৬. আদিত্তসুত্তৰণ্ণনা

২৮. ছট্ঠে গযাসীসেতি গযাগামস্স হি অৰিদূরে গযাতি একা পোক্খরণীপি অত্থি নদীপি, গযাসীসনামকো হত্থিকুম্ভসদিসো পিট্ঠিপাসাণোপি, যত্থ ভিক্খুসহস্সস্সপি ওকাসো পহোতি, ভগৰা তত্থ ৰিহরতি. তেন ৰুত্তং ‘‘গযাসীসে’’তি. ভিক্খূ আমন্তেসীতি তেসং সপ্পাযধম্মদেসনং ৰিচিনিত্ৰা তং দেসেস্সামীতি আমন্তেসি.

তত্রাযং অনুপুব্বিকথা – ইতো কির দ্ৰানৰুতিকপ্পে মহিন্দো নাম রাজা অহোসি. তস্স জেট্ঠপুত্তো ফুস্সো নাম. সো পূরিতপারমী পচ্ছিমভৰিকসত্তো, পরিপাকগতে ঞাণে বোধিমণ্ডং আরুয্হ সব্বঞ্ঞুতং পটিৰিজ্ঝি. রঞ্ঞো কনিট্ঠপুত্তো তস্স অগ্গসাৰকো অহোসি, পুরোহিতপুত্তো দুতিযসাৰকো. রাজা চিন্তেসি – ‘‘ময্হং জেট্ঠপুত্তো নিক্খমিত্ৰা বুদ্ধো জাতো, কনিট্ঠপুত্তো অগ্গসাৰকো, পুরোহিতপুত্তো দুতিযসাৰকো’’তি. সো ‘‘অম্হাকংযেৰ বুদ্ধো, অম্হাকং ধম্মো, অম্হাকং সঙ্ঘো’’তি ৰিহারং কারেত্ৰা ৰিহারদ্ৰারকোট্ঠকতো যাৰ অত্তনো ঘরদ্ৰারা উভতো ৰেল়ুভিত্তিকুটিকাহি পরিক্খিপিত্ৰা মত্থকে সুৰণ্ণতারকখচিতসমোসরিতগন্ধদামমালাদামৰিতানং বন্ধাপেত্ৰা হেট্ঠা রজতৰণ্ণং ৰালুকং সন্থরিত্ৰা পুপ্ফানি ৰিকিরাপেত্ৰা তেন মগ্গেন ভগৰতো আগমনং কারেসি.

সত্থা ৰিহারস্মিংযেৰ ঠিতো চীৰরং পারুপিত্ৰা অন্তোসাণিযাৰ সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেন রাজগেহং আগচ্ছতি, কতভত্তকিচ্চো অন্তোসাণিযাৰ গচ্ছতি. কোচি কটচ্ছুভিক্খামত্তম্পি দাতুং ন লভতি. ততো নাগরা উজ্ঝাযিংসু, ‘‘বুদ্ধো লোকে উপ্পন্নো, ন চ মযং পুঞ্ঞানি কাতুং লভাম. যথা হি চন্দিমসূরিযা সব্বেসং আলোকং করোন্তি, এৰং বুদ্ধা নাম সব্বেসং হিতত্থায উপ্পজ্জন্তি, অযং পন রাজা সব্বেসং পুঞ্ঞচেতনং অত্তনোযেৰ অন্তো পৰেসেতী’’তি.

তস্স চ রঞ্ঞো অঞ্ঞে তযো পুত্তা অত্থি. নাগরা তেহি সদ্ধিং একতো হুত্ৰা সম্মন্তযিংসু, ‘‘রাজকুলেহি সদ্ধিং অট্টো নাম নত্থি, একং উপাযং করোমা’’তি. তে পচ্চন্তে চোরে উট্ঠাপেত্ৰা, ‘‘কতিপযা গামা পহটা’’তি সাসনং আহরাপেত্ৰা রঞ্ঞো আরোচযিংসু. রাজা পুত্তে পক্কোসাপেত্ৰা‘‘তাতা, অহং মহল্লকো, গচ্ছথ চোরে ৰূপসমেথা’’তি পেসেসি. পযুত্তচোরা ইতো চিতো চ অৰিপ্পকিরিত্ৰা তেসং সন্তিকমেৰ আগচ্ছিংসু. তে অনাৰাসে গামে ৰাসেত্ৰা ‘‘ৰূপসমিতা চোরা’’তি আগন্ত্ৰা রাজানং ৰন্দিত্ৰা অট্ঠংসু.

রাজা তুট্ঠো ‘‘তাতা, ৰরং ৰো দেমী’’তি আহ. তে অধিৰাসেত্ৰা গন্ত্ৰা নাগরেহি সদ্ধিং মন্তযিংসু, ‘‘রঞ্ঞা অম্হাকং ৰরো দিন্নো. কিং গণ্হামা’’তি? অয্যপুত্তা, তুম্হাকং হত্থিঅস্সাদযো ন দুল্লভা, বুদ্ধরতনং পন দুল্লভং, ন সব্বকালং উপ্পজ্জতি, তুম্হাকং জেট্ঠভাতিকস্স ফুস্সবুদ্ধস্স পটিজগ্গনৰরং গণ্হথাতি. তে ‘‘এৰং করিস্সামা’’তি নাগরানং পটিস্সুণিত্ৰা কতমস্সুকম্মা সুন্হাতা সুৰিলিত্তা রঞ্ঞো সন্তিকং গন্ত্ৰা, ‘‘দেৰ, নো ৰরং দেথা’’তি যাচিংসু. কিং গণ্হিস্সথ তাতাতি? দেৰ, অম্হাকং হত্থিঅস্সাদীহি অত্থো নত্থি, জেট্ঠভাতিকস্স নো ফুস্সবুদ্ধস্স পটিজগ্গনৰরং দেথাতি. ‘‘অযং ৰরো ন সক্কা মযা জীৰমানেন দাতু’’ন্তি দ্ৰে কণ্ণে পিদহি. ‘‘দেৰ, ন তুম্হে অম্হেহি বলক্কারেন ৰরং দাপিতা, তুম্হেহি অত্তনো রুচিযা তুট্ঠেহি দিন্নো. কিং, দেৰ, রাজকুলস্স দ্ৰে কথা ৰট্টন্তী’’তি? সচ্চৰাদিতায ভণিংসু.

রাজা ৰিনিৰত্তিতুং অলভন্তো – ‘‘তাতা, সত্ত সংৰচ্ছরে সত্ত মাসে সত্ত চ দিৰসে উপট্ঠহিত্ৰা তুম্হাকং দস্সামী’’তি আহ. ‘‘সুন্দরং, দেৰ, পাটিভোগং দেথা’’তি. ‘‘কিস্স পাটিভোগং তাতা’’তি? ‘‘এত্তকং কালং অমরণপাটিভোগং দেৰা’’তি. ‘‘তাতা, অযুত্তং পাটিভোগং দাপেথ, ন সক্কা এৰং পাটিভোগং দাতুং, তিণগ্গে উস্সাৰবিন্দুসদিসং সত্তানং জীৰিত’’ন্তি. ‘‘নো চে, দেৰ, পাটিভোগং দেথ, মযং অন্তরা মতা কিং কুসলং করিস্সামা’’তি? ‘‘তেন হি, তাতা, ছ সংৰচ্ছরানি দেথা’’তি. ‘‘ন সক্কা, দেৰা’’তি. ‘‘তেন হি পঞ্চ, চত্তারি, তীণি, দ্ৰে, একং সংৰচ্ছরং দেথ’’. ‘‘সত্ত, ছ মাসে দেথ…পে… মাসড্ঢমত্তং দেথা’’তি. ‘‘ন সক্কা, দেৰা’’তি. ‘‘তেন হি সত্তদিৰসমত্তং দেথা’’তি. ‘‘সাধু, দেৰাতি সত্ত দিৰসে সম্পটিচ্ছিংসু’’. রাজা সত্ত সংৰচ্ছরে সত্ত মাসে সত্ত দিৰসে কত্তব্বসক্কারং সত্তসুযেৰ দিৰসেসু অকাসি.

ততো পুত্তানং ৰসনট্ঠানং সত্থারং পেসেতুং অট্ঠউসভৰিত্থতং মগ্গং অলঙ্কারাপেসি, মজ্ঝট্ঠানে চতুউসভপ্পমাণং পদেসং হত্থীহি মদ্দাপেত্ৰা কসিণমণ্ডলসদিসং কত্ৰা ৰালুকায সন্থরাপেত্ৰা পুপ্ফাভিকিণ্ণমকাসি, তত্থ তত্থ কদলিযো চ পুণ্ণঘটে চ ঠপাপেত্ৰা ধজপটাকা উক্খিপাপেসি. উসভে উসভে পোক্খরণিং খণাপেসি, অপরভাগে দ্ৰীসু পস্সেসু গন্ধমালাপুপ্ফাপণে পসারাপেসি. মজ্ঝট্ঠানে চতুউসভৰিত্থারস্স অলঙ্কতমগ্গস্স উভোসু পস্সেসু দ্ৰে দ্ৰে উসভৰিত্থারে মগ্গে খাণুকণ্টকে হরাপেত্ৰা দণ্ডদীপিকাযো কারাপেসি. রাজপুত্তাপি অত্তনো আণাপৰত্তিট্ঠানে সোল়সউসভমগ্গং তথেৰ অলঙ্কারাপেসুং.

রাজা অত্তনো আণাপৰত্তিট্ঠানস্স কেদারসীমং গন্ত্ৰা সত্থারং ৰন্দিত্ৰা পরিদেৰমানো, ‘‘তাতা, ময্হং দক্খিণক্খিং উপ্পাটেত্ৰা গণ্হন্তা ৰিয গচ্ছথ, এৰং গণ্হিত্ৰা গতা পন বুদ্ধানং অনুচ্ছৰিকং করেয্যাথ. মা সুরাসোণ্ডা ৰিয পমত্তা ৰিচরিত্থা’’তি আহ. তে ‘‘জানিস্সাম মযং, দেৰা’’তি সত্থারং গহেত্ৰা গতা, ৰিহারং কারেত্ৰা সত্থু নিয্যাতেত্ৰা তত্থ সত্থারং পটিজগ্গন্তা কালেন থেরাসনে, কালেন মজ্ঝিমাসনে, কালেন সঙ্ঘনৰকাসনে তিট্ঠন্তি. দানং উপপরিক্খমানানং তিণ্ণম্পি জনানং একসদিসমেৰ অহোসি. তে উপকট্ঠায ৰস্সূপনাযিকায চিন্তযিংসু – ‘‘কথং নু খো সত্থু অজ্ঝাসযং গণ্হেয্যামা’’তি? অথ নেসং এতদহোসি – ‘‘বুদ্ধা নাম ধম্মগরুনো, ন আমিসগরুনো, সীলে পতিট্ঠমানা মযং সত্থু অজ্ঝাসযং গহেতুং সক্খিস্সামা’’তি দানসংৰিধাযকে মনুস্সে পক্কোসাপেত্ৰা, ‘‘তাতা, ইমিনাৰ নীহারেন যাগুভত্তখাদনীযাদীনি সম্পাদেন্তা দানং পৰত্তেথা’’তি ৰত্ৰা দানসংৰিদহনপলিবোধং ছিন্দিংসু.

অথ নেসং জেট্ঠভাতা পঞ্চসতে পুরিসে আদায দসসু সীলেসু পতিট্ঠায দ্ৰে কাসাযানি অচ্ছাদেত্ৰা কপ্পিযং উদকং পরিভুঞ্জমানো ৰাসং কপ্পেসি. মজ্ঝিমো তীহি, কনিট্ঠো দ্ৰীহি পুরিসসতেহি সদ্ধিং তথেৰ পটিপজ্জি. তে যাৰজীৰং সত্থারং উপট্ঠহিংসু. সত্থা তেসংযেৰ সন্তিকে পরিনিব্বাযি.

তেপি কালং কত্ৰা ততো পট্ঠায দ্ৰানৰুতিকপ্পে মনুস্সলোকতো দেৰলোকং, দেৰলোকতো চ মনুস্সলোকং সংসরন্তা অম্হাকং সত্থুকালে দেৰলোকা চৰিত্ৰা মনুস্সলোকে নিব্বত্তিংসু. তেসং দানগ্গে ব্যাৰটো মহাঅমচ্চো অঙ্গমগধানং রাজা বিম্বিসারো হুত্ৰা নিব্বত্তি. তে তস্সেৰ রঞ্ঞো রট্ঠে ব্রাহ্মণমহাসালকুলে নিব্বত্তিংসু. জেট্ঠভাতা জেট্ঠোৰ জাতো, মজ্ঝিমকনিট্ঠা মজ্ঝিমকনিট্ঠাযেৰ. যেপি তেসং পরিৰারমনুস্সা, তে পরিৰারমনুস্সাৰ জাতা. তে ৰুদ্ধিমন্ৰায তযোপি জনা তং পুরিসসহস্সং আদায নিক্খমিত্ৰা তাপসা হুত্ৰা উরুৰেলাযং নদীতীরেযেৰ ৰসিংসু. অঙ্গমগধৰাসিনো মাসে মাসে তেসং মহাসক্কারং অভিহরন্তি.

অথ অম্হাকং বোধিসত্তো কতাভিনিক্খমনো অনুপুব্বেন সব্বঞ্ঞুতং পত্ৰা পৰত্তিতৰরধম্মচক্কো যসাদযো কুলপুত্তে ৰিনেত্ৰা সট্ঠি অরহন্তে ধম্মদেসনত্থায দিসাসু উয্যোজেত্ৰা সযং পত্তচীৰরমাদায – ‘‘তে তযো জটিলভাতিকে দমেস্সামী’’তি উরুৰেলং গন্ত্ৰা অনেকেহি পাটিহারিযসতেহি তেসং দিট্ঠিং ভিন্দিত্ৰা তে পব্বাজেসি. সো তং ইদ্ধিমযপত্তচীৰরধরং সমণসহস্সং আদায গযাসীসং গন্ত্ৰা তেহি পরিৰারিতো নিসীদিত্ৰা, – ‘‘কতরা নু খো এতেসং ধম্মকথা সপ্পাযা’’তি চিন্তেন্তো, ‘‘ইমে সাযংপাতং অগ্গিং পরিচরন্তি. ইমেসং দ্ৰাদসাযতনানি আদিত্তানি সম্পজ্জলিতানি ৰিয কত্ৰা দেসেস্সামি, এৰং ইমে অরহত্তং পাপুণিতুং সক্খিস্সন্তী’’তি সন্নিট্ঠানমকাসি. অথ নেসং তথা ধম্মং দেসেতুং ইমং আদিত্তপরিযাযং অভাসি. তেন ৰুত্তং – ‘‘ভিক্খূ আমন্তেসীতি তেসং সপ্পাযধম্মদেসনং ৰিচিনিত্ৰা তং দেসেস্সামীতি আমন্তেসী’’তি. তত্থ আদিত্তন্তি পদিত্তং সম্পজ্জলিতং. সেসং ৰুত্তনযমেৰ. ইতি ইমস্মিং সুত্তে দুক্খলক্খণং কথিতং.