৫-৬. পুণ্ণসুত্তাদিৰণ্ণনা
৮৮-৮৯. পঞ্চমে তঞ্চেতি তং চক্খুঞ্চেৰ রূপঞ্চ. নন্দিসমুদযা দুক্খসমুদযোতি তণ্হায সমোধানেন পঞ্চক্খন্ধদুক্খস্স সমোধানং হোতি. ইতি ছসু দ্ৰারেসু ‘‘নন্দিসমুদযা দুক্খসমুদযো’’তি ইমিনা দ্ৰিন্নং সচ্চানং ৰসেন ৰট্টং মত্থকং পাপেত্ৰা দস্সেসি. দুতিযনযে নিরোধো মগ্গোতি দ্ৰিন্নং সচ্চানং ৰসেন ৰিৰট্টং মত্থকং পাপেত্ৰা দস্সেসি. ইমিনা ত্ৰং পুণ্ণাতি পাটিযেক্কো অনুসন্ধি. এৰং তাৰ ৰট্টৰিৰট্টৰসেন দেসনং অরহত্তে পক্খিপিত্ৰা ইদানি পুণ্ণত্থেরং সত্তসু ঠানেসু সীহনাদং নদাপেতুং ইমিনা ত্ৰন্তিআদিমাহ.
চণ্ডাতি দুট্ঠা কিব্বিসা. ফরুসাতি কক্খল়া অক্কোসিস্সন্তীতি দসহি অক্কোসৰত্থূহি অক্কোসিস্সন্তি. পরিভাসিস্সন্তীতি ‘‘কিং সমণো নাম ত্ৰং, ইদঞ্চিদঞ্চ তে করিস্সামা’’তি তজ্জেস্সন্তি. এৰমেত্থাতি এৰং ময্হং এত্থ ভৰিস্সতি. দণ্ডেনাতি চতুহত্থদণ্ডেন ৰা খদিরদণ্ডেন ৰা ঘটিকমুগ্গরেন ৰা. সত্থেনাতি একতোধারাদিনা সত্থেন. সত্থহারকং পরিযেসন্তীতি জীৰিতহারকসত্থং পরিযেসন্তি. ইদং থেরো ততিযপারাজিকৰত্থুস্মিং অসুভকথং সুত্ৰা অত্তভাৰেন জিগুচ্ছন্তানং ভিক্খূনং সত্থহারকপরিযেসনং সন্ধাযাহ. দমূপসমেনাতি এত্থ দমোতি ইন্দ্রিযসংৰরাদীনং এতং নামং.
‘‘সচ্চেন দন্তো দমসা উপেতো,
ৰেদন্তগূ ৰুসিতব্রহ্মচরিযো’’তি. (সং. নি. ১.১৯৫; সু. নি. ৪৬৭) –
এত্থ হি ইন্দ্রিযসংৰরো দমোতি ৰুত্তো. ‘‘যদি সচ্চা দমা চাগা, খন্ত্যা ভিয্যোধ ৰিজ্জতী’’তি (সু. নি. ১৯১; সং. নি. ১.২৪৬) এত্থ পঞ্ঞা দমোতি ৰুত্তা. ‘‘দানেন দমেন সংযমেন সচ্চৰজ্জেনা’’তি (দী. নি. ১.১৬৫; ম. নি. ২.২২৬) এত্থ উপোসথকম্মং দমোতি ৰুত্তং. ইমস্মিং পন সুত্তে খন্তি দমোতি ৰেদিতব্বো. উপসমোতি তস্সেৰ ৰেৰচনং.
অথ খো আযস্মা পুণ্ণোতি কো পনেস পুণ্ণো, কস্মা চ পনেত্থ গন্তুকামো অহোসীতি? সুনাপরন্তৰাসিকো এৰ এস, সাৰত্থিযং পন অসপ্পাযৰিহারং সল্লক্খেত্ৰা তত্থ গন্তুকামো অহোসি.
তত্রাযং অনুপ্পুব্বিকথা – সুনাপরন্তরট্ঠে কির একস্মিং ৰাণিজগামে এতে দ্ৰে ভাতরো. তেসু কদাচি জেট্ঠো পঞ্চ সকটসতানি গহেত্ৰা জনপদং গন্ত্ৰা ভণ্ডং আহরতি, কদাচি কনিট্ঠো. ইমস্মিং পন সমযে কনিট্ঠং ঘরে ঠপেত্ৰা, জেট্ঠভাতিকো পঞ্চ সকটসতানি গহেত্ৰা, জনপদচারিকং চরন্তো অনুপুব্বেন সাৰত্থিং পত্ৰা, জেতৰনস্স নাতিদূরে সকটসত্থং নিৰেসেত্ৰা ভুত্তপাতরাসো পরিজনপরিৰুতো ফাসুকট্ঠানে নিসীদি.
তেন চ সমযেন সাৰত্থিৰাসিনো ভুত্তপাতরাসা উপোসথঙ্গানি অধিট্ঠায সুদ্ধুত্তরাসঙ্গা গন্ধপুপ্ফাদিহত্থা যেন বুদ্ধো, যেন ধম্মো, যেন সঙ্ঘো, তন্নিন্না তপ্পোণা তপ্পব্ভারা হুত্ৰা, দক্খিণদ্ৰারেন নিক্খমিত্ৰা জেতৰনং গচ্ছন্তি. সো তে দিস্ৰা ‘‘কহং ইমে গচ্ছন্তী’’তি একং মনুস্সং পুচ্ছি. কিং ত্ৰং, অয্যো, ন জানাসি? লোকে বুদ্ধধম্মসঙ্ঘরতনানি নাম উপ্পন্নানি, ইচ্চেসো মহাজনো সত্থু সন্তিকং ধম্মকথং সোতুং গচ্ছতীতি. তস্স ‘‘বুদ্ধো’’তি ৰচনং ছৰিচম্মাদীনি ছিন্দিত্ৰা অট্ঠিমিঞ্জং আহচ্চ অট্ঠাসি. সো অত্তনো পরিজনপরিৰুতো তায পরিসায সদ্ধিং ৰিহারং গন্ত্ৰা, সত্থু মধুরস্সরেন ধম্মং দেসেন্তস্স পরিসপরিযন্তে ঠিতো, ধম্মং সুত্ৰা পব্বজ্জায চিত্তং উপ্পাদেসি. অথ তথাগতেন কালং ৰিদিত্ৰা পরিসায উয্যোজিতায সত্থারং উপসঙ্কমিত্ৰা, ৰন্দিত্ৰা, স্ৰাতনায নিমন্তেত্ৰা, দুতিযদিৰসে মণ্ডপং কারেত্ৰা, আসনানি পঞ্ঞাপেত্ৰা, বুদ্ধপ্পমুখস্স সঙ্ঘস্স মহাদানং দত্ৰা, ভুত্তপাতরাসো উপোসথঙ্গানি অধিট্ঠায ভণ্ডাগারিকং পক্কোসাপেত্ৰা, ‘‘এত্তকং ধনং ৰিস্সজ্জিতং, এত্তকং ধনং ন ৰিস্সজ্জিত’’ন্তি সব্বং আচিক্খিত্ৰা, ‘‘ইমং সাপতেয্যং ময্হং কনিট্ঠস্স দেহী’’তি সব্বং নিয্যাতেত্ৰা, সত্থু সন্তিকে পব্বজিত্ৰা, কম্মট্ঠানপরাযণো অহোসি.
অথস্স কম্মট্ঠানং মনসিকরোন্তস্স কম্মট্ঠানং ন উপট্ঠাতি. ততো চিন্তেসি – ‘‘অযং জনপদো ময্হং অসপ্পাযো, যংনূনাহং সত্থু সন্তিকে কম্মট্ঠানং গহেত্ৰা সকরট্ঠমেৰ গচ্ছেয্য’’ন্তি. অথ পুব্বণ্হসমযে পিণ্ডায চরিত্ৰা, সাযন্হে পটিসল্লানা ৰুট্ঠহিত্ৰা, ভগৰন্তং উপসঙ্কমিত্ৰা, কম্মট্ঠানং কথাপেত্ৰা, সত্ত সীহনাদে নদিত্ৰা, পক্কামি. তেন ৰুত্তং, ‘‘অথ খো আযস্মা পুণ্ণো…পে… ৰিহরতী’’তি.
কত্থ পনাযং ৰিহাসীতি? চতূসু ঠানেসু ৰিহাসি. সুনাপরন্তরট্ঠং তাৰ পৰিসিত্ৰা চ অব্বুহত্থপব্বতং নাম পত্ৰা ৰাণিজগামং পিণ্ডায পাৰিসি. অথ নং কনিট্ঠভাতা সঞ্জানিত্ৰা ভিক্খং দত্ৰা, ‘‘ভন্তে, অঞ্ঞত্থ অগন্ত্ৰা ইধেৰ ৰসথা’’তি পটিঞ্ঞং কারেত্ৰা তত্থেৰ ৰসাপেসি.
ততো সমুদ্দগিরিৰিহারং নাম অগমাসি. তত্থ অযকন্তপাসাণেহি পরিচ্ছিন্দিত্ৰা কতচঙ্কমো অত্থি, কোচি তং চঙ্কমিতুং সমত্থো নাম নত্থি. তত্থ সমুদ্দৰীচিযো আগন্ত্ৰা অযকন্তপাসাণেসু পহরিত্ৰা মহাসদ্দং করোন্তি. থেরো ‘‘কম্মট্ঠানং মনসিকরোন্তানং ফাসুৰিহারো হোতূ’’তি সমুদ্দং নিস্সদ্দং কত্ৰা অধিট্ঠাসি.
ততো মাতুলগিরিং নাম অগমাসি. তত্থপি সকুণসঙ্ঘো উস্সন্নো রত্তিঞ্চ দিৰা চ সদ্দো একাবদ্ধোৰ অহোসি. থেরো ‘‘ইদং ঠানং ন ফাসুক’’ন্তি ততো মকুলকারামৰিহারং নাম গতো. সো ৰাণিজগামস্স নাতিদূরো নচ্চাসন্নো গমনাগমনসম্পন্নো ৰিৰিত্তো অপ্পসদ্দো. থেরো ‘‘ইমং ঠানং ফাসুক’’ন্তি তত্থ রত্তিট্ঠানদিৰাট্ঠানচঙ্কমনাদীনি কারেত্ৰা ৰস্সং উপগচ্ছি. এৰং চতূসু ঠানেসু ৰিহাসি.
অথেকদিৰসং তস্মিংযেৰ অন্তোৰস্সে পঞ্চ ৰাণিজসতানি ‘‘পরসমুদ্দং গচ্ছামা’’তি নাৰায ভণ্ডং পক্খিপিংসু. নাৰারোহনদিৰসে থেরস্স কনিট্ঠভাতা থেরং ভোজেত্ৰা, থেরস্স সন্তিকে সিক্খাপদানি গহেত্ৰা, ৰন্দিত্ৰা, ‘‘ভন্তে, সমুদ্দো নাম অসদ্ধেয্যো অনেকন্তরাযো, অম্হে আৰজ্জেয্যাথা’’তি ৰত্ৰা নাৰং আরুহি. নাৰা উত্তমজৰেন গচ্ছমানা অঞ্ঞতরং দীপকং পাপুণি. মনুস্সা ‘‘পাতরাসং করিস্সামা’’তি দীপকে উত্তিণ্ণা. তস্মিং পন দীপকে অঞ্ঞং কিঞ্চি নত্থি, চন্দনৰনমেৰ অহোসি.
অথেকো ৰাসিযা রুক্খং আকোটেত্ৰা লোহিতচন্দনভাৰং ঞত্ৰা আহ – ‘‘ভো, মযং লাভত্থায পরসমুদ্দং গচ্ছাম, ইতো চ উত্তরি লাভো নাম নত্থি, চতুরঙ্গুলমত্তা ঘটিকা সতসহস্সং অগ্ঘতি. হারেতব্বযুত্তকং ভণ্ডং হারেত্ৰা চন্দনস্স পূরেস্সামা’’তি তে তথা করিংসু. চন্দনৰনে অধিৰত্থা অমনুস্সা কুজ্ঝিত্ৰা, ‘‘ইমেহি অম্হাকং চন্দনৰনং নাসিতং ঘাতেস্সাম নে’’তি চিন্তেত্ৰা – ‘‘ইধেৰ ঘাতিতেসু সব্বং এককুণপং ভৰিস্সতি, সমুদ্দমজ্ঝে নেসং নাৰং ওসীদেস্সামা’’তি আহংসু. অথ নেসং নাৰং আরুয্হ মুহুত্তং গতকালেযেৰ উপ্পাতিকং উট্ঠপেত্ৰা সযম্পি তে অমনুস্সা ভযানকানি রূপানি দস্সযিংসু. ভীতা মনুস্সা অত্তনো অত্তনো দেৰতানং নমস্সন্তি. থেরস্স কনিট্ঠো চূল়পুণ্ণকুটুম্বিকো ‘‘ময্হং ভাতা অৰস্সযো হোতূ’’তি থেরস্স নমস্সমানো অট্ঠাসি.
থেরোপি কির তস্মিংযেৰ খণে আৰজ্জেত্ৰা, তেসং ব্যসনুপ্পত্তিং ঞত্ৰা, ৰেহাসং উপ্পতিত্ৰা, অভিমুখো অট্ঠাসি. অমনুস্সা থেরং দিস্ৰাৰ ‘‘অয্যো পুণ্ণত্থেরো এতী’’তি অপক্কমিংসু, উপ্পাতিকং সন্নিসীদি. থেরো ‘‘মা ভাযথা’’তি তে অস্সাসেত্ৰা ‘‘কহং গন্তুকামত্থা’’তি পুচ্ছি. ভন্তে, অম্হাকং সকট্ঠানমেৰ গচ্ছামাতি. থেরো নাৰঙ্গণে অক্কমিত্ৰা ‘‘এতেসং ইচ্ছিতট্ঠানং গচ্ছতূ’’তি অধিট্ঠাসি. ৰাণিজা সকট্ঠানং গন্ত্ৰা, তং পৰত্তিং পুত্তদারস্স আরোচেত্ৰা, ‘‘এথ থেরং সরণং গচ্ছামা’’তি পঞ্চসতাপি অত্তনো পঞ্চহি মাতুগামসতেহি সদ্ধিং তীসু সরণেসু পতিট্ঠায উপাসকত্তং পটিৰেদেসুং. ততো নাৰায ভণ্ডং ওতারেত্ৰা থেরস্স একং কোট্ঠাসং কত্ৰা, ‘‘অযং, ভন্তে, তুম্হাকং কোট্ঠাসো’’তি আহংসু. থেরো ময্হং ৰিসুং কোট্ঠাসকিচ্চং নত্থি. সত্থা পন তুম্হেহি দিট্ঠপুব্বোতি. ন দিট্ঠপুব্বো, ভন্তেতি. তেন হি ইমিনা সত্থু মণ্ডলমাল়ং করোথ. এৰং সত্থারং পস্সিস্সথাতি. তে সাধু, ভন্তেতি. তেন চ কোট্ঠাসেন অত্তনো চ কোট্ঠাসেহি মণ্ডলমাল়ং কাতুং আরভিংসু.
সত্থাপি কির তং আরদ্ধকালতো পট্ঠায পরিভোগং অকাসি. আরক্খমনুস্সা রত্তিং ওভাসং দিস্ৰা, ‘‘মহেসক্খা দেৰতা অত্থী’’তি সঞ্ঞং করিংসু. উপাসকা মণ্ডলমাল়ঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘস্স চ সেনাসনানি নিট্ঠাপেত্ৰা দানসম্ভারং সজ্জেত্ৰা, ‘‘কতং, ভন্তে, অম্হেহি অত্তনো কিচ্চং, সত্থারং পক্কোসথা’’তি থেরস্স আরোচেসুং. থেরো সাযন্হসমযে ইদ্ধিযা সাৰত্থিং গন্ত্ৰা, ‘‘ভন্তে, ৰাণিজগামৰাসিনো তুম্হে দট্ঠুকামা, তেসং অনুকম্পং করোথা’’তি ভগৰন্তং যাচি. ভগৰা অধিৰাসেসি. থেরো সকট্ঠানমেৰ পচ্চাগতো.
ভগৰাপি আনন্দত্থেরং আমন্তেসি, ‘‘আনন্দ, স্ৰে সুনাপরন্তে ৰাণিজগামে পিণ্ডায চরিস্সাম, ত্ৰং একূনপঞ্চসতানং ভিক্খূনং সলাকং দেহী’’তি. থেরো ‘‘সাধু, ভন্তে’’তি ভিক্খুসঙ্ঘস্স তমত্থং আরোচেত্ৰা, ‘‘আকাসচারী ভিক্খূ সলাকং গণ্হন্তূ’’তি আহ. তংদিৰসং কুণ্ডধানত্থেরো পঠমং সলাকং অগ্গহেসি. ৰাণিজগামৰাসিনোপি ‘‘স্ৰে কির সত্থা আগমিস্সতী’’তি গামমজ্ঝে মণ্ডপং কত্ৰা দানগ্গং সজ্জযিংসু. ভগৰা পাতোৰ সরীরপটিজগ্গনং কত্ৰা, গন্ধকুটিং পৰিসিত্ৰা, ফলসমাপত্তিং অপ্পেত্ৰা, নিসীদি. সক্কস্স পণ্ডুকম্বলসিলাসনং উণ্হং অহোসি. সো ‘‘কিং ইদ’’ন্তি আৰজ্জেত্ৰা সত্থু সুনাপরন্তগমনং দিস্ৰা, ৰিস্সকম্মং আমন্তেসি, ‘‘তাত, অজ্জ ভগৰা তিংসমত্তানি যোজনসতানি পিণ্ডচারং গমিস্সতি. পঞ্চ কূটাগারসতানি মাপেত্ৰা জেতৰনদ্ৰারকোট্ঠকমত্থকে গমনসজ্জানি কত্ৰা ঠপেহী’’তি. সো তথা অকাসি. ভগৰতো কূটাগারং চতুমুখং অহোসি, দ্ৰিন্নং অগ্গসাৰকানং দ্ৰিমুখানি, সেসানি একমুখানি, সত্থা গন্ধকুটিতো নিক্খমিত্ৰা পটিপাটিযা ঠপিতকূটাগারেসু ধুরকূটাগারং পাৰিসি. দ্ৰে অগ্গসাৰকে আদিং কত্ৰা একূনপঞ্চভিক্খুসতানিপি কূটাগারগতানি অহেসুং. একং তুচ্ছং কূটাগারং অহোসি, পঞ্চপি কূটাগারসতানি আকাসে উপ্পত্তিংসু.
সত্থা সচ্চবন্ধপব্বতং নাম পত্ৰা কূটাগারং আকাসে ঠপেসি. তস্মিং পব্বতে সচ্চবন্ধো নাম মিচ্ছাদিট্ঠিকতাপসো মহাজনং মিচ্ছাদিট্ঠিং উগ্গণ্হাপেন্তো লাভগ্গযসগ্গপ্পত্তো হুত্ৰা ৰসতি, অব্ভন্তরে চস্স অন্তোচাটিযং পদীপো ৰিয অরহত্তফলস্স উপনিস্সযো জলতি. তং দিস্ৰা ‘‘ধম্মমস্স কথেস্সামী’’তি গন্ত্ৰা ধম্মং দেসেসি. তাপসো দেসনাপরিযোসানে অরহত্তং পাপুণি. মগ্গেনেৰস্স অভিঞ্ঞা আগতা. সো এহিভিক্খু হুত্ৰা ইদ্ধিমযপত্তচীৰরধরো তুচ্ছকূটাগারং পাৰিসি.
ভগৰা কূটাগারগতেহি পঞ্চহি ভিক্খুসতেহি সদ্ধিং ৰাণিজগামং গন্ত্ৰা, কূটাগারানি অদিস্সমানকানি কত্ৰা, ৰাণিজগামং পাৰিসি. ৰাণিজা বুদ্ধপ্পমুখস্স সঙ্ঘস্স মহাদানং দত্ৰা সত্থারং মকুলকারামং নযিংসু. সত্থা মণ্ডলমাল়ং পাৰিসি. মহাজনো যাৰ সত্থা ভত্তদরথং পটিপ্পস্সম্ভেতি, তাৰ পাতরাসং কত্ৰা উপোসথঙ্গানি সমাদায বহুং গন্ধঞ্চ পুপ্ফঞ্চ আদায ধম্মস্সৰনত্থায আরামং পচ্চাগমাসি. সত্থা ধম্মং দেসেসি. মহাজনস্স বন্ধনমোক্খো জাতো, মহন্তং বুদ্ধকোলাহলং অহোসি.
সত্থা মহাজনস্স সঙ্গহত্থায সত্তাহং তত্থেৰ ৰসি, অরুণং পন মহাগন্ধকুটিযংযেৰ উট্ঠপেসি. সত্তাহম্পি ধম্মদেসনাপরিযোসানে চতুরাসীতিযা পাণসহস্সানং ধম্মাভিসমযো অহোসি. তত্থ সত্তাহং ৰসিত্ৰা, ৰাণিজগামে পিণ্ডায চরিত্ৰা, ‘‘ত্ৰং ইধেৰ ৰসাহী’’তি পুণ্ণত্থেরং নিৰত্তেত্ৰা অন্তরে নম্মদানদী নাম অত্থি, তস্সা তীরং অগমাসি. নম্মদা নাগরাজা সত্থু পচ্চুগ্গমনং কত্ৰা, নাগভৰনং পৰেসেত্ৰা, তিণ্ণং রতনানং সক্কারং অকাসি. সত্থা তস্স ধম্মং কথেত্ৰা নাগভৰনা নিক্খমি. সো ‘‘ময্হং, ভন্তে, পরিচরিতব্বং দেথা’’তি যাচি. ভগৰা নম্মদানদীতীরে পদচেতিযং দস্সেসি. তং ৰীচীসু আগতাসু পিধীযতি, গতাসু ৰিৰরীযতি. মহাসক্কারপত্তং অহোসি. সত্থা ততো নিক্খমিত্ৰা সচ্চবন্ধপব্বতং গন্ত্ৰা সচ্চবন্ধং আহ – ‘‘তযা মহাজনো অপাযমগ্গে ওতারিতো. ত্ৰং ইধেৰ ৰসিত্ৰা, এতেসং লদ্ধিং ৰিস্সজ্জাপেত্ৰা, নিব্বানমগ্গে পতিট্ঠাপেহী’’তি. সোপি পরিচরিতব্বং যাচি. সত্থা ঘনপিট্ঠিপাসাণে অল্লমত্তিকপিণ্ডম্হি লঞ্ছনং ৰিয পদচেতিযং দস্সেসি. ততো জেতৰনমেৰ গতো. এতমত্থং সন্ধায তেনেৰ অন্তরৰস্সেনাতিআদি ৰুত্তং.
পরিনিব্বাযীতি অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পরিনিব্বাযি. মহাজনো থেরস্স সত্ত দিৰসানি সরীরপূজং কত্ৰা, বহূনি গন্ধকট্ঠানি সমোধানেত্ৰা, সরীরং ঝাপেত্ৰা ধাতুযো আদায চেতিযং অকাসি. সম্বহুলা ভিক্খূতি থেরস্স আল়াহনট্ঠানে ঠিতভিক্খূ. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৰ. ছট্ঠং উত্তানমেৰ.