১. সগাথাৰগ্গো
১. সমাধিসুত্তৰণ্ণনা
২৪৯. ৰেদনাসংযুত্তে সগাথাৰগ্গস্স পঠমে সমাহিতোতি উপচারেন ৰা অপ্পনায ৰা সমাহিতো. ৰেদনা চ পজানাতীতি ৰেদনা দুক্খসচ্চৰসেন পজানাতি. ৰেদনানঞ্চ সম্ভৰন্তি তাসংযেৰ সম্ভৰং সমুদযসচ্চৰসেন পজানাতি. যত্থ চেতাতি যত্থেতা ৰেদনা নিরুজ্ঝন্তি, তং নিব্বানং নিরোধসচ্চৰসেন পজানাতি. খযগামিনন্তি তাসংযেৰ ৰেদনানং খযগামিনং মগ্গং মগ্গসচ্চৰসেন পজানাতি. নিচ্ছাতো পরিনিব্বুতোতি নিত্তণ্হো হুত্ৰা কিলেসপরিনিব্বানেন পরিনিব্বুতো. এৰমেত্থ সুত্তে সম্মসনচারৰেদনা কথিতা. গাথাসু দ্ৰীহি পদেহি সমথৰিপস্সনা কথিতা, সেসেহি চতুসচ্চং কথিতং. এৰমেত্থ সব্বসঙ্গাহিকো চতুভূমকধম্মপরিচ্ছেদো ৰুত্তো.
২. সুখসুত্তৰণ্ণনা
২৫০. দুতিযে অদুক্খমসুখং সহাতি অদুক্খমসুখঞ্চ সুখদুক্খেহি সহ. অজ্ঝত্তঞ্চ বহিদ্ধা চাতি অত্তনো চ পরস্স চ. মোসধম্মন্তি নস্সনসভাৰং. পলোকিনন্তি পলুজ্জনকং ভিজ্জনসভাৰং. ফুস্স ফুস্স ৰযং পস্সন্তি ঞাণেন ফুসিত্ৰা ফুসিত্ৰা ৰযং পস্সন্তো. এৰং তত্থ ৰিরজ্জতীতি এৰং তাসু ৰেদনাসু ৰিরজ্জতি. ইধাপি সুত্তে সম্মসনচারৰেদনা কথিতা, গাথাসু ঞাণফুসনং.
৩. পহানসুত্তৰণ্ণনা
২৫১. ততিযে অচ্ছেচ্ছি তণ্হন্তি সব্বম্পি তণ্হং ছিন্দি সমুচ্ছিন্দি. ৰিৰত্তযি সংযোজনন্তি দসৰিধম্পি সংযোজনং পরিৰত্তযি নিম্মূলকমকাসি. সম্মাতি হেতুনা কারণেন. মানাভিসমযাতি মানস্স দস্সনাভিসমযা, পহানাভিসমযা চ. অরহত্তমগ্গো হি কিচ্চৰসেন মানং সম্পস্সতি, অযমস্স দস্সনাভিসমযো. তেন দিট্ঠো পন সো তাৰদেৰ পহীযতি, দিট্ঠৰিসেন দিট্ঠসত্তানং জীৰিতং ৰিয. অযমস্স পহানাভিসমযো.
অন্তমকাসি দুক্খস্সাতি এৰং অরহত্তমগ্গেন মানস্স দিট্ঠত্তা চ পহীনত্তা চ যে ইমে ‘‘কাযবন্ধনস্স অন্তো জীরতি (চূল়ৰ. ২৭৮) হরিতন্তং ৰা’’তি (ম. নি. ১.৩০৪) এৰং ৰুত্তঅন্তিমমরিযাদন্তো চ, ‘‘অন্তমিদং, ভিক্খৰে, জীৰিকান’’ন্তি (ইতিৰু. ৯১; সং. নি. ৩.৮০) এৰং ৰুত্তলামকন্তো চ, ‘‘সক্কাযো একো অন্তো’’তি (অ. নি. ৬.৬১; চূল়নি. তিস্সমেত্তেয্যমাণৰপুচ্ছানিদ্দেস ১১) এৰং ৰুত্তকোট্ঠাসন্তো চ, ‘‘এসেৰন্তো দুক্খস্স সব্বপচ্চযসঙ্খযা’’তি (সং নি. ২.৫১; ২.৪.৭১; উদা. ৭১) এৰং ৰুত্তকোটন্তো চাতি চত্তারো অন্তা, তেসু সব্বস্সেৰ ৰট্টদুক্খস্স অদুং চতুত্থকোটিসঙ্খাতং অন্তমকাসি, পরিচ্ছেদং পরিৰটুমং অকাসি, অন্তিমসমুস্সযমত্তাৰসেসং দুক্খমকাসীতি ৰুত্তং হোতি.
সম্পজঞ্ঞং ন রিঞ্চতীতি সম্পজঞ্ঞং ন জহতি. সঙ্খ্যং নোপেতীতি রত্তো দুট্ঠো মূল়্হোতি পঞ্ঞত্তিং ন উপেতি, তং পঞ্ঞত্তিং পহায খীণাসৰো নাম হোতীতি অত্থো. ইমস্মিং সুত্তে আরম্মণানুসযো কথিতো.
৪. পাতালসুত্তৰণ্ণনা
২৫২. চতুত্থে পাতালোতি পাতস্স অলং পরিযত্তো, নত্থি এত্থ পতিট্ঠাতি পাতালো. অসন্তং অৰিজ্জমানন্তি অসম্ভূতত্তং অপঞ্ঞাযমানত্তং. এৰং ৰাচং ভাসতীতি অত্থি মহাসমুদ্দে পাতালোতি এৰং ৰাচং. সো হি যং তং বলৰামুখং মহাসমুদ্দস্স উদকং ৰেগেন পক্খন্দিত্ৰা চক্কৰাল়ং ৰা সিনেরুং ৰা আহচ্চ যোজনদ্ৰিযোজনদসযোজনপ্পমাণম্পি উগ্গন্ত্ৰা পুন মহাসমুদ্দে পততি, যস্স পতিতট্ঠানে মহানরকপপাতো ৰিয হোতি, যং লোকে বলৰামুখন্তি ৰুচ্চতি. তং সন্ধায এৰং ৰদতি.
যস্মা পন তত্থ তথারূপানং মচ্ছকচ্ছপদেৰদানৰানং পতিট্ঠাপি হোতি সুখনিৰাসোপি, তস্মা অসন্তং অসংৰিজ্জমানং তং তং ৰাচং ভাসতি নাম. যস্মা পন সব্বপুথুজ্জনা সারীরিকায দুক্খৰেদনায পতিট্ঠাতুং ন সক্কোন্তি, তস্মা পাতস্স অলন্তি অত্থেন অযমেৰ পাতালোতি দস্সেন্তো সারীরিকানং খো এতং ভিক্খৰেতিআদিমাহ.
পাতালে ন পচ্চুট্ঠাসীতি পাতালস্মিং ন পতিট্ঠাসি. গাধন্তি পতিট্ঠং. অক্কন্দতীতি অনিবদ্ধং ৰিপ্পলাপং ৰিলপন্তো কন্দতি. দুব্বলোতি দুব্বলঞাণো. অপ্পথামকোতি ঞাণথামস্স পরিত্ততায পরিত্তথামকো. ইমস্মিং সুত্তে অরিযসাৰকোতি সোতাপন্নো. সোতাপন্নো হি এত্থ ধুরং, বলৰৰিপস্সকো ন তিক্খবুদ্ধি উপ্পন্নং ৰেদনং অননুৰত্তিত্ৰা পতিট্ঠাতুং সমত্থো যোগাৰচরোপি ৰট্টতি.
৫. দট্ঠব্বসুত্তৰণ্ণনা
২৫৩. পঞ্চমে দুক্খতো দট্ঠব্বাতি ৰিপরিণামনৰসেন দুক্খতো দট্ঠব্বা. সল্লতোতি দুক্খাপনৰিনিৰিজ্ঝনট্ঠেন সল্লাতি দট্ঠব্বা. অনিচ্চতোতি অদুক্খমসুখা হুত্ৰা অভাৰাকারেন অনিচ্চতো দট্ঠব্বা. অদ্দাতি অদ্দস. সন্তন্তি সন্তসভাৰং.
৬. সল্লসুত্তৰণ্ণনা
২৫৪. ছট্ঠে তত্রাতি তেসু দ্ৰীসু জনেসু. অনুৰেধং ৰিজ্ঝেয্যাতি তস্সেৰ ৰণমুখস্স অঙ্গুলন্তরে ৰা দ্ৰঙ্গুলন্তরে ৰা আসন্নপদেসে অনুগতৰেধং. এৰং ৰিদ্ধস্স হি সা অনুৰেধা ৰেদনা পঠমৰেদনায বলৰতরা হোতি, পচ্ছা উপ্পজ্জমানা দোমনস্সৰেদনাপি এৰমেৰ পুরিমৰেদনায বলৰতরা হোতি. দুক্খায ৰেদনায নিস্সরণন্তি দুক্খায ৰেদনায হি সমাধিমগ্গফলানি নিস্সরণং, তং সো ন জানাতি, কামসুখমেৰ নিস্সরণন্তি জানাতি. তাসং ৰেদনানন্তি তাসং সুখদুক্খৰেদনানং. সঞ্ঞুত্তো নং ৰেদযতীতি কিলেসেহি সম্পযুত্তোৰ হুত্ৰা তং ৰেদনং ৰেদযতি, ন ৰিপ্পযুত্তো. সঞ্ঞুত্তো দুক্খস্মাতি করণত্থে নিস্সক্কং, দুক্খেন সম্পযুত্তোতি অত্থো. সঙ্খাতধম্মস্সাতি ৰিদিতধম্মস্স তুলিতধম্মস্স. বহুস্সুতস্সাতি পরিযত্তিবহুস্সুতস্স পটিৰেধবহুস্সুতস্স চ. সম্মা পজানাতি ভৰস্স পারগূতি ভৰস্স পারং নিব্বানং গতো, তদেৰ নিব্বানং সম্মা পজানাতি. ইমস্মিম্পি সুত্তে আরম্মণানুসযোৰ কথিতো. অরিযসাৰকেসু চ খীণাসৰো এত্থ ধুরং, অনাগামীপি ৰট্টতীতি ৰদন্তি.
৭. পঠমগেলঞ্ঞসুত্তৰণ্ণনা
২৫৫. সত্তমে যেন গিলানসালা তেনুপসঙ্কমীতি ‘‘সদেৰকে লোকে অগ্গপুগ্গলো তথাগতোপি গিলানুপট্ঠানং গচ্ছতি, উপট্ঠাতব্বযুত্তকা নাম গিলানাতি ভিক্খূ সদ্দহিত্ৰা ওকপ্পেত্ৰা গিলানে উপট্ঠাতব্বে মঞ্ঞিস্সন্তী’’তি চ ‘‘যে তত্থ কম্মট্ঠানসপ্পাযা, তেসং কম্মট্ঠানং কথেস্সামী’’তি চ চিন্তেত্ৰা উপসঙ্কমি. কাযে কাযানুপস্সীতিআদীসু যং ৰত্তব্বং, তং পরতো ৰক্খাম. অনিচ্চানুপস্সীতি অনিচ্চতং অনুপস্সন্তো. ৰযানুপস্সীতি ৰযং অনুপস্সন্তো. ৰিরাগানুপস্সীতি ৰিরাগং অনুপস্সন্তো. নিরোধানুপস্সীতি নিরোধং অনুপস্সন্তো. পটিনিস্সগ্গানুপস্সীতি পটিনিস্সগ্গং অনুপস্সন্তো.
এত্তাৰতা কিং দস্সিতং হোতি? ইমস্স ভিক্খুনো আগমনীযপটিপদা, সতিপট্ঠানাপি হি পুব্বভাগাযেৰ, সম্পজঞ্ঞেপি অনিচ্চানুপস্সনা ৰযানুপস্সনা ৰিরাগানুপস্সনাতি চ ইমাপি তিস্সো অনুপস্সনা পুব্বভাগাযেৰ, নিরোধানুপস্সনাপি পটিনিস্সগ্গানুপস্সনাপি ইমা দ্ৰে মিস্সকা. এত্তাৰতা ইমস্স ভিক্খুনো ভাৰনাকালো দস্সিতোতি. সেসং ৰুত্তনযমেৰ.
৮-৯. দুতিযগেলঞ্ঞসুত্তাদিৰণ্ণনা
২৫৬-২৫৭. অট্ঠমে ইমমেৰ ফস্সং পটিচ্চাতি ৰুত্তে বুজ্ঝনকানং অজ্ঝাসযেন ৰুত্তং, অত্থতো পনেতং নিন্নানাকরণং. কাযোৰ হি এত্থ ফস্সোতি ৰুত্তো. নৰমং উত্তানমেৰ.
১০. ফস্সমূলকসুত্তৰণ্ণনা
২৫৮. দসমে সুখৰেদনিযন্তি সুখৰেদনায পচ্চযভূতং. সেসেসুপি এসেৰ নযো. অনুপদৰণ্ণনা পনেত্থ হেট্ঠা ৰিত্থারিতাৰ. ইমস্মিং সুত্তদ্ৰযে সম্মসনচারৰেদনা কথিতা.
সগাথাৰগ্গো পঠমো.