২. ৰিহারৰগ্গো
১. পঠমৰিহারসুত্তৰণ্ণনা
১১. দুতিযৰগ্গস্স পঠমে ইচ্ছামহং, ভিক্খৰে, অড্ঢমাসং পটিসল্লীযিতুন্তি অহং, ভিক্খৰে, একং অড্ঢমাসং পটিসল্লীযিতুং নিলীযিতুং একোৰ হুত্ৰা ৰিহরিতুং ইচ্ছামীতি অত্থো. নম্হি কেনচি উপসঙ্কমিতব্বো অঞ্ঞত্র একেন পিণ্ডপাতনীহারকেনাতি যো অত্তনা পযুত্তৰাচং অকত্ৰা মমত্থায সদ্ধেসু কুলেসু পটিযত্তং পিণ্ডপাতং নীহরিত্ৰা ময্হং উপনামেয্য, তং পিণ্ডপাতনীহারকং একং ভিক্খুং ঠপেত্ৰা নম্হি অঞ্ঞেন কেনচি ভিক্খুনা ৰা গহট্ঠেন ৰা উপসঙ্কমিতব্বোতি.
কস্মা পন এৰমাহাতি? তস্মিং কির অড্ঢমাসে ৰিনেতব্বো সত্তো নাহোসি. অথ সত্থা – ‘‘ইমং অড্ঢমাসং ফলসমাপত্তিসুখেনেৰ ৰীতিনামেস্সামি, ইতি ময্হঞ্চেৰ সুখৰিহারো ভৰিস্সতি, অনাগতে চ পচ্ছিমা জনতা ‘সত্থাপি গণং ৰিহায এককো ৰিহাসি, কিমঙ্গং পন ময’ন্তি দিট্ঠানুগতিং আপজ্জিস্সতি, তদস্সা ভৰিস্সতি দীঘরত্তং হিতায সুখাযা’’তি ইমিনা কারণেন এৰমাহ. ভিক্খুসঙ্ঘোপি সত্থু ৰচনং সম্পটিচ্ছিত্ৰা একং ভিক্খুং অদাসি. সো পাতোৰ গন্ধকুটিপরিৰেণসম্মজ্জনমুখোদকদন্তকট্ঠদানাদীনি সব্বকিচ্চানি তস্মিং খণে কত্ৰা অপগচ্ছতি.
যেন স্ৰাহন্তি যেন সো অহং. পঠমাভিসম্বুদ্ধোতি অভিসম্বুদ্ধো হুত্ৰা পঠমংযেৰ একূনপঞ্ঞাসদিৰসব্ভন্তরে. ৰিহরামীতি ইদং অতীতত্থে ৰত্তমানৰচনং. তস্স পদেসেন ৰিহাসিন্তি তস্স পঠমাভিসম্বুদ্ধৰিহারস্স পদেসেন. তত্থ পদেসো নাম খন্ধপদেসো আযতনধাতুসচ্চইন্দ্রিযপচ্চযাকারসতিপট্ঠানঝাননামরূপপদেসো ধম্মপদেসোতি নানাৰিধো. তং সব্বম্পি সন্ধায – ‘‘তস্স পদেসেন ৰিহাসি’’ন্তি আহ. ভগৰা হি পঠমবোধিযং একূনপঞ্ঞাসদিৰসব্ভন্তরে যথা নাম পত্তরজ্জো রাজা অত্তনো ৰিভৰসারদস্সনত্থং তং তং গব্ভং ৰিৰরাপেত্ৰা সুৰণ্ণরজতমুত্তামণিআদীনি রতনানি পচ্চৰেক্খন্তো ৰিহরেয্য, এৰমেৰ পঞ্চক্খন্ধে নিপ্পদেসে কত্ৰা সম্মসন্তো পচ্চৰেক্খন্তো ৰিহাসি. ইমস্মিং পন অড্ঢমাসে তেসং খন্ধানং পদেসং ৰেদনাক্খন্ধমেৰ পচ্চৰেক্খন্তো ৰিহাসি. তস্স ‘‘ইমে সত্তা এৰরূপং নাম সুখং পটিসংৰেদেন্তি, এৰরূপং দুক্খ’’ন্তি ওলোকযতো যাৰ ভৰগ্গা পৰত্তা সুখৰেদনা, যাৰ অৰীচিতো পৰত্তা দুক্খৰেদনা, সব্বা সব্বাকারেন উপট্ঠাসি. অথ নং ‘‘মিচ্ছাদিট্ঠিপচ্চযাপি ৰেদযিত’’ন্তিআদিনা নযেন পরিগ্গণ্হন্তো ৰিহাসি.
তথা পঠমবোধিযং দ্ৰাদসাযতনানি নিপ্পদেসানেৰ কত্ৰা ৰিহাসি, ইমস্মিং পন অড্ঢমাসে তেসং আযতনানং পদেসং ৰেদনাৰসেন ধম্মাযতনেকদেসং, ধাতূনং পদেসং ৰেদনাৰসেন ধম্মধাতুএকদেসং, সচ্চানং পদেসং ৰেদনাক্খন্ধৰসেনেৰ দুক্খসচ্চেকদেসং, পচ্চযানং পদেসং ফস্সপচ্চযা ৰেদনাৰসেন পচ্চযেকদেসং ঝানানং পদেসং ৰেদনাৰসেনেৰ ঝানঙ্গেকদেসং, নামরূপানং পদেসং ৰেদনাৰসেনেৰ নামেকদেসং পচ্চৰেক্খন্তো ৰিহাসি. পঠমবোধিযঞ্হি একূনপঞ্ঞাসদিৰসব্ভন্তরে কুসলাদিধম্মে নিপ্পদেসে কত্ৰা অনন্তনযানি সত্ত পকরণানি পচ্চৰেক্খন্তো ৰিহাসি. ইমস্মিং পন অড্ঢমাসে সব্বধম্মানং পদেসং ৰেদনাত্তিকমেৰ পচ্চৰেক্খন্তো ৰিহাসি. তস্মিং তস্মিং ঠানে সা সা চ ৰিহারসমাপত্তি ৰেদনানুভাৰেন জাতা.
ইদানি যেনাকারেন ৰিহাসি, তং দস্সেন্তো মিচ্ছাদিট্ঠিপচ্চযাপীতিআদিমাহ. তত্থ মিচ্ছাদিট্ঠিপচ্চযাপীতি দিট্ঠিসম্পযুত্তা ৰেদনাপি ৰট্টতি. দিট্ঠিং উপনিস্সযং কত্ৰা উপ্পন্না কুসলাকুসলৰেদনাপি ৰট্টতি ৰিপাকৰেদনাপি. তত্থ মিচ্ছাদিট্ঠিসম্পযুত্তা অকুসলাৰ হোতি, দিট্ঠিং পন উপনিস্সায কুসলাপি উপ্পজ্জন্তি অকুসলাপি. মিচ্ছাদিট্ঠিকা হি দিট্ঠিং উপনিস্সায পক্খদিৰসেসু যাগুভত্তাদীনি দেন্তি, অদ্ধিকাদীনং ৰট্টং পট্ঠপেন্তি, চতুমহাপথে সালং করোন্তি, পোক্খরণিঞ্চ খণাপেন্তি, দেৰকুলাদীসু মালাগচ্ছং রোপেন্তি, নদীৰিদুগ্গাদীসু সেতুং অত্থরন্তি, ৰিসমং সমং করোন্তি, ইতি নেসং কুসলৰেদনা উপ্পজ্জতি. মিচ্ছাদিট্ঠিং পন নিস্সায সম্মাদিট্ঠিকে অক্কোসন্তি পরিভাসন্তি, ৰধবন্ধনাদীনি করোন্তি, পাণং ৰধিত্ৰা দেৰতানং উপহারং উপহরন্তি, ইতি নেসং অকুসলৰেদনা উপ্পজ্জতি. ৰিপাকৰেদনা পন ভৰন্তরগতানংযেৰ হোতি.
সম্মাদিট্ঠিপচ্চযাতি এত্থাপি সম্মাদিট্ঠিসম্পযুত্তা ৰেদনাপি ৰট্টতি, সম্মাদিট্ঠিং উপনিস্সযং কত্ৰা উপ্পন্না কুসলাকুসলৰেদনাপি ৰিপাকৰেদনাপি. তত্থ সম্মাদিট্ঠিসম্পযুত্তা কুসলাৰ হোতি, সম্মাদিট্ঠিং পন উপনিস্সায বুদ্ধপূজং দীপমালং মহাধম্মস্সৰনং অপ্পতিট্ঠিতে দিসাভাগে চেতিযপতিট্ঠাপনন্তি এৰমাদীনি পুঞ্ঞানি করোন্তি, ইতি নেসং কুসলা ৰেদনা উপ্পজ্জতি. সম্মাদিট্ঠিংযেৰ নিস্সায মিচ্ছাদিট্ঠিকে অক্কোসন্তি পরিভাসন্তি, অত্তানং উক্কংসেন্তি, পরং ৰম্ভেন্তি, ইতি নেসং অকুসলৰেদনা উপ্পজ্জতি. ৰিপাকৰেদনা পন ভৰন্তরগতানংযেৰ হোতি. মিচ্ছাসঙ্কপ্পপচ্চযাতিআদীসুপি এসেৰ নযো. ছন্দপচ্চযাতিআদীসু পন ছন্দপচ্চযা অট্ঠলোভসহগতচিত্তসম্পযুত্তা ৰেদনা ৰেদিতব্বা, ৰিতক্কপচ্চযা পঠমজ্ঝানৰেদনাৰ. সঞ্ঞা পচ্চযা ঠপেত্ৰা পঠমজ্ঝানং সেসা ছ সঞ্ঞাসমাপত্তিৰেদনা.
ছন্দো চ অৰূপসন্তোতিআদীসু তিণ্ণং অৰূপসমে অট্ঠলোভসহগতচিত্তসম্পযুত্তা ৰেদনা হোতি, ছন্দমত্তস্স ৰূপসমে পঠমজ্ঝানৰেদনাৰ. ছন্দৰিতক্কানং ৰূপসমে দুতিযজ্ঝানাদিৰেদনা অধিপ্পেতা, তিণ্ণম্পি ৰূপসমে নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনৰেদনা. অপ্পত্তস্স পত্তিযাতি অরহত্তফলস্স পত্তত্থায. অত্থি আযামন্তি অত্থি ৰীরিযং. তস্মিম্পি ঠানে অনুপ্পত্তেতি তস্স ৰীরিযারম্ভস্স ৰসেন তস্স অরহত্তফলস্স কারণে অনুপ্পত্তে. তপ্পচ্চযাপি ৰেদযিতন্তি অরহত্তস্স ঠানপচ্চযা ৰেদযিতং. এতেন চতুমগ্গসহজাতা নিব্বত্তিতলোকুত্তরৰেদনাৰ গহিতা.
২. দুতিযৰিহারসুত্তৰণ্ণনা
১২. দুতিযে পটিসল্লানকারণং ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং. মিচ্ছাদিট্ঠিৰূপসমপচ্চযাতি মিচ্ছাদিট্ঠিৰূপসমো নাম সম্মাদিট্ঠি. তস্মা যং সম্মাদিট্ঠিপচ্চযা ৰেদযিতং ৰুত্তং, তদেৰ মিচ্ছাদিট্ঠিৰূপসমপচ্চযা ৰেদিতব্বং. ইমস্মিং পন সুত্তে ৰিপাকৰেদনং অতিদূরেতি মঞ্ঞমানা ন গণ্হন্তীতি ৰুত্তং. ইমিনা নযেন সব্বত্থ অত্থো ৰেদিতব্বো. যস্স যস্স হি ৰূপসমপচ্চযাতি ৰুচ্চতি, তস্স তস্স পটিপক্খধম্মপচ্চযাৰ তং তং ৰেদযিতং অধিপ্পেতং. ছন্দৰূপসমপচ্চযাতিআদীসু পন ছন্দৰূপসমপচ্চযা তাৰ পঠমজ্ঝানৰেদনা ৰেদিতব্বা. ৰিতক্কৰূপসমপচ্চযা দুতিযজ্ঝানৰেদনা. সঞ্ঞাপচ্চযা ছসমাপত্তিৰেদনা. সঞ্ঞাৰূপসমপচ্চযা নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনৰেদনা. ছন্দো চ ৰূপসন্তোতিআদীনি ৰুত্তত্থানেৰ.
৩-৭. সেক্খসুত্তাদিৰণ্ণনা
১৩-১৭. ততিযে সেক্খোতি সিক্খনসীলো. কিং সিক্খতীতি? তিস্সো সিক্খা. সেক্খাযাতি তীহি ফলেহি চতূহি চ মগ্গেহি সদ্ধিং উপ্পন্নায. সাপি হি অনিট্ঠিতকিচ্চত্তা অত্তনো কিচ্চং সিক্খতেৰাতি সেক্খা. চতুত্থপঞ্চমছট্ঠসত্তমানি উত্তানত্থানেৰাতি.
৮-১০. পঠমকুক্কুটারামসুত্তাদিৰণ্ণনা
১৮-২০. অট্ঠমে উম্মঙ্গোতি পঞ্ঞাউম্মঙ্গো, পঞ্ঞাৰীমংসনং, পঞ্ঞাগৰেসনন্তি অত্থো. এৰঞ্হি ত্ৰং আৰুসোতি ইদং তস্স পুচ্ছাপতিট্ঠাপনত্থায আহ. নৰমদসমানি উত্তানত্থামেৰাতি.
ৰিহারৰগ্গো দুতিযো.