১. সমাধিৰগ্গো

১. সমাধিসুত্তৰণ্ণনা

১০৭১. সচ্চসংযুত্তস্স পঠমে সমাধিং, ভিক্খৰেতি তে কির ভিক্খূ চিত্তেকগ্গতায পরিহাযন্তি, অথ নেসং সত্থা – ‘‘এৰমেতে চিত্তেকগ্গতং লভিত্ৰা, কম্মট্ঠানং ৰড্ঢেত্ৰা, ৰিসেসং পাপুণিস্সন্তী’’তি ইমং দেসনং আরভি. তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, ‘‘ইদং দুক্খ’’ন্তি যোগো করণীযোতি এত্থ যথাভূতাদিৰসেন কারণচ্ছেদো ৰেদিতব্বো. ইদঞ্হি ৰুত্তং হোতি – ভিক্খৰে, যস্মা সমাহিতো ভিক্খু চত্তারি সচ্চানি যথাভূতং পজানাতি, তস্মা তুম্হেহি চ সমাহিতেহি চতুন্নং সচ্চানং যথাভূতং পজাননত্থায ‘‘ইদং দুক্খ’’ন্তি যোগো করণীযো. তথা যস্মা চত্তারি সচ্চানি তথাগতস্সেৰ পাতুভাৰা পাকটানি হোন্তি, যস্মা চ তথাগতেন সুৰিভত্তানি, যস্মা চ তেসু অপরিমাণা ৰণ্ণা অপরিমাণানি পদব্যঞ্জনানি, যস্মা চ তেসং অপ্পটিৰিদ্ধত্তা ৰট্টং ৰড্ঢতি, তেসং পটিৰিদ্ধকালতো পট্ঠায ন ৰড্ঢতি, তস্মা ‘‘এৰং নো ৰট্টং ন ৰড্ঢিস্সতী’’তি তুম্হেহি ‘‘ইদং দুক্খ’’ন্তি যোগো করণীযো.

২. পটিসল্লানসুত্তৰণ্ণনা

১০৭২. দুতিযং কাযৰিৰেকৰিকলানং কাযৰিৰেকপটিলাভত্থায ৰুত্তং.

৩. পঠমকুলপুত্তসুত্তাদিৰণ্ণনা

১০৭৩-৭৫. ততিযে অভিসমযাযাতি অভিসমযত্থায. সমণব্রাহ্মণাতি চেত্থ সাসনাৰচরা অধিপ্পেতা. তথা চতুত্থপঞ্চমেসু, তেন তেন অভিলাপেন বুজ্ঝনকানং পন অজ্ঝাসযেনেতানি ৰুত্তানি.

৬. দুতিযসমণব্রাহ্মণসুত্তৰণ্ণনা

১০৭৬. ছট্ঠে অভিসম্বুদ্ধং পকাসেসুন্তি অভিসম্বুদ্ধো অহন্তি এৰং অত্তানং অভিসম্বুদ্ধং পকাসযিংসু. ইমস্মিঞ্হি সুত্তে সব্বঞ্ঞুবুদ্ধা চ সমণগহণেন গহিতা.

১০. তিরচ্ছানকথাসুত্তৰণ্ণনা

১০৮০. দসমে অনেকৰিহিতন্তি অনেকৰিধং. তিরচ্ছানকথন্তি অনিয্যানিকত্তা সগ্গমোক্খমগ্গানং তিরচ্ছানভূতং কথং. রাজকথন্তিআদীসু রাজানং আরব্ভ ‘‘মহাসম্মতো মন্ধাতা ধম্মাসোকো এৰং মহানুভাৰো’’তিআদিনা নযেন পৰত্তকথা রাজকথা. এস নযো চোরকথাদীসু. তেসু ‘‘অসুকো রাজা অভিরূপো দস্সনীযো’’তিআদিনা নযেন গেহসিতকথাৰ তিরচ্ছানকথা হোতি. ‘‘সোপি নাম এৰং মহানুভাৰো খযং গতো’’তি এৰং পৰত্তা পন কম্মট্ঠানভাৰে তিট্ঠতি. চোরেসুপি ‘‘মূলদেৰো এৰং মহানুভাৰো মেঘমালো এৰং মহানুভাৰো’’তি তেসং কম্মং পটিচ্চ ‘‘অহো সূরা’’তি গেহসিতকথাৰ তিরচ্ছানকথা. যুদ্ধেপি ভারতযুদ্ধাদীসু ‘‘অসুকেন অসুকো এৰং মারিতো এৰং ৰিদ্ধো’’তি কামস্সাদৰসেনেৰ কথা তিরচ্ছানকথা, ‘‘তেপি নাম খযং গতা’’তি এৰং পৰত্তা পন সব্বত্থ কম্মট্ঠানমেৰ হোতি. অপিচ অন্নাদীসু ‘‘এৰং ৰণ্ণৰন্তং গন্ধৰন্তং রসৰন্তং ফস্সসম্পন্নং খাদিম্হ ভুঞ্জিম্হ পিৰিম্হ পরিভুঞ্জিম্হা’’তি কামস্সাদৰসেন কথেতুং ন ৰট্টতি. সাত্থকং পন কত্ৰা ‘‘পুব্বে এৰং ৰণ্ণাদিসম্পন্নং অন্নং পানং ৰত্থং সযনং মালং গন্ধং ৰিলেপনং সীলৰন্তানং অদম্হ, চেতিযে পূজং অকরিম্হা’’তি কথেতুং ৰট্টতি.

ঞাতিকথাদীসুপি ‘‘অম্হাকং ঞাতকা সূরা সমত্থা’’তি ৰা, ‘‘পুব্বে মযং এৰং ৰিচিত্রেহি যানেহি ৰিচরিম্হা’’তি ৰা অস্সাদৰসেন ৰত্তুং ন ৰট্টতি. সাত্থকং পন কত্ৰা ‘‘তেপি নো ঞাতকা খযং গতা’’তি ৰা, ‘‘পুব্বে মযং এৰরূপা উপাহনা সঙ্ঘস্স অদম্হা’’তি ৰা কথেতব্বা. গামকথাদীসুপি সুনিৰিট্ঠদুন্নিৰিট্ঠসুভিক্খদুব্ভিক্খাদিৰসেন ৰা ‘‘অসুকগামৰাসিনো সূরা সমত্থা’’তি ৰা এৰং অস্সাদৰসেন ৰত্তুং ন ৰট্টতি, সাত্থকং পন কত্ৰা ‘‘সদ্ধা পসন্না’’তি ৰা, ‘‘খযং গতা’’তি ৰা ৰত্তুং ৰট্টতি. নিগমনগরজনপদকথাসুপি এসেৰ নযো.

ইত্থিকথাপি ৰণ্ণসণ্ঠানাদীনি পটিচ্চ অস্সাদৰসেন ৰত্তুং ন ৰট্টতি, ‘‘সদ্ধা পসন্না খযং গতা’’তি এৰমেৰ ৰট্টতি. সূরকথাপি ‘‘নন্দিমিত্তো নাম যোধো সূরো অহোসী’’তি অস্সাদৰসেন ৰত্তুং ন ৰট্টতি, ‘‘সদ্ধো পসন্নো অহোসি, খযং গতো’’তি এৰমেৰ ৰট্টতি. সুরাকথাতিপি পাঠো. সাপি চেসা সুরাকথা ‘‘এৰরূপা নাম সুরা পীতা রতিজননী হোতী’’তি অস্সাদৰসেনেৰ ন ৰট্টতি, আদীনৰৰসেন পন ‘‘উম্মত্তকসংৰত্তনিকা’’তিআদিনা নযেন ৰট্টতি. ৰিসিখাকথাপি ‘‘অসুকৰিসিখা সুনিৰিট্ঠা দুন্নিৰিট্ঠা’’তি ৰা, ‘‘অসুকৰিসিখায ৰাসিনো সূরা সমত্থা’’তি ৰা অস্সাদৰসেনেৰ ৰত্তুং ন ৰট্টতি, ‘‘সদ্ধা পসন্না খযং গতা’’তি এচ্চেৰং ৰট্টতি. কুম্ভট্ঠানকথাতি উদকতিত্থকথা ৰুচ্চতি, কুম্ভদাসিকথা ৰা. সাপি ‘‘পাসাদিকা নচ্চিতুং গাযিতুং ছেকা’’তি অস্সাদৰসেন ন ৰট্টতি, ‘‘সদ্ধা পসন্না’’তিআদিনা নযেনেৰ ৰট্টতি.

পুব্বপেতকথাতি অতীতঞাতিকথা. তত্থ ৰত্তমানঞাতিকথাসদিসোৰ ৰিনিচ্ছযো. নানত্তকথাতি পুরিমপচ্ছিমকথাহি ৰিমুত্তা অৰসেসা নানাসভাৰা নিরত্থককথা. লোকক্খাযিকাতি ‘‘অযং লোকো কেন নিম্মিতো, অসুকেন নাম নিম্মিতো, কাকো সেতো অট্ঠীনং সেতত্তা, বলাকা রত্তা লোহিতস্স রত্তত্তা’’তি এৰমাদিকা লোকাযতৰিতণ্ডসল্লাপকথা. সমুদ্দক্খাযিকা নাম ‘‘কস্মা সমুদ্দো সাগরো, সাগরদেৰেন খনিতত্তা সাগরো, খতো মেতি হত্থমুদ্দায নিৰেদিতত্তা সমুদ্দো’’তি এৰমাদিকা নিরত্থকসমুদ্দক্খাযিককথা. ইতি ভৰো ইতি অভৰোতি যং ৰা তং ৰা নিরত্থককারণং ৰত্ৰা পৰত্তিতকথা ইতিভৰাভৰকথা. এত্থ চ ভৰোতি সস্সতং, অভৰোতি উচ্ছেদং. ভৰোতি ৰুদ্ধি, অভৰোতি হানি. ভৰোতি কামসুখং, অভৰোতি অত্তকিলমথো. ইতি ইমায ছব্বিধায ইতিভৰাভৰকথায সদ্ধিং বাত্তিংস তিরচ্ছানকথা নাম হোন্তি. সেসং সব্বত্থ উত্তানত্থমেৰাতি.

পঠমো ৰগ্গো.