১০. সল়ৰগ্গো
১. অদন্তঅগুত্তৰণ্ণনা
৯৪. সল়ৰগ্গস্স পঠমে অদন্তাতি অদমিতা. অগুত্তাতি অগোপিতা. অরক্খিতাতি ন রক্খিতা. অসংৰুতাতি অপিহিতা. দুক্খাধিৰাহা হোন্তীতি নেরযিকাদিভেদং অধিকদুক্খং আৰহনকা হোন্তি. সুখাধিৰাহা হোন্তীতি ঝানমগ্গফলপভেদং অধিকসুখং আৰহনকা হোন্তি. অধিৰহাতিপি পাঠো, এসেৰত্থো.
সল়েৰাতি ছ এৰ. অসংৰুতো যত্থ দুক্খং নিগচ্ছতীতি যেসু আযতনেসু সংৰরৰিরহিতো দুক্খং পাপুণাতি. তেসঞ্চ যে সংৰরণং অৰেদিসুন্তি যে তেসং আযতনানং সংৰরং ৰিন্দিংসু পটিলভিংসু. ৰিহরন্তানৰস্সুতাতি ৰিহরন্তি অনৰস্সুতা অতিন্তা.
অসাদিতঞ্চ সাদুন্তি অস্সাদৰন্তঞ্চ মধুরঞ্চ. ফস্সদ্ৰযং সুখদুক্খে উপেক্খেতি সুখফস্সঞ্চ দুক্খফস্সঞ্চাতি ইদং ফস্সদ্ৰযং উপেক্খে, উপেক্খামেৰেত্থ উপ্পাদেয্যাতি অত্থো. ফস্সদ্ৰযং সুখদুক্খং উপেক্খোতি ৰা পাঠো, ফস্সহেতুকং সুখদুক্খং উপেক্খো, সুখে অনুরোধং দুক্খে চ ৰিরোধং অনুপ্পাদেন্তো উপেক্খকো ভৰেয্যাতিপি অত্থো. অনানুরুদ্ধো অৰিরুদ্ধো কেনচীতি কেনচি সদ্ধিং নেৰ অনুরুদ্ধো ন ৰিরুদ্ধো ভৰেয্য.
পপঞ্চসঞ্ঞাতি কিলেসসঞ্ঞায পপঞ্চসঞ্ঞা নাম হুত্ৰা. ইতরীতরা নরাতি লামকসত্তা পপঞ্চযন্তা উপযন্তীতি পপঞ্চযমানা ৰট্টং উপগচ্ছন্তি. সঞ্ঞিনোতি সসঞ্ঞা সত্তা. মনোমযং গেহসিতঞ্চ সব্বন্তি সব্বমেৰ পঞ্চকামগুণগেহনিস্সিতং মনোমযং ৰিতক্কং. পনুজ্জাতি পনুদিত্ৰা নীহরিত্ৰা. নেক্খম্মসিতং ইরীযতীতি দব্বজাতিকো ভিক্খু নেক্খম্মসিতং ইরিযেন ইরীযতি.
ছস্সু যদা সুভাৰিতোতি ছসু আরম্মণেসু যদা সুট্ঠু ভাৰিতো. ফুট্ঠস্স চিত্তং ন ৰিকম্পতে ক্ৰচীতি সুখফস্সেন ৰা দুক্খফস্সেন ৰা ফুট্ঠস্স কিস্মিঞ্চি চিত্তং ন কম্পতি ন ৰেধতি. ভৰত্থ জাতিমরণস্স পারগাতি জাতিমরণানং পারং নিব্বানং গমকা হোথ.
২. মালুক্যপুত্তসুত্তৰণ্ণনা
৯৫. দুতিযে মালুক্যপুত্তোতি মালুক্যব্রাহ্মণিযা পুত্তো. এত্থাতি এতস্মিং তৰ ওৰাদাযাচনে. ইমিনা থেরং অপসাদেতিপি উস্সাদেতিপি. কথং? অযং কির দহরকালে রূপাদীসু পমজ্জিত্ৰা পচ্ছা মহল্লককালে অরঞ্ঞৰাসং পত্থেন্তো কম্মট্ঠানং যাচতি. অথ ভগৰা ‘‘এত্থ দহরে কিং ৰক্খাম? মালুক্যপুত্তো ৰিয তুম্হেপি তরুণকালে পমজ্জিত্ৰা মহল্লককালে অরঞ্ঞং পৰিসিত্ৰা সমণধম্মং করেয্যাথা’’তি ইমিনা অধিপ্পাযেন ভণন্তো থেরং অপসাদেতি নাম.
যস্মা পন থেরো মহল্লককালেপি অরঞ্ঞং পৰিসিত্ৰা সমণধম্মং কাতুকামো, তস্মা ভগৰা ‘‘এত্থ দহরে কিং ৰক্খাম? অযং অম্হাকং মালুক্যপুত্তো মহল্লককালেপি অরঞ্ঞং পৰিসিত্ৰা সমণধম্মং কত্তুকামো কম্মট্ঠানং যাচতি, তুম্হে নাম তরুণকালেপি ৰীরিযং ন করোথা’’তি ইমিনা অধিপ্পাযেন ভণন্তো থেরং উস্সাদেতি নাম.
যত্র হি নামাতি যো নাম. কিঞ্চাপাহন্তি কিঞ্চাপি ‘‘অহং মহল্লকো’’তি ঞাতং. যদি অহং মহল্লকো, মহল্লকো সমানোপি সক্খিস্সামি সমণধম্মং কাতুং, দেসেতু মে, ভন্তে, ভগৰাতি অধিপ্পাযেন মহল্লকভাৰং অনুগ্গণ্হন্তো ওৰাদঞ্চ পসংসন্তো এৰমাহ.
অদিট্ঠা অদিট্ঠপুব্বাতি ইমস্মিং অত্তভাৰে অদিট্ঠা অতীতেপি অদিট্ঠপুব্বা. ন চ পস্সসীতি এতরহিপি ন পস্সসি. ন চ তে হোতি পস্সেয্যন্তি এৰং সমন্নাহারোপি তে যত্থ নত্থি, অপি নু তে তত্থ ছন্দাদযো উপ্পজ্জেয্যুন্তি পুচ্ছতি.
দিট্ঠে দিট্ঠমত্তন্তি রূপাযতনে চক্খুৰিঞ্ঞাণেন দিট্ঠে দিট্ঠমত্তং ভৰিস্সতি. চক্খুৰিঞ্ঞাণঞ্হি রূপে রূপমত্তমেৰ পস্সতি, ন নিচ্চাদিসভাৰং, ইতি সেসৰিঞ্ঞাণেহিপি মে এত্থ দিট্ঠমত্তমেৰ চিত্তং ভৰিস্সতীতি অত্থো. অথ ৰা দিট্ঠে দিট্ঠং নাম চক্খুৰিঞ্ঞাণং, রূপে রূপৰিজাননন্তি অত্থো. মত্তাতি পমাণং, দিট্ঠং মত্তা অস্সাতি দিট্ঠমত্তং, চিত্তং, চক্খুৰিঞ্ঞাণমত্তমেৰ মে চিত্তং ভৰিস্সতীতি অত্থো. ইদং ৰুত্তং হোতি – যথা আপাথগতরূপে চক্খুৰিঞ্ঞাণং ন রজ্জতি ন দুস্সতি ন মুয্হতি, এৰং রাগাদিৰিরহেন চক্খুৰিঞ্ঞাণমত্তমেৰ জৰনং ভৰিস্সতি, চক্খুৰিঞ্ঞাণপমাণেনেৰ জৰনং ঠপেস্সামীতি. অথ ৰা দিট্ঠং নাম চক্খুৰিঞ্ঞাণেন দিট্ঠরূপং, দিট্ঠে দিট্ঠমত্তং নাম তত্থেৰ উপ্পন্নং সম্পটিচ্ছনসন্তীরণৰোট্ঠব্বনসঙ্খাতং চিত্তত্তযং. যথা তং ন রজ্জতি, ন দুস্সতি, ন মুয্হতি, এৰং আপাথগতে রূপে তেনেৰ সম্পটিচ্ছনাদিপ্পমাণেন জৰনং উপ্পাদেস্সামি, নাহং তং পমাণং অতিক্কমিত্ৰা রজ্জনাদিৰসেন উপ্পজ্জিতুং দস্সামীতি অযমেত্থ অত্থো. এসেৰ নযো সুতমুতেসু.
ৰিঞ্ঞাতে ৰিঞ্ঞাতমত্তন্তি এত্থ পন ৰিঞ্ঞাতং নাম মনোদ্ৰারাৰজ্জনেন ৰিঞ্ঞাতারম্মণং, তস্মিং ৰিঞ্ঞাতে ৰিঞ্ঞাতমত্তন্তি আৰজ্জনপমাণং. যথা আৰজ্জনেন ন রজ্জতি ন দুস্সতি ন মুয্হতি, এৰং রজ্জনাদিৰসেন উপ্পজ্জিতুং অদত্ৰা আৰজ্জনপমাণেনেৰ চিত্তং ঠপেস্সামীতি অযমেত্থ অত্থো.
যতোতি যদা. ততোতি তদা. ন তেনাতি তেন রাগেন ৰা রত্তো, দোসেন ৰা দুট্ঠো, মোহেন ৰা মূল়্হো ন ভৰিস্সতি. ততো ত্ৰং মালুক্যপুত্ত ন তত্থাতি যদা ত্ৰং তেন রাগেন ৰা দোসমোহেহি ৰা রত্তো ৰা দুট্ঠো ৰা মূল়্হো ৰা ন ভৰিস্সসি, তদা ত্ৰং ন তত্থ তস্মিং দিট্ঠে ৰা সুতমুতৰিঞ্ঞাতে ৰা পটিবদ্ধো অল্লীনো পতিট্ঠিতো নাম ভৰিস্সসি. নেৰিধাতিআদি ৰুত্তত্থমেৰ.
সতি মুট্ঠাতি সতি নট্ঠা. তঞ্চ অজ্ঝোসাতি তং আরম্মণং গিলিত্ৰা. অভিজ্ঝা চ ৰিহেসা চাতি অভিজ্ঝায চ ৰিহিংসায চ. অথ ৰা ‘‘তস্স ৰড্ঢন্তী’’তি পদেনাপি সদ্ধিং যোজেতব্বং, অভিজ্ঝা চ ৰিহেসা চাতি ইমেপি দ্ৰে ধম্মা তস্স ৰড্ঢন্তীতি অত্থো.
চিত্তমস্সূপহঞ্ঞতীতি অভিজ্ঝাৰিহেসাহি অস্স চিত্তং উপহঞ্ঞতি. আচিনতোতি আচিনন্তস্স. আরা নিব্বান ৰুচ্চতীতি এৰরূপস্স পুগ্গলস্স নিব্বানং নাম দূরে পৰুচ্চতি. ঘত্ৰাতি ঘাযিত্ৰা. ভোত্ৰাতি ভুত্ৰা সাযিত্ৰা লেহিত্ৰা. ফুস্সাতি ফুসিত্ৰা. পটিস্সতোতি পটিস্সতিসঙ্খাতায সতিযা যুত্তো. সেৰতো চাপি ৰেদনন্তি চতুমগ্গসম্পযুত্তং নিব্বত্তিতলোকুত্তরৰেদনং সেৰন্তস্স. খীযতীতি খযং গচ্ছতি. কিং তং? দুক্খম্পি কিলেসজাতম্পি. অঞ্ঞতরোতি অসীতিযা মহাসাৰকানং অব্ভন্তরো একো. ইতি ইমস্মিং সুত্তে গাথাহিপি ৰট্টৰিৰট্টমেৰ কথিতং.
৩. পরিহানধম্মসুত্তৰণ্ণনা
৯৬. ততিযে পরিহানধম্মন্তি পরিহানসভাৰং. অভিভাযতনানীতি অভিভৰিতানি আযতনানি. সরসঙ্কপ্পাতি এত্থ সরন্তীতি সরা, ধাৰন্তীতি অত্থো. সরা চ তে সঙ্কপ্পা চ সরসঙ্কপ্পা. সংযোজনিযাতি বন্ধনিযা বন্ধনস্স পচ্চযভূতা. তঞ্চে ভিক্খূতি তং এৰং উপ্পন্নং কিলেসজাতং, তং ৰা আরম্মণং. অধিৰাসেতীতি চিত্তে আরোপেত্ৰা ৰাসেতি. নপ্পজহতীতি ছন্দরাগপ্পহানেন ন পজহতি. এৰং সব্বপদেহি যোজেতব্বং. অভিভাযতনঞ্হেতং ৰুত্তং ভগৰতাতি এতং বুদ্ধেন ভগৰতা অভিভৰিতং আযতনন্তি কথিতং. ইধ ধম্মং পুচ্ছিত্ৰা ৰিভজন্তেন পুগ্গলেন ধম্মো দস্সিতো.
৪. পমাদৰিহারীসুত্তৰণ্ণনা
৯৭. চতুত্থে অসংৰুতস্সাতি অপিহিতস্স ন পিদহিত্ৰা সঞ্ছাদিত্ৰা ঠপিতস্স. ব্যাসিঞ্চতীতি ৰিআসিঞ্চতি, কিলেসতিন্তং হুত্ৰা ৰত্ততি. পামোজ্জন্তি দুব্বলপীতি. পীতীতি বলৰপীতি. পস্সদ্ধীতি দরথপস্সদ্ধি. ধম্মা ন পাতুভৰন্তীতি সমথৰিপস্সনাধম্মা ন উপ্পজ্জন্তি. ইমস্মিং সুত্তে পুগ্গলং পুচ্ছিত্ৰা ৰিভজন্তেন ধম্মেন পুগ্গলো দস্সিতো.
৫. সংৰরসুত্তৰণ্ণনা
৯৮. পঞ্চমে কথঞ্চ, ভিক্খৰে, অসংৰরোতি ইদং মগ্গকুসলস্স ৰামং মুঞ্চিত্ৰা দক্খিণং গণ্হেয্যাসীতি পঠমং পহাতব্বমগ্গক্খানং ৰিয উদ্দেসক্কমেন অৰত্ৰা দেসনাকুসলতায পঠমং পহাতব্বধম্মক্খানৰসেন ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং. ইধ ধম্মং পুচ্ছিত্ৰা ধম্মোৰ ৰিভত্তো.
৬. সমাধিসুত্তৰণ্ণনা
৯৯. ছট্ঠে সমাধিন্তি চিত্তেকগ্গতং. ইদঞ্হি সুত্তং চিত্তেকগ্গতায পরিহাযমানে দিস্ৰা, ‘‘ইমেসং চিত্তেকগ্গতং লভন্তানং কম্মট্ঠানং ফাতিং গমিস্সতী’’তি ঞত্ৰা কথিতং.
৭. পটিসল্লানসুত্তৰণ্ণনা
১০০. সত্তমে পটিসল্লানন্তি কাযৰিৰেকং. ইদঞ্হি সুত্তং কাযৰিৰেকেন পরিহাযমানে দিস্ৰা, ‘‘ইমেসং কাযৰিৰেকং লভন্তানং কম্মট্ঠানং ফাতিং গমিস্সতী’’তি ঞত্ৰা কথিতং.
৮-৯. পঠমনতুম্হাকংসুত্তাদিৰণ্ণনা
১০১-১০২. অট্ঠমং উপমায পরিৰারেত্ৰা কথিতে বুজ্ঝনকানং, নৰমং সুদ্ধিকৰসেনেৰ বুজ্ঝনকানং অজ্ঝাসযৰসেন ৰুত্তং. অত্থো পন উভযত্থাপি খন্ধিযৰগ্গে ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বো.
১০. উদকসুত্তৰণ্ণনা
১০৩. দসমে উদকো সুদন্তি এত্থ সুদন্তি নিপাতমত্তং. উদকোতি তস্স নামং. ইদং জাতু ৰেদগূতি এত্থ ইদন্তি নিপাতমত্তং. অথ ৰা ইদং মম ৰচনং সুণাথাতি দীপেন্তো এৰমাহ. জাতু ৰেদগূতি অহং একংসেনেৰ ৰেদগূ, ৰেদসঙ্খাতেন ঞাণেন নেয্যেসু গতো, ৰেদং ৰা গতো অধিগতো, পণ্ডিতোহমস্মীতি অত্থো. সব্বজীতি একংসেন সব্বৰট্টং জিনিত্ৰা অভিভৰিত্ৰা ঠিতোস্মীতি ৰদতি. অপলিখতং গণ্ডমূলন্তি অপলিখতং দুক্খমূলং. পলিখণিন্তি পলিখতং মযা, খনিত্ৰা ঠিতোস্মীতি দীপেতি.
মাতাপেত্তিকসম্ভৰস্সাতি মাতিতো চ পিতিতো চ নিব্বত্তেন মাতাপেত্তিকেন সুক্কসোণিতেন সম্ভূতস্স. ওদনকুম্মাসূপচযস্সাতি ওদনেন চেৰ কুম্মাসেন চ উপচিতস্স ৰড্ঢিতস্স. অনিচ্চুচ্ছাদনপরিমদ্দনভেদনৰিদ্ধংসনধম্মস্সাতি এত্থ অযং কাযো হুত্ৰা অভাৰট্ঠেন অনিচ্চধম্মো, দুগ্গন্ধৰিঘাতত্থায তনুৰিলেপনেন উচ্ছাদনধম্মো, অঙ্গপচ্চঙ্গাবাধৰিনোদনত্থায খুদ্দকসম্বাহনেন পরিমদ্দনধম্মো, দহরকালে ৰা ঊরূসু সযাপেত্ৰা গব্ভৰাসেন দুস্সণ্ঠিতানং তেসং তেসং অঙ্গানং সণ্ঠানসম্পাদনত্থং অঞ্ছনপীল়নাদীনং ৰসেন পরিমদ্দনধম্মো, এৰং পরিহরিতোপি চ ভেদনৰিদ্ধংসনধম্মো ভিজ্জতি চেৰ ৰিকিরতি চ, এৰং সভাৰোতি অত্থো.
তত্থ মাতাপেত্তিকসম্ভৰওদনকুম্মাসূপচযপরিমদ্দনপদেহি ৰড্ঢি কথিতা, অনিচ্চভেদনৰিদ্ধংসনপদেহি পরিহানি. পুরিমেহি ৰা তীহি সমুদযো, পচ্ছিমেহি অত্থঙ্গমোতি. এৰং চাতুমহাভূতিকস্স কাযস্স ৰড্ঢিপরিহানিনিব্বত্তিভেদা দস্সিতা. সেসং উত্তানত্থমেৰাতি.
সল়ৰগ্গো দসমো.
দুতিযো পণ্ণাসকো.