৫. অত্তদীপৰগ্গো

১. অত্তদীপসুত্তৰণ্ণনা

৪৩. অত্তদীপৰগ্গস্স পঠমে অত্তদীপাতি অত্তানং দীপং তাণং লেণং গতিং পরাযণং পতিট্ঠং কত্ৰা ৰিহরথাতি অত্থো. অত্তসরণাতি ইদং তস্সেৰ ৰেৰচনং. অনঞ্ঞসরণাতি ইদং অঞ্ঞস্স সরণপটিক্খেপৰচনং. ন হি অঞ্ঞো অঞ্ঞস্স সরণং হোতি অঞ্ঞস্স ৰাযামেন অঞ্ঞস্স অসিজ্ঝনতো, ৰুত্তম্পি চেতং –

‘‘অত্তা হি অত্তনো নাথো,

কো হি নাথো পরো সিযা’’তি. (ধ. প. ১৬০);

তেনাহ ‘‘অনঞ্ঞসরণা’’তি. কো পনেত্থ অত্তা নাম? লোকিযলোকুত্তরো ধম্মো. তেনেৰাহ – ‘‘ধম্মদীপা ধম্মসরণা অনঞ্ঞসরণা’’তি. যোনীতি কারণং – ‘‘যোনি হেসা, ভূমিজ, ফলস্স অধিগমাযা’’তিআদীসু (ম. নি. ৩.২২৭) ৰিয. কিংপহোতিকাতি কিংপভুতিকা, কুতো পভৰন্তীতি অত্থো? রূপস্স ত্ৰেৰাতি ইদং তেসংযেৰ সোকাদীনং পহানদস্সনত্থং আরদ্ধং. ন পরিতস্সতীতি ন গণ্হাতি ন গহতি. তদঙ্গনিব্বুতোতি তেন ৰিপস্সনঙ্গেন কিলেসানং নিব্বুতত্তা তদঙ্গনিব্বুতো. ইমস্মিং সুত্তে ৰিপস্সনাৰ কথিতা. পঠমং.

২. পটিপদাসুত্তৰণ্ণনা

৪৪. দুতিযে দুক্খসমুদযগামিনী সমনুপস্সনাতি যস্মা সক্কাযো দুক্খং, তস্স চ সমুদযগামিনী পটিপদা নাম ‘‘রূপং অত্ততো সমনুপস্সতী’’তি এৰং দিট্ঠিসমনুপস্সনা ৰুত্তা, তস্মা দুক্খসমুদযগামিনী সমনুপস্সনাতি অযমেত্থ অত্থো হোতি. দুক্খনিরোধগামিনী সমনুপস্সনাতি এত্থ সহ ৰিপস্সনায চতুমগ্গঞাণং ‘‘সমনুপস্সনা’’তি ৰুত্তং. ইতি ইমস্মিং সুত্তে ৰট্টৰিৰট্টং কথিতং. দুতিযং.

৩. অনিচ্চসুত্তৰণ্ণনা

৪৫. ততিযে সম্মপ্পঞ্ঞায দট্ঠব্বন্তি সহ ৰিপস্সনায মগ্গপঞ্ঞায দট্ঠব্বং. ৰিরজ্জতি ৰিমুচ্চতীতি মগ্গক্খণে ৰিরজ্জতি, ফলক্খণে ৰিমুচ্চতি. অনুপাদায আসৰেহীতি অনুপ্পাদনিরোধেন নিরুদ্ধেহি আসৰেহি অগহেত্ৰা ইতি ৰিমুচ্চতি. রূপধাতুযাতিআদি পচ্চৰেক্খণদস্সনত্থং ৰুত্তং. সহ ফলেন পচ্চৰেক্খণদস্সনত্থন্তিপি ৰদন্তিযেৰ. ঠিতন্তি উপরি কত্তব্বকিচ্চাভাৰেন ঠিতং. ঠিতত্তা সন্তুস্সিতন্তি পত্তব্বং পত্তভাৰেন সন্তুট্ঠং. পচ্চত্তংযেৰ পরিনিব্বাযতীতি সযমেৰ পরিনিব্বাযতি. ততিযং.

৪. দুতিযঅনিচ্চসুত্তৰণ্ণনা

৪৬. চতুত্থে পুব্বন্তানুদিট্ঠিযোতি পুব্বন্তং অনুগতা অট্ঠারস দিট্ঠিযো ন হোন্তি. অপরন্তানুদিট্ঠিযোতি অপরন্তং অনুগতা চতুচত্তালীস দিট্ঠিযো ন হোন্তি. থামসো পরামাসোতি দিট্ঠিথামসো চেৰ দিট্ঠিপরামাসো চ ন হোতি. এত্তাৰতা পঠমমগ্গো দস্সিতো. ইদানি সহ ৰিপস্সনায তযো মগ্গে চ ফলানি চ দস্সেতুং রূপস্মিন্তিআদি আরদ্ধং. অথ ৰা দিট্ঠিযো নাম ৰিপস্সনায এৰ পহীনা, ইদং পন উপরি সহ ৰিপস্সনায চত্তারো মগ্গে দস্সেতুং আরদ্ধং. চতুত্থং.

৫. সমনুপস্সনাসুত্তৰণ্ণনা

৪৭. পঞ্চমে পঞ্চুপাদানক্খন্ধে সমনুপস্সন্তি এতেসং ৰা অঞ্ঞতরন্তি পরিপুণ্ণগাহৰসেন পঞ্চক্খন্ধে সমনুপস্সন্তি, অপরিপুণ্ণগাহৰসেন এতেসং অঞ্ঞতরং. ইতি অযঞ্চেৰ সমনুপস্সনাতি ইতি অযঞ্চ দিট্ঠিসমনুপস্সনা. অস্মীতি চস্স অৰিগতং হোতীতি যস্স অযং সমনুপস্সনা অত্থি, তস্মিং অস্মীতি তণ্হামানদিট্ঠিসঙ্খাতং পপঞ্চত্তযং অৰিগতমেৰ হোতি. পঞ্চন্নং ইন্দ্রিযানং অৰক্কন্তি হোতীতি তস্মিং কিলেসজাতে সতি কম্মকিলেসপচ্চযানং পঞ্চন্নং ইন্দ্রিযানং নিব্বত্তি হোতি.

অত্থি, ভিক্খৰে, মনোতি ইদং কম্মমনং সন্ধায ৰুত্তং. ধম্মাতি আরম্মণং. অৰিজ্জাধাতূতি জৰনক্খণে অৰিজ্জা. অৰিজ্জাসম্ফস্সজেনাতি অৰিজ্জাসম্পযুত্তফস্সতো জাতেন. অপিচ মনোতি ভৰঙ্গক্খণে ৰিপাকমনোধাতু, আৰজ্জনক্খণে কিরিযমনোধাতু. ধম্মাদযো ৰুত্তপ্পকারাৰ. অস্মীতিপিস্স হোতীতি তণ্হামানদিট্ঠিৰসেন অস্মীতি এৰম্পিস্স হোতি. ইতো পরেসু অযমহমস্মীতি রূপাদীসু কিঞ্চিদেৰ ধম্মং গহেত্ৰা ‘‘অযং অহমস্মী’’তি অত্তদিট্ঠিৰসেন ৰুত্তং. ভৰিস্সন্তি সস্সতদিট্ঠিৰসেন. ন ভৰিস্সন্তি উচ্ছেদদিট্ঠিৰসেন. রূপী ভৰিস্সন্তিআদীনি সব্বানি সস্সতমেৰ ভজন্তি. অথেত্থাতি অথ তেনেৰাকারেন ঠিতেসু এতেসু ইন্দ্রিযেসু. অৰিজ্জা পহীযতীতি চতূসু সচ্চেসু অঞ্ঞাণভূতা অৰিজ্জা পহীযতি. ৰিজ্জা উপ্পজ্জতীতি অরহত্তমগ্গৰিজ্জা উপ্পজ্জতি. এৰমেত্থ অস্মীতি তণ্হামানদিট্ঠিযো. কম্মস্স পঞ্চন্নঞ্চ ইন্দ্রিযানং অন্তরে একো সন্ধি, ৰিপাকমনং পঞ্চিন্দ্রিযপক্খিকং কত্ৰা পঞ্চন্নঞ্চ ইন্দ্রিযানং কম্মস্স চ অন্তরে একো সন্ধীতি. ইতি তযো পপঞ্চা অতীতো অদ্ধা, ইন্দ্রিযাদীনি পচ্চুপ্পন্নো অদ্ধা, তত্থ কম্মমনং আদিং কত্ৰা অনাগতস্স পচ্চযো দস্সিতোতি. পঞ্চমং.

৬. খন্ধসুত্তৰণ্ণনা

৪৮. ছট্ঠে রূপক্খন্ধো কামাৰচরো, চত্তারো খন্ধা চতুভূমকা. সাসৰন্তি আসৰানং আরম্মণভাৰেন পচ্চযভূতং. উপাদানিযন্তি তথেৰ চ উপাদানানং পচ্চযভূতং. ৰচনত্থো পনেত্থ – আরম্মণং কত্ৰা পৰত্তেহি সহ আসৰেহীতি সাসৰং. উপাদাতব্বন্তি উপাদানিযং. ইধাপি রূপক্খন্ধো কামাৰচরো, অৰসেসা তেভূমকা ৰিপস্সনাচারৰসেন ৰুত্তা. এৰমেত্থ রূপং রাসট্ঠেন খন্ধেসু পৰিট্ঠং, সাসৰরাসট্ঠেন উপাদানক্খন্ধেসু. ৰেদনাদযো সাসৰাপি অত্থি, অনাসৰাপি অত্থি. তে রাসট্ঠেন সব্বেপি খন্ধেসু পৰিট্ঠা, তেভূমকা পনেত্থ সাসৰট্ঠেন উপাদানক্খন্ধেসু পৰিট্ঠাতি. ছট্ঠং.

৭-৮. সোণসুত্তাদিৰণ্ণনা

৪৯-৫০. সত্তমে সেয্যোহমস্মীতি ৰিসিট্ঠো উত্তমো অহমস্মি. কিমঞ্ঞত্র যথাভূতস্স অদস্সনাতি যথাভূতস্স অদস্সনতো অঞ্ঞং কিং ভৰেয্য? অদস্সনং অঞ্ঞাণমেৰ ভৰেয্যাতি অত্থো. ইদানিস্স তে পরিৰট্টং ৰজিরভেদদেসনং আরভন্তো তং কিং মঞ্ঞসি সোণোতিআদিমাহ. অট্ঠমং উত্তানমেৰ. সত্তমঅট্ঠমানি.

৯-১০. নন্দিক্খযসুত্তাদিৰণ্ণনা

৫১-৫২. নৰমদসমেসু নন্দিক্খযা রাগক্খযো, রাগক্খযা নন্দিক্খযোতি ইদং নন্দীতি ৰা রাগোতি ৰা ইমেসং অত্থতো নিন্নানাকরণতায ৰুত্তং. নিব্বিদানুপস্সনায ৰা নিব্বিন্দন্তো নন্দিং পজহতি, ৰিরাগানুপস্সনায ৰিরজ্জন্তো রাগং পজহতি. এত্তাৰতা ৰিপস্সনং নিট্ঠপেত্ৰা ‘‘রাগক্খযা নন্দিক্খযো’’তি ইধ মগ্গং দস্সেত্ৰা ‘‘নন্দিরাগক্খযা চিত্তং ৰিমুত্ত’’ন্তি ফলং দস্সিতন্তি. নৰমদসমানি.

অত্তদীপৰগ্গো পঞ্চমো.

মূলপণ্ণাসকো সমত্তো.