১১. মহাকপ্পিনসুত্তৰণ্ণনা

২৪৫. একাদসমে মহাকপ্পিনোতি এৰংনামকো অভিঞ্ঞাবলপ্পত্তো অসীতিমহাসাৰকানং অব্ভন্তরো মহাথেরো. সো কির গিহিকালে কুক্কুটৰতীনগরে তিযোজনসতিকং রজ্জং অকাসি. পচ্ছিমভৰিকত্তা পন তথারূপং সাসনং সোতুং ওহিতসোতো ৰিচরতি. অথেকদিৰসং অমচ্চসহস্সপরিৰুতো উয্যানকীল়িকং অগমাসি. তদা চ মজ্ঝিমদেসতো জঙ্ঘৰাণিজা তং নগরং গন্ত্ৰা, ভণ্ডং পটিসামেত্ৰা, ‘‘রাজানং পস্সিস্সামা’’তি পণ্ণাকারহত্থা রাজকুলদ্ৰারং গন্ত্ৰা, ‘‘রাজা উয্যানং গতো’’তি সুত্ৰা, উয্যানং গন্ত্ৰা, দ্ৰারে ঠিতা, পটিহারস্স আরোচযিংসু. অথ রঞ্ঞো নিৰেদিতে রাজা পক্কোসাপেত্ৰা নিয্যাতিতপণ্ণাকারে ৰন্দিত্ৰা ঠিতে, ‘‘তাতা, কুতো আগতত্থা’’তি? পুচ্ছি. ‘‘সাৰত্থিতো দেৰা’’তি. ‘‘কচ্চি ৰো রট্ঠং সুভিক্খং, ধম্মিকো রাজা’’তি? ‘‘আম, দেৰা’’তি. ‘‘অত্থি পন তুম্হাকং দেসে কিঞ্চি সাসন’’ন্তি? ‘‘অত্থি, দেৰ, ন পন সক্কা উচ্ছিট্ঠমুখেহি কথেতু’’ন্তি. রাজা সুৰণ্ণভিঙ্গারেন উদকং দাপেসি. তে মুখং ৰিক্খালেত্ৰা দসবলাভিমুখা অঞ্জলিং পগ্গণ্হিত্ৰা, ‘‘দেৰ, অম্হাকং দেসে বুদ্ধরতনং নাম উপ্পন্ন’’ন্তি আহংসু. রঞ্ঞো ‘‘বুদ্ধো’’তি ৰচনে সুতমত্তে সকলসরীরং ফরমানা পীতি উপ্পজ্জি. ততো ‘‘বুদ্ধোতি, তাতা, ৰদথা’’তি? আহ. ‘‘বুদ্ধোতি দেৰ ৰদামা’’তি. এৰং তিক্খত্তুং ৰদাপেত্ৰা, ‘‘বুদ্ধোতি পদং অপরিমাণং, নাস্স সক্কা পরিমাণং কাতু’’ন্তি তস্মিংযেৰ পসন্নো সতসহস্সং দত্ৰা পুন ‘‘অঞ্ঞং কিং সাসন’’ন্তি? পুচ্ছি. ‘‘দেৰ ধম্মরতনং নাম উপ্পন্ন’’ন্তি. তম্পি সুত্ৰা তথেৰ তিক্খত্তুং পটিঞ্ঞং গহেত্ৰা অপরম্পি সতসহস্সং দত্ৰা পুন ‘‘অঞ্ঞং কিং সাসন’’ন্তি? পুচ্ছি. ‘‘সঙ্ঘরতনং দেৰ উপ্পন্ন’’ন্তি. তম্পি সুত্ৰা তথেৰ তিক্খত্তুং পটিঞ্ঞং গহেত্ৰা অপরম্পি সতসহস্সং দত্ৰা দিন্নভাৰং পণ্ণে লিখিত্ৰা, ‘‘তাতা, দেৰিযা সন্তিকং গচ্ছথা’’তি পেসেসি. তেসু গতেসু অমচ্চে পুচ্ছি, ‘‘তাতা, বুদ্ধো লোকে উপ্পন্নো, তুম্হে কিং করিস্সথা’’তি? ‘‘দেৰ তুম্হে কিং কত্তুকামা’’তি? ‘‘অহং পব্বজিস্সামী’’তি. ‘‘মযম্পি পব্বজিস্সামা’’তি. তে সব্বেপি ঘরং ৰা কুটুম্বং ৰা অনপলোকেত্ৰা যে অস্সে আরুয্হ গতা, তেহেৰ নিক্খমিংসু.

ৰাণিজা অনোজাদেৰিযা সন্তিকং গন্ত্ৰা পণ্ণং দস্সেসুং. সা ৰাচেত্ৰা ‘‘রঞ্ঞা তুম্হাকং বহূ কহাপণা দিন্না, কিং তুম্হেহি কতং, তাতা’’তি? পুচ্ছি. ‘‘পিযসাসনং দেৰি আনীত’’ন্তি. ‘‘অম্হেপি সক্কা, তাতা, সুণাপেতু’’ন্তি. ‘‘সক্কা দেৰি, উচ্ছিট্ঠমুখেহি পন ৰত্তুং ন সক্কা’’তি. সা সুৰণ্ণভিঙ্গারেন উদকং দাপেসি. তে মুখং ৰিক্খালেত্ৰা রঞ্ঞো আরোচিতনযেনেৰ আরোচেসুং. সাপি সুত্ৰা উপ্পন্নপামোজ্জা তেনেৰ নযেন একেকস্মিং পদে তিক্খত্তুং পটিঞ্ঞং গহেত্ৰা পটিঞ্ঞাগণনায তীণি তীণি কত্ৰা নৰসতসহস্সানি অদাসি. ৰাণিজা সব্বানিপি দ্ৰাদসসতসহস্সানি লভিংসু. অথ নে ‘‘রাজা কহং, তাতা’’তি, পুচ্ছি. ‘‘পব্বজিস্সামীতি নিক্খন্তো দেৰী’’তি. ‘‘তেন হি, তাতা, তুম্হে গচ্ছথা’’তি তে উয্যোজেত্ৰা রঞ্ঞা সদ্ধিং গতানং অমচ্চানং মাতুগামে পক্কোসাপেত্ৰা, ‘‘তুম্হে অত্তনো সামিকানং গতট্ঠানং জানাথ অম্মা’’তি পুচ্ছি. ‘‘জানাম অয্যে, রঞ্ঞা সদ্ধিং উয্যানকীল়িকং গতা’’তি. আম গতা, তত্থ পন গন্ত্ৰা, ‘‘বুদ্ধো উপ্পন্নো, ধম্মো উপ্পন্নো, সঙ্ঘো উপ্পন্নো’’তি সুত্ৰা, ‘‘দসবলস্স সন্তিকে পব্বজিস্সামা’’তি গতা. ‘‘তুম্হে কিং করিস্সথা’’তি? ‘‘তুম্হে পন অয্যে কিং কত্তুকামা’’তি? ‘‘অহং পব্বজিস্সামি, ন তেহি ৰন্তৰমনং জিৰ্হগ্গে ঠপেয্য’’ন্তি. ‘‘যদি এৰং, মযম্পি পব্বজিস্সামা’’তি সব্বা রথে যোজাপেত্ৰা নিক্খমিংসু.

রাজাপি অমচ্চসহস্সেন সদ্ধিং গঙ্গায তীরং পাপুণি. তস্মিঞ্চ সমযে গঙ্গা পূরা হোতি. অথ নং দিস্ৰা, ‘‘অযং গঙ্গা পূরা চণ্ডমচ্ছাকিণ্ণা, অম্হেহি সদ্ধিং আগতা দাসা ৰা মনুস্সা ৰা নত্থি, যে নো নাৰং ৰা উল়ুম্পং ৰা কত্ৰা দদেয্যুং, এতস্স পন সত্থু গুণা নাম হেট্ঠা অৰীচিতো উপরি যাৰ ভৰগ্গা পত্থটা, সচে এস সত্থা সম্মাসম্বুদ্ধো, ইমেসং অস্সানং খুরপিট্ঠানি মা তেমেন্তূ’’তি উদকপিট্ঠেন অস্সে পক্খন্দাপেসুং. একঅস্সস্সাপি খুরপিট্ঠমত্তং ন তেমি, রাজমগ্গেন গচ্ছন্তা ৰিয পরতীরং পত্ৰা পুরতো অঞ্ঞং মহানদিং পাপুণিংসু. তত্থ অঞ্ঞা সচ্চকিরিযা নত্থি, তায এৰ সচ্চকিরিযায তম্পি অড্ঢযোজনৰিত্থারং নদিং অতিক্কমিংসু. অথ ততিযং চন্দভাগং নাম মহানদিং পত্ৰা তম্পি তায এৰ সচ্চকিরিযায অতিক্কমিংসু.

সত্থাপি তংদিৰসং পচ্চূসসমযে মহাকরুণাসমাপত্তিতো ৰুট্ঠায লোকং ওলোকেন্তো ‘‘অজ্জ মহাকপ্পিনো তিযোজনসতিকং রজ্জং পহায অমচ্চসহস্সপরিৰারো মম সন্তিকে পব্বজিতুং আগচ্ছতী’’তি দিস্ৰা, ‘‘মযা তেসং পচ্চুগ্গমনং কাতুং যুত্ত’’ন্তি পাতোৰ সরীরপটিজগ্গনং কত্ৰা, ভিক্খুসঙ্ঘপরিৰারো সাৰত্থিযং পিণ্ডায চরিত্ৰা, পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো সযমেৰ পত্তচীৰরং গহেত্ৰা, আকাসে উপ্পতিত্ৰা চন্দভাগায নদিযা তীরে তেসং উত্তরণতিত্থস্স অভিমুখে ঠানে মহানিগ্রোধরুক্খো অত্থি, তত্থ পল্লঙ্কেন নিসীদিত্ৰা পরিমুখং সতিং উপট্ঠপেত্ৰা ছব্বণ্ণবুদ্ধরস্মিযো ৰিস্সজ্জেসি. তে তেন তিত্থেন উত্তরন্তা চ ছব্বণ্ণবুদ্ধরস্মিযো ইতো চিতো চ ৰিধাৰন্তিযো ওলোকেন্তা দসবলস্স পুণ্ণচন্দসস্সিরিকং মুখং দিস্ৰা, ‘‘যং সত্থারং উদ্দিস্স মযং পব্বজিতা, অদ্ধা সো এসো’’তি দস্সনেনেৰ নিট্ঠং গন্ত্ৰা দিট্ঠট্ঠানতো পট্ঠায ওনতা ৰন্দমানা আগম্ম সত্থারং ৰন্দিংসু. রাজা গোপ্ফকেসু গহেত্ৰা সত্থারং ৰন্দিত্ৰা একমন্তং নিসীদি সদ্ধিং অমচ্চসহস্সেন. সত্থা তেসং ধম্মং কথেসি. দেসনাপরিযোসানে সব্বে অরহত্তে পতিট্ঠায সত্থারং পব্বজ্জং যাচিংসু. সত্থা ‘‘পুব্বে ইমে চীৰরদানস্স দিন্নত্তা অত্তনো চীৰরানি গহেত্ৰাৰ আগতা’’তি সুৰণ্ণৰণ্ণং হত্থং পসারেত্ৰা, ‘‘এথ ভিক্খৰো স্ৰাক্খাতো ধম্মো, চরথ ব্রহ্মচরিযং সম্মা দুক্খস্স অন্তকিরিযাযা’’তি আহ. সাৰ তেসং আযস্মন্তানং পব্বজ্জা চ উপসম্পদা চ অহোসি, ৰস্সসট্ঠিকত্থেরা ৰিয সত্থারং পরিৰারযিংসু.

অনোজাপি দেৰী রথসহস্সপরিৰারা গঙ্গাতীরং পত্ৰা রঞ্ঞো অত্থায আভতং নাৰং ৰা উল়ুম্পং ৰা অদিস্ৰা অত্তনো ব্যত্ততায চিন্তেসি – ‘‘রাজা সচ্চকিরিযং কত্ৰা গতো ভৰিস্সতি, সো পন সত্থা ন কেৰলং তেসংযেৰ অত্থায নিব্বত্তো, সচে সো সত্থা সম্মাসম্বুদ্ধো, অম্হাকং রথা মা উদকে নিমুজ্জিংসূ’’তি উদকপিট্ঠে রথে পক্খন্দাপেসি. রথানং নেমিৰট্টিমত্তম্পি ন তেমি. দুতিযততিযনদীপি তেনেৰ সচ্চকারেন উত্তরমানাযেৰ নিগ্রোধরুক্খমূলে সত্থারং অদ্দস. সত্থা ‘‘ইমাসং অত্তনো সামিকে পস্সন্তীনং ছন্দরাগো উপ্পজ্জিত্ৰা মগ্গফলানং অন্তরাযং করেয্য, সো এৰং কাতুং ন সক্খিস্সতী’’তি যথা অঞ্ঞমঞ্ঞে ন পস্সন্তি, তথা অকাসি. তা সব্বাপি তিত্থতো উত্তরিত্ৰা দসবলং ৰন্দিত্ৰা নিসীদিংসু. সত্থা তাসং ধম্মং কথেসি, দেসনাপরিযোসানে সব্বাপি সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠায অঞ্ঞমঞ্ঞে পস্সিংসু. সত্থা ‘‘উপ্পলৰণ্ণা আগচ্ছতূ’’তি চিন্তেসি. থেরী আগন্ত্ৰা সব্বা পব্বাজেত্ৰা আদায ভিক্খুনীনং উপস্সযং গতা. সত্থা ভিক্খুসহস্সং গহেত্ৰা আকাসেন জেতৰনং অগমাসি. ইমং সন্ধাযেতং ৰুত্তং – ‘‘মহাকপ্পিনোতি এৰং নামকো অভিঞ্ঞাবলপ্পত্তো অসীতিমহাসাৰকানং অব্ভন্তরো মহাথেরো’’তি.

জনেতস্মিন্তি জনিতে পজাযাতি অত্থো. যে গোত্তপটিসারিনোতি যে ‘‘মযং ৰাসেট্ঠা গোতমা’’তি গোত্তং পটিসরন্তি পটিজানন্তি, তেসং খত্তিযো সেট্ঠোতি অত্থো. ৰিজ্জাচরণসম্পন্নোতি অট্ঠহি ৰিজ্জাহি চেৰ পন্নরসধম্মভেদেন চরণেন চ সমন্নাগতো. তপতীতি ৰিরোচতি. ঝাযী তপতি ব্রাহ্মণোতি খীণাসৰব্রাহ্মণো দুৰিধেন ঝানেন ঝাযমানো তপতি ৰিরোচতি. তস্মিং পন খণে কালুদাযিত্থেরো দুৰিধেন ঝানেন ঝাযমানো অৰিদূরে নিসিন্নো হোতি. বুদ্ধো তপতীতি সব্বঞ্ঞুবুদ্ধো ৰিরোচতি. সব্বমঙ্গলগাথা কিরেসা. ভাতিকরাজা কির একং পূজং কারেত্ৰা আচরিযকং আহ – ‘‘তীহি রতনেহি অমুত্তং একং জযমঙ্গলং ৰদথা’’তি. সো তেপিটকং বুদ্ধৰচনং সম্মসিত্ৰা ইমং গাথং ৰদন্তো ‘‘দিৰা তপতি আদিচ্চো’’তি ৰত্ৰা অত্থঙ্গমেন্তস্স সূরিযস্স অঞ্জলিং পগ্গণ্হি. ‘‘রত্তিমাভাতি চন্দিমা’’তি, উট্ঠহন্তস্স চন্দস্স অঞ্জলিং পগ্গণ্হি. ‘‘সন্নদ্ধো খত্তিযো তপতী’’তি রঞ্ঞো অঞ্জলিং পগ্গণ্হি. ‘‘ঝাযী তপতি ব্রাহ্মণো’’তি ভিক্খুসঙ্ঘস্স অঞ্জলিং পগ্গণ্হি. ‘‘বুদ্ধো তপতি তেজসা’’তি ৰত্ৰা পন মহাচেতিযস্স অঞ্জলিং পগ্গণ্হি. অথ নং রাজা ‘‘মা হত্থং ওতারেহী’’তি উক্খিত্তস্মিংযেৰ হত্থে সহস্সং ঠপেসি. একাদসমং.