১১. সোতাপত্তিসংযুত্তং
১. ৰেল়ুদ্ৰারৰগ্গো
১. চক্কৰত্তিরাজসুত্তৰণ্ণনা
৯৯৭. সোতাপত্তিসংযুত্তস্স পঠমে কিঞ্চাপীতি অনুগ্গহগরহণেসু নিপাতো. চতুন্নঞ্হি মহাদীপানং ইস্সরিযাধিপচ্চং রজ্জং অনুগ্গণ্হন্তো চতুন্নঞ্চ অপাযানং অপ্পহীনভাৰং গরহন্তো সত্থা ‘‘কিঞ্চাপি, ভিক্খৰে, রাজা চক্কৰত্তী’’তিআদিমাহ. তত্থ চতুন্নং দীপানন্তি দ্ৰিসহস্সদীপপরিৰারানং চতুন্নং মহাদীপানং. ইস্সরিযাধিপচ্চন্তি ইস্সরভাৰো ইস্সরিযং, অধিপতিভাৰো আধিপচ্চং, ইস্সরিযং আধিপচ্চং এতস্মিং রজ্জে, ন ছেদনভেদনন্তি ইস্সরিযাধিপচ্চং. কারেত্ৰাতি এৰরূপং রজ্জং পৰত্তাপেত্ৰা. কিঞ্চাপি, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকোতি এত্থ অনুগ্গহপসংসাসু নিপাতো. পিণ্ডিযালোপেন হি যাপনং অনুগ্গহন্তো চতুন্নঞ্চ অপাযানং পহীনভাৰং পসংসন্তো সত্থা ‘‘কিঞ্চাপি, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো’’তিআদিমাহ. তত্থ নন্তকানীতি অনন্তকানি. তেরসহত্থোপি হি ৰত্থসাটকো দসচ্ছেদনতো পট্ঠায নন্তকন্তেৰ সঙ্খং গচ্ছতি.
অৰেচ্চপ্পসাদেনাতি অচলপ্পসাদেন. সো পনাযং পসাদো কিং একো, অনেকোতি? একোৰ, সো মগ্গেন আগতপ্পসাদো. যেসু পন ৰত্থূসু অপুব্বং অচরিমং রুহতি, তেসং ৰসেন ‘‘বুদ্ধে অৰেচ্চপ্পসাদেনা’’তিআদিনা নযেন তিধা ৰুত্তো. যস্মা চ একো, তস্মাৰ নিন্নানাকরণো হোতি. অরিযসাৰকস্স হি বুদ্ধেযেৰ পসাদো চ পেমঞ্চ গারৰঞ্চ মহন্তং, ন ধম্মে ৰা সঙ্ঘে ৰা, ধম্মেযেৰ ৰা মহন্তং, ন বুদ্ধে ৰা সঙ্ঘে ৰা, সঙ্ঘেযেৰ ৰা মহন্তং, ন বুদ্ধে ৰা ধম্মে ৰাতি এতং নত্থি. ইতিপি সো ভগৰাতিআদীনি ৰিসুদ্ধিমগ্গে ৰিত্থারিতানেৰ.
অরিযকন্তেহীতি অরিযানং কন্তেহি পিযেহি মনাপেহি. পঞ্চ হি সীলানি ভৰন্তরগতাপি অরিযা ন কোপেন্তি, এৰং তেসং পিযানি. তানি সন্ধাযেতং ৰুত্তং. অখণ্ডেহীতিআদি সদিসৰসেন ৰুত্তং. মুখৰট্টিযঞ্হি ছিন্নেকদেসা পাতি খণ্ডাতি ৰুচ্চতি, মজ্ঝে ভিন্না ছিদ্দাতি, একস্মিং পদেসে ৰিসভাগৰণ্ণা গাৰী সবলাতি, নানাবিন্দুচিত্তা কম্মাসাতি, এৰমেৰ পটিপাটিযা আদিম্হি ৰা অন্তে ৰা ভিন্নং সীলং খণ্ডং নাম, মজ্ঝে ভিন্নং ছিদ্দং, যত্থ কত্থচি দ্ৰিন্নং ৰা তিণ্ণং ৰা পটিপাটিযা ভিন্নত্তা সবলং, একন্তরং ভিন্নং কম্মাসং. তেসং দোসানং অভাৰেন অখণ্ডাদিতা ৰেদিতব্বা. ভুজিস্সেহীতি ভুজিস্সভাৰকরেহি. ৰিঞ্ঞুপ্পসত্থেহীতি বুদ্ধাদীহি ৰিঞ্ঞূহি পসংসিতেহি. অপরামট্ঠেহীতি ‘‘ইদং নাম তযা কতং, ইদং ৰীতিক্কন্ত’’ন্তি এৰং পরামসিতুং অসক্কুণেয্যেহি. সমাধিসংৰত্তনিকেহীতি অপ্পনাসমাধিং উপচারসমাধিং ৰা সংৰত্তেতুং সমত্থেহি.
২. ব্রহ্মচরিযোগধসুত্তৰণ্ণনা
৯৯৮. দুতিযে যেসং সদ্ধাতি পদেন বুদ্ধে পসাদো গহিতো. সীলন্তি পদেন অরিযকন্তানি সীলানি গহিতানি. পসাদোতি পদেন সঙ্ঘে পসাদো গহিতো. ধম্মদস্সনন্তি পদেন ধম্মে পসাদো গহিতোতি এৰং চত্তারি সোতাপত্তিযঙ্গানি ৰুত্তানি. কালেন পচ্চেন্তীতি কালেন পাপুণন্তি. ব্রহ্মচরিযোগধং সুখন্তি ব্রহ্মচরিযং ওগাহিত্ৰা ঠিতং উপরিমগ্গত্তযসম্পযুত্তং সুখং. যো পনেস গাথায আগতো পসাদো, সো কতরপসাদো হোতীতি. তিপিটকচূল়াভযত্থেরো তাৰ ‘‘মগ্গপসাদো’’তি আহ, তিপিটকচূল়নাগত্থেরো ‘‘আগতমগ্গস্স পচ্চৰেক্খণপ্পসাদো’’তি. উভোপি থেরা পণ্ডিতা বহুস্সুতা, উভিন্নং সুভাসিতং. মিস্সকপ্পসাদো এসোতি.
৩. দীঘাৰুউপাসকসুত্তৰণ্ণনা
৯৯৯. ততিযে তস্মাতি যস্মা চতূসু সোতাপত্তিযঙ্গেসু সন্দিস্সসি, তস্মা. ৰিজ্জাভাগিযেতি ৰিজ্জাকোট্ঠাসিকে. সব্বসঙ্খারেসূতি সব্বেসু তেভূমকসঙ্খারেসু. এৰমস্স উপরি তিণ্ণং মগ্গানং ৰিপস্সনা কথিতা. ৰিঘাতন্তি দুক্খং.
৪-৫. পঠমসারিপুত্তসুত্তাদিৰণ্ণনা
১০০০-১০০১. চতুত্থ উত্তানমেৰ. পঞ্চমে সোতাপত্তিযঙ্গন্তি সোতাপত্তিযা পুব্বভাগপটিলাভঙ্গং. বুদ্ধে অৰেচ্চপ্পসাদাদযো পন পটিলদ্ধগুণা সোতাপন্নস্স অঙ্গা নাম, তেপি পন সোতাপত্তিযঙ্গন্তি আগতা. তত্রাযং দ্ৰিন্নম্পি ৰচনত্থো – সপ্পুরিসে সেৰন্তো ভজন্তো পযিরুপাসন্তো ধম্মং সুণন্তো যোনিসো মনসিকরোন্তো ধম্মানুধম্মং পুব্বভাগপটিপদং পটিপজ্জন্তো সোতাপত্তিং পটিলভতীতি সপ্পুরিসসংসেৰাদযো সোতাপত্তিঅত্থায অঙ্গন্তি সোতাপত্তিযঙ্গং নাম, ইতরে পঠমমগ্গসঙ্খাতায সোতাপত্তিযা অঙ্গন্তিপি সোতাপত্তিযঙ্গং, পটিৰিদ্ধসোতাপত্তিমগ্গস্স সোতাপত্তিমগ্গো অঙ্গন্তিপি সোতাপত্তিযঙ্গং.
৬. থপতিসুত্তৰণ্ণনা
১০০২. ছট্ঠে সাধুকে পটিৰসন্তীতি সাধুকনামকে অত্তনো ভোগগামকে ৰসন্তি. তেসু ইসিদত্তো সকদাগামী, পুরাণো সোতাপন্নো সদারসন্তুট্ঠো. মগ্গে পুরিসং ঠপেসুন্তি তেসং কির গামদ্ৰারেন ভগৰতো গমনমগ্গো. তস্মা ‘‘ভগৰা কালে ৰা অকালে ৰা অম্হাকং সুত্তানং ৰা পমত্তানং ৰা গচ্ছেয্য, অথ পস্সিতুং ন লভেয্যামা’’তি মগ্গমজ্ঝে পুরিসং ঠপেসুং.
অনুবন্ধিংসূতি ন দূরতোৰ পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো অনুবন্ধিংসু, ভগৰা পন সকটমগ্গস্স মজ্ঝে জঙ্ঘমগ্গেন অগমাসি, ইতরে উভোসু পস্সেসু অনুগচ্ছন্তা অগমংসু. মগ্গা ওক্কম্মাতি বুদ্ধানঞ্হি কেনচি সদ্ধিং গচ্ছন্তানংযেৰ পটিসন্থারং কাতুং ৰট্টতি কেনচি সদ্ধিং ঠিতকানং, কেনচি সদ্ধিং দিৰসভাগং নিসিন্নানং. তস্মা ভগৰা চিন্তেসি – ‘‘ইমেহি মে সদ্ধিং গচ্ছন্তস্স পটিসন্থারং কাতুং অযুত্তং, ঠিতকেনপি কাতুং ন যুত্তং, ইমে হি ময্হং সাসনে সামিনো আগতফলা. ইমেহি সদ্ধিং নিসীদিত্ৰাৰ দিৰসভাগং পটিসন্থারং করিস্সামী’’তি মগ্গা ওক্কম্ম যেন অঞ্ঞতরং রুক্খমূলং তেনুপসঙ্কমি.
পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদীতি তে কির ছত্তুপাহনং কত্তরদণ্ডং পাদব্ভঞ্জনতেলাদীনি চেৰ অট্ঠৰিধঞ্চ পানকং সরভপাদপল্লঙ্কঞ্চ গাহাপেত্ৰা অগমংসু, আভতং পল্লঙ্কম্পি পঞ্ঞাপেত্ৰা অদংসু, সত্থা তস্মিং নিসীদি. একমন্তং নিসীদিংসূতি সেসানি ছত্তুপাহনাদীনি ভিক্খুসঙ্ঘস্স দেথাতি ৰত্ৰা সযম্পি ভগৰন্তং ৰন্দিত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু.
সাৰত্থিযা কোসলেসু চারিকং পক্কমিস্সতীতিআদি সব্বং মজ্ঝিমপদেসৰসেনৰ ৰুত্তং. কস্মা? নিযতত্তা. ভগৰতো হি চারিকাচরণম্পি অরুণুট্ঠাপনম্পি নিযতং, মজ্ঝিমপদেসেযেৰ চারিকং চরতি, মজ্ঝিমদেসে অরুণং উট্ঠপেতীতি নিযতত্তা মজ্ঝিমদেসৰসেন ৰুত্তং. আসন্নে নো ভগৰা ভৰিস্সতীতি এত্থ ন কেৰলং আসন্নত্তাযেৰ তেসং সোমনস্সং হোতি, অথ খো ‘‘ইদানি দানং দাতুং গন্ধমালাদীহি পূজং কাতুং ধম্মং সোতুং পঞ্হং পুচ্ছিতুং লভিস্সামা’’তি তেসং সোমনস্সং হোতি.
তস্মাতিহ থপতযো সম্বাধো ঘরাৰাসোতি থপতযো যস্মা তুম্হাকং মযি দূরীভূতে অনপ্পকং দোমনস্সং, আসন্নে অনপ্পকং সোমনস্সং হোতি, তস্মাপি ৰেদিতব্বমেতং ‘‘সম্বাধো ঘরাৰাসো’’তি. ঘরাৰাসস্স হি দোসেন তুম্হাকং এৰং হোতি. সচে পন ঘরাৰাসং পহায পব্বজিতা, অথ এৰং ৰো মযা সদ্ধিংযেৰ গচ্ছন্তানঞ্চ আগচ্ছন্তানঞ্চ তং ন ভৰেয্যাতি ইমমত্থং দীপেন্তো এৰমাহ. তত্থ সকিঞ্চনসপলিবোধট্ঠেন সম্বাধতা ৰেদিতব্বা. মহাৰাসে ৰসন্তস্সপি হি সকিঞ্চনসপলিবোধট্ঠেন ঘরাৰাসো সম্বাধোৰ. রজাপথোতি রাগদোসমোহরজানং আপথো, আগমনট্ঠানন্তি অত্থো. অব্ভোকাসো পব্বজ্জাতি পব্বজ্জা পন অকিঞ্চনঅপলিবোধট্ঠেন অব্ভোকাসো. চতুরতনিকেপি হি গব্ভে দ্ৰিন্নং ভিক্খূনং পল্লঙ্কেন পল্লঙ্কং ঘটেত্ৰা নিসিন্নানম্পি অকিঞ্চনঅপলিবোধট্ঠেন পব্বজ্জা অব্ভোকাসো নাম হোতি. অলঞ্চ পন ৰো থপতযো অপ্পমাদাযাতি এৰং সম্বাধে ঘরাৰাসে ৰসন্তানং তুম্হাকং অপ্পমাদমেৰ কাতুং যুত্তন্তি অত্থো.
একং পুরতো একং পচ্ছতো নিসীদাপেমাতি তে কির দ্ৰেপি জনা সব্বালঙ্কারপটিমণ্ডিতেসু দ্ৰীসু নাগেসু তা ইত্থিযো এৰং নিসীদাপেত্ৰা রঞ্ঞো নাগং মজ্ঝে কত্ৰা উভোসু পস্সেসু গচ্ছন্তি, তস্মা এৰমাহংসু. নাগোপি রক্খিতব্বোতি যথা কিঞ্চি ৰিসেৰিতং ন করোতি, এৰং রক্খিতব্বো হোতি. তাপি ভগিনিযোতি যথা পমাদং নাপজ্জন্তি, এৰং রক্খিতব্বা হোন্তি. অত্তাপীতি সিতহসিতকথিতৰিপেক্খিতাদীনি অকরোন্তেহি অত্তাপি রক্খিতব্বো হোতি. (তেহি তথা করোন্তেহি ন অত্তাপি রক্খিতব্বো হোতি). তথা করোন্তো হি ‘‘সামিদুব্ভো এসো’’তি নিগ্গহেতব্বো হোতি. তস্মাতিহ থপতযোতি যস্মা তুম্হে রাজা নিচ্চং রাজভণ্ডং পটিচ্ছাপেতি, তস্মাপি সম্বাধো ঘরাৰাসো রজাপথো. যস্মা পন পংসুকূলিকভিক্খুং এৰং পটিচ্ছাপেন্তো নত্থি, তস্মা অব্ভোকাসো পব্বজ্জা. এৰং সব্বত্থাপি অলঞ্চ পন ৰো থপতযো অপ্পমাদায অপ্পমাদমেৰ করোথাতি দস্সেতি.
মুত্তচাগোতি ৰিস্সট্ঠচাগো. পযতপাণীতি আগতাগতানং দানত্থায ধোতহত্থো. ৰোস্সগ্গরতোতি ৰোস্সগ্গসঙ্খাতে চাগে রতো. যাচযোগোতি যাচিতব্বকযুত্তো. দানসংৰিভাগরতোতি দানেন চেৰ অপ্পমত্তকম্পি কিঞ্চি লদ্ধা ততোপি সংৰিভাগে রতো. অপ্পটিৰিভত্তন্তি ‘‘ইদং অম্হাকং ভৰিস্সতি, ইদং ভিক্খূন’’ন্তি এৰং অকতৰিভাগং, সব্বং দাতব্বমেৰ হুত্ৰা ঠিতন্তি অত্থো.
৭. ৰেল়ুদ্ৰারেয্যসুত্তৰণ্ণনা
১০০৩. সত্তমে ৰেল়ুদ্ৰারন্তি গামদ্ৰারে পৰেণিআগতস্স ৰেল়ুগচ্ছস্স অত্থিতায এৰংলদ্ধনামো গামো. অত্তুপনাযিকন্তি অত্তনি উপনেতব্বং. সম্ফভাসেনাতি অমন্তভাসেন. সম্ফপ্পলাপভাসেনাতি সম্ফপ্পলাপসম্ভাসেন নিরত্থকেন অঞ্ঞাণৰচনেনাতি অত্থো.
৮-৯. পঠমগিঞ্জকাৰসথসুত্তাদিৰণ্ণনা
১০০৪-৫. অট্ঠমে ঞাতিকেতি একং তল়াকং নিস্সায দ্ৰিন্নং চূল়পিতিমহাপিতিপুত্তানং দ্ৰে গামা, তেসু একস্মিং গামকে. গিঞ্জকাৰসথেতি ইট্ঠকামযে আৰসথে. ওরম্ভাগিযানন্তি হেট্ঠাভাগিযানং, কামভৰেযেৰ পটিসন্ধিগ্গাহাপকানন্তি অত্থো. ওরন্তি লদ্ধনামেহি ৰা তীহি মগ্গেহি পহাতব্বানীতিপি ওরম্ভাগিযানি. তত্থ কামচ্ছন্দো ব্যাপাদোতি ইমানি দ্ৰে সমাপত্তিযা ৰা অৰিক্খম্ভিতানি মগ্গেন ৰা অসমুচ্ছিন্নানি নিব্বত্তিৰসেন উদ্ধং ভাগং রূপভৰং অরূপভৰং ৰা গন্তুং ন দেন্তি. সক্কাযদিট্ঠিআদীনি তীণি তত্থ নিব্বত্তম্পি আনেত্ৰা পুন ইধেৰ নিব্বত্তাপেন্তীতি সব্বানিপি ওরম্ভাগিযানেৰ. অনাৰত্তিধম্মোতি পটিসন্ধিৰসেন অনাগমনসভাৰো.
রাগদোসমোহানং তনুত্তাতি এত্থ কদাচি উপ্পত্তিযা চ পরিযুট্ঠানমন্দতায চাতি দ্ৰেধাপি তনুভাৰো ৰেদিতব্বো. সকদাগামিস্স হি পুথুজ্জনানং ৰিয অভিণ্হং রাগাদযো ন উপ্পজ্জন্তি, কদাচি করহচি উপ্পজ্জন্তি. উপ্পজ্জমানা চ ন পুথুজ্জনানং ৰিয বহলবহলা উপ্পজ্জন্তি, মক্খিপত্তং ৰিয তনুকা উপ্পজ্জন্তি. দীঘভাণকতিপিটকমহাসীৰত্থেরো পনাহ – ‘‘যস্মা সকদাগামিস্স পুত্তধীতরো হোন্তি, ওরোধা চ হোন্তি, তস্মা বহলা কিলেসা. ইদং পন ভৰতনুকৰসেন কথিত’’ন্তি. তং অট্ঠকথাযং ‘‘সোতাপন্নস্স সত্ত ভৰে ঠপেত্ৰা অট্ঠমে ভৰে ভৰতনুকং নত্থি, সকদাগামিস্স দ্ৰে ভৰে ঠপেত্ৰা পঞ্চসু ভৰেসু ভৰতনুকং নত্থি, অনাগামিস্স রূপারূপভৰং ঠপেত্ৰা কামভৰে ভৰতনুকং নত্থি, খীণাসৰস্স কিস্মিঞ্চি ভৰে ভৰতনুকং নত্থী’’তি ৰুত্তত্তা পটিক্খিত্তং হোতি.
ইমং লোকন্তি ইমং কামাৰচরলোকং সন্ধায ৰুত্তং. অযঞ্হেত্থ অধিপ্পাযো – সচে হি মনুস্সেসু সকদাগামিফলং পত্তো দেৰেসু নিব্বত্তিত্ৰা অরহত্তং সচ্ছিকরোতি, ইচ্চেতং কুসলং. অসক্কোন্তো পন অৰস্সং মনুস্সলোকং আগন্ত্ৰা সচ্ছিকরোতি. দেৰেসু সকদাগামিফলং পত্তোপি সচে মনুস্সেসু নিব্বত্তিত্ৰা অরহত্তং সচ্ছিকরোতি, ইচ্চেতং কুসলং. অসক্কোন্তো পন অৰস্সং দেৰলোকং গন্ত্ৰা সচ্ছিকরোতীতি.
ৰিনিপতনং ৰিনিপাতো, নাস্স ৰিনিপাতো ধম্মোতি অৰিনিপাতধম্মো, চতূসু অপাযেসু অৰিনিপাতনসভাৰোতি অত্থো. নিযতোতি ধম্মনিযামেন নিযতো. সম্বোধিপরাযণোতি উপরিমগ্গত্তযসঙ্খাতা সম্বোধি পরং অযনং অস্স গতি পটিসরণং অৰস্সং পত্তব্বাতি সম্বোধিপরাযণো. ৰিহেসাৰেসাতি তেসং তেসং ঞাণগতিং ঞাণূপপত্তিং ঞাণাভিসম্পরাযং ওলোকেন্তস্স কাযকিলমথোৰ এস, আনন্দ, তথাগতস্সাতি দীপেতি. চিত্তৰিহেসা পন বুদ্ধানং নত্থি.
ধম্মাদাসন্তি ধম্মমযং আদাসং. যেনাতি যেন ধম্মাদাসেন সমন্নাগতো. খীণাপাযদুগ্গতিৰিনিপাতোতি ইদং নিরযাদীনংযেৰ ৰেৰচনৰসেনেৰ ৰুত্তং. নিরযাদযো হি ৰড্ঢিসঙ্খাততো অযতো অপেতত্তা অপাযো, দুক্খস্স গতি পটিসরণন্তি. দুগ্গতি, দুক্কটকারিনো এত্থ ৰিৰসা নিপতন্তীতি ৰিনিপাতো. নৰমং উত্তানমেৰ.
১০. ততিযগিঞ্জকাৰসথসুত্তৰণ্ণনা
১০০৬. দসমে পরোপঞ্ঞাসাতি অতিরেকপঞ্ঞাস. সাধিকনৰুতীতি অতিরেকনৰুতি. ছাতিরেকানীতি ছহি অধিকানি. সো কির গামো কিঞ্চাপি নাতিমহা অহোসি, অরিযসাৰকা পনেত্থ বহূ. তত্থ তত্থ অহিৰাতরোগেন একপ্পহারেনেৰ চতুৰীসতি পাণসতসহস্সানি কালমকংসু, তেসু অরিযসাৰকা এত্তকা নাম অহেসুং. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৰাতি.
ৰেল়ুদ্ৰারৰগ্গো পঠমো.
২. রাজকারামৰগ্গো
১. সহস্সভিক্খুনিসঙ্ঘসুত্তৰণ্ণনা
১০০৭. দুতিযস্স পঠমে রাজকারামেতি রঞ্ঞা কারিতত্তা এৰং লদ্ধনামে আরামে, তং রঞ্ঞা পসেনদিকোসলেন কতং. পঠমবোধিযং কির লাভগ্গযসগ্গপত্তং সত্থারং দিস্ৰা তিত্থিযা চিন্তযিংসু – ‘‘সমণো গোতমো লাভগ্গযসগ্গপত্তো, ন খো পনেস অঞ্ঞং কিঞ্চি সীলং ৰা সমাধিং ৰা নিস্সায এৰং লাভগ্গযসগ্গপত্তো. ভূমিসীসং পন তেন গহিতং, সচে মযম্পি জেতৰনসমীপে আরামং কারাপেতুং সক্কুণেয্যাম, লাভগ্গযসগ্গপত্তা ভৰেয্যামা’’তি. তে অত্তনো অত্তনো উপট্ঠাকে সমাদপেত্ৰা সতসহস্সমত্তে কহাপণে লভিত্ৰা তে আদায রঞ্ঞো সন্তিকং অগমংসু. রাজা ‘‘কিং এত’’ন্তি? পুচ্ছি. মযং জেতৰনসমীপে তিত্থিযারামং করোম, সচে সমণো গোতমো ৰা সমণস্স গোতমস্স সাৰকা ৰা আগন্ত্ৰা ৰারেস্সন্তি, ৰারেতুং মা অদত্থাতি লঞ্জং অদংসু. রাজা লঞ্জং গহেত্ৰা ‘‘গচ্ছথ কারেথা’’তি আহ.
তে গন্ত্ৰা, অত্তনো উপট্ঠাকেহি দব্বসম্ভারে আহরাপেত্ৰা, থম্ভুস্সাপনাদীনি করোন্তা, উচ্চাসদ্দা মহাসদ্দা এককোলাহলং অকংসু. সত্থা গন্ধকুটিতো নিক্খম্ম পমুখে ঠত্ৰা ‘‘কে পন তে, আনন্দ, উচ্চাসদ্দা মহাসদ্দা কেৰট্টা মঞ্ঞে মচ্ছৰিলোপে’’তি?, পুচ্ছি. তিত্থিযা, ভন্তে, জেতৰনসমীপে তিত্থিযারামং করোন্তীতি. আনন্দ, ইমে সাসনেন পটিৰিরুদ্ধা ভিক্খুসঙ্ঘস্স অফাসুৰিহারং করিস্সন্তি, রঞ্ঞো আরোচেত্ৰা ৰারাপেহীতি.
থেরো ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং গন্ত্ৰা রাজদ্ৰারে অট্ঠাসি. রঞ্ঞো ‘‘থেরা, দেৰ, আগতা’’তি নিৰেদযিংসু. রাজা লঞ্জস্স গহিতত্তা ন নিক্খমি. থেরা গন্ত্ৰা সত্থু আরোচযিংসু. সত্থা সারিপুত্তমোগ্গল্লানে পেসেসি. রাজা তেসম্পি দস্সনং ন অদাসি. তে আগন্ত্ৰা সত্থু আরোচযিংসু ‘‘ন, ভন্তে, রাজা নিক্খন্তো’’তি. সত্থা তঙ্খণংযেৰ ব্যাকাসি – ‘‘অত্তনো রজ্জে ঠত্ৰা কালং কাতুং ন লভিস্সতী’’তি.
দুতিযদিৰসে চ সামংযেৰ ভিক্খুসঙ্ঘপরিৰারো গন্ত্ৰা রাজদ্ৰারে অট্ঠাসি. রাজা ‘‘সত্থা আগতো’’তি সুত্ৰা নিক্খমিত্ৰা, নিৰেসনং পৰেসেত্ৰা, সারপল্লঙ্কে নিসীদাপেত্ৰা, যাগুখজ্জকং অদাসি. সত্থা পরিভুত্তযাগুখাদনীযো ‘‘যাৰ ভত্তং নিট্ঠাতি, তাৰ সত্থু সন্তিকে নিসীদিস্সামী’’তি আগন্ত্ৰা নিসিন্নং রাজানং ‘‘তযা, মহারাজ, ইদং নাম কত’’ন্তি অৰত্ৰা, ‘‘কারণেনেৰ নং সঞ্ঞাপেস্সামী’’তি ইদং অতীতকারণং আহরি – মহারাজ, পব্বজিতে নাম অঞ্ঞমঞ্ঞং যুজ্ঝাপেতুং ন ৰট্টতি. অতীতেপি ইসযো অঞ্ঞমঞ্ঞং যুজ্ঝাপেত্ৰা সহ রট্ঠেন রাজা সমুদ্দং পৰিট্ঠোতি. কদা ভগৰাতি?
অতীতে, মহারাজ, ভরুরট্ঠে ভরুরাজা নাম রজ্জং কারেতি. পঞ্চসতা পঞ্চসতা দ্ৰে ইসিগণা পব্বতপাদতো লোণম্বিলসেৰনত্থায ভরুনগরং গন্ত্ৰা নগরস্স অৰিদূরে দ্ৰে রুক্খা অত্থি, পঠমং আগতো ইসিগণো একস্স রুক্খস্স মূলে নিসীদি, পচ্ছাগতোপি একস্সাতি. তে যথাভিরন্তং ৰিহরিত্ৰা পব্বতপাদং এৰ অগমংসু. তে পুন আগচ্ছন্তাপি অত্তনো রুক্খমূলেযেৰ নিসীদন্তি. অদ্ধানে গচ্ছন্তে একো রুক্খো সুক্খি, তস্মিং সুক্খে আগতা তাপসা ‘‘অযং রুক্খো মহা, অম্হাকম্পি তেসম্পি পহোস্সতী’’তি ইতরেসং রুক্খমূলস্স একপদেসে নিসীদিংসু. তে পচ্ছা আগচ্ছন্তা রুক্খমূলং অপৰিসিত্ৰা বহি ঠিতাৰ ‘‘কস্মা তুম্হে এত্থ নিসীদথা’’তি আহংসু. আচরিযা অম্হাকং রুক্খো সুক্খো, অযং রুক্খো মহা, তুম্হেপি পৰিসথ, তুম্হাকম্পি অম্হাকম্পি পহোস্সতীতি. তে ‘‘ন মযং পৰিসাম, নিক্খমথ তুম্হে’’তি কথং ৰড্ঢেত্ৰা ‘‘ন তুম্হে অত্তনোৰ মনেন নিক্খমিস্সথা’’তি হত্থাদীসু গহেত্ৰা নিক্কড্ঢিংসু. তে ‘‘হোতু সিক্খাপেস্সাম নে’’তি ইদ্ধিযা সোৰণ্ণমযানি দ্ৰে চক্কানি রজতমযঞ্চ অক্খং মাপেত্ৰা পৰট্টেন্তা রাজদ্ৰারং অগমিংসু. রঞ্ঞো ‘‘এৰরূপং, দেৰ, তাপসা পণ্ণাকারং গহেত্ৰা ঠিতা’’তি নিৰেদযিংসু. রাজা তুট্ঠো ‘‘পক্কোসথা’’তি তে পক্কোসাপেত্ৰা ‘‘মহাকম্মং তুম্হেহি কতং, অত্থি ৰো কিঞ্চি মযা কত্তব্ব’’ন্তি আহ. আম, মহারাজ, অম্হাকং নিসিন্নট্ঠানং একরুক্খমূলং অত্থি, তং অঞ্ঞেহি ইসীহি গহিতং, তং নো দাপেহীতি. রাজা পুরিসে পেসেত্ৰা তাপসে নিক্কড্ঢাপেসি.
তে বহি ঠিতা ‘‘কিং নু খো দত্ৰা লভিংসূ’’তি ওলোকযমানা ‘‘ইদং নামা’’তি দিস্ৰা ‘‘মযম্পি লঞ্জং দত্ৰা পুন গণ্হিস্সামা’’তি ইদ্ধিযা সোৰণ্ণমযং রথপঞ্জরং মাপেত্ৰা আদায অগমংসু. রাজা দিস্ৰা তুট্ঠো – ‘‘কিং, ভন্তে, কাতব্ব’’ন্তি?, আহ. মহারাজ অম্হাকং রুক্খমূলে অঞ্ঞো ইসিগণো নিসিন্নো, তং নো রুক্খমূলং দাপেহীতি. রাজা পুরিসে পেসেত্ৰা তে নিক্কড্ঢাপেসি. তাপসা অঞ্ঞমঞ্ঞং কলহং কত্ৰা, ‘‘অননুচ্ছৰিকং অম্হেহি কত’’ন্তি ৰিপ্পটিসারিনো হুত্ৰা পব্বতপাদমেৰ অগমংসু. ততো দেৰতা ‘‘অযং রাজা দ্ৰিন্নং ইসিগণানং হত্থতো লঞ্জং গহেত্ৰা অঞ্ঞমঞ্ঞং কলহং কারাপেসী’’তি কুজ্ঝিত্ৰা মহাসমুদ্দং উব্বট্টেত্ৰা তস্স রঞ্ঞো ৰিজিতং যোজনসহস্সমত্তট্ঠানং সমুদ্দমেৰ অকংসূতি.
‘‘ইসীনমন্তরং কত্ৰা, ভরুরাজাতি মে সুতং;
উচ্ছিন্নো সহ রট্ঠেহি, স রাজা ৰিভৰঙ্গতো’’তি. (জা. ১.২.১২৫) –
এৰং ভগৰতা ইমস্মিং অতীতে দস্সিতে যস্মা বুদ্ধানং নাম কথা ওকপ্পনিযা হোতি, ‘‘তস্মা রাজা অত্তনো কিরিযং সল্লক্খেত্ৰা অনুপধারেত্ৰা মযা অকত্তব্বং কম্মং কত’’ন্তি ‘‘গচ্ছথ, ভণে, তিত্থিযে নিক্কড্ঢথা’’তি নিক্কড্ঢাপেত্ৰা চিন্তেসি – ‘‘মযা কারিতো ৰিহারো নাম নত্থি, তস্মিংযেৰ ঠানে ৰিহারং কারেস্সামী’’তি তেসং দব্বসম্ভারেপি অদত্ৰা ৰিহারং কারেসি. তং সন্ধাযেতং ৰুত্তং.
২-৩. ব্রাহ্মণসুত্তাদিৰণ্ণনা
১০০৮-৯. দুতিযে উদযগামিনিন্তি অত্তনো সমযে ৰড্ঢিগামিনিং. মরণং আগমেয্যাসীতি মরণং ইচ্ছেয্যাসি, পত্থেয্যাসি ৰা. ততিযং উত্তানমেৰ.
৪. দুগ্গতিভযসুত্তৰণ্ণনা
১০১০. চতুত্থে সব্বদুগ্গতিভযং সমতিক্কন্তোতি মনুস্সদোভগ্গং পটিক্খিত্তং.
৫. দুগ্গতিৰিনিপাতভযসুত্তৰণ্ণনা
১০১১. পঞ্চমে সব্বদুগ্গতিৰিনিপাতভযং সমতিক্কন্তোতি মনুস্সদোভগ্গেন সদ্ধিং চত্তারো অপাযা পটিক্খিত্তা.
৬. পঠমমিত্তামচ্চসুত্তৰণ্ণনা
১০১২. ছট্ঠে মিত্তাতি অঞ্ঞমঞ্ঞস্স গেহে আমিসপরিভোগৰসেন ৰোহারমিত্তা. অমচ্চাতি আমন্তনপটিমন্তনইরিযাপথাদীসু একতো পৰত্তকিচ্চা. ঞাতীতি সস্সুসসুরপক্খিকা. সালোহিতাতি সমানলোহিতা ভাতিভগিনিমাতুলাদযো.
৭. দুতিযমিত্তামচ্চসুত্তৰণ্ণনা
১০১৩. সত্তমে অঞ্ঞথত্তং নাম পসাদঞ্ঞথত্তং ভাৰঞ্ঞথত্তং গতিঅঞ্ঞথত্তং লক্খণঞ্ঞথত্তং ৰিপরিণামঞ্ঞথত্তন্তি অনেকৰিধং. তত্থ মহাভূতেসু ভাৰঞ্ঞথত্তং অধিপ্পেতং. সুৰণ্ণাদিভাৰেন হি ঘনসণ্ঠিতায পথৰিধাতুযা ৰিলীযিত্ৰা উদকভাৰং আপজ্জমানায পুরিমভাৰো ৰিগচ্ছতি, ভাৰঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযতি. লক্খণং পন ন ৰিগচ্ছতি, কক্খল়লক্খণাৰ হোতি. উচ্ছুরসাদিভাৰেন চ যূসাকারসণ্ঠিতায আপোধাতুযা সুস্সিত্ৰা ঘনপথৰিভাৰং আপজ্জমানায পুরিমভাৰো ৰিগচ্ছতি, ভাৰঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযতি. লক্খণং পন ন ৰিগচ্ছতি, আবন্ধনলক্খণাৰ হোতি. তত্রিদং অঞ্ঞথত্তন্তি এত্থ পন গতিঅঞ্ঞথত্তং অধিপ্পেতং, তঞ্হি অরিযসাৰকস্স নত্থি. পসাদঞ্ঞথত্তম্পি নত্থিযেৰ, ইধ পন পসাদফলং পকাসেতুং গতিঅঞ্ঞথত্তমেৰ দস্সিতং. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৰাতি.
রাজকারামৰগ্গো দুতিযো.
৩. সরণানিৰগ্গো
১-২. পঠমমহানামসুত্তাদিৰণ্ণনা
১০১৭-১৮. ততিযস্স পঠমে ইদ্ধন্তি তেলমধুফাণিতাদীহি সমিদ্ধং. ফীতন্তি হত্থূপগসীসূপগগীৰূপগাদিঅলঙ্কারৰসেন সুপুপ্ফিতং. আকিণ্ণমনুস্সন্তি নিরন্তরমনুস্সং. সম্বাধব্যূহন্তি ব্যূহা ৰুচ্চন্তি অৰিনিব্বিদ্ধরচ্ছাযো, যা পৰিট্ঠমগ্গেনেৰ নিগ্গচ্ছন্তি, তা সম্বাধা ব্যূহা বহুকা এত্থাতি সম্বাধব্যূহং. ইমিনাপি নগরস্স ঘনৰাসমেৰ দীপেতি. ভন্তেনাতি ইতো চিতো চ পরিব্ভমন্তেন উদ্ধতচারিনা. দুতিযং উত্তানমেৰ.
৩. গোধসক্কসুত্তৰণ্ণনা
১০১৯. ততিযে ভগৰাৰ এতং জানেয্য এতেহি ধম্মেহি সমন্নাগতং ৰা অসমন্নাগতং ৰাতি ইদং সো সক্কো তীহি ধম্মেহি সমন্নাগতস্স পুগ্গলস্স সোতাপন্নভাৰং, চতূহি ৰা ধম্মেহি সমন্নাগতস্স সোতাপন্নভাৰং ভগৰাৰ জানাতীতি অধিপ্পাযেন আহ.
কোচিদেৰ ধম্মসমুপ্পাদো উপ্পজ্জেয্যাতি কিঞ্চিদেৰ কারণং উপ্পজ্জেয্য. একতো অস্স ভগৰা, একতো ভিক্খুসঙ্ঘোতি যস্মিং কারণে উপ্পন্নে ভগৰা ভিক্খুসঙ্ঘেন নানালদ্ধিকো হুত্ৰা একং ৰাদং ৰদন্তো একতো অস্স, ভিক্খুসঙ্ঘোপি একং ৰদন্তো একতোতি অত্থো. তেনেৰাহন্তি যং ৰাদং তুম্হে ৰদেথ, তমেৰাহং গণ্হেয্যন্তি. ননু চ অরিযসাৰকস্স রতনত্তযে পসাদনানত্তং নত্থি, অথ কস্মা এস এৰমাহাতি? ভগৰতো সব্বঞ্ঞুতায. এৰঞ্হিস্স হোতি ‘‘ভিক্খুসঙ্ঘো অত্তনো অসব্বঞ্ঞুতায অজানিত্ৰাপি কথেয্য, সত্থু পন অঞ্ঞাণং নাম নত্থী’’তি. তস্মা এৰমাহ. অঞ্ঞত্র কল্যাণা অঞ্ঞত্র কুসলাতি কল্যাণমেৰ কুসলমেৰ ৰদামি, ন কল্যাণকুসলৰিমুত্তন্তি. অপিচস্স অনৰজ্জনদোসো এসোতি.
৪. পঠমসরণানিসক্কসুত্তৰণ্ণনা
১০২০. চতুত্থে ইধ মহানাম একচ্চো পুগ্গলোতি ইদং ন কেৰলং সরণানি এৰ অপাযতো মুত্তো, ইমেপি পুগ্গলা মুত্তাতি দস্সেতুং আরদ্ধং. মত্তসো নিজ্ঝানং খমন্তীতি পমাণেন চ ওলোকনং খমন্তি. ইমিনা ধম্মানুসারিমগ্গট্ঠপুগ্গলং দস্সেতি. অগন্তা নিরযন্তি মগ্গট্ঠপুগ্গলো হি অপাযতো পরিমুত্তোতি ৰা পরিমুচ্চিস্সতীতি ৰা ৰত্তুং ন ৰট্টতি, পরিমুচ্চতীতি পন ৰত্তুং ৰট্টতি. যস্মা চ পরিমুচ্চতি, তস্মা গন্তা নাম ন হোতীতি, ‘‘অগন্তা’’তি ৰুত্তো, ন গচ্ছতীতি অত্থো. সদ্ধামত্তং পেমমত্তন্তি ইমিনা সদ্ধানুসারিমগ্গট্ঠপুগ্গলং দস্সেতি. মহাসালাতি সমীপে ঠিতেৰ চত্তারো মহাসাররুক্খে দস্সেন্তো আহ. মরণকালে সিক্খং সমাদিযীতি মরণসমযে তীসু সিক্খাসু পরিপূরকারী অহোসীতি দস্সেতি.
৫. দুতিযসরণানিসক্কসুত্তৰণ্ণনা
১০২১. পঞ্চমে দুক্খেত্তন্তি ৰিসমখেত্তং. দুব্ভূমন্তি ঊসরভূমিং লোণূপহতং. খণ্ডানীতি পরিভিন্নানি. পূতীনীতি উদকেন তেমেত্ৰা পূতিভাৰং আপন্নানি. ৰাতাতপহতানীতি ৰাতাতপেন হতত্তা নিরোজভাৰং গতানি. অসারাদানীতি অনাদিন্নসারানি অগহিতসারানি. অসুখসযিতানীতি ন কোট্ঠাদীসু পক্খিপিত্ৰা সুট্ঠু ঠপিতানি. সুখসযিতানীতি ঠপিতট্ঠানতো চত্তারো মাসে অচলিতানি.
৬. পঠমঅনাথপিণ্ডিকসুত্তৰণ্ণনা
১০২২. ছট্ঠে ঠানসো ৰেদনা পটিপ্পস্সম্ভেয্যাতি খণেন ৰেদনা পটিপ্পস্সম্ভেয্য. মিচ্ছাঞাণেনাতি মিচ্ছাপচ্চৰেক্খণেন মিচ্ছাৰিমুত্তিযাতি অনিয্যানিকৰিমুত্তিযা. তস্মা সদ্ধঞ্চ সীলঞ্চাতি গাথা ৰুত্তত্থা এৰ. যত্র হি নামাতি যো নাম.
৭. দুতিযঅনাথপিণ্ডিকসুত্তৰণ্ণনা
১০২৩. সত্তমে সম্পরাযিকং মরণভযন্তি সম্পরাযহেতুকং মরণভযং গিহিসামীচিকানীতি গিহীনং অনুচ্ছৰিকানি. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৰাতি.
সরণানিৰগ্গো ততিযো.
৪. পুঞ্ঞাভিসন্দৰগ্গো
১. পঠমপুঞ্ঞাভিসন্দসুত্তৰণ্ণনা
১০২৭. চতুত্থস্স পঠমে পুঞ্ঞাভিসন্দা কুসলাভিসন্দাতি পুঞ্ঞনদিযো কুসলনদিযো. সুখস্সাহারাতি সুখস্স পচ্চযা.
৪. পঠমদেৰপদসুত্তৰণ্ণনা
১০৩০. চতুত্থে দেৰপদানীতি দেৰানং ঞাণেন, দেৰস্স ৰা ঞাণেন অক্কন্তপদানি. ৰিসুদ্ধিযাতি ৰিসুজ্ঝনত্থায. পরিযোদপনাযাতি পুরিযোদপনত্থায জোতনত্থায. ইমস্মিং সুত্তে চত্তারোপি ফলট্ঠপুগ্গলা ৰিসুদ্ধট্ঠেন দেৰা নাম জাতা.
৮. ৰস্সসুত্তৰণ্ণনা
১০৩৪. অট্ঠমে পারংগন্ত্ৰাতি পারং ৰুচ্চতি নিব্বানং, তং পত্ৰাতি অত্থো. আসৰানং খযায সংৰত্তন্তীতি ন পঠমং নিব্বানং গন্ত্ৰা পচ্ছা সংৰত্তন্তি, গচ্ছমানা এৰ সংৰত্তন্তি. দেসনা পন এৰং কতা.
১০. নন্দিযসক্কসুত্তৰণ্ণনা
১০৩৬. দসমে দিৰা পৰিৰেকায রত্তিং পটিসল্লানাযাতি দিৰা পৰিৰেকত্থায রত্তিং পটিসল্লানত্থায. ধম্মা ন পাতুভৰন্তীতি সমথৰিপস্সনা ধম্মা ন উপ্পজ্জন্তি. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৰাতি.
পুঞ্ঞাভিসন্দৰগ্গো চতুত্থো.
৫. সগাথকপুঞ্ঞাভিসন্দৰগ্গো
১. পঠমঅভিঅসন্দসুত্তৰণ্ণনা
১০৩৭. পঞ্চমস্স পঠমে অসঙ্খ্যেয্যোতি আল়্হকগণনায অসঙ্খ্যেয্যো, যোজনৰসেন পনস্স সঙ্খ্যা অত্থি. বহুভেরৰন্তি সৰিঞ্ঞাণকঅৰিঞ্ঞাণকানং ভেরৰারম্মণানং ৰসেন বহুভেরৰং. পুথূতি বহু. সৰন্তীতি সন্দমানা. উপযন্তীতি উপগচ্ছন্তি.
২. দুতিযঅভিসন্দসুত্তৰণ্ণনা
১০৩৮. দুতিযে যত্থিমা মহানদিযো সংসন্দন্তি সমেন্তীতি যস্মিং সংভজ্জে এতা মহানদিযো একীভৰন্তি, নিরন্তরা ভৰন্তীতি অত্থো.
৩. ততিযঅভিসন্দসুত্তৰণ্ণনা
১০৩৯. ততিযে পুঞ্ঞকামোতি পুঞ্ঞত্থিকো. কুসলে পতিট্ঠিতোতি মগ্গকুসলে পতিট্ঠিতো. ভাৰেতি মগ্গং অমতস্স পত্তিযাতি নিব্বানস্স পাপুণনত্থং অরহত্তমগ্গং ভাৰেতি. ধম্মসারাধিগমোতি ধম্মসারো ৰুচ্চতি অরিযফলং ধম্মসারো, অধিগমো অস্সাতি ধম্মসারাধিগমো, অধিগতফলোতি অত্থো. খযে রতোতি কিলেসক্খযে রতো.
৪. পঠমমহদ্ধনসুত্তৰণ্ণনা
১০৪০. চতুত্থে অড্ঢো মহদ্ধনোতি সত্তৰিধেন অরিযধনেন অড্ঢো চেৰ মহদ্ধনো চ. তেনেৰ ভোগেন মহাভোগো. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৰাতি.
সগাথকপুঞ্ঞাভিসন্দৰগ্গো পঞ্চমো.
৬. সপ্পঞ্ঞৰগ্গো
২. ৰস্সংৰুত্তসুত্তৰণ্ণনা
১০৪৮. ছট্ঠস্স দুতিযে অযমধিপ্পাযো – সোতাপন্নো ভিক্খু এত্তকেন ৰোসানং অনাপজ্জিত্ৰা তানেৰ ইন্দ্রিযবলবোজ্ঝঙ্গানি সমোধানেত্ৰা ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা সকদাগামিমগ্গং পাপুণিস্সতি, সকদাগামী অনাগামিমগ্গং, অনাগামী অরহত্তমগ্গন্তি ইমমত্থং সন্ধায ভগৰতা ইমস্মিং সুত্তে সাসনে তন্তি পৰেণী কথিতাতি.
৩. ধম্মদিন্নসুত্তৰণ্ণনা
১০৪৯. ততিযে ধম্মদিন্নোতি সত্তসু জনেসু একো. বুদ্ধকালস্মিঞ্হি ধম্মদিন্নো উপাসকো, ৰিসাখো উপাসকো, উগ্গো গহপতি, চিত্তো গহপতি, হত্থকো আল়ৰকো, চূল়অনাথপিণ্ডিকো, মহাঅনাথপিণ্ডিকোতি ইমে সত্ত জনা পঞ্চসতউপাসকপরিৰারা অহেসুং. এতেসু এস অঞ্ঞতরো.
গম্ভীরাতি ধম্মগম্ভীরা সল্লসুত্তাদযো. গম্ভীরত্থাতি অত্থগম্ভীরা চেতনাসুত্তন্তাদযো. লোকুত্তরাতি লোকুত্তরত্থদীপকা অসঙ্খতসংযুত্তাদযো. সুঞ্ঞতপ্পটিসংযুত্তাতি সত্তসুঞ্ঞতাদীপকা খজ্জনিকসুত্তন্তাদযো. উপসম্পজ্জ ৰিহরিস্সামাতি পটিলভিত্ৰা ৰিহরিস্সাম. এৰঞ্হি ৰো, ধম্মদিন্ন, সিক্খিতব্বন্তি এৰং তুম্হেহি চন্দোপমপটিপদং রথৰিনীতপটিপদং মোনেয্যপটিপদং মহাঅরিযৰংসপটিপদং পূরেন্তেহি সিক্খিতব্বং. ইতি সত্থা ইমেসং উপাসকানং অসয্হভারং আরোপেসি. কস্মা? এতে কির ন অত্তনো ভূমিযং ঠত্ৰা ওৰাদং যাচিংসু, অৰিসেসেন পন সব্বভারং উক্খিপিতুং সমত্থা ৰিয ‘‘ওৰদতু নো, ভন্তে, ভগৰা’’তি যাচিংসু. তেন তেসং সত্থা অসয্হভারং আরোপেন্তো এৰমাহ. ন খো নেতন্তি ন খো এতং. নকারো পনেত্থ ব্যঞ্জনসন্ধিমত্তমেৰাতি ৰেদিতব্বো. তস্মাতি যস্মা ইদানি অত্তনো ভূমিযং ঠত্ৰা ওৰাদং যাচথ, তস্মা.
৪. গিলানসুত্তৰণ্ণনা
১০৫০. চতুত্থে ন খো পনেতন্তি ন খো অম্হেহি এতং. সপ্পঞ্ঞো উপাসকোতি সোতাপন্নো অধিপ্পেতো. অস্সাসনীযেহি ধম্মেহীতি অস্সাসকরেহি ধম্মেহি. অস্সাসতাযস্মাতি অস্সাসতু আযস্মা. মারিসোতি মরণপটিবদ্ধো. মরণধম্মোতি মরণসভাৰো. অধিমোচেহীতি ঠপেহি. অধিমোচিতন্তি ঠপিতং. এৰং ৰিমুত্তচিত্তস্সাতি এৰং অরহত্তফলৰিমুত্তিযা ৰিমুত্তচিত্তস্স. যদিদং ৰিমুত্তিযা ৰিমুত্তন্তি যং ইদং ৰিমুত্তিং আরব্ভ ৰিমুত্তিযা নানাকরণং ৰত্তব্বং সিযা, ন তং ৰদামি. ভিক্খুসঙ্ঘস্স হি চেতিযঙ্গণবোধিযঙ্গণৰত্তেসু চেৰ অসীতিক্খন্ধকৰত্তেসু চাতি আগমনীযগুণেসু পমাণং নাম নত্থি, পটিৰিদ্ধে পন মগ্গে ৰা ফলে ৰা উপাসকানঞ্চ ভিক্খূনঞ্চ নানাকরণং নত্থি.
৯. পঞ্ঞাপটিলাভসুত্তৰণ্ণনা
১০৫৫. নৰমে পঞ্ঞাপটিলাভায সংৰত্তন্তীতি এত্থ সত্ত সেক্খা পঞ্ঞং পটিলভন্তি নাম, খীণাসৰো পটিলদ্ধপঞ্ঞো নামাতি ৰেদিতব্বো. পরতো পঞ্ঞাবুদ্ধিযাতিআদীসুপি এসেৰ নযো. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৰাতি.
সপ্পঞ্ঞৰগ্গো ছট্ঠো.
৭. মহাপঞ্ঞৰগ্গো
১. মহাপঞ্ঞাসুত্তৰণ্ণনা
১০৫৮. সত্তমে মহাপঞ্ঞতায সংৰত্তন্তীতিআদীসু ‘‘মহন্তে অত্থে পরিগ্গণ্হাতীতি মহাপঞ্ঞা’’তিআদিনা পটিসম্ভিদাযং (পটি. ম. ২.৪) ৰুত্তনযেনেৰ সব্বত্থ সব্বপদেসু অত্থো ৰেদিতব্বো. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৰাতি.
সোতাপত্তিসংযুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.