১২. সচ্চসংযুত্তং

১. সমাধিৰগ্গো

১. সমাধিসুত্তৰণ্ণনা

১০৭১. সচ্চসংযুত্তস্স পঠমে সমাধিং, ভিক্খৰেতি তে কির ভিক্খূ চিত্তেকগ্গতায পরিহাযন্তি, অথ নেসং সত্থা – ‘‘এৰমেতে চিত্তেকগ্গতং লভিত্ৰা, কম্মট্ঠানং ৰড্ঢেত্ৰা, ৰিসেসং পাপুণিস্সন্তী’’তি ইমং দেসনং আরভি. তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, ‘‘ইদং দুক্খ’’ন্তি যোগো করণীযোতি এত্থ যথাভূতাদিৰসেন কারণচ্ছেদো ৰেদিতব্বো. ইদঞ্হি ৰুত্তং হোতি – ভিক্খৰে, যস্মা সমাহিতো ভিক্খু চত্তারি সচ্চানি যথাভূতং পজানাতি, তস্মা তুম্হেহি চ সমাহিতেহি চতুন্নং সচ্চানং যথাভূতং পজাননত্থায ‘‘ইদং দুক্খ’’ন্তি যোগো করণীযো. তথা যস্মা চত্তারি সচ্চানি তথাগতস্সেৰ পাতুভাৰা পাকটানি হোন্তি, যস্মা চ তথাগতেন সুৰিভত্তানি, যস্মা চ তেসু অপরিমাণা ৰণ্ণা অপরিমাণানি পদব্যঞ্জনানি, যস্মা চ তেসং অপ্পটিৰিদ্ধত্তা ৰট্টং ৰড্ঢতি, তেসং পটিৰিদ্ধকালতো পট্ঠায ন ৰড্ঢতি, তস্মা ‘‘এৰং নো ৰট্টং ন ৰড্ঢিস্সতী’’তি তুম্হেহি ‘‘ইদং দুক্খ’’ন্তি যোগো করণীযো.

২. পটিসল্লানসুত্তৰণ্ণনা

১০৭২. দুতিযং কাযৰিৰেকৰিকলানং কাযৰিৰেকপটিলাভত্থায ৰুত্তং.

৩. পঠমকুলপুত্তসুত্তাদিৰণ্ণনা

১০৭৩-৭৫. ততিযে অভিসমযাযাতি অভিসমযত্থায. সমণব্রাহ্মণাতি চেত্থ সাসনাৰচরা অধিপ্পেতা. তথা চতুত্থপঞ্চমেসু, তেন তেন অভিলাপেন বুজ্ঝনকানং পন অজ্ঝাসযেনেতানি ৰুত্তানি.

৬. দুতিযসমণব্রাহ্মণসুত্তৰণ্ণনা

১০৭৬. ছট্ঠে অভিসম্বুদ্ধং পকাসেসুন্তি অভিসম্বুদ্ধো অহন্তি এৰং অত্তানং অভিসম্বুদ্ধং পকাসযিংসু. ইমস্মিঞ্হি সুত্তে সব্বঞ্ঞুবুদ্ধা চ সমণগহণেন গহিতা.

১০. তিরচ্ছানকথাসুত্তৰণ্ণনা

১০৮০. দসমে অনেকৰিহিতন্তি অনেকৰিধং. তিরচ্ছানকথন্তি অনিয্যানিকত্তা সগ্গমোক্খমগ্গানং তিরচ্ছানভূতং কথং. রাজকথন্তিআদীসু রাজানং আরব্ভ ‘‘মহাসম্মতো মন্ধাতা ধম্মাসোকো এৰং মহানুভাৰো’’তিআদিনা নযেন পৰত্তকথা রাজকথা. এস নযো চোরকথাদীসু. তেসু ‘‘অসুকো রাজা অভিরূপো দস্সনীযো’’তিআদিনা নযেন গেহসিতকথাৰ তিরচ্ছানকথা হোতি. ‘‘সোপি নাম এৰং মহানুভাৰো খযং গতো’’তি এৰং পৰত্তা পন কম্মট্ঠানভাৰে তিট্ঠতি. চোরেসুপি ‘‘মূলদেৰো এৰং মহানুভাৰো মেঘমালো এৰং মহানুভাৰো’’তি তেসং কম্মং পটিচ্চ ‘‘অহো সূরা’’তি গেহসিতকথাৰ তিরচ্ছানকথা. যুদ্ধেপি ভারতযুদ্ধাদীসু ‘‘অসুকেন অসুকো এৰং মারিতো এৰং ৰিদ্ধো’’তি কামস্সাদৰসেনেৰ কথা তিরচ্ছানকথা, ‘‘তেপি নাম খযং গতা’’তি এৰং পৰত্তা পন সব্বত্থ কম্মট্ঠানমেৰ হোতি. অপিচ অন্নাদীসু ‘‘এৰং ৰণ্ণৰন্তং গন্ধৰন্তং রসৰন্তং ফস্সসম্পন্নং খাদিম্হ ভুঞ্জিম্হ পিৰিম্হ পরিভুঞ্জিম্হা’’তি কামস্সাদৰসেন কথেতুং ন ৰট্টতি. সাত্থকং পন কত্ৰা ‘‘পুব্বে এৰং ৰণ্ণাদিসম্পন্নং অন্নং পানং ৰত্থং সযনং মালং গন্ধং ৰিলেপনং সীলৰন্তানং অদম্হ, চেতিযে পূজং অকরিম্হা’’তি কথেতুং ৰট্টতি.

ঞাতিকথাদীসুপি ‘‘অম্হাকং ঞাতকা সূরা সমত্থা’’তি ৰা, ‘‘পুব্বে মযং এৰং ৰিচিত্রেহি যানেহি ৰিচরিম্হা’’তি ৰা অস্সাদৰসেন ৰত্তুং ন ৰট্টতি. সাত্থকং পন কত্ৰা ‘‘তেপি নো ঞাতকা খযং গতা’’তি ৰা, ‘‘পুব্বে মযং এৰরূপা উপাহনা সঙ্ঘস্স অদম্হা’’তি ৰা কথেতব্বা. গামকথাদীসুপি সুনিৰিট্ঠদুন্নিৰিট্ঠসুভিক্খদুব্ভিক্খাদিৰসেন ৰা ‘‘অসুকগামৰাসিনো সূরা সমত্থা’’তি ৰা এৰং অস্সাদৰসেন ৰত্তুং ন ৰট্টতি, সাত্থকং পন কত্ৰা ‘‘সদ্ধা পসন্না’’তি ৰা, ‘‘খযং গতা’’তি ৰা ৰত্তুং ৰট্টতি. নিগমনগরজনপদকথাসুপি এসেৰ নযো.

ইত্থিকথাপি ৰণ্ণসণ্ঠানাদীনি পটিচ্চ অস্সাদৰসেন ৰত্তুং ন ৰট্টতি, ‘‘সদ্ধা পসন্না খযং গতা’’তি এৰমেৰ ৰট্টতি. সূরকথাপি ‘‘নন্দিমিত্তো নাম যোধো সূরো অহোসী’’তি অস্সাদৰসেন ৰত্তুং ন ৰট্টতি, ‘‘সদ্ধো পসন্নো অহোসি, খযং গতো’’তি এৰমেৰ ৰট্টতি. সুরাকথাতিপি পাঠো. সাপি চেসা সুরাকথা ‘‘এৰরূপা নাম সুরা পীতা রতিজননী হোতী’’তি অস্সাদৰসেনেৰ ন ৰট্টতি, আদীনৰৰসেন পন ‘‘উম্মত্তকসংৰত্তনিকা’’তিআদিনা নযেন ৰট্টতি. ৰিসিখাকথাপি ‘‘অসুকৰিসিখা সুনিৰিট্ঠা দুন্নিৰিট্ঠা’’তি ৰা, ‘‘অসুকৰিসিখায ৰাসিনো সূরা সমত্থা’’তি ৰা অস্সাদৰসেনেৰ ৰত্তুং ন ৰট্টতি, ‘‘সদ্ধা পসন্না খযং গতা’’তি এচ্চেৰং ৰট্টতি. কুম্ভট্ঠানকথাতি উদকতিত্থকথা ৰুচ্চতি, কুম্ভদাসিকথা ৰা. সাপি ‘‘পাসাদিকা নচ্চিতুং গাযিতুং ছেকা’’তি অস্সাদৰসেন ন ৰট্টতি, ‘‘সদ্ধা পসন্না’’তিআদিনা নযেনেৰ ৰট্টতি.

পুব্বপেতকথাতি অতীতঞাতিকথা. তত্থ ৰত্তমানঞাতিকথাসদিসোৰ ৰিনিচ্ছযো. নানত্তকথাতি পুরিমপচ্ছিমকথাহি ৰিমুত্তা অৰসেসা নানাসভাৰা নিরত্থককথা. লোকক্খাযিকাতি ‘‘অযং লোকো কেন নিম্মিতো, অসুকেন নাম নিম্মিতো, কাকো সেতো অট্ঠীনং সেতত্তা, বলাকা রত্তা লোহিতস্স রত্তত্তা’’তি এৰমাদিকা লোকাযতৰিতণ্ডসল্লাপকথা. সমুদ্দক্খাযিকা নাম ‘‘কস্মা সমুদ্দো সাগরো, সাগরদেৰেন খনিতত্তা সাগরো, খতো মেতি হত্থমুদ্দায নিৰেদিতত্তা সমুদ্দো’’তি এৰমাদিকা নিরত্থকসমুদ্দক্খাযিককথা. ইতি ভৰো ইতি অভৰোতি যং ৰা তং ৰা নিরত্থককারণং ৰত্ৰা পৰত্তিতকথা ইতিভৰাভৰকথা. এত্থ চ ভৰোতি সস্সতং, অভৰোতি উচ্ছেদং. ভৰোতি ৰুদ্ধি, অভৰোতি হানি. ভৰোতি কামসুখং, অভৰোতি অত্তকিলমথো. ইতি ইমায ছব্বিধায ইতিভৰাভৰকথায সদ্ধিং বাত্তিংস তিরচ্ছানকথা নাম হোন্তি. সেসং সব্বত্থ উত্তানত্থমেৰাতি.

পঠমো ৰগ্গো.

২. ধম্মচক্কপ্পৰত্তনৰগ্গো

১. ধম্মচক্কপ্পৰত্তনসুত্তৰণ্ণনা

১০৮১. দুতিযস্স পঠমে বারাণসিযন্তি এৰংনামকে নগরে. ইসিপতনে মিগদাযেতি ইসীনং পতনুপ্পতনৰসেন এৰংলদ্ধনামে মিগানং অভযদানৰসেন দিন্নত্তা মিগদাযসঙ্খাতে আরামে. এত্থ হি উপ্পন্নুপ্পন্না সব্বঞ্ঞুইসযো পতন্তি, ধম্মচক্কপ্পৰত্তনত্থং নিসীদন্তীতি অত্থো. নন্দমূলকপব্ভারতো সত্তাহচ্চযেন নিরোধসমাপত্তিতো ৰুট্ঠিতা অনোতত্তদহে কতমুখধোৰনাদিকিচ্চা আকাসেন আগন্ত্ৰা পচ্চেকবুদ্ধইসযোপেত্থ ওতরণৰসেন পতন্তি, উপোসথত্থঞ্চ অনুপোসথত্থঞ্চ সন্নিপতন্তি, গন্ধমাদনং পটিগচ্ছন্তাপি ততোৰ উপ্পতন্তীতি ইমিনা ইসীনং পতনুপ্পতনৰসেন তং ‘‘ইসিপতন’’ন্তি ৰুচ্চতি.

আমন্তেসীতি দীপঙ্করপাদমূলে কতাভিনীহারতো পট্ঠায পারমিযো পূরেন্তো অনুপুব্বেন পচ্ছিমভৰে কতাভিনিক্খমনো অনুপুব্বেন বোধিমণ্ডং পত্ৰা তত্থ অপরাজিতপল্লঙ্কে নিসিন্নো মারবলং ভিন্দিত্ৰা পঠমযামে পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরিত্ৰা মজ্ঝিমযামে দিব্বচক্খুং ৰিসোধেত্ৰা পচ্ছিমযামাৰসানে দসসহস্সিলোকধাতুং উন্নাদেন্তো সব্বঞ্ঞুতং পত্ৰা সত্ত সত্তাহানি বোধিমণ্ডে ৰীতিনামেত্ৰা মহাব্রহ্মুনা আযাচিতধম্মদেসনো বুদ্ধচক্খুনা লোকং ৰোলোকেত্ৰা লোকানুগ্গহেন বারাণসিং গন্ত্ৰা পঞ্চৰগ্গিযে সঞ্ঞাপেত্ৰা ধম্মচক্কং পৰত্তেতুকামো আমন্তেসি.

দ্ৰেমে, ভিক্খৰে, অন্তাতি দ্ৰে ইমে, ভিক্খৰে, কোট্ঠাসা. ইমস্স পন পদস্স সহ সমুদাহারেন সমুদাহারনিগ্ঘোসো হেট্ঠা অৰীচিং উপরি ভৰগ্গং পত্ৰা দসসহস্সিলোকধাতুং পত্থরিত্ৰা অট্ঠাসি. তস্মিংযেৰ সমযে অট্ঠারসকোটিসঙ্খা ব্রহ্মানো সমাগচ্ছিংসু, পচ্ছিমদিসায সূরিযো অত্থমেতি, পাচীনদিসায আসাল়্হনক্খত্তেন যুত্তো পুণ্ণচন্দো উগ্গচ্ছতি. তস্মিং সমযে ভগৰা ইমং ধম্মচক্কপ্পৰত্তনসুত্তং আরভন্তো ‘‘দ্ৰেমে, ভিক্খৰে, অন্তা’’তিআদিমাহ.

তত্থ পব্বজিতেনাতি গিহিসংযোজনং ছিন্দিত্ৰা পব্বজ্জুপগতেন. ন সেৰিতব্বাতি ন ৰল়ঞ্জেতব্বা. যো চাযং কামেসু কামসুখল্লিকানুযোগোতি যো চ অযং ৰত্থুকামেসু কিলেসকামসুখস্স অনুযোগো. হীনোতি লামকো. গম্মোতি গামৰাসীনং সন্তকো. পোথুজ্জনিকোতি অন্ধবালজনেন আচিণ্ণো. অনরিযোতি ন অরিযো ন ৰিসুদ্ধো ন উত্তমো ন ৰা অরিযানং সন্তকো. অনত্থসংহিতোতি ন অত্থসংহিতো, হিতসুখাৰহকারণং অনিস্সিতোতি অত্থো. অত্তকিলমথানুযোগোতি অত্তনো কিলমথস্স অনুযোগো, অত্তনো দুক্খকরণন্তি অত্থো. দুক্খোতি কণ্টকাপস্সযসেয্যাদীহি অত্তমারণেহি দুক্খাৰহো.

পঞ্ঞাচক্খুং করোতীতি চক্খুকরণী. দুতিযপদং তস্সেৰ ৰেৰচনং. উপসমাযাতি কিলেসূপসমত্থায. অভিঞ্ঞাযাতি চতুন্নং সচ্চানং অভিজাননত্থায. সম্বোধাযাতি তেসংযেৰ সম্বুজ্ঝনত্থায. নিব্বানাযাতি নিব্বানসচ্ছিকিরিযায. সেসমেত্থ যং ৰত্তব্বং সিযা, তং হেট্ঠা তত্থ তত্থ ৰুত্তমেৰ. সচ্চকথাপি সব্বাকারেনেৰ ৰিসুদ্ধিমগ্গে (ৰিসুদ্ধি. ২.৫২৯) ৰিত্থারিতা.

তিপরিৰট্টন্তি সচ্চঞাণকিচ্চঞাণকতঞাণসঙ্খাতানং তিণ্ণং পরিৰট্টানং ৰসেন তিপরিৰট্টং. এত্থ হি ‘‘ইদং দুক্খং অরিযসচ্চং, ইদং দুক্খসমুদয’’ন্তি এৰং চতূসু সচ্চেসু যথাভূতং ঞাণং সচ্চঞাণং নাম. তেসুযেৰ ‘‘পরিঞ্ঞেয্যং পহাতব্ব’’ন্তি এৰং কত্তব্বকিচ্চজাননঞাণং কিচ্চঞাণং নাম. ‘‘পরিঞ্ঞাতং পহীন’’ন্তি এৰং তস্স তস্স কিচ্চস্স কতভাৰজাননঞাণং কতঞাণং নাম. দ্ৰাদসাকারন্তি তেসংযেৰ একেকস্মিং সচ্চে তিণ্ণং তিণ্ণং আকারানং ৰসেন দ্ৰাদসাকারং. ঞাণদস্সনন্তি এতেসং তিপরিৰট্টানং দ্ৰাদসন্নং আকারানং ৰসেন উপ্পন্নঞাণসঙ্খাতং দস্সনং. ধম্মচক্খুন্তি অঞ্ঞত্থ তযো মগ্গা তীণি চ ফলানি ধম্মচক্খু নাম হোন্তি, ইধ পঠমমগ্গোৰ.

ধম্মচক্কেতি পটিৰেধঞাণে চেৰ দেসনাঞাণে চ. বোধিপল্লঙ্কে নিসিন্নস্স হি চতূসু সচ্চেসু উপ্পন্নং দ্ৰাদসাকারং পটিৰেধঞাণম্পি, ইসিপতনে নিসিন্নস্স দ্ৰাদসাকারায সচ্চদেসনায পৰত্তিতং দেসনাঞাণম্পি ধম্মচক্কং নাম. উভযম্পি হেতং দসবলস্স উরে পৰত্তঞাণমেৰ. ইমায দেসনায পকাসেন্তেন ভগৰতা ধম্মচক্কং পৰত্তিতং নাম. তং পনেতং ধম্মচক্কং যাৰ অঞ্ঞাসিকোণ্ডঞ্ঞত্থেরো অট্ঠারসহি ব্রহ্মকোটীহি সদ্ধিং সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠাতি, তাৰ নং ভগৰা পৰত্তেতি নাম, পতিট্ঠিতে চ পৰত্তিতং নাম. তং সন্ধায পৰত্তিতে চ পন ভগৰতা ধম্মচক্কে ভুম্মা দেৰা সদ্দমনুস্সাৰেসুন্তিআদি ৰুত্তং.

তত্থ ভুম্মাতি ভূমট্ঠকদেৰতা. সদ্দমনুস্সাৰেসুন্তি একপ্পহারেনেৰ সাধুকারং দত্ৰা – ‘‘এতং ভগৰতা’’তিআদীনি ৰদন্তা অনুসাৰযিংসু. ওভাসোতি সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণোভাসো. সো হি তদা দেৰানং দেৰানুভাৰং অতিক্কমিত্ৰা ৰিরোচিত্থ. অঞ্ঞাসি ৰত, ভো, কোণ্ডঞ্ঞোতি ইমস্সপি উদানস্স উদাহারনিগ্ঘোসো দসসহস্সিলোকধাতুং ফরিত্ৰা অট্ঠাসি.

৯. সঙ্কাসনসুত্তৰণ্ণনা

১০৮৯. নৰমে অপরিমাণা ৰণ্ণাতি অপ্পমাণানি অক্খরানি. ব্যঞ্জনাতি তেসংযেৰ ৰেৰচনং, ৰণ্ণানং ৰা একদেসা যদিদং ব্যঞ্জনা নাম. সঙ্কাসনাতি ৰিভত্তিযো. একমেকস্মিঞ্হি সচ্চে সব্বাকারেন ৰিত্থারিযমানে ৰণ্ণাদীনং অন্তো নাম নত্থি. তস্মা এৰমাহ.

১০. তথসুত্তৰণ্ণনা

১০৯০. দসমে সভাৰাৰিজহনট্ঠেন তথং. দুক্খঞ্হি দুক্খমেৰ ৰুত্তং. সভাৰস্স অমোঘতায অৰিতথং. ন হি দুক্খং অদুক্খং নাম হোতি. অঞ্ঞভাৰানুপগমেন অনঞ্ঞথং. ন হি দুক্খং সমুদযাদিভাৰং উপগচ্ছতি. সমুদযাদীসুপি এসেৰ নযোতি.

ধম্মচক্কপ্পৰত্তনৰগ্গো দুতিযো.

৩. কোটিগামৰগ্গো

১. কোটিগামসুত্তৰণ্ণনা

১০৯১. ততিযস্স পঠমে অননুবোধাতি অননুবুজ্ঝনেন. অপ্পটিৰেধাতি অপ্পটিৰিজ্ঝনেন.

২. দুতিযকোটিগামসুত্তৰণ্ণনা

১০৯২. দুতিযে চেতোৰিমুত্তি পঞ্ঞাৰিমুত্তীতি ফলসমাপত্তিফলপঞ্ঞানং নামং.

৭. তথসুত্তৰণ্ণনা

১০৯৭. সত্তমে তস্মা অরিযসচ্চানীতি যস্মা তথানি অৰিতথানি অনঞ্ঞথানি, তস্মা অরিযানং সচ্চানীতি ৰুচ্চন্তি. ন হি ৰিতথানি অরিযা অরিযসচ্চতো পটিৰিজ্ঝন্তি.

৮. লোকসুত্তৰণ্ণনা

১০৯৮. অট্ঠমে তথাগতো অরিযো, তস্মা ‘‘অরিযসচ্চানী’’তি যস্মা অরিযেন তথাগতেন পটিৰিদ্ধত্তা দেসিতত্তা চ তানি অরিযসন্তকানি হোন্তি, তস্মা অরিযস্স সচ্চত্তা অরিযসচ্চানীতি অত্থো.

১০. গৰম্পতিসুত্তৰণ্ণনা

১১০০. দসমে সহঞ্চনিকেতি সহঞ্চনিযনগরে. যো, ভিক্খৰে, দুক্খং পস্সতি, দুক্খসমুদযম্পি সো পস্সতীতিআদি একপটিৰেধৰসেন ৰুত্তং, ইমস্মিঞ্হি সুত্তে একপটিৰেধোৰ কথিতো.

কোটিগামৰগ্গো ততিযো.

৪. সীসপাৰনৰগ্গো

১. সীসপাৰনসুত্তৰণ্ণনা

১১০১. চতুত্থস্স পঠমে যদিদং উপরীতি যানি ইমানি উপরি. সীসপাৰনেতি সীসপারুক্খে.

২. খদিরপত্তসুত্তৰণ্ণনা

১১০২. দুতিযে অনভিসমেচ্চাতি ঞাণেন অনভিসমাগন্ত্ৰা, অপ্পটিৰিজ্ঝিত্ৰাতি অত্থো.

৩. দণ্ডসুত্তৰণ্ণনা

১১০৩. ততিযে অস্মা লোকা পরং লোকন্তি ইমম্হা মনুস্সলোকা পরং নিরযম্পি, তিরচ্ছানযোনিম্পি, পেত্তিৰিসযম্পি, মনুস্সলোকম্পি, দেৰলোকম্পি, গচ্ছন্তি, পুনপ্পুনং ৰট্টস্মিংযেৰ নিব্বত্তন্তীতি অত্থো.

৫. সত্তিসতসুত্তৰণ্ণনা

১১০৫. পঞ্চমে এৰঞ্চেতং, ভিক্খৰে, অস্সাতি, ভিক্খৰে, এৰং চে এতং ভৰেয্য, নিরন্তরং সত্তিসতেহি হঞ্ঞমানস্স দুক্খদোমনস্সেহি সহেৰেস সচ্চাভিসমযো ভৰেয্য চেতি অত্থো.

৯. ইন্দখীলসুত্তৰণ্ণনা

১১০৯. নৰমে মুখং ওলোকেন্তীতি অজ্ঝাসযং ওলোকেন্তি. অজ্ঝাসযো ইধ মুখন্তি অধিপ্পেতো.

১০. ৰাদত্থিকসুত্তৰণ্ণনা

১১১০. দসমে সিলাযূপোতি সিলাথম্ভো. সোল়সকুক্কুকোতি সোল়সহত্থো. সোল়সকুক্কূতিপি পাঠো. হেট্ঠা নেমঙ্গমাতি হেট্ঠা আৰাটং পৰিট্ঠা. অট্ঠ কুক্কু উপরিনেমস্সাতি অট্ঠ হত্থা আৰাটস্স উপরি উগ্গন্ত্ৰা ঠিতা ভৰেয্যুং. ভুসাতি বলৰতী. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৰাতি.

সীসপাৰনৰগ্গো চতুত্থো.

৫. পপাতৰগ্গো

১. লোকচিন্তাসুত্তৰণ্ণনা

১১১১. পঞ্চমস্স পঠমে সুমাগধায পোক্খরণিযাতি এৰংনামিকায পোক্খরণিযা. লোকচিন্তং চিন্তেন্তোতি, ‘‘কেন নু খো চন্দিমসূরিযা কতা, কেন মহাপথৰী, কেন মহাসমুদ্দো, কেন সত্তা উপ্পাদিতা, কেন পব্বতা, কেন অম্বতালনাল়িকেরাদযো’’তি এৰরূপং লোকচিন্তং চিন্তেন্তো নিসীদি.

ৰিচেতোতি ৰিগতচিত্তো ৰিক্খিত্তচিত্তো ৰা. ভূতংযেৰ অদ্দসাতি তে কির অসুরা সম্বরিমাযং সম্পরিৰত্তেত্ৰা যথা নে সো পুরিসো হত্থিঅস্সাদীসু আরুহন্তে উক্খিপিত্ৰা, ভিসমুল়ালচ্ছিদ্দেহি পৰিসন্তে পস্সতি, এৰং অধিট্ঠহিংসু. তং সন্ধায সত্থা ‘‘ভূতংযেৰ অদ্দসা’’তি আহ. দেৰানংযেৰ মোহযমানাতি দেৰানং চিত্তং মোহযন্তা. তস্মাতি যস্মা লোকচিন্তং চিন্তেন্তো উম্মত্তকোপি হোতি, তস্মা.

২-৩. পপাতসুত্তাদিৰণ্ণনা

১১১২-১৩. দুতিযে পটিভানকূটোতি একো মহন্তো পব্বতসদিসো মরিযাদপাসাণো. ততিযে অনিট্ঠরূপন্তি অনিট্ঠসভাৰং.

৪. কূটাগারসুত্তৰণ্ণনা

১১১৪. চতুত্থে হেট্ঠিমং ঘরং অকরিত্ৰাতি থম্ভভিত্তিপাদুস্সাপনাদিনা ঘরস্স হেট্ঠিমভাগং অকত্ৰা.

৫. ৰালসুত্তৰণ্ণনা

১১১৫. পঞ্চমে সন্থাগারেতি সিপ্পুগ্গণ্হনসালাযং. উপাসনং করোন্তেতি কণ্ডখিপনসিপ্পং করোন্তে. অসনং অতিপাতেন্তেতি কণ্ডং অতিক্কমেন্তে. পোঙ্খানুপোঙ্খন্তি একং কণ্ডং খিপিত্ৰা যথা অস্স সরস্স পোঙ্খং ৰিজ্ঝতি, অপরং অনুপোঙ্খং নাম দুতিযস্স পোঙ্খং, পুন অপরং তস্স পোঙ্খন্তি এৰং অতিপাতেন্তে অদ্দস. যত্র হি নামাতি যে নাম. দুরভিসম্ভৰতরন্তি দুক্করতরং. সত্তধা ভিন্নস্স ৰালস্স কোটিযা কোটিং পটিৰিজ্ঝেয্যাতি একং ৰালং সত্তধা ভিন্দিত্ৰা, তস্স একং ভেদং গহেত্ৰা, ৰাতিঙ্গণমজ্ঝে বন্ধিত্ৰা, অপরং ভেদং কণ্ডস্স অগ্গকোটিযং বন্ধিত্ৰা, উসভমত্তে ঠিতো কণ্ডবদ্ধায কোটিযা তং ৰাতিঙ্গণবদ্ধকোটিং পটিৰিজ্ঝেয্যাতি অত্থো. তস্মাতি যস্মা এৰং দুপ্পটিৰিজ্ঝানি চত্তারি সচ্চানি, তস্মা.

৭. পঠমছিগ্গল়যুগসুত্তৰণ্ণনা

১১১৭. সত্তমে অঞ্ঞমঞ্ঞখাদিকাতি অঞ্ঞমঞ্ঞং খাদনং. দুব্বলখাদিকাতি বলৰন্তেহি মচ্ছাদীহি দুব্বলানং মচ্ছাদীনং খাদনং.

৮. দুতিযছিগ্গল়যুগসুত্তৰণ্ণনা

১১১৮. অট্ঠমে মহাপথৰীতি চক্কৰাল়গব্ভন্তরা মহাপথৰী. অধিচ্চমিদং, ভন্তেতি ইদং অধিচ্চুপ্পত্তিকং সচে তং যুগং ন পূতি ভৰেয্য, সমুদ্দে উদকং ন সুস্সেয্য, সো চ কচ্ছপো ন মরেয্য, অপি নাম যদিচ্ছাৰসেন সিযাতি অত্থো.

এৰং অধিচ্চমিদং, ভিক্খৰেতি এত্থ মহাসীৰত্থেরো চত্তারি যুগানি দস্সেতি – পুরত্থিমচক্কৰাল়মুখৰট্টিযং ঠিতেন পুরিসেন পক্খিত্তযুগস্স হি ছিগ্গল়েন তস্স অন্ধকচ্ছপস্স গীৰায পৰেসনং ৰিয মনুস্সপটিলাভো অধিচ্চপটিলাভী. দক্খিণচক্কৰাল়মুখৰট্টিযং ঠিতেন পক্খিত্তস্স পন পরিব্ভমন্তস্স পুরিমযুগং পত্ৰা ছিগ্গল়েন ছিগ্গল়ুপরি আরুল়্হস্স ছিগ্গল়েন গীৰপ্পৰেসনং ৰিয তথাগতুপ্পাদো অধিচ্চতরসম্ভৰো. পচ্ছিমচক্কৰাল়মুখৰট্টিযং ঠিতেন পক্খিত্তস্স পন পরিব্ভমন্তস্স পুরিমযুগদ্ৰযং পত্ৰা ছিগ্গল়েন ছিগ্গল়ুপরি আরুল়্হস্স ছিগ্গল়েন গীৰপ্পৰেসনং ৰিয তথাগতপ্পৰেদিতস্স ধম্মৰিনযস্স দীপনং অধিচ্চতরসম্ভৰং. উত্তরচক্কৰাল়মুখৰট্টিযং ঠিতেন পক্খিত্তস্স পন পরিব্ভমন্তস্স পুরিমযুগত্তযং পত্ৰা ছিগ্গল়েন ছিগ্গল়ুপরি আরুল়্হস্স ছিগ্গল়েন গীৰপ্পৰেসনং ৰিয চতুসচ্চপটিৰেধো অতিৰিয অধিচ্চতরসম্ভৰো ৰেদিতব্বো. নৰমাদীনি অভিসমযসংযুত্তে ৰুত্তনযানেৰাতি.

পপাতৰগ্গো পঞ্চমো.

৬. অভিসমযৰগ্গৰণ্ণনা

১১২১. অভিসমযৰগ্গো নিদানৰগ্গে অভিসমযসংযুত্তে ৰিত্থারিতোৰ.

৭. পঠমআমকধঞ্ঞপেয্যালৰগ্গো

৩. পঞ্ঞাসুত্তৰণ্ণনা

১১৩৩. আমকধঞ্ঞপেয্যালে অরিযেন পঞ্ঞাচক্খুনাতি ৰিপস্সনং আদিং কত্ৰা লোকিযলোকুত্তরেন ঞাণচক্খুনা.

৪. সুরামেরযসুত্তৰণ্ণনা

১১৩৪. সুরামেরযমজ্জপ্পমাদট্ঠানা পটিৰিরতাতি এত্থ সুরা নাম পিট্ঠসুরা, ওদনসুরা, পূৰসুরা, কিণ্ণপক্খিত্তা, সম্ভারসংযুত্তাতি পঞ্চৰিধা. মেরযং নাম পুপ্ফাসৰো, ফলাসৰোতি, এৰং ৰুত্তো যো কোচি আসৰো. মজ্জন্তি তদেৰ উভযং, যং ৰা পনঞ্ঞম্পি সুরাসৰৰিনিমুত্তং মদনীযং. যায চেতনায তং পিৰন্তি, সা পমাদস্স কারণত্তা পমাদট্ঠানং নাম, ততো পটিৰিরতাতি অত্থো.

৬-৭. মত্তেয্যসুত্তাদিৰণ্ণনা

১১৩৬-৩৭. মত্তেয্যাতি মাতুহিতা, মাতরি সম্মাপটিপন্নাতি অত্থো. পেত্তেয্যাদীসু পিতুহিতা পেত্তেয্যা.

৮-৯. সামঞ্ঞসুত্তাদিৰণ্ণনা

১১৩৮-৩৯. সমণানং হিতা সামঞ্ঞা. ব্রাহ্মণানং হিতা ব্রহ্মঞ্ঞা. তেসু তেসু সম্মা পটিপন্নানংযেৰেতং অধিৰচনং.

১০. পচাযিকসুত্তৰণ্ণনা

১১৪০. কুলে জেট্ঠাপচাযিনোতি কুলে জেট্ঠানং অপচাযিনো, নীচৰুত্তিনোতি অত্থো.

৮. দুতিযআমকধঞ্ঞপেয্যালৰগ্গো

৮. বীজগামসুত্তৰণ্ণনা

১১৪৮. বীজগামভূতগামসমারম্ভাতি মূলবীজং, খন্ধবীজং, ফল়ুবীজং, অগ্গবীজং, বীজবীজন্তি পঞ্চৰিধস্স বীজগামস্স চেৰ যস্স কস্সচি নীলতিণরুক্খাদিকস্স ভূতগামস্স চ সমারম্ভা, ছেদনপচনাদিভাৰেন ৰিকোপনা পটিৰিরতাতি অত্থো.

৯. ৰিকালভোজনসুত্তৰণ্ণনা

১১৪৯. ৰিকালভোজনাতি কালাতিক্কন্তভোজনা, মজ্ঝন্হিকাতিক্কমতো পট্ঠায যাৰকালিকপরিভোগাতি অত্থো.

১০. গন্ধৰিলেপনসুত্তৰণ্ণনা

১১৫০. মালাদীসু মালাতি যং কিঞ্চি পুপ্ফং. গন্ধন্তি যং কিঞ্চি গন্ধজাতং. ৰিলেপনন্তি ছৰিরাগকরণং. তত্থ পিল়ন্ধন্তা ধারেন্তি নাম, ঊনট্ঠানং পূরেন্তা মণ্ডেন্তি নাম, গন্ধৰসেন ছৰিরাগৰসেন চ সাদিযন্তা ৰিভূসেন্তি নাম. ঠানং ৰুচ্চতি কারণং. তস্মা যায দুস্সীল্যচেতনায তানি মালাধারণাদীনি মহাজনো করোতি, ততো পটিৰিরতাতি অত্থো.

৯. ততিযআমকধঞ্ঞপেয্যালৰগ্গো

১. নচ্চগীতসুত্তৰণ্ণনা

১১৫১. সাসনস্স অননুলোমত্তা ৰিসূকং পটাণীভূতং দস্সনন্তি ৰিসূকদস্সনং. অত্তনা নচ্চননচ্চাপনাদিৰসেন নচ্চা চ গীতা চ ৰাদিতা চ অন্তমসো মযূরনচ্চাদিৰসেনাপি পৰত্তানং নচ্চাদীনং ৰিসূকভূতা দস্সনা চাতি নচ্চগীতৰাদিতৰিসূকদস্সনা. নচ্চাদীনি হি অত্তনা পযোজেতুং ৰা পরেহি পযোজাপেতুং ৰা পযুত্তানি পস্সিতুং ৰা নেৰ ভিক্খূনং, ন ভিক্খুনীনং ৰট্টন্তি.

২. উচ্চাসযনসুত্তৰণ্ণনা

১১৫২. উচ্চাসযনং ৰুচ্চতি পমাণাতিক্কন্তং. মহাসযনং অকপ্পিযত্থরণং, ততো পটিৰিরতাতি অত্থো.

৩. জাতরূপসুত্তৰণ্ণনা

১১৫৩. জাতরূপন্তি সুৰণ্ণং. রজতন্তি কহাপণো – লোহমাসকো, জতুমাসকো, দারুমাসকোতি যে ৰোহারং গচ্ছন্তি, তস্স উভযস্সাপি পটিগ্গহণা পটিৰিরতা. নেৰ নং উগ্গণ্হন্তি ন উগ্গণ্হাপেন্তি, ন উপনিক্খিত্তং সাদিযন্তীতি অত্থো.

৪. আমকধঞ্ঞসুত্তৰণ্ণনা

১১৫৪. আমকধঞ্ঞপটিগ্গহণাতি সালি-ৰীহি-যৰ-গোধুম-কঙ্গু-ৰরক-কুদ্রূসকসঙ্খাতস্স সত্তৰিধস্সাপি আমকধঞ্ঞস্স পটিগ্গহণা. ন কেৰলঞ্চ এতেসং পটিগ্গহণমেৰ, আমসনম্পি ভিক্খূনং ন ৰট্টতিযেৰ.

৫. আমকমংসসুত্তৰণ্ণনা

১১৫৫. আমকমংসপটিগ্গহণাতি এত্থ অঞ্ঞত্র উদ্দিস্স অনুঞ্ঞাতা আমকমংসমচ্ছানং পটিগ্গহণমেৰ ভিক্খূনং ন ৰট্টতি, নো আমসনং.

৬. কুমারিকসুত্তৰণ্ণনা

১১৫৬. ইত্থিকুমারিকপটিগ্গহণাতি এত্থ ইত্থীতি পুরিসন্তরগতা, ইতরা কুমারিকা নাম. তাসং পটিগ্গহণম্পি আমসনম্পি অকপ্পিযমেৰ.

৭. দাসিদাসসুত্তৰণ্ণনা

১১৫৭. দাসিদাসপটিগ্গহণাতি এত্থ দাসিদাসৰসেনেৰ তেসং পটিগ্গহণং ন ৰট্টতি, ‘‘কপ্পিযকারকং দম্মি, আরামিকং দম্মী’’তি এৰং ৰুত্তে পন ৰট্টতি.

১০. চতুত্থআমকধঞ্ঞপেয্যালৰগ্গো

১. খেত্তৰত্থুসুত্তৰণ্ণনা

১১৬১. অজেল়কাদীসু খেত্তৰত্থুপরিযোসানেসু কপ্পিযাকপ্পিযনযো ৰিনযৰসেন উপপরিক্খিতব্বো. তত্থ খেত্তং নাম যস্মিং পুব্বণ্ণং রুহতি. ৰত্থু নাম যস্মিং অপরণ্ণং রুহতি. যত্থ ৰা উভযং রুহতি, তং খেত্তং. তদত্থায অকতভূমিভাগো ৰত্থু. খেত্তৰত্থুসীসেন চেত্থ ৰাপিতল়াকাদীনিপি সঙ্গহিতানেৰ.

২-৩. কযৰিক্কযসুত্তাদিৰণ্ণনা

১১৬২-৬৩. কযৰিক্কযাতি কযা চ ৰিক্কযা চ. দূতেয্যং ৰুচ্চতি দূতকম্মং, গিহীনং পণ্ণং ৰা সাসনং ৰা গহেত্ৰা তত্থ তত্থ গমনং. পহিণগমনং ৰুচ্চতি ঘরা ঘরং পেসিতস্স খুদ্দকগমনং. অনুযোগো নাম তদুভযকরণং. তস্মা দূতেয্যপহিণগমনানুযোগাতি এৰমেত্থ অত্থো ৰেদিতব্বো.

৪. তুলাকূটসুত্তৰণ্ণনা

১১৬৪. তুলাকূটাদীসু কূটন্তি ৰঞ্চনং. তত্থ তুলাকূটং তাৰ রূপকূটং, অঙ্গকূটং, গহণকূটং, পটিচ্ছন্নকূটন্তি চতুব্বিধং হোতি. তত্থ রূপকূটং নাম দ্ৰে তুলা সমরূপা কত্ৰা গণ্হন্তো মহতিযা গণ্হাতি, দদন্তো খুদ্দিকায দেতি. অঙ্গকূটং নাম গণ্হন্তো পচ্ছাভাগে হত্থেন তুলং অক্কমতি, দদন্তো পুব্বভাগে. গহণকূটং নাম গণ্হন্তো মূলে রজ্জুং গণ্হাতি, দদন্তো অগ্গে. পটিচ্ছন্নকূটং নাম তুলং সুসিরং কত্ৰা অন্তো অযচুণ্ণং পক্খিপিত্ৰা গণ্হন্তো তং পচ্ছাভাগে করোতি, দদন্তো অগ্গভাগে.

কংসো ৰুচ্চতি সুৰণ্ণপাতি, তায ৰঞ্চনং কংসকূটং. কথং? একং সুৰণ্ণপাতিং কত্ৰা অঞ্ঞা দ্ৰে তিস্সো লোহপাতিযো সুৰণ্ণৰণ্ণা করোন্তি. ততো জনপদং গন্ত্ৰা, কিঞ্চিদেৰ অড্ঢকুলং পৰিসিত্ৰা, ‘‘সুৰণ্ণভাজনানি কিণথা’’তি ৰত্ৰা, অগ্ঘে পুচ্ছিতে সমগ্ঘতরং দাতুকামা হোন্তি, ততো তেহি ‘‘কথং ইমেসং সুৰণ্ণভাৰো জানিতব্বো’’তি ৰুত্তে ‘‘ৰীমংসিত্ৰা গণ্হথা’’তি সুৰণ্ণপাতিং পাসাণে ঘংসিত্ৰা সব্বপাতিযো দত্ৰা গচ্ছন্তি.

মানকূটং হদযভেদ-সিখাভেদ-রজ্জুভেদৰসেন তিৰিধং হোতি. তত্থ হদযভেদো সপ্পিতেলাদিমিননকালে লব্ভতি. তানি হি গণ্হন্তো হেট্ঠাছিদ্দেন মানেন ‘‘সণিকং আসিঞ্চা’’তি ৰত্ৰা অন্তোভাজনে বহুং পগ্ঘরাপেত্ৰা গণ্হাতি, দদন্তো ছিদ্দং পিধায সীঘং পূরেত্ৰা দেতি. সিখাভেদো তিলতণ্ডুলাদিমিননকালে লব্ভতি. তানি হি গণ্হন্তো সণিকং সিখং উস্সাপেত্ৰা গণ্হাতি, দদন্তো ৰেগেন সিখং ভিন্দন্তো দেতি. রজ্জুভেদো খেত্তৰত্থুমিননকালে লব্ভতি. লঞ্জং অলভন্তা হি খেত্তং অমহন্তং মহন্তং কত্ৰা মিনন্তি.

৫. উক্কোটনসুত্তৰণ্ণনা

১১৬৫. উক্কোটনাদীসু উক্কোটনন্তি সামিকে অস্সামিকে কাতুং লঞ্জগ্গহণং. ৰঞ্চনন্তি তেহি তেহি উপাযেহি পরেসং ৰঞ্চনং. তত্রিদমেকংৰত্থু – একো কির লুদ্দকো মিগঞ্চ মিগপোতকঞ্চ গহেত্ৰা আগচ্ছতি. তমেকো ধুত্তো ‘‘কিং, ভো, মিগো অগ্ঘতি, কিং মিগপোতকো’’তি?, আহ. ‘‘মিগো দ্ৰে কহাপণে, মিগপোতকো এক’’ন্তি চ ৰুত্তে কহাপণং দত্ৰা, মিগপোতকং গহেত্ৰা থোকং গন্ত্ৰা নিৰত্তো ‘‘ন মে, ভো, মিগপোতকেন অত্থো, মিগং মে দেহী’’তি আহ. তেন হি দ্ৰে কহাপণে দেহীতি. ননু, ভো, মযা পঠমং একো কহাপণো দিন্নোতি. আম দিন্নোতি. ইমম্পি মিগপোতকং গণ্হ, এৰং সো চ কহাপণো, অযঞ্চ কহাপণগ্ঘনকো মিগপোতকোতি দ্ৰে কহাপণা ভৰিস্সন্তীতি. সো ‘‘কারণং ৰদতী’’তি সল্লক্খেত্ৰা মিগপোতকং গহেত্ৰা মিগং অদাসীতি.

নিকতীতি যোগৰসেন ৰা মাযাৰসেন ৰা অপামঙ্গং পামঙ্গন্তি অমণিং মণিন্তি, অসুৰণ্ণং সুৰণ্ণন্তি কত্ৰা পতিরূপকেন ৰঞ্চনং. সাচিযোগোতি কুটিলযোগো. এতেসংযেৰ উক্কোটনাদীনমেতং নামং. তস্মা উক্কোটনসাচিযোগা ৰঞ্চনসাচিযোগা নিকতিসাচিযোগাতি এৰমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. কেচি অঞ্ঞং দস্সেত্ৰা অঞ্ঞস্স পরিৰত্তনং সাচিযোগোতি ৰদন্তি. তং পন ৰঞ্চনেনেৰ সঙ্গহিতং.

৬-১১. ছেদনসুত্তাদিৰণ্ণনা

১১৬৬-৭১. ছেদনাদীসু ছেদনন্তি হত্থচ্ছেদনাদি. ৰধোতি মরণং. বন্ধোতি রজ্জুবন্ধনাদীহি বন্ধনং. ৰিপরামোসোতি হিমৰিপরামোসো, গুম্বৰিপরামোসোতি দুৰিধো. যং হিমপাতসমযে হিমেন পটিচ্ছন্না হুত্ৰা মগ্গপটিপন্নং জনং মুসন্তি, অযং হিমৰিপরামোসো. যং গুম্বাদিপটিচ্ছন্না মুসন্তি, অযং গুম্বৰিপরামোসো.

আলোপো ৰুচ্চতি গামনিগমাদীনং ৰিলোপকরণং. সহসাকারোতি সাহসকিরিযা, গেহং পৰিসিত্ৰা, মনুস্সানং উরে সত্থং ঠপেত্ৰা, ইচ্ছিতভণ্ডগ্গহণং. এৰমেতস্মা ছেদনৰধবন্ধনৰিপরামোসআলোপসহসাকারা পটিৰিরতা. সেসং সব্বত্থ উত্তানত্থমেৰাতি.

আমকধঞ্ঞপেয্যালৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

ইতি সারত্থপ্পকাসিনিযা সংযুত্তনিকায-অট্ঠকথায

মহাৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.