১০. আনাপানসংযুত্তং
১. একধম্মৰগ্গো
১. একধম্মসুত্তৰণ্ণনা
৯৭৭. আনাপানসংযুত্তস্স পঠমে একধম্মোতি একো ধম্মো. সেসমেত্থ যং ৰত্তব্বং সিযা, তং সব্বং সব্বাকারেন ৰিসুদ্ধিমগ্গে (ৰিসুদ্ধি. ১.২১৫) আনাপানস্সতিকম্মট্ঠাননিদ্দেসে ৰুত্তমেৰ.
৬. অরিট্ঠসুত্তৰণ্ণনা
৯৮২. ছট্ঠে ভাৰেথ নোতি ভাৰেথ নু. কামচ্ছন্দোতি পঞ্চকামগুণিকরাগো. অজ্ঝত্তং বহিদ্ধা চ ধম্মেসূতি অজ্ঝত্তিকবাহিরেসু দ্ৰাদসসু আযতনধম্মেসু. পটিঘসঞ্ঞা সুপ্পটিৰিনীতাতি পটিঘসম্পযুত্তসঞ্ঞা সুট্ঠু পটিৰিনীতা, সমুচ্ছিন্নাতি অত্থো. ইমিনা অত্তনো অনাগামিমগ্গং কথেতি. ইদানি অরহত্তমগ্গস্স ৰিপস্সনং দস্সেন্তো সো সতোৰ অস্সসিস্সামীতিআদিমাহ.
৭. মহাকপ্পিনসুত্তৰণ্ণনা
৯৮৩. সত্তমে ইঞ্জিতত্তং ৰা ফন্দিতত্তং ৰাতি উভযেনপি চলনমেৰ কথিতং.
৮. পদীপোপমসুত্তৰণ্ণনা
৯৮৪. অট্ঠমে নেৰ কাযোপি কিলমতি ন চক্খূনীতি অঞ্ঞেসু হি কম্মট্ঠানেসু কম্মং করোন্তস্স কাযোপি কিলমতি, চক্খূনিপি ৰিহঞ্ঞন্তি. ধাতুকম্মট্ঠানস্মিঞ্হি কম্মং করোন্তস্স কাযো কিলমতি, যন্তে পক্খিপিত্ৰা পীল়নাকারপ্পত্তো ৰিয হোতি. কসিণকম্মট্ঠানে কম্মং করোন্তস্স চক্খূনি ফন্দন্তি কিলমন্তি, নিক্খমিত্ৰা পতনাকারপ্পত্তানি ৰিয হোন্তি. ইমস্মিং পন কম্মট্ঠানে কম্মং করোন্তস্স নেৰ কাযো কিলমতি, ন অক্খীনি ৰিহঞ্ঞন্তি. তস্মা এৰমাহ.
সব্বসো রূপসঞ্ঞানন্তিআদি কস্মা ৰুত্তং, কিং আনাপানে কসিণুগ্ঘাটনং লব্ভতীতি? তিপিটকচূল়াভযত্থেরো পনাহ – ‘‘যস্মা আনাপাননিমিত্তং তারকরূপমুত্তাৰলিকাদিসদিসং হুত্ৰা পঞ্ঞাযতি, তস্মা তত্থ কসিণুগ্ঘাটনং লব্ভতী’’তি. তিপিটকচূল়নাগত্থেরো ‘‘ন লব্ভতেৰা’’তি আহ. অলব্ভন্তে অযং অরিযিদ্ধিআদিকো পভেদো কস্মা গহিতোতি? আনিসংসদস্সনত্থং. অরিযং ৰা হি ইদ্ধিং চত্তারি ৰা রূপাৰচরজ্ঝানানি চতস্সো ৰা অরূপসমাপত্তিযো নিরোধসমাপত্তিং ৰা পত্থযমানেন ভিক্খুনা অযং আনাপানস্সতিসমাধি সাধুকং মনসিকাতব্বো. যথা হি নগরে লদ্ধে যং চতূসু দিসাসু উট্ঠানকভণ্ডং, তং চতূহি দ্ৰারেহি নগরমেৰ পৰিসতীতি, জনপদো লদ্ধো চ হোতি. নগরস্সেৰ হেসো আনিসংসো. এৰং আনাপানস্সতিসমাধিভাৰনায আনিসংসো এস অরিযিদ্ধিআদিকো পভেদো, সব্বাকারেন ভাৰিতে আনাপানস্সতিসমাধিস্মিং সব্বমেতং যোগিনো নিপ্ফজ্জতীতি আনিসংসদস্সনত্থং ৰুত্তং. সুখঞ্চেতি এত্থ সোতি কস্মা ন ৰুত্তং? যস্মা ভিক্খূতি ইমস্মিং ৰারে নাগতং.
৯. ৰেসালীসুত্তৰণ্ণনা
৯৮৫. নৰমে ৰেসালিযন্তি এৰংনামকে ইত্থিলিঙ্গৰসেন পৰত্তৰোহারে নগরে. তঞ্হি নগরং তিক্খত্তুং পাকারপরিক্খেপৰড্ঢনেন ৰিসালীভূতত্তা ৰেসালীতি ৰুচ্চতি. ইদম্পি চ নগরং সব্বঞ্ঞুতং পত্তেযেৰ সম্মাসম্বুদ্ধে সব্বাকারৰেপুল্লতং পত্তন্তি ৰেদিতব্বং. এৰং গোচরগামং দস্সেত্ৰা নিৰাসট্ঠানমাহ মহাৰনে কূটাগারসালাযন্তি. তত্থ মহাৰনং নাম সযংজাতং অরোপিমং সপরিচ্ছেদং মহন্তং ৰনং. কপিলৰত্থুসামন্তা পন মহাৰনং হিমৰন্তেন সহ একাবদ্ধং অপরিচ্ছেদং হুত্ৰা মহাসমুদ্দং আহচ্চ ঠিতং. ইদং তাদিসং ন হোতি, সপরিচ্ছেদং মহন্তং ৰনন্তি মহাৰনং. কূটাগারসালা পন মহাৰনং নিস্সায কতে আরামে কূটাগারং অন্তোকত্ৰা হংসৰট্টকচ্ছন্নেন কতা সব্বাকারসম্পন্না বুদ্ধস্স ভগৰতো গন্ধকুটীতি ৰেদিতব্বা.
অনেকপরিযাযেন অসুভকথং কথেতীতি অনেকেহি কারণেহি অসুভাকারসন্দস্সনপ্পৰত্তং কাযৰিচ্ছন্দনীযকথং কথেতি. সেয্যথিদং – অত্থি ইমস্মিং কাযে কেসা লোমা নখা দন্তা…পে… মুত্তন্তি. কিং ৰুত্তং হোতি? ভিক্খৰে, ইমস্মিং ব্যামমত্তে কল়েৰরে সব্বাকারেনপি ৰিচিনন্তো ন কোচি কিঞ্চি মুত্তং ৰা মণিং ৰা ৰেল়ুরিযং ৰা অগরুং ৰা চন্দনং ৰা কুঙ্কুমং ৰা কপ্পুরং ৰা ৰাসচুণ্ণাদিং ৰা অণুমত্তম্পি সুচিভাৰং পস্সতি, অথ খো পরমদুগ্গন্ধং জেগুচ্ছঅস্সিরিকদস্সনং কেসলোমাদিনানপ্পকারং অসুচিমেৰ পস্সতি, তস্মা ন এত্থ ছন্দো ৰা রাগো ৰা করণীযো. যেপি উত্তমঙ্গে সিরসি জাতা কেসা নাম, তেপি অসুভা চেৰ অসুচিনো চ পটিকূলা চ. সো চ নেসং অসুভাসুচিপটিকূলভাৰো ৰণ্ণতোপি সণ্ঠানতোপি গন্ধতোপি আসযতোপি ওকাসতোপীতি পঞ্চহাকারেহি ৰেদিতব্বো. এৰং লোমাদীনম্পীতি অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৰিত্থারো পন ৰিসুদ্ধিমগ্গে (ৰিসুদ্ধি. ১.৩০৭) ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বো. ইতি ভগৰা একমেকস্মিং কোট্ঠাসে পঞ্চপঞ্চপ্পভেদেন অনেকপরিযাযেন অসুভকথং কথেতি.
অসুভায ৰণ্ণং ভাসতীতি উদ্ধুমাতকাদিৰসেন অসুভমাতিকং নিক্খিপিত্ৰা পদভাজনীযেন তং ৰিভজন্তো ৰণ্ণেন্তো অসুভায ৰণ্ণং ভাসতি. অসুভভাৰনায ৰণ্ণং ভাসতীতি যা অযং কেসাদীসু ৰা উদ্ধুমাতকাদীসু ৰা অজ্ঝত্তবহিদ্ধাৰত্থূসু অসুভাকারং গহেত্ৰা পৰত্তস্স চিত্তস্স ভাৰনা ৰড্ঢনা ফাতিকম্মং, তস্সা অসুভভাৰনায আনিসংসং দস্সেন্তো ৰণ্ণং ভাসতি, গুণং পরিকিত্তেতি. সেয্যথিদং – ‘‘অসুভভাৰনাভিযুত্তো, ভিক্খৰে, ভিক্খু কেসাদীসু ৰা ৰত্থূসু উদ্ধুমাতকাদীসু ৰা পঞ্চঙ্গৰিপ্পহীনং পঞ্চঙ্গসমন্নাগতং তিৰিধকল্যাণং দসলক্খণসম্পন্নং পঠমজ্ঝানং পটিলভতি. সো তং পঠমজ্ঝানসঙ্খাতং চিত্তমঞ্জূসং নিস্সায ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা উত্তমত্থং অরহত্তং পাপুণাতী’’তি.
ইচ্ছামহং, ভিক্খৰে, অড্ঢমাসং পটিসল্লীযিতুন্তি অহং, ভিক্খৰে, একং অড্ঢমাসং পটিসল্লীযিতুং নিলীযিতুং এককোৰ হুত্ৰা ৰিহরিতুং ইচ্ছামীতি অত্থো. নাম্হি কেনচি উপসঙ্কমিতব্বো অঞ্ঞত্র একেন পিণ্ডপাতনীহারকেনাতি যো অত্তনা পযুত্তৰাচং অকত্ৰা মমত্থায সদ্ধেসু কুলেসু পটিযত্তপিণ্ডপাতং নীহরিত্ৰা ময্হং উপনামেতি, তং পিণ্ডপাতনীহারকং একং ভিক্খুং ঠপেত্ৰা নাম্হি অঞ্ঞেন কেনচি ভিক্খুনা ৰা গহট্ঠেন ৰা উপসঙ্কমিতব্বোতি.
কস্মা পন এৰমাহাতি? অতীতে কির পঞ্চসতা মিগলুদ্দকা মহতীহি দণ্ডৰাগুরাদীহি অরঞ্ঞং পরিক্খিপিত্ৰা হট্ঠতুট্ঠা একতোযেৰ যাৰজীৰং মিগপক্খিঘাতকম্মেন জীৰিকং কপ্পেত্ৰা নিরযে উপ্পন্না. তে তত্থ পচ্চিত্ৰা পুব্বে কতেন কেনচিদেৰ কুসলকম্মেন মনুস্সেসু উপ্পন্না কল্যাণূপনিস্সযৰসেন সব্বেপি ভগৰতো সন্তিকে পব্বজ্জঞ্চ উপসম্পদঞ্চ লভিংসু. তেসং ততো মূলাকুসলকম্মতো অৰিপক্কৰিপাকা অপরাপরচেতনা তস্মিং অড্ঢমাসব্ভন্তরে অত্তূপক্কমেন চ পরূপক্কমেন চ জীৰিতূপচ্ছেদায ওকাসমকাসি. তং ভগৰা অদ্দস. কম্মৰিপাকো চ নাম ন সক্কা কেনচি পটিবাহিতুং. তেসু চ ভিক্খূসু পুথুজ্জনাপি অত্থি, সোতাপন্নসকদাগামিঅনাগামিখীণাসৰাপি. তত্থ খীণাসৰা অপ্পটিসন্ধিকা, ইতরে অরিযসাৰকা নিযতগতিকা সুগতিপরাযণা, পুথুজ্জনানং গতি অনিযতা.
অথ ভগৰা চিন্তেসি – ‘‘ইমে অত্তভাৰে ছন্দরাগেন মরণভযভীতা ন সক্খিস্সন্তি গতিং ৰিসোধেতুং, হন্দ নেসং ছন্দরাগপ্পহানায অসুভকথং কথেমি. তং সুত্ৰা অত্তভাৰে ৰিগতচ্ছন্দরাগতায গতিৰিসোধনং কত্ৰা সগ্গে পটিসন্ধিং গণ্হিস্সন্তি, এৰং তেসং মম সন্তিকে পব্বজ্জা সাত্থিকা ভৰিস্সতী’’তি. ততো তেসং অনুগ্গহায অসুভকথং কথেসি কম্মট্ঠানসীসেন, নো মরণৰণ্ণসংৰণ্ণনাধিপ্পাযেন. কথেত্ৰা চ পনস্স এতদহোসি – ‘‘সচে ইমং অড্ঢমাসং মং ভিক্খূ পস্সিস্সন্তি, ‘অজ্জ একো ভিক্খু মতো, অজ্জ দ্ৰে…পে… অজ্জ দসা’তি আগন্ত্ৰা আরোচেস্সন্তি, অযঞ্চ কম্মৰিপাকো ন সক্কা মযা ৰা অঞ্ঞেন ৰা পটিবাহিতুং, স্ৰাহং তং সুত্ৰাপি কিং করিস্সামি, কিং মে অনত্থকেন অনযব্যসনেন সুতেন, হন্দাহং ভিক্খূনং অদস্সনং উপগচ্ছামী’’তি. তস্মা এৰমাহ – ‘‘ইচ্ছামহং, ভিক্খৰে, অড্ঢমাসং পটিসল্লীযিতুং, নাম্হি কেনচি উপসঙ্কমিতব্বো অঞ্ঞত্র একেন পিণ্ডপাতনীহারকেনা’’তি.
অপরে পনাহু – ‘‘পরূপৰাদৰিৰজ্জনত্থং এৰং ৰত্ৰা পটিসল্লীনো’’তি. পরে কির ভগৰন্তং উপৰদিস্সন্তি – ‘‘অযং ‘সব্বঞ্ঞূ অহং সদ্ধম্মৰরচক্কৰত্তী’তি পটিজানমানো অত্তনোপি সাৰকে অঞ্ঞমঞ্ঞং ঘাতেন্তে নিৰারেতুং ন সক্কোতি, কিং অঞ্ঞং সক্খিস্সতী’’তি? তত্র পণ্ডিতা ৰক্খন্তি – ‘‘ভগৰা পটিসল্লানমনুযুত্তো ন ইমং পৰত্তিং জানাতি, কোচিস্স আরোচযিতাপি নত্থি, সচে জানেয্য অদ্ধা নিৰারেয্যা’’তি. ইদং পন ইচ্ছামত্তং, পঠমমেৰেত্থ কারণং. নাস্সুধাতি এত্থ অস্সুধাতি পদপূরণমত্তে অৰধারণত্থে ৰা নিপাতো, নেৰ কোচি ভগৰন্তং উপসঙ্কমীতি অত্থো.
অনেকেহি ৰণ্ণসণ্ঠানাদীহি কারণেহি ৰোকারো অস্সাতি অনেকাকারৰোকারো. অনেকাকারৰোকিণ্ণো অনেকাকারেন সম্মিস্সোতি ৰুত্তং হোতি. কো সো? অসুভভাৰনানুযোগো, তং অনেকাকারৰোকারং. অসুভভাৰনানুযোগমনুযুত্তা ৰিহরন্তীতি যুত্তপ্পযুত্তা ৰিহরন্তি. অট্টীযমানাতি তেন কাযেন অট্টা দুক্খিতা হোন্তি. হরাযমানাতি লজ্জমানা. জিগুচ্ছমানাতি জিগুচ্ছং উপ্পাদযমানা. সত্থহারকং পরিযেসন্তীতি জীৰিতহরণকসত্থং পরিযেসন্তি. ন কেৰলঞ্চ তে সত্থং পরিযেসিত্ৰা অত্তনা ৰা অত্তানং জীৰিতা ৰোরোপেন্তি, মিগলণ্ডিকম্পি পন সমণকুত্তকং উপসঙ্কমিত্ৰা, ‘‘সাধু নো, আৰুসো, জীৰিতা ৰোরোপেহী’’তি ৰদন্তি. এত্থ চ অরিযা নেৰ পাণাতিপাতং করিংসু, ন সমাদপেসুং, ন সমনুঞ্ঞা অহেসুং. পুথুজ্জনা পন সব্বমকংসু.
পটিসল্লানা ৰুট্ঠিতোতি তেসং পঞ্চন্নং ভিক্খুসতানং জীৰিতক্খযপ্পত্তভাৰং ঞত্ৰা ততো একীভাৰতো ৰুট্ঠিতো জানন্তোপি অজানন্তো ৰিয কথাসমুট্ঠাপনত্থং আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি. কিং নু খো, আনন্দ, তনুভূতো ৰিয ভিক্খুসঙ্ঘোতি ইতো, আনন্দ, পুব্বে বহূ ভিক্খূ একতো উপট্ঠানং আগচ্ছন্তি, উদ্দেসং পরিপুচ্ছং গণ্হন্তি, সজ্ঝাযন্তি, একপজ্জোতো ৰিয আরামো দিস্সতি. ইদানি পন অড্ঢমাসমত্তস্স অচ্চযেন তনুভূতো ৰিয তনুকো মন্দো অপ্পকো ৰিরল়ো ৰিয জাতো ভিক্খুসঙ্ঘো. কিং নু খো কারণং? কিং দিসাসু পক্কন্তা ভিক্খূতি?
অথাযস্মা আনন্দো কম্মৰিপাকেন তেসং জীৰিতক্খযপ্পত্তিং অসল্লক্খেন্তো অসুভকম্মট্ঠানানুযোগপচ্চযা পন সল্লক্খেন্তো তথা হি পন, ভন্তে ভগৰাতিআদিং ৰত্ৰা ভিক্খূনং অরহত্তপ্পত্তিযা অঞ্ঞং কম্মট্ঠানং যাচন্তো, সাধু, ভন্তে, ভগৰাতিআদিমাহ. তস্সত্থো – সাধু, ভন্তে, ভগৰা অঞ্ঞং কারণং আচিক্খতু, যেন ভিক্খুসঙ্ঘো অরহত্তে পতিট্ঠহেয্য. মহাসমুদ্দং ওরোহণতিত্থানি ৰিয অঞ্ঞানিপি দসানুস্সতি, দসকসিণ, চতুধাতুৰৰত্থান, ব্রহ্মৰিহার, আনাপানস্সতিপভেদানি বহূনি নিব্বানোরোহণকম্মট্ঠানানি সন্তি, তেসু ভগৰা ভিক্খূ সমস্সাসেত্ৰা অঞ্ঞতরং কম্মট্ঠানং আচিক্খতূতি অধিপ্পাযো.
অথ ভগৰা তথা কাতুকামো থেরং উয্যোজেন্তো তেনহানন্দাতিআদিমাহ. তত্থ ৰেসালিং উপনিস্সাযাতি ৰেসালিযং উপনিস্সায সমন্তা গাৰুতেপি অড্ঢযোজনেপি যাৰতিকা ৰিহরন্তি, তে সব্বে সন্নিপাতেহীতি অত্থো. সব্বে উপট্ঠানসালাযং সন্নিপাতেত্ৰাতি অত্তনা গন্তুং যুত্তট্ঠানং সযং গন্ত্ৰা অঞ্ঞত্থ দহরভিক্খূ পহিণিত্ৰা মুহুত্তেনেৰ অনৰসেসে ভিক্খূ উপট্ঠানসালাযং সমূহং কত্ৰা. যস্সদানি, ভন্তে, ভগৰা কালং মঞ্ঞতীতি এত্থ অযমধিপ্পাযো – ভগৰা ভিক্খুসঙ্ঘো সন্নিপতিতো, এস কালো ভিক্খূনং ধম্মকথং কাতুং, অনুসাসনিং দাতুং, ইদানি যস্স তুম্হে কালং জানাথ, তং কাতব্বন্তি.
অথ খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি, অযম্পি খো, ভিক্খৰেতি. আমন্তেত্ৰা চ পন ভিক্খূনং অরহত্তপ্পত্তিযা পুব্বে আচিক্খিতঅসুভকম্মট্ঠানতো অঞ্ঞং পরিযাযং আচিক্খন্তো আনাপানস্সতিসমাধীতিআদিমাহ. তত্থ আনাপানস্সতিসমাধীতি আনাপানপরিগ্গাহিকায সতিযা সদ্ধিং সম্পযুত্তো সমাধি, আনাপানস্সতিযং ৰা সমাধি, আনাপানস্সতিসমাধি. ভাৰিতোতি উপ্পাদিতো ৰড্ঢিতো ৰা. বহুলীকতোতি পুনপ্পুনং কতো. সন্তো চেৰ পণীতো চাতি সন্তো চেৰ পণীতো চেৰ. উভযত্থ এৰসদ্দেন নিযমো ৰেদিতব্বো. কিং ৰুত্তং হোতি? অযঞ্হি যথা অসুভকম্মট্ঠানং কেৰলং পটিৰেধৰসেন সন্তঞ্চ পণীতঞ্চ, ওল়ারিকারম্মণত্তা পন পটিকূলারম্মণত্তা চ আরম্মণৰসেন নেৰ সন্তং ন পণীতং, ন এৰং কেনচি পরিযাযেন অসন্তো ৰা অপ্পণীতো ৰা, অপিচ খো আরম্মণসন্ততাযপি সন্তো ৰূপসন্তো নিব্বুতো, পটিৰেধসঙ্খাতায অঙ্গসন্ততাযপি, আরম্মণপণীততায পণীতো অতিত্তিকরো, অঙ্গপণীততাযপীতি. তেন ৰুত্তং ‘‘সন্তো চেৰ পণীতো চা’’তি.
অসেচনকো চ সুখো চ ৰিহারোতি এত্থ পন নাস্স সেচনন্তি অসেচনকো, অনাসিত্তকো অব্বোকিণ্ণো পাটিযেক্কো আৰেণিকো, নত্থি এত্থ পরিকম্মেন ৰা উপচারেন ৰা সন্ততা, আদিসমন্নাহারতো পভুতি অত্তনো সভাৰেনেৰ সন্তো চ পণীতো চাতি অত্থো. কেচি ‘‘অসেচনকো’’তি অনাসিত্তকো ওজৰন্তো, সভাৰেনেৰ মধুরো’’তি ৰদন্তি. এৰমযং অসেচনকো চ অপ্পিতপ্পিতক্খণে কাযিকচেতসিকসুখপ্পটিলাভায সংৰত্তনতো সুখো চ ৰিহারোতি ৰেদিতব্বো.
উপ্পন্নুপ্পন্নেতি অৰিক্খম্ভিতে. পাপকেতি লামকে. অকুসলে ধম্মেতি অকোসল্লসম্ভূতে ধম্মে. ঠানসো অন্তরধাপেতীতি খণেনেৰ অন্তরধাপেতি ৰিক্খম্ভেতি. ৰূপসমেতীতি সুট্ঠু উপসমেতি, নিব্বেধভাগিযত্তা অনুপুব্বেন অরিযমগ্গৰুদ্ধিপ্পত্তো সমুচ্ছিন্দতি, পটিপ্পস্সম্ভেতীতি ৰুত্তং হোতি. গিম্হানং পচ্ছিমে মাসেতি আসাল়্হমাসে. ঊহতং রজোজল্লন্তি অট্ঠ মাসে ৰাতাতপসুক্খায গোমহিংসাদিপাদপ্পহারসম্ভিন্নায পথৰিযা উদ্ধং হতং ঊহতং আকাসে সমুট্ঠিতং রজঞ্চ রেণুঞ্চ. মহা অকালমেঘোতি সব্বং নভং অজ্ঝোত্থরিত্ৰা উট্ঠিতো আসাল়্হজুণ্হপক্খে সকলং অড্ঢমাসং ৰস্সনকমেঘো. সো হি অসম্পত্তে ৰস্সকালে উপ্পন্নত্তা অকালমেঘোতি ইধ অধিপ্পেতো. ঠানসো অন্তরাধাপেতি ৰূপসমেতীতি খণেনেৰ অদস্সনং নেতি পথৰিযং সন্নিসীদাপেতি. এৰমেৰ খোতি ওপম্মনিদস্সনমেতং. ততো পরং ৰুত্তনযমেৰ.
১০. কিমিলসুত্তৰণ্ণনা
৯৮৬. দসমে কিমিলাযন্তি এৰংনামকে নগরে. এতদৰোচাতি থেরো কির চিন্তেসি – ‘‘অযং দেসনা ন যথানুসন্ধিকা কতা, যথানুসন্ধিং গমেস্সামী’’তি দেসনানুসন্ধিং ঘটেন্তো এতং অৰোচ. কাযঞ্ঞতরন্তি পথৰীআদীসু কাযেসু অঞ্ঞতরং ৰদামি ৰাযোকাযং ৰদামীতি অত্থো. অথ ৰা চক্খাযতনং…পে… কবল়ীকারো আহারোতি পঞ্চৰীসতি রূপকোট্ঠাসা রূপকাযো নাম, তেসু আনাপানং ফোট্ঠব্বাযতনে সঙ্গহিতত্তা কাযঞ্ঞতরং হোতি, তস্মাপি এৰমাহ. তস্মাতিহাতি যস্মা চতূসু কাযেসু অঞ্ঞতরং ৰাযোকাযং, পঞ্চৰীসতি কোট্ঠাসে ৰা রূপকাযে অঞ্ঞতরং আনাপানং অনুপস্সতি, তস্মা কাযে কাযানুপস্সীতি অত্থো. এৰং সব্বত্থ অত্থো ৰেদিতব্বো. ৰেদনাঞ্ঞতরন্তি তীসু ৰেদনাসু অঞ্ঞতরং, সুখৰেদনং সন্ধাযেতং ৰুত্তং.
সাধুকং মনসিকারন্তি পীতিপটিসংৰেদিতাদিৰসেন উপ্পন্নং সুন্দরং মনসিকারং. কিং পন মনসিকারো সুখা ৰেদনা হোতীতি? ন হোতি, দেসনাসীসং পনেতং. যথেৰ হি ‘‘অনিচ্চসঞ্ঞাভাৰনানুযোগমনুযুত্তা’’তি (ম. নি. ৩.১৪৭) এত্থ সঞ্ঞানামেন পঞ্ঞা ৰুত্তা, এৰমিধাপি মনসিকারনামেন ঝানৰেদনা ৰুত্তাতি ৰেদিতব্বা. এতস্মিঞ্হি চতুক্কে পঠমপদে পীতিসীসেন ৰেদনা ৰুত্তা, দুতিযপদে সুখন্তি সরূপেনেৰ ৰুত্তা. চিত্তসঙ্খারপদদ্ৰযে ‘‘সঞ্ঞা চ ৰেদনা চ চেতসিকা এতে ধম্মা চিত্তপ্পটিবদ্ধা চিত্তসঙ্খারা’’তি (পটি. ম. ১.১৭৪) ৰচনতো ‘‘ৰিতক্কৰিচারে ঠপেত্ৰা সব্বেপি চিত্তসম্পযুত্তকা ধম্মা চিত্তসঙ্খারে সঙ্গহিতা’’তি ৰচনতো চিত্তসঙ্খারনামেন ৰেদনা ৰুত্তা. তং সব্বং মনসিকারনামেন সঙ্গহেত্ৰা ইধ ‘‘সাধুকং মনসিকার’’ন্তি আহ.
এৰং সন্তেপি যস্মা এসা ৰেদনা আরম্মণং ন হোতি, তস্মা ৰেদনানুপস্সনা ন যুজ্জতীতি. নো ন যুজ্জতি, মহাসতিপট্ঠানাদীসুপি হি তং তং সুখাদীনং ৰত্থুং আরম্মণং কত্ৰা ৰেদনা ৰেদযতি, তং পন ৰেদনাপৰত্তিং উপাদায ‘‘অহং ৰেদযামী’’তি ৰোহারমত্তং হোতি, তং সন্ধায ‘‘সুখং ৰেদনং ৰেদযমানো সুখং ৰেদনং ৰেদযামী’’তিআদি ৰুত্তং. অপিচ ‘‘পীতিপ্পটিসংৰেদী’’তিআদীনং অত্থৰণ্ণনাযমেতস্স পরিহারো ৰুত্তোযেৰ. ৰুত্তঞ্হেতং ৰিসুদ্ধিমগ্গে –
‘‘দ্ৰীহাকারেহি পীতি পটিসংৰিদিতা হোতি – আরম্মণতো চ অসম্মোহতো চ. কথং আরম্মণতো পীতি পটিসংৰিদিতা হোতি? সপ্পীতিকে দ্ৰে ঝানে সমাপজ্জতি, তস্স সমাপত্তিক্খণে ঝানপটিলাভেন আরম্মণতো পীতি পটিসংৰিদিতা হোতি আরম্মণস্স পটিসংৰিদিতত্তা. কথং অসম্মোহতো পীতি পটিসংৰিদিতা হোতি? সপ্পীতিকে দ্ৰে ঝানে সমাপজ্জিত্ৰা ৰুট্ঠায ঝানসম্পযুত্তপীতিং খযতো ৰযতো সম্মসতি, তস্স ৰিপস্সনাক্খণে লক্খণপ্পটিৰেধেন অসম্মোহতো পীতি পটিসংৰিদিতা হোতি. ৰুত্তঞ্হেতং পটিসম্ভিদাযং (পটি. ম. ১.১৭২) ‘‘‘দীঘং অস্সাসৰসেন চিত্তস্স একগ্গতং অৰিক্খেপং পজানতো সতি উপট্ঠিতা হোতি, তায সতিযা তেন ঞাণেন সা পীতি পটিসংৰিদিতা হোতী’তি. এতেনেৰ নযেন অৰসেসপদানিপি অত্থতো ৰেদিতব্বানী’’তি.
ইতি যথেৰ ঝানপটিলাভেন আরম্মণতো পীতিসুখচিত্তসঙ্খারা পটিসংৰিদিতা হোন্তি, এৰং ইমিনাপি ঝানসম্পযুত্তেন ৰেদনাসঙ্খাতমনসিকারপটিলাভেন আরম্মণতো ৰেদনা পটিসংৰিদিতা হোতি. তস্মা সুৰুত্তমেতং ‘‘ৰেদনাসু ৰেদনানুপস্সী ভিক্খু তস্মিং সমযে ৰিহরতী’’তি.
নাহং, আনন্দ, মুট্ঠস্সতিস্স অসম্পজানস্সাতি এত্থ অযমধিপ্পাযো – যস্মা ‘‘চিত্তপটিসংৰেদী অস্সাসিস্সামী’’তিআদিনা নযেন পৰত্তো ভিক্খু কিঞ্চাপি অস্সাসপস্সাসনিমিত্তমারম্মণং করোতি, তস্স পন চিত্তস্স আরম্মণে সতিঞ্চ সম্পজঞ্ঞঞ্চ উপট্ঠাপেত্ৰা পৰত্তনতো চিত্তে চিত্তানুপস্সীযেৰ নামেস হোতি. ন হি মুট্ঠস্সতিস্স অসম্পজানস্স আনাপানস্সতিসমাধিভাৰনা অত্থি, তস্মা আরম্মণতো চিত্তপটিসংৰিদিতৰসেন ‘‘চিত্তে চিত্তানুপস্সী ভিক্খু তস্মিং সমযে ৰিহরতী’’তি.
সো যং তং হোতি অভিজ্ঝাদোমনস্সানং পহানং, তং পঞ্ঞায দিস্ৰা সাধুকং অজ্ঝুপেক্খিতা হোতীতি এত্থ অভিজ্ঝা কামচ্ছন্দনীৰরণমেৰ, দোমনস্সৰসেন ব্যাপাদনীৰরণং দস্সিতং. ইদঞ্হি চতুক্কং ৰিপস্সনাৰসেনেৰ ৰুত্তং, ধম্মানুপস্সনা চ নীৰরণপব্বাদিৰসেন পঞ্চৰিধা হোতি, তস্সা নীৰরণপব্বং আদি, তস্সাপি ইদং নীৰরণদ্ৰযং আদি. ইতি ধম্মানুপস্সনায আদিং দস্সেতুং অভিজ্ঝাদোমনস্সানন্তি আহ. পহানন্তি অনিচ্চানুপস্সনায নিচ্চসঞ্ঞং পজহতীতি এৰং পহানকরঞাণং অধিপ্পেতং. তং পঞ্ঞায দিস্ৰাতি তং অনিচ্চৰিরাগনিরোধপটিনিস্সগ্গঞাণসঙ্খাতং পহানঞাণং অপরায ৰিপস্সনাপঞ্ঞায, তম্পি অপরাযাতি এৰং ৰিপস্সনাপরম্পরং দস্সেতি. অজ্ঝুপেক্খিতা হোতীতি যঞ্চস্স পথপটিপন্নং অজ্ঝুপেক্খতি, যঞ্চ একতো উপট্ঠানং অজ্ঝুপেক্খতীতি দ্ৰিধা অজ্ঝুপেক্খতি নাম. তত্থ সহজাতানম্পিঅজ্ঝুপেক্খনা হোতি আরম্মণস্সাপি অজ্ঝুপেক্খনা. ইধ আরম্মণ অজ্ঝুপেক্খনা অধিপ্পেতা. তস্মাতিহানন্দাতি যস্মা ‘‘অনিচ্চানুপস্সী অস্সাসিস্সামী’’তিআদিনা নযেন পৰত্তো ন কেৰলং নীৰরণাদিধম্মে, অভিজ্ঝাদোমনস্সসীসেন পন ৰুত্তানং ধম্মানং পহানকরঞাণম্পি পঞ্ঞায দিস্ৰা অজ্ঝুপেক্খিতা হোতি, তস্মা ধম্মেসু ধম্মানুপস্সী ভিক্খু তস্মিং সমযে ৰিহরতীতি ৰেদিতব্বো.
এৰমেৰ খোতি এত্থ চতুমহাপথো ৰিয ছ আযতনানি দট্ঠব্বানি. তস্মিং পংসুপুঞ্জো ৰিয ছসু আযতনেসু কিলেসা. চতূহি দিসাহি আগচ্ছন্তা সকটরথা ৰিয চতূসু আরম্মণেসু পৰত্তা চত্তারো সতিপট্ঠানা. একেন সকটেন ৰা রথেন ৰা পংসুপুঞ্জস্স উপহননং ৰিয কাযানুপস্সনাদীহি পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং উপঘাতো ৰেদিতব্বোতি.
একধম্মৰগ্গো পঠমো.
২. দুতিযৰগ্গো
১-২. ইচ্ছানঙ্গলসুত্তাদিৰণ্ণনা
৯৮৭-৯৮৮. দুতিযৰগ্গস্স পঠমে এৰং ব্যাকরেয্যাথাতি কস্মা অত্তনো ৰিহারসমাপত্তিং আচিক্খতি? উপারম্ভমোচনত্থং. সচে হি তে ‘‘ন জানামা’’তি ৰদেয্যুং, অথ নেসং তিত্থিযা ‘‘তুম্হে ‘অসুকসমাপত্তিযা নাম নো সত্থা তেমাসং ৰিহাসী’তিপি ন জানাথ, অথ কস্মা নং উপট্ঠহন্তা ৰিহরথা’’তি উপারম্ভং আরোপেয্যুং, ততো মোচনত্থং এৰমাহ.
অথ কস্মা যথা অঞ্ঞত্থ ‘‘সতোৰ অস্সসতি, দীঘং ৰা অস্সসন্তো’’তি (দী. নি. ২.৩৭৪; ম. নি. ১.১০৭; সং. নি. ৫.৯৭৭) এৰ-ৰাকারো ৰুত্তো. এৰং ইধ ন ৰুত্তোতি? একন্তসন্তত্তা. অঞ্ঞেসঞ্হি অস্সাসো ৰা পাকটো হোতি পস্সাসো ৰা, ভগৰতো উভযম্পেতং পাকটমেৰ নিচ্চং উপট্ঠিতস্সতিতাযাতি একন্তসন্তত্তা ন ৰুত্তো. অথ ‘‘সিক্খামী’’তি অৰত্ৰা কস্মা ‘‘অস্সসামী’’তি এত্তকমেৰ ৰুত্তন্তি? সিক্খিতব্বাভাৰা. সত্ত হি সেখা সিক্খিতব্বভাৰা সেখা নাম, খীণাসৰা সিক্খিতব্বাভাৰা অসেখা নাম, তথাগতা অসিক্খিতব্বা অসেক্খা নাম নত্থি তেসং সিক্খিতব্বকিচ্চন্তি সিক্খিতব্বাভাৰা ন ৰুত্তং. দুতিযং উত্তানমেৰ.
৩-১০. পঠমআনন্দসুত্তাদিৰণ্ণনা
৯৮৯-৯৯৬. ততিযে পৰিচিনতীতি অনিচ্চাদিৰসেন পৰিচিনতি. ইতরং পদদ্ৰযং এতস্সেৰ ৰেৰচনং. নিরামিসাতি নিক্কিলেসা কাযিকচেতসিকদরথপটিপস্সদ্ধিযা কাযোপি চিত্তম্পি পস্সম্ভতি. সমাধিযতীতি সম্মা ঠপিযতি, অপ্পনাচিত্তং ৰিয হোতি. অজ্ঝুপেক্খিতা হোতীতি সহজাতঅজ্ঝুপেক্খনায অজ্ঝুপেক্খিতা হোতি.
এৰং চুদ্দসৰিধেন কাযপরিগ্গাহকস্স ভিক্খুনো তস্মিং কাযে সতি সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো, তায সতিযা সম্পযুত্তঞাণং ধম্মৰিচযসম্বোজ্ঝঙ্গো, তংসম্পযুত্তমেৰ কাযিকচেতসিকৰীরিযং ৰীরিযসম্বোজ্ঝঙ্গো, পীতিপস্সদ্ধিচিত্তেকগ্গতা পীতিপস্সদ্ধিসমাধিসম্বোজ্ঝঙ্গা, ইমেসং ছন্নং বোজ্ঝঙ্গানং অনোসক্কনঅনতিৰত্তনসঙ্খাতো মজ্ঝত্তাকারো উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গো. যথেৰ হি সমপ্পৰত্তেসু অস্সেসু সারথিনো ‘‘অযং ওলীযতী’’তি তুদনং ৰা, ‘‘অযং অতিধাৰতী’’তি আকড্ঢনং ৰা নত্থি, কেৰলং এৰং পস্সমানস্স ঠিতাকারোৰ হোতি, এৰমেৰ ইমেসং ছন্নং বোজ্ঝঙ্গানং অনোসক্কনঅনতিৰত্তনসঙ্খাতো মজ্ঝত্তাকারো উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গো নাম হোতি. এত্তাৰতা কিং কথিতং? একচিত্তক্খণিকা নানাসরসলক্খণা ৰিপস্সনাবোজ্ঝঙ্গা নাম কথিতা.
ৰিৰেকনিস্সিতন্তিআদীনি ৰুত্তত্থানেৰ. এত্থ পন সোল়সক্খত্তুকা আনাপানস্সতি মিস্সকা কথিতা, আনাপানমূলকা সতিপট্ঠানা পুব্বভাগা, তেসং মূলভূতা আনাপানস্সতি পুব্বভাগা. বোজ্ঝঙ্গমূলকা সতিপট্ঠানা পুব্বভাগা, তেপি বোজ্ঝঙ্গা পুব্বভাগাৰ. ৰিজ্জাৰিমুত্তিপূরকা পন বোজ্ঝঙ্গা নিব্বত্তিতলোকুত্তরা, ৰিজ্জাৰিমুত্তিযো অরিযফলসম্পযুত্তা. ৰিজ্জা ৰা চতুত্থমগ্গসম্পযুত্তা, ৰিমুত্তি ফলসম্পযুত্তাতি. চতুত্থপঞ্চমছট্ঠানিপি ইমিনাৰ সমানপরিচ্ছেদানি. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৰাতি.
আনাপানসংযুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.