৫. সুভাসিতসুত্তৰণ্ণনা
২১৩. পঞ্চমে অঙ্গেহীতি কারণেহি, অৰযৰেহি ৰা. মুসাৰাদাৰেরমণিআদীনি হি চত্তারি সুভাসিতৰাচায কারণানি, সচ্চৰচনাদযো চত্তারো অৰযৰা. কারণত্থে চ অঙ্গসদ্দে ‘‘চতূহী’’তি নিস্সক্কৰচনং হোতি, অৰযৰত্থে করণৰচনং. সমন্নাগতাতি সমনুআগতা পৰত্তা যুত্তা চ. ৰাচাতি সমুল্লপনৰাচা, যা ‘‘ৰাচা গিরা ব্যপ্পথো’’তি (ধ. স. ৬৩৬) চ, ‘‘নেলা কণ্ণসুখা’’তি (দী. নি. ১.৯) চ আগতা. ‘‘যা পন ৰাচায চে কতং কম্ম’’ন্তি এৰং ৰিঞ্ঞত্তি চ ‘‘যা চতূহি ৰচীদুচ্চরিতেহি আরতি…পে… অযং ৰুচ্চতি সম্মাৰাচা’’তি (ৰিভ. ২০৬) এৰং ৰিরতি চ, ‘‘ফরুসৰাচা, ভিক্খৰে, আসেৰিতা ভাৰিতা বহুলীকতা নিরযসংৰত্তনিকা হোতী’’তি (অ. নি. ৮.৪০) এৰং চেতনা চ ৰাচাতি আগতা, ন সা ইধ অধিপ্পেতা. কস্মা? অভাসিতব্বতো. সুভাসিতাতি সুট্ঠু ভাসিতা. তেনস্সা অত্থাৰহতং দীপেতি. নো দুব্ভাসিতাতি ন দুট্ঠু ভাসিতা. তেনস্সা অনত্থাৰহনপহানতং দীপেতি. অনৰজ্জাতি রাগাদিৰজ্জরহিতা. ইমিনাস্সা কারণসুদ্ধিং চতুদোসাভাৰঞ্চ দীপেতি. অননুৰজ্জাতি অনুৰাদৰিমুত্তা. ইমিনাস্সা সব্বাকারসম্পত্তিং দীপেতি. ৰিঞ্ঞূনন্তি পণ্ডিতানং. তেন নিন্দাপসংসাসু বালা অপ্পমাণাতি দীপেতি.
সুভাসিতংযেৰ ভাসতীতি পুগ্গলাধিট্ঠানায দেসনায চতূসু ৰাচঙ্গেসু অঞ্ঞতরনিদ্দোসৰচনমেতং. নো দুব্ভাসিতন্তি তস্সেৰ ৰাচঙ্গস্স পটিপক্খভাসননিৰারণং. নো দুব্ভাসিতন্তি ইমিনা মিচ্ছাৰাচপ্পহানং দীপেতি. সুভাসিতন্তি ইমিনা পহীনমিচ্ছাৰাচেন ভাসিতব্বৰচনলক্খণং. অঙ্গপরিদীপনত্থং পনেত্থ অভাসিতব্বং পুব্বে অৰত্ৰা ভাসিতব্বমেৰাহ. এস নযো ধম্মংযেৰাতিআদীসুপি. এত্থ চ পঠমেন পিসুণদোসরহিতং সমগ্গকরণং ৰচনং ৰুত্তং, দুতিযেন সম্ফপ্পলাপদোসরহিতং ধম্মতো অনপেতং মন্তাৰচনং, ইতরেহি দ্ৰীহি ফরুসালিকরহিতানি পিযসচ্চৰচনানি. ইমেহি খোতি আদিনা তানি অঙ্গানি পচ্চক্খতো দস্সেন্তো তং ৰাচং নিগমেতি. যঞ্চ অঞ্ঞে পটিঞ্ঞাদীহি অৰযৰেহি, নামাদীহি পদেহি, লিঙ্গৰচনৰিভত্তিকালকারকসম্পত্তীহি চ সমন্নাগতং মুসাৰাদাদিৰাচম্পি সুভাসিতন্তি মঞ্ঞন্তি, তং পটিসেধেতি. অৰযৰাদিসমন্নাগতাপি হি তথারূপী ৰাচা দুব্ভাসিতাৰ হোতি অত্তনো চ পরেসঞ্চ অনত্থাৰহত্তা. ইমেহি পন চতূহঙ্গেহি সমন্নাগতা সচেপি মিলক্খুভাসাপরিযাপন্না ঘটচেটিকাগীতিকপরিযাপন্নাপি হোতি, তথাপি সুভাসিতাৰ লোকিযলোকুত্তরহিতসুখাৰহত্তা. তথা হি মগ্গপস্সে সস্সং রক্খন্তিযা সীহল়চেটিকায সীহল়কেনেৰ জাতিজরামরণযুত্তং গীতিকং গাযন্তিযা সদ্দং সুত্ৰা মগ্গং গচ্ছন্তা সট্ঠিমত্তা ৰিপস্সকা ভিক্খূ অরহত্তং পাপুণিংসু. তথা তিস্সো নাম আরদ্ধৰিপস্সকো ভিক্খু পদুমসরসমীপেন গচ্ছন্তো পদুমসরে পদুমানি ভঞ্জিত্ৰা –
‘‘পাতোৰ ফুল্লিতকোকনদং, সূরিযালোকেন ভিজ্জিযতে;
এৰং মনুস্সত্তং গতা সত্তা, জরাভিৰেগেন মদ্দিযন্তী’’তি. –
ইমং গীতিকং গাযন্তিযা চেটিকায সুত্ৰা অরহত্তং পত্তো.
বুদ্ধন্তরেপি অঞ্ঞতরো পুরিসো সত্তহি পুত্তেহি সদ্ধিং অটৰিতো আগম্ম অঞ্ঞতরায ইত্থিযা মুসলেন তণ্ডুলে কোট্টেন্তিযা –
‘‘জরায পরিমদ্দিতং এতং, মিলাতছৰিচম্মনিস্সিতং;
মরণেন ভিজ্জতি এতং, মচ্চুস্স ঘাসমামিসং.
‘‘কিমীনং আলযং এতং, নানাকুণপেন পূরিতং;
অসুচিস্স ভাজনং এতং, কদলিক্খন্ধসমং ইদ’’ন্তি. –
ইমং গীতিকং সুত্ৰা পচ্চৰেক্খন্তো সহ পুত্তেহি পচ্চেকবোধিং পত্তো. এৰং ইমেহি চতূহি অঙ্গেহি সমন্নাগতা ৰাচা সচেপি মিলক্খুভাসাপরিযাপন্না ঘটচেটিকাগীতিকপরিযাপন্নাপি হোতি, তথাপি সুভাসিতাতি ৰেদিতব্বা. সুভাসিতত্তা এৰ চ অনৰজ্জা চ অননুৰজ্জা চ ৰিঞ্ঞূনং অত্থত্থিকানং অত্থপটিসরণানং, নো ব্যঞ্জনপটিসরণানন্তি.
সারুপ্পাহীতি অনুচ্ছৰিকাহি. অভিত্থৰীতি পসংসি. ন তাপযেতি ৰিপ্পটিসারেন ন তাপেয্য ন ৰিবাধেয্য. পরেতি পরেহি ভিন্দন্তো নাভিভৰেয্য ন বাধেয্য. ইতি ইমায গাথায অপিসুণৰাচাৰসেন ভগৰন্তং থোমেতি. পটিনন্দিতাতি পিযাযিতা. যং অনাদাযাতি যং ৰাচং ভাসন্তো পরেসং পাপানি অপ্পিযানি ফরুসৰচনানি অনাদায অত্থব্যঞ্জনমধুরং পিযমেৰ ভাসতি, তং ৰাচং ভাসেয্যাতি পিযৰাচাৰসেন অভিত্থৰি.
অমতাতি সাধুভাৰেন অমতসদিসা. ৰুত্তম্পি হেতং – ‘‘সচ্চং হৰে সাদুতরং রসান’’ন্তি (সং. নি. ১.২৪৬) নিব্বানামতপচ্চযত্তা ৰা অমতা. এস ধম্মো সনন্তনোতি যা অযং সচ্চৰাচা নাম, এস পোরাণো ধম্মো চরিযা পৰেণী. ইদমেৰ হি পোরাণানং আচিণ্ণং, ন তে অলিকং ভাসিংসু. তেনেৰাহ – সচ্চে অত্থে চ ধম্মে চ, আহু সন্তো পতিট্ঠিতাতি.
তত্থ সচ্চে পতিট্ঠিতত্তাৰ অত্তনো চ পরেসঞ্চ অত্থে পতিট্ঠিতা, অত্থে পতিট্ঠিতত্তা এৰ ধম্মে পতিট্ঠিতা হোন্তীতি ৰেদিতব্বা. সচ্চৰিসেসনমেৰ ৰা এতং. ইদং হি ৰুত্তং হোতি – সচ্চে পতিট্ঠিতা, কীদিসে? অত্থে চ ধম্মে চ, যং পরেসং অত্থতো অনপেতত্তা অত্থং অনুপরোধকরং, ধম্মতো অনপেতত্তা ধম্মং ধম্মিকমেৰ অত্থং সাধেতীতি. ইতি ইমায গাথায সচ্চৰচনৰসেন অভিত্থৰি.
খেমন্তি অভযং নিরুপদ্দৰং. কেন কারণেনাতি চে. নিব্বানপত্তিযা দুক্খস্সন্তকিরিযায, যস্মা কিলেসনিব্বানং পাপেতি, ৰট্টদুক্খস্স চ অন্তকিরিযায সংৰত্ততীতি অত্থো. অথ ৰা যং বুদ্ধো নিব্বানপত্তিযা দুক্খস্সন্তকিরিযাযাতি দ্ৰিন্নং নিব্বানধাতূনং অত্থায খেমমগ্গপ্পকাসনতো খেমং ৰাচং ভাসতি, সা ৰে ৰাচানমুত্তমাতি সা ৰাচা সব্বৰাচানং সেট্ঠাতি এৰমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. ইতি ইমায গাথায মন্তাৰচনৰসেন ভগৰন্তং অভিত্থৰন্তো অরহত্তনিকূটেন দেসনং নিট্ঠপেসীতি. পঞ্চমং.