্যং পহাতব্ব’’ন্তি এৰং কত্তব্বকিচ্চজাননঞাণং কিচ্চঞাণং নাম. ‘‘পরিঞ্ঞাতং পহীন’’ন্তি এৰং তস্স তস্স কিচ্চস্স কতভাৰজাননঞাণং কতঞাণং নাম. দ্ৰাদসাকারন্তি তেসংযেৰ একেকস্মিং সচ্চে তিণ্ণং তিণ্ণং আকারানং ৰসেন দ্ৰাদসাকারং. ঞাণদস্সনন্তি এতেসং তিপরিৰট্টানং দ্ৰাদসন্নং আকারানং ৰসেন উপ্পন্নঞাণসঙ্খাতং দস্সনং. ধম্মচক্খুন্তি অঞ্ঞত্থ তযো মগ্গা তীণি চ ফলানি ধম্মচক্খু নাম হোন্তি, ইধ পঠমমগ্গোৰ.
ধম্মচক্কেতি পটিৰেধঞাণে চেৰ দেসনাঞাণে চ. বোধিপল্লঙ্কে নিসিন্নস্স হি চতূসু সচ্চেসু উপ্পন্নং দ্ৰাদসাকারং পটিৰেধঞাণম্পি, ইসিপতনে নিসিন্নস্স দ্ৰাদসাকারায সচ্চদেসনায পৰত্তিতং দেসনাঞাণম্পি ধম্মচক্কং নাম. উভযম্পি হেতং দসবলস্স উরে পৰত্তঞাণমেৰ. ইমায দেসনায পকাসেন্তেন ভগৰতা ধম্মচক্কং পৰত্তিতং নাম. তং পনেতং ধম্মচক্কং যাৰ অঞ্ঞাসিকোণ্ডঞ্ঞত্থেরো অট্ঠারসহি ব্রহ্মকোটীহি সদ্ধিং সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠাতি, তাৰ নং ভগৰা পৰত্তেতি নাম, পতিট্ঠিতে চ পৰত্তিতং নাম. তং সন্ধায পৰত্তিতে চ পন ভগৰতা ধম্মচক্কে ভুম্মা দেৰা সদ্দমনুস্সাৰেসুন্তিআদি ৰুত্তং.
তত্থ ভুম্মাতি ভূমট্ঠকদেৰতা. সদ্দমনুস্সাৰেসুন্তি একপ্পহারেনেৰ সাধুকারং দত্ৰা – ‘‘এতং ভগৰতা’’তিআদীনি ৰদন্তা অনুসাৰযিংসু. ওভাসোতি সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণোভাসো. সো হি তদা দেৰানং দেৰানুভাৰং অতিক্কমিত্ৰা ৰিরোচিত্থ. অঞ্ঞাসি ৰত, ভো, কোণ্ডঞ্ঞোতি ইমস্সপি উদানস্স উদাহারনিগ্ঘোসো দসসহস্সিলোকধাতুং ফরিত্ৰা অট্ঠাসি.