৪. কল়ারখত্তিযৰগ্গো
১. ভূতসুত্তৰণ্ণনা
৩১. কল়ারখত্তিযৰগ্গস্স পঠমে অজিতপঞ্হেতি অজিতমাণৰেন পুচ্ছিতপঞ্হে. সঙ্খাতধম্মাসেতি সঙ্খাতধম্মা ৰুচ্চন্তি ঞাতধম্মা তুলিতধম্মা তীরিতধম্মা. সেক্খাতি সত্ত সেক্খা. পুথূতি তেযেৰ সত্ত জনে সন্ধায পুথূতি ৰুত্তং. ইধাতি ইমস্মিং সাসনে. নিপকোতি নেপক্কং ৰুচ্চতি পঞ্ঞা, তায সমন্নাগতত্তা নিপকো, ত্ৰং পণ্ডিতো পব্রূহীতি যাচতি. ইরিযন্তি ৰুত্তিং আচারং গোচরং ৰিহারং পটিপত্তিং. মারিসাতি ভগৰন্তং আলপতি. সেক্খানঞ্চ সঙ্খাতধম্মানঞ্চ খীণাসৰানঞ্চ পটিপত্তিং মযা পুচ্ছিতো পণ্ডিত, মারিস, ময্হং কথেহীতি অযমেত্থ সঙ্খেপত্থো.
তুণ্হী অহোসীতি কস্মা যাৰ ততিযং পুট্ঠো তুণ্হী অহোসি? কিং পঞ্হে কঙ্খতি, উদাহু অজ্ঝাসযেতি? অজ্ঝাসযে কঙ্খতি, নো পঞ্হে. এৰং কিরস্স অহোসি – ‘‘সত্থা মং সেক্খাসেক্খানং আগমনীযপটিপদং কথাপেতুকামো; সা চ খন্ধৰসেন ধাতুৰসেন আযতনৰসেন পচ্চযাকারৰসেনাতি বহূহি কারণেহি সক্কা কথেতুং. কথং কথেন্তো নু খো সত্থু অজ্ঝাসযং গহেত্ৰা কথেতুং সক্খিস্সামী’’তি? অথ সত্থা চিন্তেসি – ‘‘ঠপেত্ৰা মং অঞ্ঞো পত্তং আদায চরন্তো সাৰকো নাম পঞ্ঞায সারিপুত্তসমো নত্থি. অযম্পি মযা পঞ্হং পুট্ঠো যাৰ ততিযং তুণ্হী এৰ. পঞ্হে নু খো কঙ্খতি, উদাহু অজ্ঝাসযে’’তি. অথ ‘‘অজ্ঝাসযে’’তি ঞত্ৰা পঞ্হকথনত্থায নযং দদমানো ভূতমিদন্তি, সারিপুত্ত, পস্সসীতি আহ.
তত্থ ভূতন্তি জাতং নিব্বত্তং, খন্ধপঞ্চকস্সেতং নামং. ইতি সত্থা ‘‘পঞ্চক্খন্ধৰসেন, সারিপুত্ত, ইমং পঞ্হং কথেহী’’তি থেরস্স নযং দেতি. সহনযদানেন পন থেরস্স তীরে ঠিতপুরিসস্স ৰিৰটো একঙ্গণো মহাসমুদ্দো ৰিয নযসতেন নযসহস্সেন পঞ্হব্যাকরণং উপট্ঠাসি. অথ নং ব্যাকরোন্তো ভূতমিদন্তি, ভন্তেতিআদিমাহ. তত্থ ভূতমিদন্তি ইদং নিব্বত্তং খন্ধপঞ্চকং. সম্মপ্পঞ্ঞায পস্সতীতি সহ ৰিপস্সনায মগ্গপঞ্ঞায সম্মা পস্সতি. পটিপন্নো হোতীতি সীলতো পট্ঠায যাৰ অরহত্তমগ্গা নিব্বিদাদীনং অত্থায পটিপন্নো হোতি. তদাহারসম্ভৰন্তি ইদং কস্মা আরভি? এতং খন্ধপঞ্চকং আহারং পটিচ্চ ঠিতং, তস্মা তং আহারসম্ভৰং নাম কত্ৰা দস্সেতুং ইদং আরভি. ইতি ইমিনাপি পরিযাযেন সেক্খপটিপদা কথিতা হোতি. তদাহারনিরোধাতি তেসং আহারানং নিরোধেন. ইদং কস্মা আরভি? তঞ্হি খন্ধপঞ্চকং আহারনিরোধা নিরুজ্ঝতি, তস্মা তং আহারনিরোধসম্ভৰং নাম কত্ৰা দস্সেতুং ইদং আরভি. ইতি ইমিনাপি পরিযাযেন সেক্খস্সেৰ পটিপদা কথিতা. নিব্বিদাতি আদীনি সব্বানি কারণৰচনানীতি ৰেদিতব্বানি. অনুপাদা ৰিমুত্তোতি চতূহি উপাদানেহি কঞ্চি ধম্মং অগহেত্ৰা ৰিমুত্তো. সাধু সাধূতি ইমিনা থেরস্স ব্যাকরণং সম্পহংসেত্ৰা সযম্পি তথেৰ ব্যাকরোন্তো পুন ‘‘ভূতমিদ’’ন্তিআদিমাহাতি. পঠমং.
২. কল়ারসুত্তৰণ্ণনা
৩২. দুতিযে কল়ারখত্তিযোতি তস্স থেরস্স নামং. দন্তা পনস্স কল়ারা ৰিসমসণ্ঠানা, তস্মা ‘‘কল়ারো’’তি ৰুচ্চতি. হীনাযাৰত্তোতি হীনস্স গিহিভাৰস্স অত্থায নিৰত্তো. অস্সাসমলত্থাতি অস্সাসং অৰস্সযং পতিট্ঠং ন হি নূন অলত্থ, তযো মগ্গে তীণি চ ফলানি নূন নালত্থাতি দীপেতি. যদি হি তানি লভেয্য, ন সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৰত্তেয্যাতি অযং থেরস্স অধিপ্পাযো. ন খ্ৰাহং, আৰুসোতি অহং খো, আৰুসো, ‘‘অস্সাসং পত্তো, ন পত্তো’’তি ন কঙ্খামি. থেরস্স হি সাৰকপারমীঞাণং অৰস্সযো, তস্মা সো ন কঙ্খতি. আযতিং পনাৰুসোতি ইমিনা ‘‘আযতিং পটিসন্ধি তুম্হাকং উগ্ঘাটিতা, ন উগ্ঘাটিতা’’তি অরহত্তপ্পত্তিং পুচ্ছতি. ন খ্ৰাহং, আৰুসো, ৰিচিকিচ্ছামীতি ইমিনা থেরো তত্থ ৰিচিকিচ্ছাভাৰং দীপেতি.
যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমীতি ‘‘ইমং সুতকারণং ভগৰতো আরোচেস্সামী’’তি উপসঙ্কমি. অঞ্ঞা ব্যাকতাতি অরহত্তং ব্যাকতং. খীণা জাতীতি ন থেরেন এৰং ব্যাকতা, অযং পন থেরো তুট্ঠো পসন্নো এৰং পদব্যঞ্জনানি আরোপেত্ৰা আহ. অঞ্ঞতরং ভিক্খুং আমন্তেসীতি তং সুত্ৰা সত্থা চিন্তেসি – ‘‘সারিপুত্তো ধীরো গম্ভীরো. ন সো কেনচি কারণেন এৰং ব্যাকরিস্সতি. সংখিত্তেন পন পঞ্হো ব্যাকতো ভৰিস্সতি. পক্কোসাপেত্ৰা নং পঞ্হং ব্যাকরাপেস্সামী’’তি অঞ্ঞতরং ভিক্খুং আমন্তেসি.
সচে তং সারিপুত্তাতি ইদং ভগৰা ‘‘ন এস অত্তনো ধম্মতায অঞ্ঞং ব্যাকরিস্সতি, পঞ্হমেতং পুচ্ছিস্সামি, তং কথেন্তোৰ অঞ্ঞং ব্যাকরিস্সতী’’তি অঞ্ঞং ব্যাকরাপেতুং এৰং পুচ্ছি. যংনিদানাৰুসো, জাতীতি, আৰুসো, অযং জাতি নাম যংপচ্চযা, তস্স পচ্চযস্স খযা খীণস্মিং জাতিযা পচ্চযে জাতিসঙ্খাতং ফলং খীণন্তি ৰিদিতং. ইধাপি চ থেরো পঞ্হে অকঙ্খিত্ৰা অজ্ঝাসযে কঙ্খতি. এৰং কিরস্স অহোসি – ‘‘অঞ্ঞা নাম তণ্হা খীণা, উপাদানং খীণং, ভৰো খীণো, পচ্চযো খীণো, কিলেসা খীণাতিআদীহি বহূহি কারণেহি সক্কা ব্যাকাতুং, কথং কথেন্তো পন সত্থু অজ্ঝাসযং গহেতুং সক্খিস্সামী’’তি.
কিঞ্চাপি এৰং অজ্ঝাসযে কঙ্খতি, পঞ্হং পন অট্ঠপেত্ৰাৰ পচ্চযাকারৰসেন ব্যাকাসি. সত্থাপি পচ্চযাকারৰসেনেৰ ব্যাকরাপেতুকামো, তস্মা এস ব্যাকরোন্তোৰ অজ্ঝাসযং গণ্হি. তাৰদেৰ ‘‘গহিতো মে সত্থু অজ্ঝাসযো’’তি অঞ্ঞাসি. অথস্স নযসতেন নযসহস্সেন পঞ্হব্যাকরণং উপট্ঠাসি. যস্মা পন ভগৰা উত্তরি পঞ্হং পুচ্ছতি, তস্মা তেন তং ব্যাকরণং অনুমোদিতন্তি ৰেদিতব্বং.
কথং জানতো পন তেতি ইদং কস্মা আরভি? সৰিসযে সীহনাদং নদাপেতুং. থেরো কির সূকরনিখাতলেণদ্ৰারে দীঘনখপরিব্বাজকস্স ৰেদনাপরিগ্গহসুত্তে কথিযমানে তালৰণ্টং গহেত্ৰা সত্থারং বীজযমানো ঠিতো তিস্সো ৰেদনা পরিগ্গহেত্ৰা সাৰকপারমীঞাণং অধিগতো, অযমস্স সৰিসযো. ইমস্মিং সৰিসযে ঠিতো সীহনাদং নদিস্সতীতি নং সন্ধায সত্থা ইদং পঞ্হং পুচ্ছি. অনিচ্চাতি হুত্ৰা অভাৰট্ঠেন অনিচ্চা. যদনিচ্চং তং দুক্খন্তি এত্থ কিঞ্চাপি সুখা ৰেদনা ঠিতিসুখা ৰিপরিণামদুক্খা, দুক্খা ৰেদনা ঠিতিদুক্খা ৰিপরিণামসুখা, অদুক্খমসুখা ঞাণসুখা অঞ্ঞাণদুক্খা, ৰিপরিণামকোটিযা পন সব্বাৰ দুক্খা নাম জাতা. ৰিদিতন্তি যস্মা এৰং ৰেদনাত্তযং দুক্খন্তি ৰিদিতং, তস্মা যা তত্থ তণ্হা, সা ন উপট্ঠাসীতি দস্সেতি.
সাধু সাধূতি থেরস্স ৰেদনাপরিচ্ছেদজাননে সম্পহংসনং. থেরো হি ৰেদনা একাতি ৰা দ্ৰে তিস্সো চতস্সোতি ৰা অৰুত্তেপি ৰুত্তনযেন তাসং তিস্সোতি পরিচ্ছেদং অঞ্ঞাসি, তেন তং ভগৰা সম্পহংসন্তো এৰমাহ. দুক্খস্মিন্তি ইদং ভগৰা ইমিনা অধিপ্পাযেন আহ – ‘‘সারিপুত্ত, যং তযা ‘ইমিনা কারণেন ৰেদনাসু তণ্হা ন উপট্ঠাসী’তি ব্যাকতং, তং সুব্যাকতং. ‘তিস্সো ৰেদনা’তি ৰিভজন্তেন পন তে অতিপ্পপঞ্চো কতো, তং ‘দুক্খস্মি’ন্তি ব্যাকরোন্তেনপি হি তে সুব্যাকতমেৰ ভৰেয্য. যংকিঞ্চি ৰেদযিতং, তং দুক্খন্তি ঞাতমত্তেপি হি ৰেদনাসু তণ্হা ন তিট্ঠতি’’.
কথং ৰিমোক্খাতি কতরা ৰিমোক্খা, কতরেন ৰিমোক্খেন তযা অঞ্ঞা ব্যাকতাতি অত্থো? অজ্ঝত্তং ৰিমোক্খাতি অজ্ঝত্তৰিমোক্খেন, অজ্ঝত্তসঙ্খারে পরিগ্গহেত্ৰা পত্তঅরহত্তেনাতি অত্থো. তত্থ চতুক্কং ৰেদিতব্বং – অজ্ঝত্তং অভিনিৰেসো অজ্ঝত্তং ৰুট্ঠানং, অজ্ঝত্তং অভিনিৰেসো বহিদ্ধা ৰুট্ঠানং, বহিদ্ধা অভিনিৰেসো বহিদ্ধা ৰুট্ঠানং, বহিদ্ধা অভিনিৰেসো অজ্ঝত্তং ৰুট্ঠানন্তি. অজ্ঝত্তঞ্হি অভিনিৰেসিত্ৰা বহিদ্ধাধম্মাপি দট্ঠব্বাযেৰ, বহিদ্ধা অভিনিৰেসিত্ৰা অজ্ঝত্তধম্মাপি. তস্মা কোচি ভিক্খু অজ্ঝত্তং সঙ্খারেসু ঞাণং ওতারেত্ৰা তে ৰৰত্থপেত্ৰা বহিদ্ধা ওতারেতি, বহিদ্ধাপি পরিগ্গহেত্ৰা পুন অজ্ঝত্তং ওতারেতি, তস্স অজ্ঝত্ত সঙ্খারে সম্মসনকালে মগ্গৰুট্ঠানং হোতি. ইতি অজ্ঝত্তং অভিনিৰেসো অজ্ঝত্তং ৰুট্ঠানং নাম. কোচি অজ্ঝত্তং সঙ্খারেসু ঞাণং ওতারেত্ৰা তে ৰৰত্থপেত্ৰা বহিদ্ধা ওতারেতি, তস্স বহিদ্ধা সঙ্খারে সম্মসনকালে মগ্গৰুট্ঠানং হোতি. ইতি অজ্ঝত্তং অভিনিৰেসো বহিদ্ধা ৰুট্ঠানং নাম. কোচি বহিদ্ধা সঙ্খারেসু ঞাণং ওতারেত্ৰা, তে ৰৰত্থপেত্ৰা অজ্ঝত্তং ওতারেতি, অজ্ঝত্তম্পি পরিগ্গহেত্ৰা পুন বহিদ্ধা ওতারেতি, তস্স বহিদ্ধা সঙ্খারে সম্মসনকালে মগ্গৰুট্ঠানং হোতি. ইতি বহিদ্ধা অভিনিৰেসো বহিদ্ধা ৰুট্ঠানং নাম. কোচি বহিদ্ধা সঙ্খারেসু ঞাণং ওতারেত্ৰা তে ৰৰত্থপেত্ৰা অজ্ঝত্তং ওতারেতি, তস্স অজ্ঝত্তসঙ্খারে সম্মসনকালে মগ্গৰুট্ঠানং হোতি. ইতি বহিদ্ধা অভিনিৰেসো অজ্ঝত্তং ৰুট্ঠানং নাম. তত্র থেরো ‘‘অজ্ঝত্তসঙ্খারে পরিগ্গহেত্ৰা তেসং ৰৰত্থানকালে মগ্গৰুট্ঠানেন অরহত্তং পত্তোস্মী’’তি দস্সেন্তো অজ্ঝত্তং ৰিমোক্খা খ্ৰাহং, আৰুসোতি আহ.
সব্বুপাদানক্খযাতি সব্বেসং চতুন্নম্পি উপাদানানং খযেন. তথা সতো ৰিহরামীতি তেনাকারেন সতিযা সমন্নাগতো ৰিহরামি. যথা সতং ৰিহরন্তন্তি যেনাকারেন মং সতিযা সমন্নাগতং ৰিহরন্তং. আসৰা নানুস্সৰন্তীতি চক্খুতো রূপে সৰন্তি আসৰন্তি সন্দন্তি পৰত্তন্তীতি এৰং ছহি দ্ৰারেহি ছসু আরম্মণেসু সৰনধম্মা কামাসৰাদযো আসৰা নানুস্সৰন্তি নানুপ্পৰড্ঢন্তি, যথা মে ন উপ্পজ্জন্তীতি অত্থো. অত্তানঞ্চ নাৰজানামীতি অত্তানঞ্চ ন অৰজানামি. ইমিনা ওমানপহানং কথিতং. এৰঞ্হি সতি পজাননা পসন্না হোতি.
সমণেনাতি বুদ্ধসমণেন. তেস্ৰাহং ন কঙ্খামীতি তেসু অহং ‘‘কতরো কামাসৰো, কতরো ভৰাসৰো, কতরো দিট্ঠাসৰো, কতরো অৰিজ্জাসৰো’’তি এৰং সরূপভেদতোপি, ‘‘চত্তারো আসৰা’’তি এৰং গণনপরিচ্ছেদতোপি ন কঙ্খামি. তে মে পহীনাতি ন ৰিচিকিচ্ছামীতি তে ময্হং পহীনাতি ৰিচিকিচ্ছং ন উপ্পাদেমি. ইদং ভগৰা ‘‘এৰং ব্যাকরোন্তেনপি তযা সুব্যাকতং ভৰেয্য ‘অজ্ঝত্তং ৰিমোক্খা খ্ৰাহং, আৰুসো’তিআদীনি পন তে ৰদন্তেন অতিপ্পপঞ্চো কতো’’তি দস্সেন্তো আহ.
উট্ঠাযাসনা ৰিহারং পাৰিসীতি পঞ্ঞত্তৰরবুদ্ধাসনতো উট্ঠহিত্ৰা ৰিহারং অন্তোমহাগন্ধকুটিং পাৰিসি অসম্ভিন্নায এৰ পরিসায. কস্মা? বুদ্ধা হি অনিট্ঠিতায দেসনায অসম্ভিন্নায পরিসায উট্ঠাযাসনা গন্ধকুটিং পৰিসন্তা পুগ্গলথোমনত্থং ৰা পৰিসন্তি ধম্মথোমনত্থং ৰা. তত্থ পুগ্গলথোমনত্থং পৰিসন্তো সত্থা এৰং চিন্তেসি – ‘‘ইমং মযা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিট্ঠং ৰিত্থারেন চ অৰিভত্তং ধম্মপটিগ্গাহকা ভিক্খূ উগ্গহেত্ৰা আনন্দং ৰা কচ্চাযনং ৰা উপসঙ্কমিত্ৰা পুচ্ছিস্সন্তি, তে ময্হং ঞাণেন সংসন্দেত্ৰা কথেস্সন্তি, ততোপি ধম্মপটিগ্গাহকা পুন মং পুচ্ছিস্সন্তি. তেসমহং ‘সুকথিতং, ভিক্খৰে, আনন্দেন, সুকথিতং কচ্চাযনেন, মং চেপি তুম্হে এতমত্থং পুচ্ছেয্যাথ, অহম্পি নং এৰমেৰ ব্যাকরেয্য’ন্তি এৰং তে পুগ্গলে থোমেস্সামি. ততো তেসু গারৰং জনেত্ৰা ভিক্খূ উপসঙ্কমিস্সন্তি, তেপি ভিক্খূ অত্থে চ ধম্মে চ নিযোজেস্সন্তি, তে তেহি নিযোজিতা তিস্সো সিক্খা পরিপূরেত্ৰা দুক্খস্সন্তং করিস্সন্তী’’তি.
অথ ৰা পনস্স এৰং হোতি – ‘‘এস মযি পক্কন্তে অত্তনো আনুভাৰং করিস্সতি, অথ নং অহম্পি তথেৰ থোমেস্সামি, তং মম থোমনং সুত্ৰা গারৰজাতা ভিক্খূ ইমং উপসঙ্কমিতব্বং, ৰচনঞ্চস্স সোতব্বং সদ্ধাতব্বং মঞ্ঞিস্সন্তি, তং তেসং ভৰিস্সতি দীঘরত্তং হিতায সুখাযা’’তি ধম্মথোমনত্থং পৰিসন্তো এৰং চিন্তেসি যথা ধম্মদাযাদসুত্তে চিন্তেসি. তত্র হিস্স এৰং অহোসি – ‘‘মযি ৰিহারং পৰিট্ঠে আমিসদাযাদং গরহন্তো ধম্মদাযাদঞ্চ থোমেন্তো ইমিস্সংযেৰ পরিসতি নিসিন্নো সারিপুত্তো ধম্মং দেসেস্সতি, এৰং দ্ৰিন্নম্পি অম্হাকং একজ্ঝাসযায মতিযা দেসিতা অযং দেসনা অগ্গা চ গরুকা চ ভৰিস্সতি পাসাণচ্ছত্তসদিসা’’তি.
ইধ পন আযস্মন্তং সারিপুত্তং উক্কংসেত্ৰা পকাসেত্ৰা ঠপেতুকামো পুগ্গলথোমনত্থং উট্ঠাযাসনা ৰিহারং পাৰিসি. ঈদিসেসু ঠানেসু ভগৰা নিসিন্নাসনেযেৰ অন্তরহিতো চিত্তগতিযা ৰিহারং পৰিসতীতি ৰেদিতব্বো. যদি হি কাযগতিযা গচ্ছেয্য, সব্বা পরিসা ভগৰন্তং পরিৰারেত্ৰা গচ্ছেয্য, সা একৰারং ভিন্না পুন দুস্সন্নিপাতা ভৰেয্যাতি ভগৰা অদিস্সমানেন কাযেন চিত্তগতিযা এৰ পাৰিসি.
এৰং পৰিট্ঠে পন ভগৰতি ভগৰতো অধিপ্পাযানুরূপমেৰ সীহনাদং নদিতুকামো তত্র খো আযস্মা সারিপুত্তো অচিরপক্কন্তস্স ভগৰতো ভিক্খূ আমন্তেসি. পুব্বে অপ্পটিসংৰিদিতন্তি ইদং নাম পুচ্ছিস্সতীতি পুব্বে মযা অৰিদিতং অঞ্ঞাতং. পঠমং পঞ্হন্তি, ‘‘সচে তং, সারিপুত্ত, এৰং পুচ্ছেয্যুং কথং জানতা পন তযা, আৰুসো সারিপুত্ত, কথং পস্সতা অঞ্ঞা ব্যাকতা খীণা জাতী’’তি ইমং পঠমং পঞ্হং. দন্ধাযিতত্তন্তি সত্থু আসযজাননত্থং দন্ধভাৰো অসীঘতা. পঠমং পঞ্হং অনুমোদীতি, ‘‘জাতি পনাৰুসো সারিপুত্ত, কিংনিদানা’’তি ইমং দুতিযং পঞ্হং পুচ্ছন্তো, ‘‘যংনিদানাৰুসো, জাতী’’তি এৰং ৰিস্সজ্জিতং পঠমং পঞ্হং অনুমোদি.
এতদহোসীতি ভগৰতা অনুমোদিতে নযসতেন নযসহস্সেন পঞ্হস্স একঙ্গণিকভাৰেন পাকটীভূতত্তা এতং অহোসি. দিৰসম্পাহং ভগৰতো এতমত্থং ব্যাকরেয্যন্তি সকলদিৰসম্পি অহং ভগৰতো এতং পটিচ্চসমুপ্পাদত্থং পুট্ঠো সকলদিৰসম্পি অঞ্ঞমঞ্ঞেহি পদব্যঞ্জনেহি ব্যাকরেয্যং. যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমীতি এৰং কিরস্স অহোসি – ‘‘থেরো উল়ারসীহনাদং নদতি, সুকারণং এতং, দসবলস্স নং আরোচেস্সামী’’তি. তস্মা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি.
সা হি ভিক্খু সারিপুত্তস্স ধম্মধাতূতি এত্থ ধম্মধাতূতি পচ্চযাকারস্স ৰিৰটভাৰদস্সনসমত্থং সাৰকপারমীঞাণং. সাৰকানঞ্হি সাৰকপারমীঞাণং সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণগতিকমেৰ হোতি. যথা বুদ্ধানং অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্না ধম্মা সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণস্স পাকটা হোন্তি, এৰং থেরস্স সাৰকপারমীঞাণং সব্বেপি সাৰকঞাণস্স গোচরধম্মে জানাতীতি. দুতিযং.
৩. ঞাণৰত্থুসুত্তৰণ্ণনা
৩৩. ততিযে তং সুণাথাতি তং ঞাণৰত্থুদেসনং সুণাথ. ঞাণৰত্থূনীতি চেত্থ ঞাণমেৰ ঞাণৰত্থূতি ৰেদিতব্বং. জরামরণে ঞাণন্তিআদীসু চতূসু পঠমং সৰনমযঞাণং সম্মসনঞাণং পটিৰেধঞাণং পচ্চৰেক্খণঞাণন্তি চতুব্বিধং ৰট্টতি, তথা দুতিযং. ততিযং পন ঠপেত্ৰা সম্মসনঞাণং তিৰিধমেৰ হোতি, তথা চতুত্থং. লোকুত্তরধম্মেসু হি সম্মসনং নাম নত্থি. জাতিযা ঞাণন্তিআদীসুপি এসেৰ নযো. ইমিনা ধম্মেনাতি ইমিনা চতুসচ্চধম্মেন ৰা মগ্গঞাণধম্মেন ৰা.
দিট্ঠেনাতিআদীসু দিট্ঠেনাতি ঞাণচক্খুনা দিট্ঠেন. ৰিদিতেনাতি পঞ্ঞায ৰিদিতেন. অকালিকেনাতি কিঞ্চি কালং অনতিক্কমিত্ৰা পটিৰেধানন্তরংযেৰ ফলদাযকেন. পত্তেনাতি অধিগতেন. পরিযোগাল়্হেনাতি পরিযোগাহিতেন পঞ্ঞায অনুপৰিট্ঠেন. অতীতানাগতে নযং নেতীতি ‘‘যে খো কেচী’’তিআদিনা নযেন অতীতে চ অনাগতে চ নযং নেতি. এত্থ চ ন চতুসচ্চধম্মেন ৰা মগ্গঞাণধম্মেন ৰা সক্কা অতীতানাগতে নযং নেতুং, চতুসচ্চে পন মগ্গঞাণেন পটিৰিদ্ধে পরতো পচ্চৰেক্খণঞাণং নাম হোতি. তেন নযং নেতীতি ৰেদিতব্বা. অব্ভঞ্ঞংসূতি অভিঅঞ্ঞংসু জানিংসু. সেয্যথাপাহং, এতরহীতি যথা অহং এতরহি চতুসচ্চৰসেন জানামি. অন্ৰযে ঞাণন্তি অনুঅযে ঞাণং, ধম্মঞাণস্স অনুগমনে ঞাণং, পচ্চৰেক্খণঞাণস্সেতং নামং. ধম্মে ঞাণন্তি মগ্গঞাণং. ইমস্মিং সুত্তে খীণাসৰস্স সেক্খভূমি কথিতা হোতি. ততিযং.
৪. দুতিযঞাণৰত্থুসুত্তৰণ্ণনা
৩৪. চতুত্থে সত্তসত্তরীতি সত্ত চ সত্তরি চ. ব্যঞ্জনভাণকা কির তে ভিক্খূ, বহুব্যঞ্জনং কত্ৰা ৰুচ্চমানে পটিৰিজ্ঝিতুং সক্কোন্তি, তস্মা তেসং অজ্ঝাসযেন ইদং সুত্তং ৰুত্তং. ধম্মট্ঠিতিঞাণন্তি পচ্চযাকারে ঞাণং. পচ্চযাকারো হি ধম্মানং পৰত্তিট্ঠিতিকারণত্তা ধম্মট্ঠিতীতি ৰুচ্চতি, এত্থ ঞাণং ধম্মট্ঠিতিঞাণং, এতস্সেৰ ছব্বিধস্স ঞাণস্সেতং অধিৰচনং. খযধম্মন্তি খযগমনসভাৰং. ৰযধম্মন্তি ৰযগমনসভাৰং. ৰিরাগধম্মন্তি ৰিরজ্জনসভাৰং. নিরোধধম্মন্তি নিরুজ্ঝনসভাৰং. সত্তসত্তরীতি একেকস্মিং সত্ত সত্ত কত্ৰা একাদসসু পদেসু সত্তসত্তরি. ইমস্মিং সুত্তে ৰিপস্সনাপটিৰিপস্সনা কথিতা. চতুত্থং.
৫. অৰিজ্জাপচ্চযসুত্তৰণ্ণনা
৩৫. পঞ্চমে সমুদযো হোতীতি সত্থা ইধেৰ দেসনং ওসাপেসি. কিংকারণাতি? দিট্ঠিগতিকস্স ওকাসদানত্থং. তস্সঞ্হি পরিসতি উপারম্ভচিত্তো দিট্ঠিগতিকো অত্থি, সো পঞ্হং পুচ্ছিস্সতি, অথস্সাহং ৰিস্সজ্জেস্সামীতি তস্স ওকাসদানত্থং দেসনং ওসাপেসি. নো কল্লো পঞ্হোতি অযুত্তো পঞ্হো. দুপ্পঞ্হো এসোতি অত্থো. ননু চ ‘‘কতমং নু খো, ভন্তে, জরামরণ’’ন্তি? ইদং সুপুচ্ছিতন্তি. কিঞ্চাপি সুপুচ্ছিতং, যথা পন সতসহস্সগ্ঘনিকে সুৰণ্ণথালে ৰড্ঢিতস্স সুভোজনস্স মত্থকে আমলকমত্তেপি গূথপিণ্ডে ঠপিতে সব্বং ভোজনং দুব্ভোজনং হোতি ছড্ডেতব্বং, এৰমেৰ ‘‘কস্স চ পনিদং জরামরণ’’ন্তি? ইমিনা সত্তূপলদ্ধিৰাদপদেন গূথপিণ্ডেন তং ভোজনং দুব্ভোজনং ৰিয অযম্পি সব্বো দুপ্পঞ্হোৰ জাতোতি.
ব্রহ্মচরিযৰাসোতি অরিযমগ্গৰাসো. তং জীৰং তং সরীরন্তি যস্স হি অযং দিট্ঠি, সো ‘‘জীৰে উচ্ছিজ্জমানে সরীরং উচ্ছিজ্জতি, সরীরে উচ্ছিজ্জন্তে জীৰিতং উচ্ছিজ্জতী’’তি গণ্হাতি. এৰং গণ্হতো সা দিট্ঠি ‘‘সত্তো উচ্ছিজ্জতী’’তি গহিতত্তা উচ্ছেদদিট্ঠি নাম হোতি. সচে পন সঙ্খারাৰ উপ্পজ্জন্তি চেৰ নিরুজ্ঝন্তি চাতি গণ্হেয্য, সাসনাৰচরা সম্মাদিট্ঠি নাম ভৰেয্য. অরিযমগ্গো চ নামেসো ৰট্টং নিরোধেন্তো ৰট্টং সমুচ্ছিন্দন্তো উপ্পজ্জতি, তদেৰ তং ৰট্টং উচ্ছেদদিট্ঠিযা গহিতাকারস্স সম্ভৰে সতি ৰিনাৰ মগ্গভাৰনায নিরুজ্ঝতীতি মগ্গভাৰনা নিরত্থকা হোতি. তেন ৰুত্তং ‘‘ব্রহ্মচরিযৰাসো ন হোতী’’তি.
দুতিযনযে অঞ্ঞং জীৰং অঞ্ঞং সরীরন্তি যস্স অযং দিট্ঠি, সো ‘‘সরীরং ইধেৰ উচ্ছিজ্জতি, ন জীৰিতং, জীৰিতং পন পঞ্জরতো সকুণো ৰিয যথাসুখং গচ্ছতী’’তি গণ্হাতি. এৰং গণ্হতো সা দিট্ঠি ‘‘ইমস্মা লোকা জীৰিতং পরলোকং গত’’ন্তি গহিতত্তা সস্সতদিট্ঠি নাম হোতি. অযঞ্চ অরিযমগ্গো তেভূমকৰট্টং ৰিৰট্টেন্তো উপ্পজ্জতি, সো একসঙ্খারেপি নিচ্চে ধুৰে সস্সতে সতি উপ্পন্নোপি ৰট্টং ৰিৰট্টেতুং ন সক্কোতীতি মগ্গভাৰনা নিরত্থকা হোতি. তেন ৰুত্তং ‘‘অঞ্ঞং জীৰং অঞ্ঞং সরীরন্তি ৰা ভিক্খু দিট্ঠিযা সতি ব্রহ্মচরিযৰাসো ন হোতী’’তি.
ৰিসূকাযিকানীতিআদি সব্বং মিচ্ছাদিট্ঠিৰেৰচনমেৰ. সা হি সম্মাদিট্ঠিযা ৰিনিৰিজ্ঝনট্ঠেন ৰিসূকমিৰ অত্তানং আৰরণতো ৰিসূকাযিকং, সম্মাদিট্ঠিং অননুৰত্তিত্ৰা তস্সা ৰিরোধেন পৰত্তনতো ৰিসেৰিতং, কদাচি উচ্ছেদস্স কদাচি সস্সতস্স গহণতো ৰিরূপং ফন্দিতং ৰিপ্ফন্দিতন্তি ৰুচ্চতি. তালাৰত্থুকতানীতি তালৰত্থু ৰিয কতানি, পুন অৰিরুহণট্ঠেন মত্থকচ্ছিন্নতালো ৰিয সমূলং তালং উদ্ধরিত্ৰা তস্স পতিট্ঠিতট্ঠানং ৰিয চ কতানীতি অত্থো. অনভাৰংকতানীতি অনুঅভাৰং কতানীতি. পঞ্চমং.
৬. দুতিযঅৰিজ্জাপচ্চযসুত্তৰণ্ণনা
৩৬. ছট্ঠে ইতি ৰা, ভিক্খৰে, যো ৰদেয্যাতি তস্সং পরিসতি দিট্ঠিগতিকো পঞ্হং পুচ্ছিতুকামো অত্থি, সো পন অৰিসারদধাতুকো উট্ঠায দসবলং পুচ্ছিতুং ন সক্কোতি, তস্মা তস্স অজ্ঝাসযেন সযমেৰ পুচ্ছিত্ৰা ৰিস্সজ্জেন্তো সত্থা এৰমাহ. ছট্ঠং.
৭. নতুম্হসুত্তৰণ্ণনা
৩৭. সত্তমে ন তুম্হাকন্তি অত্তনি হি সতি অত্তনিযং নাম হোতি. অত্তাযেৰ চ নত্থি, তস্মা ‘‘ন তুম্হাক’’ন্তি আহ. নপি অঞ্ঞেসন্তি অঞ্ঞো নাম পরেসং অত্তা, তস্মিং সতি অঞ্ঞেসং নাম সিযা, সোপি নত্থি, তস্মা ‘‘নপি অঞ্ঞেস’’ন্তি আহ. পুরাণমিদং, ভিক্খৰে, কম্মন্তি নযিদং পুরাণকম্মমেৰ, পুরাণকম্মনিব্বত্তো পনেস কাযো, তস্মা পচ্চযৰোহারেন এৰং ৰুত্তো. অভিসঙ্খতন্তিআদি কম্মৰোহারস্সেৰ ৰসেন পুরিমলিঙ্গসভাগতায ৰুত্তং, অযং পনেত্থ অত্থো – অভিসঙ্খতন্তি পচ্চযেহি কতোতি দট্ঠব্বো. অভিসঞ্চেতযিতন্তি চেতনাৰত্থুকো চেতনামূলকোতি দট্ঠব্বো. ৰেদনিযন্তি ৰেদনিযৰত্থূতি দট্ঠব্বো. সত্তমং.
৮. চেতনাসুত্তৰণ্ণনা
৩৮. অট্ঠমে যঞ্চ, ভিক্খৰে, চেতেতীতি যং চেতনং চেতেতি, পৰত্তেতীতি অত্থো. যঞ্চ পকপ্পেতীতি যং পকপ্পনং পকপ্পেতি, পৰত্তেতিচ্চেৰ অত্থো. যঞ্চ অনুসেতীতি যঞ্চ অনুসযং অনুসেতি, পৰত্তেতিচ্চেৰ অত্থো. এত্থ চ চেতেতীতি তেভূমককুসলাকুসলচেতনা গহিতা, পকপ্পেতীতি অট্ঠসু লোভসহগতচিত্তেসু তণ্হাদিট্ঠিকপ্পা গহিতা, অনুসেতীতি দ্ৰাদসন্নং চেতনানং সহজাতকোটিযা চেৰ উপনিস্সযকোটিযা চ অনুসযো গহিতো. আরম্মণমেতং হোতীতি (চেতনাদিধম্মজাতে সতি কম্মৰিঞ্ঞাণস্স উপ্পত্তিযা অৰারিতত্তা) এতং চেতনাদিধম্মজাতং পচ্চযো হোতি. পচ্চযো হি ইধ আরম্মণন্তি অধিপ্পেতা. ৰিঞ্ঞাণস্স ঠিতিযাতি কম্মৰিঞ্ঞাণস্স ঠিতত্থং. আরম্মণে সতীতি তস্মিং পচ্চযে সতি. পতিট্ঠা ৰিঞ্ঞাণস্স হোতীতি তস্স কম্মৰিঞ্ঞাণস্স পতিট্ঠা হোতি. তস্মিং পতিট্ঠিতে ৰিঞ্ঞাণেতি তস্মিং কম্মৰিঞ্ঞাণে পতিট্ঠিতে. ৰিরূল়্হেতি কম্মং জৰাপেত্ৰা পটিসন্ধিআকড্ঢনসমত্থতায নিব্বত্তমূলে জাতে. পুনব্ভৰাভিনিব্বত্তীতি পুনব্ভৰসঙ্খাতা অভিনিব্বত্তি.
নো চে, ভিক্খৰে, চেতেতীতি ইমিনা তেভূমকচেতনায অপ্পৰত্তনক্খণো ৰুত্তো. নো চে পকপ্পেতীতি ইমিনা তণ্হাদিট্ঠিকপ্পানং অপ্পৰত্তনক্খণো. অথ চে অনুসেতীতি ইমিনা তেভূমকৰিপাকেসু পরিত্তকিরিযাসু রূপেতি এত্থ অপ্পহীনকোটিযা অনুসযো গহিতো. আরম্মণমেতং হোতীতি অনুসযে সতি কম্মৰিঞ্ঞাণস্স উপ্পত্তিযা অৰারিতত্তা এতং অনুসযজাতং পচ্চযোৰ হোতি.
নো চেৰ চেতেতীতিআদীসু পঠমপদে তেভূমককুসলাকুসলচেতনা নিৰত্তা, দুতিযপদে অট্ঠসু চিত্তেসু তণ্হাদিট্ঠিযো, ততিযপদে ৰুত্তপ্পকারেসু ধম্মেসু যো অপ্পহীনকোটিযা অনুসযিতো অনুসযো, সো নিৰত্তো.
অপিচেত্থ অসম্মোহত্থং চেতেতি পকপ্পেতি অনুসেতি, চেতেতি ন পকপ্পেতি অনুসেতি, ন চেতেতি ন পকপ্পেতি অনুসেতি, ন চেতেতি ন পকপ্পেতি ন অনুসেতীতি ইদম্পি চতুক্কং ৰেদিতব্বং. তত্থ পঠমনযে ধম্মপরিচ্ছেদো দস্সিতো. দুতিযনযে চেতেতীতি তেভূমককুসলচেতনা চেৰ চতস্সো চ অকুসলচেতনা গহিতা. ন পকপ্পেতীতি অট্ঠসু চিত্তেসু তণ্হাদিট্ঠিযো নিৰত্তা. অনুসেতীতি তেভূমককুসলে উপনিস্সযকোটিযা, চতূসু অকুসলচেতনাসু সহজাতকোটিযা চেৰ উপনিস্সযকোটিযা চ অনুসযো গহিতো. ততিযনযে ন চেতেতীতি তেভূমককুসলাকুসলং নিৰত্তং, ন পকপ্পেতীতি অট্ঠসু চিত্তেসু তণ্হাদিট্ঠিযো নিৰত্তা, অনুসেতীতি সুত্তে আগতং ৰারেত্ৰা তেভূমককুসলাকুসলৰিপাককিরিযারূপেসু অপ্পহীনকোটিযা উপনিস্সযো গহিতো. চতুত্থনযো পুরিমসদিসোৰ.
তদপ্পতিট্ঠিতেতি তস্মিং অপ্পতিট্ঠিতে. অৰিরূল়্হেতি কম্মং জৰাপেত্ৰা পটিসন্ধিআকড্ঢনসমত্থতায অনিব্বত্তমূলে. এত্থ পন কিং কথিতন্তি? অরহত্তমগ্গস্স কিচ্চং, খীণাসৰস্স কিচ্চকরণন্তিপি নৰলোকুত্তরধম্মাতিপি ৰত্তুং ৰট্টতি. এত্থ চ ৰিঞ্ঞাণস্স চেৰ আযতিং পুনব্ভৰস্স চ অন্তরে একো সন্ধি, ৰেদনাতণ্হানমন্তরে একো, ভৰজাতীনমন্তরে একোতি. অট্ঠমং.
৯. দুতিযচেতনাসুত্তৰণ্ণনা
৩৯. নৰমে ৰিঞ্ঞাণনামরূপানং অন্তরে একো সন্ধি, ৰেদনাতণ্হানমন্তরে একো, ভৰজাতীনমন্তরে একোতি. নৰমং.
১০. ততিযচেতনাসুত্তৰণ্ণনা
৪০. দসমে নতীতি তণ্হা. সা হি পিযরূপেসু রূপাদীসু নমনট্ঠেন ‘‘নতী’’তি ৰুচ্চতি. আগতি গতি হোতীতি আগতিম্হি গতি হোতি, আগতে পচ্চুপট্ঠিতে কম্মে ৰা কম্মনিমিত্তে ৰা গহিনিমিত্তে ৰা পটিসন্ধিৰসেন ৰিঞ্ঞাণস্স গতি হোতি. চুতূপপাতোতি এৰং ৰিঞ্ঞাণস্স আগতে পটিসন্ধিৰিসযে গতিযা সতি ইতো চৰনসঙ্খাতা চুতি, তত্থূপপত্তিসঙ্খাতো উপপাতোতি অযং চুতূপপাতো নাম হোতি. এৰং ইমস্মিং সুত্তে নতিযা চ আগতিগতিযা চ অন্তরে একোৰ সন্ধি কথিতোতি. দসমং.
কল়ারখত্তিযৰগ্গো চতুত্থো.