১. ৰেল়ুদ্ৰারৰগ্গো

১. চক্কৰত্তিরাজসুত্তৰণ্ণনা

৯৯৭. সোতাপত্তিসংযুত্তস্স পঠমে কিঞ্চাপীতি অনুগ্গহগরহণেসু নিপাতো. চতুন্নঞ্হি মহাদীপানং ইস্সরিযাধিপচ্চং রজ্জং অনুগ্গণ্হন্তো চতুন্নঞ্চ অপাযানং অপ্পহীনভাৰং গরহন্তো সত্থা ‘‘কিঞ্চাপি, ভিক্খৰে, রাজা চক্কৰত্তী’’তিআদিমাহ. তত্থ চতুন্নং দীপানন্তি দ্ৰিসহস্সদীপপরিৰারানং চতুন্নং মহাদীপানং. ইস্সরিযাধিপচ্চন্তি ইস্সরভাৰো ইস্সরিযং, অধিপতিভাৰো আধিপচ্চং, ইস্সরিযং আধিপচ্চং এতস্মিং রজ্জে, ন ছেদনভেদনন্তি ইস্সরিযাধিপচ্চং. কারেত্ৰাতি এৰরূপং রজ্জং পৰত্তাপেত্ৰা. কিঞ্চাপি, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকোতি এত্থ অনুগ্গহপসংসাসু নিপাতো. পিণ্ডিযালোপেন হি যাপনং অনুগ্গহন্তো চতুন্নঞ্চ অপাযানং পহীনভাৰং পসংসন্তো সত্থা ‘‘কিঞ্চাপি, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো’’তিআদিমাহ. তত্থ নন্তকানীতি অনন্তকানি. তেরসহত্থোপি হি ৰত্থসাটকো দসচ্ছেদনতো পট্ঠায নন্তকন্তেৰ সঙ্খং গচ্ছতি.

অৰেচ্চপ্পসাদেনাতি অচলপ্পসাদেন. সো পনাযং পসাদো কিং একো, অনেকোতি? একোৰ, সো মগ্গেন আগতপ্পসাদো. যেসু পন ৰত্থূসু অপুব্বং অচরিমং রুহতি, তেসং ৰসেন ‘‘বুদ্ধে অৰেচ্চপ্পসাদেনা’’তিআদিনা নযেন তিধা ৰুত্তো. যস্মা চ একো, তস্মাৰ নিন্নানাকরণো হোতি. অরিযসাৰকস্স হি বুদ্ধেযেৰ পসাদো চ পেমঞ্চ গারৰঞ্চ মহন্তং, ন ধম্মে ৰা সঙ্ঘে ৰা, ধম্মেযেৰ ৰা মহন্তং, ন বুদ্ধে ৰা সঙ্ঘে ৰা, সঙ্ঘেযেৰ ৰা মহন্তং, ন বুদ্ধে ৰা ধম্মে ৰাতি এতং নত্থি. ইতিপি সো ভগৰাতিআদীনি ৰিসুদ্ধিমগ্গে ৰিত্থারিতানেৰ.

অরিযকন্তেহীতি অরিযানং কন্তেহি পিযেহি মনাপেহি. পঞ্চ হি সীলানি ভৰন্তরগতাপি অরিযা ন কোপেন্তি, এৰং তেসং পিযানি. তানি সন্ধাযেতং ৰুত্তং. অখণ্ডেহীতিআদি সদিসৰসেন ৰুত্তং. মুখৰট্টিযঞ্হি ছিন্নেকদেসা পাতি খণ্ডাতি ৰুচ্চতি, মজ্ঝে ভিন্না ছিদ্দাতি, একস্মিং পদেসে ৰিসভাগৰণ্ণা গাৰী সবলাতি, নানাবিন্দুচিত্তা কম্মাসাতি, এৰমেৰ পটিপাটিযা আদিম্হি ৰা অন্তে ৰা ভিন্নং সীলং খণ্ডং নাম, মজ্ঝে ভিন্নং ছিদ্দং, যত্থ কত্থচি দ্ৰিন্নং ৰা তিণ্ণং ৰা পটিপাটিযা ভিন্নত্তা সবলং, একন্তরং ভিন্নং কম্মাসং. তেসং দোসানং অভাৰেন অখণ্ডাদিতা ৰেদিতব্বা. ভুজিস্সেহীতি ভুজিস্সভাৰকরেহি. ৰিঞ্ঞুপ্পসত্থেহীতি বুদ্ধাদীহি ৰিঞ্ঞূহি পসংসিতেহি. অপরামট্ঠেহীতি ‘‘ইদং নাম তযা কতং, ইদং ৰীতিক্কন্ত’’ন্তি এৰং পরামসিতুং অসক্কুণেয্যেহি. সমাধিসংৰত্তনিকেহীতি অপ্পনাসমাধিং উপচারসমাধিং ৰা সংৰত্তেতুং সমত্থেহি.

২. ব্রহ্মচরিযোগধসুত্তৰণ্ণনা

৯৯৮. দুতিযে যেসং সদ্ধাতি পদেন বুদ্ধে পসাদো গহিতো. সীলন্তি পদেন অরিযকন্তানি সীলানি গহিতানি. পসাদোতি পদেন সঙ্ঘে পসাদো গহিতো. ধম্মদস্সনন্তি পদেন ধম্মে পসাদো গহিতোতি এৰং চত্তারি সোতাপত্তিযঙ্গানি ৰুত্তানি. কালেন পচ্চেন্তীতি কালেন পাপুণন্তি. ব্রহ্মচরিযোগধং সুখন্তি ব্রহ্মচরিযং ওগাহিত্ৰা ঠিতং উপরিমগ্গত্তযসম্পযুত্তং সুখং. যো পনেস গাথায আগতো পসাদো, সো কতরপসাদো হোতীতি. তিপিটকচূল়াভযত্থেরো তাৰ ‘‘মগ্গপসাদো’’তি আহ, তিপিটকচূল়নাগত্থেরো ‘‘আগতমগ্গস্স পচ্চৰেক্খণপ্পসাদো’’তি. উভোপি থেরা পণ্ডিতা বহুস্সুতা, উভিন্নং সুভাসিতং. মিস্সকপ্পসাদো এসোতি.

৩. দীঘাৰুউপাসকসুত্তৰণ্ণনা

৯৯৯. ততিযে তস্মাতি যস্মা চতূসু সোতাপত্তিযঙ্গেসু সন্দিস্সসি, তস্মা. ৰিজ্জাভাগিযেতি ৰিজ্জাকোট্ঠাসিকে. সব্বসঙ্খারেসূতি সব্বেসু তেভূমকসঙ্খারেসু. এৰমস্স উপরি তিণ্ণং মগ্গানং ৰিপস্সনা কথিতা. ৰিঘাতন্তি দুক্খং.

৪-৫. পঠমসারিপুত্তসুত্তাদিৰণ্ণনা

১০০০-১০০১. চতুত্থ উত্তানমেৰ. পঞ্চমে সোতাপত্তিযঙ্গন্তি সোতাপত্তিযা পুব্বভাগপটিলাভঙ্গং. বুদ্ধে অৰেচ্চপ্পসাদাদযো পন পটিলদ্ধগুণা সোতাপন্নস্স অঙ্গা নাম, তেপি পন সোতাপত্তিযঙ্গন্তি আগতা. তত্রাযং দ্ৰিন্নম্পি ৰচনত্থো – সপ্পুরিসে সেৰন্তো ভজন্তো পযিরুপাসন্তো ধম্মং সুণন্তো যোনিসো মনসিকরোন্তো ধম্মানুধম্মং পুব্বভাগপটিপদং পটিপজ্জন্তো সোতাপত্তিং পটিলভতীতি সপ্পুরিসসংসেৰাদযো সোতাপত্তিঅত্থায অঙ্গন্তি সোতাপত্তিযঙ্গং নাম, ইতরে পঠমমগ্গসঙ্খাতায সোতাপত্তিযা অঙ্গন্তিপি সোতাপত্তিযঙ্গং, পটিৰিদ্ধসোতাপত্তিমগ্গস্স সোতাপত্তিমগ্গো অঙ্গন্তিপি সোতাপত্তিযঙ্গং.

৬. থপতিসুত্তৰণ্ণনা

১০০২. ছট্ঠে সাধুকে পটিৰসন্তীতি সাধুকনামকে অত্তনো ভোগগামকে ৰসন্তি. তেসু ইসিদত্তো সকদাগামী, পুরাণো সোতাপন্নো সদারসন্তুট্ঠো. মগ্গে পুরিসং ঠপেসুন্তি তেসং কির গামদ্ৰারেন ভগৰতো গমনমগ্গো. তস্মা ‘‘ভগৰা কালে ৰা অকালে ৰা অম্হাকং সুত্তানং ৰা পমত্তানং ৰা গচ্ছেয্য, অথ পস্সিতুং ন লভেয্যামা’’তি মগ্গমজ্ঝে পুরিসং ঠপেসুং.

অনুবন্ধিংসূতি ন দূরতোৰ পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো অনুবন্ধিংসু, ভগৰা পন সকটমগ্গস্স মজ্ঝে জঙ্ঘমগ্গেন অগমাসি, ইতরে উভোসু পস্সেসু অনুগচ্ছন্তা অগমংসু. মগ্গা ওক্কম্মাতি বুদ্ধানঞ্হি কেনচি সদ্ধিং গচ্ছন্তানংযেৰ পটিসন্থারং কাতুং ৰট্টতি কেনচি সদ্ধিং ঠিতকানং, কেনচি সদ্ধিং দিৰসভাগং নিসিন্নানং. তস্মা ভগৰা চিন্তেসি – ‘‘ইমেহি মে সদ্ধিং গচ্ছন্তস্স পটিসন্থারং কাতুং অযুত্তং, ঠিতকেনপি কাতুং ন যুত্তং, ইমে হি ময্হং সাসনে সামিনো আগতফলা. ইমেহি সদ্ধিং নিসীদিত্ৰাৰ দিৰসভাগং পটিসন্থারং করিস্সামী’’তি মগ্গা ওক্কম্ম যেন অঞ্ঞতরং রুক্খমূলং তেনুপসঙ্কমি.

পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদীতি তে কির ছত্তুপাহনং কত্তরদণ্ডং পাদব্ভঞ্জনতেলাদীনি চেৰ অট্ঠৰিধঞ্চ পানকং সরভপাদপল্লঙ্কঞ্চ গাহাপেত্ৰা অগমংসু, আভতং পল্লঙ্কম্পি পঞ্ঞাপেত্ৰা অদংসু, সত্থা তস্মিং নিসীদি. একমন্তং নিসীদিংসূতি সেসানি ছত্তুপাহনাদীনি ভিক্খুসঙ্ঘস্স দেথাতি ৰত্ৰা সযম্পি ভগৰন্তং ৰন্দিত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু.

সাৰত্থিযা কোসলেসু চারিকং পক্কমিস্সতীতিআদি সব্বং মজ্ঝিমপদেসৰসেনৰ ৰুত্তং. কস্মা? নিযতত্তা. ভগৰতো হি চারিকাচরণম্পি অরুণুট্ঠাপনম্পি নিযতং, মজ্ঝিমপদেসেযেৰ চারিকং চরতি, মজ্ঝিমদেসে অরুণং উট্ঠপেতীতি নিযতত্তা মজ্ঝিমদেসৰসেন ৰুত্তং. আসন্নে নো ভগৰা ভৰিস্সতীতি এত্থ ন কেৰলং আসন্নত্তাযেৰ তেসং সোমনস্সং হোতি, অথ খো ‘‘ইদানি দানং দাতুং গন্ধমালাদীহি পূজং কাতুং ধম্মং সোতুং পঞ্হং পুচ্ছিতুং লভিস্সামা’’তি তেসং সোমনস্সং হোতি.

তস্মাতিহ থপতযো সম্বাধো ঘরাৰাসোতি থপতযো যস্মা তুম্হাকং মযি দূরীভূতে অনপ্পকং দোমনস্সং, আসন্নে অনপ্পকং সোমনস্সং হোতি, তস্মাপি ৰেদিতব্বমেতং ‘‘সম্বাধো ঘরাৰাসো’’তি. ঘরাৰাসস্স হি দোসেন তুম্হাকং এৰং হোতি. সচে পন ঘরাৰাসং পহায পব্বজিতা, অথ এৰং ৰো মযা সদ্ধিংযেৰ গচ্ছন্তানঞ্চ আগচ্ছন্তানঞ্চ তং ন ভৰেয্যাতি ইমমত্থং দীপেন্তো এৰমাহ. তত্থ সকিঞ্চনসপলিবোধট্ঠেন সম্বাধতা ৰেদিতব্বা. মহাৰাসে ৰসন্তস্সপি হি সকিঞ্চনসপলিবোধট্ঠেন ঘরাৰাসো সম্বাধোৰ. রজাপথোতি রাগদোসমোহরজানং আপথো, আগমনট্ঠানন্তি অত্থো. অব্ভোকাসো পব্বজ্জাতি পব্বজ্জা পন অকিঞ্চনঅপলিবোধট্ঠেন অব্ভোকাসো. চতুরতনিকেপি হি গব্ভে দ্ৰিন্নং ভিক্খূনং পল্লঙ্কেন পল্লঙ্কং ঘটেত্ৰা নিসিন্নানম্পি অকিঞ্চনঅপলিবোধট্ঠেন পব্বজ্জা অব্ভোকাসো নাম হোতি. অলঞ্চ পন ৰো থপতযো অপ্পমাদাযাতি এৰং সম্বাধে ঘরাৰাসে ৰসন্তানং তুম্হাকং অপ্পমাদমেৰ কাতুং যুত্তন্তি অত্থো.

একং পুরতো একং পচ্ছতো নিসীদাপেমাতি তে কির দ্ৰেপি জনা সব্বালঙ্কারপটিমণ্ডিতেসু দ্ৰীসু নাগেসু তা ইত্থিযো এৰং নিসীদাপেত্ৰা রঞ্ঞো নাগং মজ্ঝে কত্ৰা উভোসু পস্সেসু গচ্ছন্তি, তস্মা এৰমাহংসু. নাগোপি রক্খিতব্বোতি যথা কিঞ্চি ৰিসেৰিতং ন করোতি, এৰং রক্খিতব্বো হোতি. তাপি ভগিনিযোতি যথা পমাদং নাপজ্জন্তি, এৰং রক্খিতব্বা হোন্তি. অত্তাপীতি সিতহসিতকথিতৰিপেক্খিতাদীনি অকরোন্তেহি অত্তাপি রক্খিতব্বো হোতি. (তেহি তথা করোন্তেহি ন অত্তাপি রক্খিতব্বো হোতি). তথা করোন্তো হি ‘‘সামিদুব্ভো এসো’’তি নিগ্গহেতব্বো হোতি. তস্মাতিহ থপতযোতি যস্মা তুম্হে রাজা নিচ্চং রাজভণ্ডং পটিচ্ছাপেতি, তস্মাপি সম্বাধো ঘরাৰাসো রজাপথো. যস্মা পন পংসুকূলিকভিক্খুং এৰং পটিচ্ছাপেন্তো নত্থি, তস্মা অব্ভোকাসো পব্বজ্জা. এৰং সব্বত্থাপি অলঞ্চ পন ৰো থপতযো অপ্পমাদায অপ্পমাদমেৰ করোথাতি দস্সেতি.

মুত্তচাগোতি ৰিস্সট্ঠচাগো. পযতপাণীতি আগতাগতানং দানত্থায ধোতহত্থো. ৰোস্সগ্গরতোতি ৰোস্সগ্গসঙ্খাতে চাগে রতো. যাচযোগোতি যাচিতব্বকযুত্তো. দানসংৰিভাগরতোতি দানেন চেৰ অপ্পমত্তকম্পি কিঞ্চি লদ্ধা ততোপি সংৰিভাগে রতো. অপ্পটিৰিভত্তন্তি ‘‘ইদং অম্হাকং ভৰিস্সতি, ইদং ভিক্খূন’’ন্তি এৰং অকতৰিভাগং, সব্বং দাতব্বমেৰ হুত্ৰা ঠিতন্তি অত্থো.

৭. ৰেল়ুদ্ৰারেয্যসুত্তৰণ্ণনা

১০০৩. সত্তমে ৰেল়ুদ্ৰারন্তি গামদ্ৰারে পৰেণিআগতস্স ৰেল়ুগচ্ছস্স অত্থিতায এৰংলদ্ধনামো গামো. অত্তুপনাযিকন্তি অত্তনি উপনেতব্বং. সম্ফভাসেনাতি অমন্তভাসেন. সম্ফপ্পলাপভাসেনাতি সম্ফপ্পলাপসম্ভাসেন নিরত্থকেন অঞ্ঞাণৰচনেনাতি অত্থো.

৮-৯. পঠমগিঞ্জকাৰসথসুত্তাদিৰণ্ণনা

১০০৪-৫. অট্ঠমে ঞাতিকেতি একং তল়াকং নিস্সায দ্ৰিন্নং চূল়পিতিমহাপিতিপুত্তানং দ্ৰে গামা, তেসু একস্মিং গামকে. গিঞ্জকাৰসথেতি ইট্ঠকামযে আৰসথে. ওরম্ভাগিযানন্তি হেট্ঠাভাগিযানং, কামভৰেযেৰ পটিসন্ধিগ্গাহাপকানন্তি অত্থো. ওরন্তি লদ্ধনামেহি ৰা তীহি মগ্গেহি পহাতব্বানীতিপি ওরম্ভাগিযানি. তত্থ কামচ্ছন্দো ব্যাপাদোতি ইমানি দ্ৰে সমাপত্তিযা ৰা অৰিক্খম্ভিতানি মগ্গেন ৰা অসমুচ্ছিন্নানি নিব্বত্তিৰসেন উদ্ধং ভাগং রূপভৰং অরূপভৰং ৰা গন্তুং ন দেন্তি. সক্কাযদিট্ঠিআদীনি তীণি তত্থ নিব্বত্তম্পি আনেত্ৰা পুন ইধেৰ নিব্বত্তাপেন্তীতি সব্বানিপি ওরম্ভাগিযানেৰ. অনাৰত্তিধম্মোতি পটিসন্ধিৰসেন অনাগমনসভাৰো.

রাগদোসমোহানং তনুত্তাতি এত্থ কদাচি উপ্পত্তিযা চ পরিযুট্ঠানমন্দতায চাতি দ্ৰেধাপি তনুভাৰো ৰেদিতব্বো. সকদাগামিস্স হি পুথুজ্জনানং ৰিয অভিণ্হং রাগাদযো ন উপ্পজ্জন্তি, কদাচি করহচি উপ্পজ্জন্তি. উপ্পজ্জমানা চ ন পুথুজ্জনানং ৰিয বহলবহলা উপ্পজ্জন্তি, মক্খিপত্তং ৰিয তনুকা উপ্পজ্জন্তি. দীঘভাণকতিপিটকমহাসীৰত্থেরো পনাহ – ‘‘যস্মা সকদাগামিস্স পুত্তধীতরো হোন্তি, ওরোধা চ হোন্তি, তস্মা বহলা কিলেসা. ইদং পন ভৰতনুকৰসেন কথিত’’ন্তি. তং অট্ঠকথাযং ‘‘সোতাপন্নস্স সত্ত ভৰে ঠপেত্ৰা অট্ঠমে ভৰে ভৰতনুকং নত্থি, সকদাগামিস্স দ্ৰে ভৰে ঠপেত্ৰা পঞ্চসু ভৰেসু ভৰতনুকং নত্থি, অনাগামিস্স রূপারূপভৰং ঠপেত্ৰা কামভৰে ভৰতনুকং নত্থি, খীণাসৰস্স কিস্মিঞ্চি ভৰে ভৰতনুকং নত্থী’’তি ৰুত্তত্তা পটিক্খিত্তং হোতি.

ইমং লোকন্তি ইমং কামাৰচরলোকং সন্ধায ৰুত্তং. অযঞ্হেত্থ অধিপ্পাযো – সচে হি মনুস্সেসু সকদাগামিফলং পত্তো দেৰেসু নিব্বত্তিত্ৰা অরহত্তং সচ্ছিকরোতি, ইচ্চেতং কুসলং. অসক্কোন্তো পন অৰস্সং মনুস্সলোকং আগন্ত্ৰা সচ্ছিকরোতি. দেৰেসু সকদাগামিফলং পত্তোপি সচে মনুস্সেসু নিব্বত্তিত্ৰা অরহত্তং সচ্ছিকরোতি, ইচ্চেতং কুসলং. অসক্কোন্তো পন অৰস্সং দেৰলোকং গন্ত্ৰা সচ্ছিকরোতীতি.

ৰিনিপতনং ৰিনিপাতো, নাস্স ৰিনিপাতো ধম্মোতি অৰিনিপাতধম্মো, চতূসু অপাযেসু অৰিনিপাতনসভাৰোতি অত্থো. নিযতোতি ধম্মনিযামেন নিযতো. সম্বোধিপরাযণোতি উপরিমগ্গত্তযসঙ্খাতা সম্বোধি পরং অযনং অস্স গতি পটিসরণং অৰস্সং পত্তব্বাতি সম্বোধিপরাযণো. ৰিহেসাৰেসাতি তেসং তেসং ঞাণগতিং ঞাণূপপত্তিং ঞাণাভিসম্পরাযং ওলোকেন্তস্স কাযকিলমথোৰ এস, আনন্দ, তথাগতস্সাতি দীপেতি. চিত্তৰিহেসা পন বুদ্ধানং নত্থি.

ধম্মাদাসন্তি ধম্মমযং আদাসং. যেনাতি যেন ধম্মাদাসেন সমন্নাগতো. খীণাপাযদুগ্গতিৰিনিপাতোতি ইদং নিরযাদীনংযেৰ ৰেৰচনৰসেনেৰ ৰুত্তং. নিরযাদযো হি ৰড্ঢিসঙ্খাততো অযতো অপেতত্তা অপাযো, দুক্খস্স গতি পটিসরণন্তি. দুগ্গতি, দুক্কটকারিনো এত্থ ৰিৰসা নিপতন্তীতি ৰিনিপাতো. নৰমং উত্তানমেৰ.

১০. ততিযগিঞ্জকাৰসথসুত্তৰণ্ণনা

১০০৬. দসমে পরোপঞ্ঞাসাতি অতিরেকপঞ্ঞাস. সাধিকনৰুতীতি অতিরেকনৰুতি. ছাতিরেকানীতি ছহি অধিকানি. সো কির গামো কিঞ্চাপি নাতিমহা অহোসি, অরিযসাৰকা পনেত্থ বহূ. তত্থ তত্থ অহিৰাতরোগেন একপ্পহারেনেৰ চতুৰীসতি পাণসতসহস্সানি কালমকংসু, তেসু অরিযসাৰকা এত্তকা নাম অহেসুং. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৰাতি.

ৰেল়ুদ্ৰারৰগ্গো পঠমো.